Hoạt Động Giám Sát Ngân Sách Của Hội Đồng Nhân Dân Thành Phố Huế, Tỉnh Thừa Thiên Huế

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý công hoạt động giám sát ngân sách của hội đồng nhân dân thành phố huế tỉnh thùa thiên huế, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Hồ Quốc Huy
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Anh Tuấn
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Hoạt Động Giám Sát Ngân Sách Của Hội Đồng Nhân Dân Thành Phố Huế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH
• 1.1. Những vấn đề chung về Hội đồng nhân dân và giám sát của Hội đồng nhân dân
• 1.2. Vị trí của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh trong chính quyền địa phương cùng cấp
• 1.3. Một số vấn đề chung về giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh
• 1.4. Ngân sách nhà nước và giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh
• 1.5. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của ngân sách nhà nước
• 1.6. Hoạt động giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh
• 1.7. Thẩm quyền giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh
• 1.8.1. Các yếu tố khách quan
• 1.8.2. Các yếu tố chủ quan
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HUẾ, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 2.1. Khái quát về Hội đồng nhân dân thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.2. Cơ cấu tổ chức Hội đồng nhân dân thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.3. Chất lượng đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.4. Thực tiễn hoạt động và kết quả hoạt động giám sát ngân sách của Hội đồng nhân dân thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.5. Thực tiễn hoạt động giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân thành phố Huế
• 2.6. Những kết quả chủ yếu của hoạt động giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân thành phố Huế
• 2.7. Đánh giá kết quả hoạt động giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.8. Kết quả đạt được
• 2.9. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HUẾ, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 3.1. Phương hướng nhằm tăng cường hoạt động giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân thành phố Huế
• 3.2. Nhận thức đúng đắn vai trò hoạt động giám sát
• 3.3. Giám sát phải tôn trọng sự thật khách quan và phải được tiến hành theo đúng quy định của Hiến pháp và pháp luật
• 3.4. Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, có kế hoạch
• 3.5. Hoạt động giám sát phải mang lại hiệu quả thực tế
• 3.6. Giải pháp tăng cường hoạt động giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân thành phố Huế
• 3.6.1. Thực hiện tốt các quy định của Luật về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố trong lĩnh vực ngân sách
• 3.6.2. Nâng cao năng lực các chủ thể thực hiện chức năng giám sát ngân sách của HĐND thành phố Huế
• 3.6.3. Nâng cao năng lực hoạt động của bộ máy giúp việc cho Hội đồng nhân dân thành phố Huế
• 3.6.4. Nâng cao chất lượng thực hiện các hình thức giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Huế
• 3.6.5. Tăng cường mối quan hệ phối hợp giám sát giữa các cấp, các ngành và các tổ chức đoàn thể
• 3.6.6. Tạo điều kiện thuận lợi cho Hội đồng nhân dân trong hoạt động giám sát ngân sách
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hoạt Động Giám Sát Ngân Sách Hội Đồng Huế

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương, đặc biệt là Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp, trở nên cấp thiết. HĐND, cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, có hai chức năng cơ bản: quyết định và giám sát. Hoạt động tài chính, ngân sách đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Giám sát thu, chi, phân bổ và quyết toán ngân sách là công việc quan trọng, cần thực hiện đúng theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước 2015. Nghiên cứu về giám sát ngân sách Huế sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý. Theo Hiến pháp 2013, HĐND có nhiệm vụ quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước tại địa phương, dự toán thu chi ngân sách địa phương, phân bổ dự toán ngân sách cấp mình, điều chỉnh dự toán ngân sách khi cần thiết và phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương.

1.1. Vai Trò Quan Trọng Của Ngân Sách Thành Phố Huế

Ngân sách đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Việc quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn ngân sách này là yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của Huế. HĐND đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của việc sử dụng ngân sách.

1.2. Giám Sát Ngân Sách Chức Năng Cốt Lõi Của HĐND Huế

Chức năng giám sát ngân sách của HĐND là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất, nhằm đảm bảo việc sử dụng ngân sách đúng mục đích, hiệu quả và tuân thủ pháp luật. Thông qua giám sát, HĐND có thể phát hiện và ngăn chặn các hành vi lãng phí, tham nhũng, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý nhà nước.

II. Vấn Đề Thách Thức Giám Sát Ngân Sách HĐND Thành Phố

Thực trạng kinh tế-xã hội và nâng cao năng lực quản lý của chính quyền địa phương ở thành phố Huế là những thách thức trong quá trình phát triển. Vấn đề đặt ra là tạo bước đột phá, giữ vững tốc độ tăng trưởng trên mọi mặt, hoàn thành kế hoạch kinh tế - xã hội. Giám sát ngân sách phải là công việc nặng nề, phức tạp. Trong những năm qua, HĐND thành phố Huế đã thực hiện chức năng giám sát thông qua xem xét, thẩm tra và thảo luận các báo cáo công tác, thực hiện quyền chất vấn, và tổ chức các đoàn giám sát. Tuy nhiên, công tác phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương còn mang tính hình thức. Việc tổ chức các đoàn giám sát đối với UBND thành phố và một số cơ quan, đơn vị liên quan chưa được thực hiện một cách thường xuyên.

2.1. Tính Hình Thức Trong Phê Chuẩn Quyết Toán Ngân Sách Huế

Việc phê chuẩn quyết toán ngân sách của HĐND thành phố Huế đôi khi mang tính hình thức, thiếu sự kiểm chứng số liệu và sự tham gia góp ý, chất vấn của đại biểu. Điều này làm giảm hiệu quả của quá trình giám sát và có thể dẫn đến những sai sót, lãng phí trong việc sử dụng ngân sách.

2.2. Thiếu Thường Xuyên Các Đoàn Giám Sát Ngân Sách Nhà Nước

Việc tổ chức các đoàn giám sát đối với UBND thành phố và các cơ quan, đơn vị liên quan chưa được thực hiện một cách thường xuyên. Các kết luận sau giám sát thường chung chung, thiếu sự kiểm tra và đôn đốc việc thực hiện. Điều này hạn chế khả năng phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm, bất cập trong quá trình quản lý và sử dụng ngân sách.

2.3. Hạn chế về công khai minh bạch ngân sách

Việc công khai thông tin về ngân sách còn hạn chế, gây khó khăn cho người dân trong việc tiếp cận thông tin và tham gia giám sát. Điều này ảnh hưởng đến tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý nhà nước.

III. Cách Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Giám Sát Ngân Sách

Để nâng cao hiệu quả giám sát ngân sách của Hội đồng nhân dân Huế, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Quan trọng nhất là nâng cao năng lực của đại biểu HĐND, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan và đảm bảo tính công khai, minh bạch trong quản lý ngân sách. Cần có các biện pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế hiện tại, như tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các kết luận sau giám sát, nâng cao chất lượng báo cáo và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động giám sát.

3.1. Nâng Cao Năng Lực Giám Sát Của Đại Biểu Hội Đồng Huế

Đại biểu HĐND cần được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng về tài chính, ngân sách, pháp luật và kỹ năng giám sát. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao năng lực cho đại biểu, giúp họ thực hiện tốt vai trò giám sát của mình.

3.2. Tăng Cường Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Giám Sát Ngân Sách

Cần tăng cường sự phối hợp giữa HĐND, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức đoàn thể trong hoạt động giám sát ngân sách. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ giúp phát huy sức mạnh tổng hợp, nâng cao hiệu quả giám sát và đảm bảo tính khách quan, toàn diện.

3.3. Đảm Bảo Tính Công Khai Minh Bạch Ngân Sách Nhà Nước

Cần công khai đầy đủ, kịp thời thông tin về ngân sách nhà nước trên các phương tiện thông tin đại chúng, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin và tham gia giám sát. Đồng thời, cần tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý nhà nước về việc sử dụng ngân sách.

IV. Ứng Dụng CNTT Giám Sát Ngân Sách Hội Đồng Nhân Dân Huế

Ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong hoạt động giám sát là một giải pháp hiệu quả để nâng cao tính minh bạch, chính xác và kịp thời của thông tin. CNTT giúp HĐND Huế dễ dàng thu thập, phân tích và xử lý dữ liệu, từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn. Đồng thời, CNTT cũng tạo điều kiện cho người dân tham gia giám sát, góp phần tăng cường tính dân chủ trong quản lý ngân sách.

4.1. Xây Dựng Hệ Thống Thông Tin Giám Sát Ngân Sách Huế

Xây dựng một hệ thống thông tin giám sát ngân sách trực tuyến, cho phép đại biểu HĐND và người dân dễ dàng truy cập và theo dõi thông tin về ngân sách. Hệ thống này cần đảm bảo tính bảo mật, an toàn và dễ sử dụng.

4.2. Sử Dụng Phần Mềm Phân Tích Dữ Liệu Ngân Sách TP Huế

Sử dụng các phần mềm phân tích dữ liệu hiện đại để phân tích và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách. Các phần mềm này có thể giúp phát hiện các dấu hiệu bất thường, gian lận hoặc lãng phí trong quá trình quản lý và sử dụng ngân sách.

V. Hoàn Thiện Quy Trình Giám Sát Ngân Sách HĐND Thành Phố

Việc hoàn thiện quy trình giám sát ngân sách là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng nhân dân. Cần rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến giám sát ngân sách, đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần xây dựng một quy trình giám sát rõ ràng, minh bạch, với các bước thực hiện cụ thể và trách nhiệm của từng chủ thể được xác định rõ ràng.

5.1. Rà Soát Các Quy Định Pháp Luật Về Giám Sát Ngân Sách Huế

Rà soát các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về giám sát ngân sách, phát hiện và sửa đổi, bổ sung những quy định còn thiếu sót, bất cập hoặc không phù hợp với thực tiễn. Đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật về giám sát ngân sách.

5.2. Xây Dựng Quy Trình Giám Sát Ngân Sách Minh Bạch Rõ Ràng

Xây dựng một quy trình giám sát ngân sách rõ ràng, minh bạch, với các bước thực hiện cụ thể và trách nhiệm của từng chủ thể được xác định rõ ràng. Quy trình này cần đảm bảo tính khoa học, khách quan và hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc giám sát.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng Giám Sát Ngân Sách Nhà Nước

Hoạt động giám sát ngân sách của Hội đồng nhân dân thành phố Huế đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình trong quản lý và sử dụng nguồn lực tài chính công. Việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động này là một yêu cầu cấp thiết, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thành phố. Các giải pháp được đề xuất trong luận văn có thể được áp dụng rộng rãi cho các địa phương khác có điều kiện tương đồng.

6.1. Tầm Quan Trọng Giám Sát Ngân Sách Đối Với Phát Triển Huế

Giám sát ngân sách hiệu quả giúp đảm bảo nguồn lực tài chính được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Huế. Việc giám sát chặt chẽ cũng giúp ngăn chặn các hành vi lãng phí, tham nhũng, tạo môi trường lành mạnh cho sự phát triển.

6.2. Hướng Tới Nền Tài Chính Công Minh Bạch Bền Vững

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một nền tài chính công minh bạch, bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố Huế trong giai đoạn mới. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của các cơ quan quản lý nhà nước, sự tham gia tích cực của người dân và sự giám sát chặt chẽ của HĐND.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hoạt động giám sát ngân sách nhà nước của Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý tài chính công. Tại thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế, với sự điều chỉnh địa giới hành chính và sự phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng, công tác giám sát ngân sách càng trở nên cấp thiết nhằm đảm bảo nguồn lực được sử dụng hiệu quả, minh bạch. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2021-2024, trong nhiệm kỳ HĐND khóa XIII, nhằm đánh giá thực trạng hoạt động giám sát ngân sách của HĐND thành phố Huế, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả trong nhiệm kỳ 2026-2030.

Mục tiêu nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về giám sát ngân sách nhà nước của HĐND cấp huyện, phân tích thực trạng hoạt động giám sát ngân sách tại thành phố Huế, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp thiết thực. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hoạt động giám sát ngân sách trong các kỳ họp, giám sát chuyên đề và giám sát thường xuyên của HĐND thành phố Huế. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần hoàn thiện lý luận về giám sát ngân sách nhà nước mà còn hỗ trợ nâng cao năng lực quản lý tài chính công tại địa phương, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý công, đặc biệt là lý thuyết về chức năng giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước địa phương. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về quyền lực và đại diện của Hội đồng nhân dân: HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí và quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện chức năng quyết định và giám sát theo quy định của Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015. Tính quyền lực và tính đại diện của HĐND là nền tảng để thực hiện hiệu quả chức năng giám sát ngân sách.

2. Lý thuyết về giám sát ngân sách nhà nước: Giám sát ngân sách là quá trình theo dõi, đánh giá việc xây dựng, thực hiện và quyết toán ngân sách nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật, hiệu quả sử dụng nguồn lực công. Luật Ngân sách nhà nước 2015 và Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND 2015 cung cấp cơ sở pháp lý cho hoạt động này. Các khái niệm chính bao gồm: ngân sách nhà nước, giám sát ngân sách, thẩm quyền giám sát, hình thức giám sát và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát.

Các khái niệm trọng tâm được làm rõ gồm: chức năng giám sát của HĐND, đối tượng giám sát ngân sách, nguyên tắc và mục tiêu giám sát, cũng như các hình thức giám sát như giám sát qua báo cáo, giám sát chuyên đề, chất vấn và giám sát tại chỗ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các báo cáo hoạt động giám sát ngân sách của HĐND thành phố Huế giai đoạn 2021-2024, các văn bản pháp luật liên quan, tài liệu nghiên cứu khoa học, cùng khảo sát thực tế tại các cơ quan, đơn vị chịu sự giám sát.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn mẫu đại biểu HĐND, các cán bộ làm công tác giám sát và các đơn vị được giám sát theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích, đảm bảo đại diện cho các nhóm đối tượng liên quan.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu về cơ cấu đại biểu, kết quả giám sát, tỷ lệ tham gia chất vấn, số lượng đoàn giám sát; phân tích định tính các báo cáo, ý kiến phỏng vấn để đánh giá hiệu quả, hạn chế và nguyên nhân. Sử dụng phương pháp tổng hợp, so sánh với các nghiên cứu tương tự tại các địa phương khác để rút ra bài học kinh nghiệm.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2021-2024, với việc khảo sát thực địa và thu thập số liệu trong năm 2024, phân tích và đề xuất giải pháp cho nhiệm kỳ 2026-2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu đại biểu HĐND thành phố Huế đảm bảo tính đại diện và chuyên môn: Trong tổng số 40 đại biểu, 60% có trình độ đại học, 37,5% thạc sĩ và 2,5% tiến sĩ; 85% đại biểu có trình độ lý luận chính trị cao cấp. Về độ tuổi, 58% đại biểu trong nhóm 35-50 tuổi, đảm bảo sự trẻ trung và kinh nghiệm. Tỷ lệ đại biểu nữ chiếm 30%, góp phần nâng cao tính đa dạng trong hoạt động giám sát.

2. Hoạt động giám sát ngân sách được thực hiện thường xuyên nhưng còn hạn chế về chất lượng: HĐND thành phố Huế đã tổ chức nhiều cuộc giám sát theo kế hoạch và chuyên đề, tuy nhiên, tỷ lệ đại biểu tham gia chất vấn và góp ý trong các kỳ họp còn thấp, chỉ khoảng 40-50%. Các kết luận giám sát thường mang tính chung chung, thiếu kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện sau giám sát.

3. Thẩm quyền giám sát được thực hiện đầy đủ nhưng chưa phát huy tối đa hiệu quả: HĐND đã thực hiện quyền phê chuẩn dự toán và quyết toán ngân sách, điều chỉnh dự toán khi cần thiết. Tuy nhiên, công tác phê chuẩn quyết toán ngân sách còn mang tính hình thức, thiếu cơ sở kiểm chứng số liệu. Việc tổ chức đoàn giám sát tại các cơ quan, đơn vị chưa thường xuyên, ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát.

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giám sát gồm cả khách quan và chủ quan: Yếu tố khách quan như quy định pháp luật, điều kiện vật chất, kinh phí được đảm bảo tương đối đầy đủ. Yếu tố chủ quan như năng lực, bản lĩnh, trách nhiệm của đại biểu HĐND còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng giám sát. Bộ máy giúp việc cho HĐND chưa phát huy hết vai trò hỗ trợ chuyên môn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù HĐND thành phố Huế đã thực hiện đầy đủ các chức năng giám sát ngân sách theo quy định pháp luật, nhưng hiệu quả thực tế còn hạn chế do nhiều nguyên nhân. So với các nghiên cứu tại các địa phương như quận Liên Chiểu (Đà Nẵng) hay huyện Bố Trạch (Quảng Bình), tình trạng giám sát mang tính hình thức và thiếu kiểm tra, đôn đốc sau giám sát cũng là điểm chung. Điều này phản ánh nhu cầu nâng cao năng lực đại biểu, cải thiện quy trình giám sát và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Việc cơ cấu đại biểu có trình độ chuyên môn và lý luận chính trị cao là điểm mạnh, tuy nhiên, sự tham gia tích cực trong các hoạt động giám sát còn hạn chế do thiếu kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng giám sát chuyên sâu. Các biểu đồ thể hiện tỷ lệ đại biểu theo trình độ, độ tuổi và giới tính sẽ minh họa rõ nét cơ cấu nhân sự HĐND. Bảng tổng hợp số lượng cuộc giám sát, tỷ lệ đại biểu tham gia chất vấn và kết quả giám sát sẽ giúp đánh giá trực quan hiệu quả hoạt động.

Những hạn chế về mặt tổ chức, như thiếu đoàn giám sát thường xuyên và kết luận giám sát chưa cụ thể, cho thấy cần có sự đổi mới trong phương pháp và công cụ giám sát. Việc áp dụng các công nghệ thông tin trong thu thập, phân tích số liệu ngân sách cũng là hướng đi cần được quan tâm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực đại biểu HĐND về giám sát ngân sách: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về pháp luật ngân sách, kỹ năng giám sát và phân tích tài chính công. Mục tiêu tăng tỷ lệ đại biểu tham gia chất vấn và góp ý lên trên 70% trong nhiệm kỳ 2026-2030. Chủ thể thực hiện: HĐND thành phố phối hợp với Học viện Hành chính Quốc gia.

2. Củng cố bộ máy giúp việc cho HĐND: Tăng cường nhân lực có chuyên môn về tài chính, ngân sách trong bộ phận giúp việc, trang bị công cụ phân tích số liệu hiện đại để hỗ trợ đại biểu trong công tác giám sát. Thời gian thực hiện trong 2 năm đầu nhiệm kỳ 2026-2030.

3. Đổi mới hình thức và quy trình giám sát: Tăng cường giám sát tại chỗ, tổ chức các đoàn giám sát thường xuyên, xây dựng kế hoạch giám sát chi tiết, cụ thể. Áp dụng công nghệ thông tin trong thu thập và xử lý dữ liệu ngân sách để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả. Chủ thể: Thường trực HĐND và các Ban của HĐND.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành và công khai kết quả giám sát: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa HĐND, UBND, Kiểm toán Nhà nước và các tổ chức đoàn thể để xử lý kịp thời các kiến nghị sau giám sát. Công khai kết quả giám sát trên các phương tiện truyền thông để nâng cao trách nhiệm giải trình. Thời gian thực hiện: liên tục trong nhiệm kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp: Nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức, kỹ năng và phương pháp giám sát ngân sách, từ đó thực hiện tốt chức năng đại diện và giám sát.

2. Cán bộ, công chức làm công tác tài chính, ngân sách tại địa phương: Hiểu rõ vai trò, trách nhiệm trong phối hợp với HĐND để đảm bảo quản lý ngân sách hiệu quả, minh bạch.

3. Nhà quản lý, hoạch định chính sách địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện quy trình, chính sách liên quan đến giám sát ngân sách, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.

4. Các nhà nghiên cứu, giảng viên chuyên ngành quản lý công và tài chính công: Tham khảo để phát triển lý luận, giảng dạy và nghiên cứu sâu hơn về hoạt động giám sát ngân sách nhà nước ở cấp địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động giám sát ngân sách của HĐND thành phố Huế được thực hiện như thế nào?
   HĐND thực hiện giám sát qua các kỳ họp, giám sát chuyên đề và giám sát tại chỗ, bao gồm xem xét báo cáo dự toán, quyết toán ngân sách, chất vấn các cơ quan liên quan và tổ chức đoàn giám sát trực tiếp. Ví dụ, trong nhiệm kỳ 2021-2024, HĐND đã tổ chức nhiều cuộc giám sát chuyên đề về quản lý chi tiêu công.

2. Những hạn chế chính trong hoạt động giám sát ngân sách hiện nay là gì?
   Hạn chế gồm tỷ lệ đại biểu tham gia chất vấn thấp, kết luận giám sát chung chung, thiếu kiểm tra, đôn đốc sau giám sát và công tác phê chuẩn quyết toán ngân sách còn mang tính hình thức. Điều này làm giảm hiệu quả giám sát và ảnh hưởng đến tính minh bạch tài chính.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả giám sát ngân sách của HĐND?
   Ngoài các quy định pháp luật và điều kiện vật chất, năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm của đại biểu HĐND là yếu tố quyết định. Đại biểu cần có kiến thức chuyên môn, kỹ năng giám sát và dũng khí để phát hiện và xử lý sai phạm.

4. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả giám sát ngân sách?
   Các giải pháp gồm nâng cao năng lực đại biểu, củng cố bộ máy giúp việc, đổi mới hình thức giám sát, tăng cường phối hợp liên ngành và công khai kết quả giám sát. Việc áp dụng công nghệ thông tin cũng được khuyến khích để minh bạch và hiệu quả hơn.

5. Luận văn có thể hỗ trợ những ai trong công tác quản lý ngân sách địa phương?
   Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho đại biểu HĐND, cán bộ tài chính, nhà quản lý chính sách và các nhà nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát ngân sách, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.

Kết luận

• HĐND thành phố Huế có cơ cấu đại biểu chất lượng với trình độ chuyên môn và lý luận chính trị cao, tạo nền tảng cho hoạt động giám sát ngân sách.
• Hoạt động giám sát ngân sách được thực hiện thường xuyên nhưng còn hạn chế về chất lượng, đặc biệt trong việc kiểm tra, đôn đốc và sự tham gia của đại biểu.
• Thẩm quyền giám sát được thực hiện đầy đủ theo quy định pháp luật, tuy nhiên công tác phê chuẩn quyết toán ngân sách còn mang tính hình thức.
• Các yếu tố chủ quan như năng lực đại biểu và bộ máy giúp việc ảnh hưởng lớn đến hiệu quả giám sát, bên cạnh các yếu tố khách quan như pháp luật và điều kiện vật chất.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực đại biểu, củng cố bộ máy giúp việc, đổi mới hình thức giám sát và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả giám sát ngân sách trong nhiệm kỳ 2026-2030.

Luận văn kêu gọi các cơ quan chức năng và đại biểu HĐND thành phố Huế tiếp tục quan tâm, đầu tư và đổi mới hoạt động giám sát ngân sách để góp phần xây dựng chính quyền địa phương trong sạch, vững mạnh, phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT NGÂN SÁCH CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH 1. Những vấn đề chung về Hội đồng nhân dân và giám sát của Hội đồng nhân dân 1. Vị trí của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh trong chính quyền địa phương cùng cấp 1. Chính quyền địa phương Chính quyền địa phương (CQĐP) ở Việt Nam là một thành phần trong bộ máy chính quyền Nhà nước thống nhất, đại diện cho quyền lực của nhân dân.

Cơ quan nhà nước địa phương (CQĐP) gồm các cơ quan quyền lực Nhà nước tại địa phương, được bầu trực tiếp bởi người dân, cùng với các cơ quan và tổ chức khác được thành lập dựa trên các cơ quan quyền lực này theo quy định của pháp luật, như Ủy ban nhân dân, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND, Thường trực Hội đồng nhân dân và các ban của HĐND. Chức năng của CQĐP là quản lý các lĩnh vực đời sống xã hội tại địa phương, dựa trên nguyên tắc tập trung dân chủ và sự cân bằng lợi ích giữa địa phương và cả nước. Theo Điều 110 Hiến pháp 2013, hệ thống đơn vị hành chính của Việt Nam được phân chia như sau: Quốc gia được chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Tỉnh được chia thành huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh.

Thành phố trực thuộc trung ương được chia thành quận, huyện, thị xã và đơn vị hành chính tương đương. Huyện được chia thành xã, thị trấn. Thị xã và 10 thành phố thuộc tỉnh được chia thành phường, xã. Quận được chia thành phường.

Ngoài các cấp đơn vị hành chính trên, Hiến pháp còn cho phép thành lập các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, do Quốc hội quyết định. Việc thành lập, giải thể, nhập, chia hoặc điều chỉnh địa giới các đơn vị hành chính phải lấy ý kiến người dân và tuân thủ quy trình theo luật định. Hiến pháp 2013 không giới hạn CQĐP trong ba cấp hành chính (tỉnh, huyện, xã) mà mở rộng ra các đơn vị hành chính đặc biệt do Quốc hội thành lập. Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 đã xác định các nguyên tắc cơ bản về tổ chức CQĐP tại các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, trong khi cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể sẽ được Quốc hội quy định khi thành lập các đơn vị này.

Theo Điều 111 của Hiến pháp 2013, CQĐP được tổ chức tại mọi đơn vị hành chính, bao gồm Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND), với cơ cấu phù hợp với đặc điểm của nông thôn, đô thị, hải đảo và các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. So với Hiến pháp 1992, Hiến pháp 2013 cho phép linh hoạt hơn trong tổ chức CQĐP, không áp dụng duy nhất một mô hình trên toàn quốc mà điều chỉnh theo đặc điểm và nguyên tắc phân quyền giữa trung ương với địa phương. Luật tổ chức CQĐP năm 2015 xác định, ở ba cấp hành chính phổ biến (tỉnh, huyện, xã), mỗi cấp đều thành lập HĐND và UBND. Cụ thể, theo khoản 1 Điều 4 của luật này, "Cấp chính quyền địa phương bao gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, được tổ chức tại tất cả các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, như quy định tại Điều 2 của Luật này." 11 Để cụ thể hóa Điều 112 Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương (CQĐP) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) đã đưa ra các quy định chi tiết về phân quyền và phân cấp giữa các cấp chính quyền địa phương.

Những quy định này nhằm khắc phục các hạn chế, bất cập trong việc phân định thẩm quyền, đồng thời đảm bảo xây dựng bộ máy CQĐP tinh gọn, hiệu quả, hoạt động thông suốt, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Cụ thể, các nội dung bao gồm: - Đảm bảo quản lý nhà nước thống nhất: Tập trung quản lý về thể chế, chính sách, chiến lược và quy hoạch đối với các ngành, lĩnh vực, đồng thời duy trì sự thống nhất, thông suốt trong nền hành chính quốc gia. - Phát huy quyền tự chủ của chính quyền địa phương: Tạo điều kiện cho CQĐP ở các đơn vị hành chính thực hiện quyền tự chủ và chịu trách nhiệm trong quản lý nhà nước trên địa bàn, theo quy định pháp luật. - Kết hợp quản lý theo ngành và lãnh thổ: Đảm bảo phân định rõ nhiệm vụ quản lý giữa các cấp CQĐP đối với hoạt động kinh tế - xã hội trên từng địa bàn lãnh thổ, kết hợp chặt chẽ giữa quản lý theo ngành và theo lãnh thổ.

- Phân định thẩm quyền phù hợp với đặc thù địa phương: Việc phân quyền cần căn cứ vào điều kiện, đặc điểm của từng khu vực như nông thôn, đô thị, hải đảo và tính đặc thù của các ngành, lĩnh vực. - Thẩm quyền giải quyết các vấn đề liên đơn vị hành chính: Những vấn đề liên quan đến từ hai đơn vị hành chính cùng cấp trở lên sẽ thuộc thẩm quyền của chính quyền cấp trên, trừ trường hợp có quy định khác trong luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, hoặc nghị định của Chính phủ. - Đảm bảo nguồn lực cho chính quyền địa phương: CQĐP được giao nhiệm vụ, quyền hạn cần được bảo đảm đủ nguồn lực để thực hiện, đồng thời chịu trách nhiệm trong phạm vi phân quyền và phân cấp đã được giao. Vị trí, tính chất của HĐND trong chính quyền địa phương Theo Điều 113 Hiến pháp năm 2013 và Điều 6 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, Hội đồng nhân dân (HĐND) là cơ quan quyền lực nhà nước tại địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân.

HĐND được bầu trực tiếp bởi nhân dân địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân cũng như trước cơ quan nhà nước cấp trên. HĐND có nhiệm vụ quyết định các vấn đề của địa phương theo quy định của pháp luật và thực hiện chức năng giám sát việc tuân thủ Hiến pháp, pháp luật tại địa phương, cùng với việc thực hiện các nghị quyết do HĐND ban hành. a, Vị trí của HĐND: Vị trí pháp lý của HĐND có thể xét trên 2 góc độ: - HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương - Hội đồng nhân dân (HĐND) là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phương. Với vị trí pháp lý này, quyền lực của HĐND được giới hạn trong phạm vi đơn vị hành chính lãnh thổ.

Điều này khiến HĐND đóng vai trò như một cầu nối giữa nhân dân và Nhà nước, tạo điều kiện để người dân thực hiện quyền làm chủ. Vai trò này thúc đẩy mối quan hệ hai chiều giữa quyền lực nhà nước và ý chí của nhân dân thông qua sự dung hòa giữa hai yếu tố trên. Ở Việt Nam, HĐND là một bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước thống nhất của nhân dân, khác với các cơ quan dân cử địa phương ở một số quốc gia khác, nơi chúng có tính tự quản. Do đó, HĐND không chỉ chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương mà còn phải chịu trách nhiệm trước cơ quan nhà nước cấp trên.

Điều này đảm bảo cho nguyên tắc tập trung dân chủ khi xây dựng bộ máy nhà nước. 13 b, Tính chất của HĐND - Tính quyền lực Nhà nước của HĐND Hội đồng nhân dân (HĐND) và Quốc hội cùng nhau tạo thành hệ thống các cơ quan quyền lực nhà nước, đại diện cho nhân dân trong việc thực hiện quyền lực nhà nước và là nền tảng của chính quyền nhân dân. Các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước đều được thành lập bởi Quốc hội hoặc HĐND. Trong khi Quốc hội đại diện cho nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước trên phạm vi toàn quốc, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, được nhân dân trao quyền đại diện để thực hiện quyền lực này.

HĐND thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời phát huy tính sáng tạo và sự chủ động của địa phương. Tính quyền lực nhà nước của HĐND ở địa phương thể hiện qua các nhiệm vụ cơ bản sau: Quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương: HĐND quyết định các lĩnh vực quan trọng như kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng và an ninh. Quyền lực của HĐND được thể hiện ở quyền đơn phương đưa ra các quyết định mang tính bắt buộc đối với mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân trên địa bàn quản lý. Tuy nhiên, phạm vi hiệu lực của các quyết định này bị giới hạn trong địa bàn quản lý và trong thẩm quyền được giao theo Hiến pháp và pháp luật.

Đồng thời, các quyết định của HĐND không được trái với Hiến pháp, luật và các văn bản chỉ đạo từ cơ quan nhà nước cấp trên. Với vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, HĐND thực hiện quyền giám sát đối với việc tuân thủ Hiến pháp, pháp luật và các nghị quyết của chính mình. Đối tượng giám sát bao gồm các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và các cá nhân có liên quan trên địa bàn. Bên cạnh đó, HĐND còn giám sát hoạt động của Thường 14 trực HĐND, UBND, Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp theo quy định của pháp luật.

- Tính đại diện của HĐND HĐND là tổ chức chính quyền gần gũi nhất với nhân dân, thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng và các yêu cầu cụ thể của địa phương. Sự am hiểu này giúp HĐND đưa ra những quyết định sát hợp với nguyện vọng của nhân dân. Các quyết định đó được thể chế hóa thành nghị quyết, trong đó, các nghị quyết của HĐND phải dựa trên lợi ích của nhân dân địa phương, đồng thời đảm bảo phù hợp với lợi ích chung của quốc gia cũng như các văn bản pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên và trung ương. Tính đại diện của HĐND bắt nguồn từ con đường hình thành đặc thù của nó.

HĐND là cơ quan duy nhất được cử tri trực tiếp bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Điều này làm cho HĐND trở thành đại diện tiêu biểu nhất cho tiếng nói của các tầng lớp nhân dân trong xã hội. Qua đó, HĐND phản ánh trí tuệ, tinh thần và sức mạnh tập thể của nhân dân địa phương. Ngoài tính quyền lực nhà nước, HĐND còn là cơ quan đại diện chính thức của nhân dân địa phương.