Luận văn thạc sĩ về hoạt động của Trung tâm Trợ giúp Pháp lý tại Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls hoạt động của trung tâm trợ giúp pháp lý qua thực tiễn ở thành phố hải phòng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Đào Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: Gs. Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Hoạt động của Trung tâm Trợ giúp pháp lý - qua thực tiễn ở Thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRỢ GIÚP PHÁP LÝ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, đối tượng và hình thức về trợ giúp pháp lý
• 1.2. Khái niệm trợ giúp pháp lý
• 1.3. Đặc điểm của trợ giúp pháp lý
• 1.4. Đối tượng của Trợ giúp pháp lý
• 1.5. Hình thức Trợ giúp pháp lý
• 1.6. Cơ sở pháp lý về hoạt động trợ giúp pháp lý tại Việt Nam
• 1.7. Vai trò của trợ giúp pháp lý
• 1.8. Các điều kiện đảm bảo trợ giúp pháp lý
• 1.9. Cần có hệ thống pháp luật về trợ giúp pháp lý đầy đủ
• 1.10. Đa dạng hóa nguồn lực tài chính cho công tác trợ giúp pháp lý
• 1.11. Phát triển đội ngũ luật sư, đặc biệt luật sư ở vùng sâu, vùng xa
• 1.12. Cần có đội ngũ trợ giúp pháp lý và Luật sư giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm
• 1.13. Người thực hiện trợ giúp pháp lý cần nắm rõ quy định về quyền con người
• 1.14. Hoạt động trợ giúp pháp lý theo kinh nghiệm ở một số nước
• 1.14.1. Kinh nghiệm trợ giúp pháp lý tại Phần Lan
• 1.14.2. Trợ giúp pháp lý ở ISRAEL
• 1.14.3. Kinh nghiệm Trợ giúp pháp lý ở AILEN
• 1.14.4. Một số nước khác
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ TẠI HẢI PHÒNG
• 2.1. Thực trạng về hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Trợ giúp pháp lý ở Hải Phòng
• 2.2. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về Trợ giúp pháp lý ở Việt Nam
• 2.3. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về trợ giúp pháp lý ở Hải Phòng
• 2.4. Thực trạng về tổ chức, bộ máy trợ giúp pháp lý ở Hải Phòng
• 2.5. Tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý ở Hải Phòng
• 2.6. Kết quả hoạt động của trợ giúp pháp lý nhà nước tại Hải Phòng
• 2.7. Đánh giá chung về quản lý, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý ở Hải Phòng
• 2.8. Khó khăn, hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG HIỆU QUẢ, HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ
• 3.1. Quan điểm về đảm bảo chất lượng hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý (định hướng, đường lối nhằm đảm bảo chất lượng trợ giúp pháp lý đảm bảo quyền con người)
• 3.2. Quan điểm về đảm bảo chất lượng hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý
• 3.3. Tiêu chí đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý
• 3.4. Giải pháp để đảm bảo chất lượng, hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý ở Hải Phòng
• 3.4.1. Hoàn thiện chính sách pháp luật về trợ giúp pháp lý
• 3.4.2. Nâng cao đạo đức nghề nghiệp của người thực hiện trợ giúp pháp lý
• 3.4.3. Giáo dục pháp luật cho người được trợ giúp pháp lý và truyền thông nâng cao nhận thức về trợ giúp pháp lý cho người được trợ giúp pháp lý và cộng đồng
• 3.4.4. Giải pháp về mô hình tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý
• 3.4.5. Phát triển mạng lưới và tăng cường trợ giúp pháp lý ở cơ sở
• 3.4.6. Giải pháp về thu hút các nguồn lực xã hội tham gia vào hoạt động trợ giúp pháp lý
• 3.4.7. Xây dựng mối quan hệ giữa trợ giúp pháp lý với các cơ quan chức năng
• 3.4.8. Phát huy hiệu quả của Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng
• 3.4.9. Giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động của Trung tâm Trợ giúp Pháp lý tại Hải Phòng

Trung tâm Trợ giúp Pháp lý tại Hải Phòng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người dân, đặc biệt là những đối tượng yếu thế. Hoạt động của trung tâm không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp mà còn nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng. Theo thống kê, số lượng vụ việc được giải quyết tại trung tâm ngày càng tăng, cho thấy nhu cầu về dịch vụ pháp lý đang ngày càng cao.

1.1. Khái niệm và vai trò của Trung tâm Trợ giúp Pháp lý

Trung tâm Trợ giúp Pháp lý là cơ quan nhà nước có chức năng cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người dân. Vai trò của trung tâm không chỉ dừng lại ở việc tư vấn pháp luật mà còn bao gồm việc đại diện cho người dân trong các vụ án, giúp họ tiếp cận công lý một cách dễ dàng hơn.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của Trung tâm tại Hải Phòng

Trung tâm Trợ giúp Pháp lý tại Hải Phòng được thành lập theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006. Từ đó đến nay, trung tâm đã không ngừng mở rộng hoạt động và cải thiện chất lượng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân.

II. Thực trạng hoạt động trợ giúp pháp lý tại Hải Phòng Những thách thức hiện tại

Mặc dù Trung tâm Trợ giúp Pháp lý tại Hải Phòng đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, đội ngũ nhân viên chưa đủ mạnh và sự nhận thức của người dân về quyền lợi của mình trong việc tiếp cận dịch vụ pháp lý còn hạn chế.

2.1. Những khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ pháp lý

Nhiều người dân vẫn chưa biết đến sự tồn tại của Trung tâm Trợ giúp Pháp lý, dẫn đến việc họ không thể tiếp cận dịch vụ. Hơn nữa, một số đối tượng yếu thế vẫn còn e ngại khi phải tiếp xúc với các cơ quan pháp luật.

2.2. Đánh giá chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý hiện tại

Chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý tại Hải Phòng còn chưa đồng đều. Một số vụ việc được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả, trong khi đó, một số khác lại gặp khó khăn do thiếu nhân lực hoặc kinh nghiệm của người thực hiện.

III. Giải pháp cải thiện hoạt động của Trung tâm Trợ giúp Pháp lý tại Hải Phòng

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của Trung tâm Trợ giúp Pháp lý, cần có những giải pháp đồng bộ. Việc tăng cường đào tạo cho đội ngũ nhân viên, mở rộng các hình thức tuyên truyền và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình là rất cần thiết.

3.1. Đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân viên

Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho nhân viên của Trung tâm, giúp họ nắm vững kiến thức pháp luật và kỹ năng tư vấn, đại diện cho người dân.

3.2. Tăng cường tuyên truyền về dịch vụ trợ giúp pháp lý

Các hoạt động tuyên truyền cần được đẩy mạnh thông qua các phương tiện truyền thông, hội thảo và các buổi gặp gỡ cộng đồng để người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và dịch vụ mà Trung tâm cung cấp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hoạt động trợ giúp pháp lý

Nghiên cứu về hoạt động của Trung tâm Trợ giúp Pháp lý tại Hải Phòng cho thấy nhiều kết quả tích cực. Số lượng vụ việc được giải quyết thành công ngày càng tăng, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người dân. Tuy nhiên, vẫn cần có những đánh giá và điều chỉnh để nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động.

4.1. Kết quả đạt được từ hoạt động trợ giúp pháp lý

Trong những năm qua, Trung tâm đã hỗ trợ hàng ngàn vụ việc, giúp người dân giải quyết các vấn đề pháp lý một cách hiệu quả. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn nâng cao niềm tin vào hệ thống pháp luật.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn hoạt động của Trung tâm cho thấy rằng việc lắng nghe và đáp ứng nhu cầu của người dân là rất quan trọng. Cần có sự linh hoạt trong cách thức cung cấp dịch vụ để phù hợp với từng đối tượng cụ thể.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hoạt động trợ giúp pháp lý tại Hải Phòng

Hoạt động của Trung tâm Trợ giúp Pháp lý tại Hải Phòng có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Trong tương lai, cần tiếp tục cải thiện và mở rộng dịch vụ để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của cộng đồng.

5.1. Định hướng phát triển hoạt động trợ giúp pháp lý

Trung tâm cần xây dựng một kế hoạch phát triển dài hạn, tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng đối tượng phục vụ.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng

Nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công của hoạt động trợ giúp pháp lý. Cần có các chương trình giáo dục pháp luật phù hợp để người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trợ giúp pháp lý là thiết chế dân chủ tiến bộ được hơn 150 quốc gia trên thế giới công nhận như một công cụ bảo đảm quyền bình đẳng trước công lý. Tại Việt Nam, sau 5 năm triển khai Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006, hệ thống trợ giúp pháp lý toàn quốc đã thực hiện hỗ trợ cho 497.617 đối tượng thuộc diện thụ hưởng thông qua hơn 489.000 vụ việc cụ thể, với sự phối hợp hướng dẫn của 26 văn bản quy phạm pháp luật liên tịch và đơn ngành. Tuy nhiên, tại các đô thị phát triển năng động như Thành phố Hải Phòng, nhu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nhóm yếu thế ngày càng gia tăng và diễn biến phức tạp. Thực tiễn áp dụng pháp luật phát sinh không ít rào cản về cơ chế tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí, trình độ chuyên môn của đội ngũ thực hiện trợ giúp và mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật với đề tài "Hoạt động của Trung tâm Trợ giúp pháp lý - qua thực tiễn ở Thành phố Hải Phòng" tập trung giải quyết vấn đề bất cập giữa nhu cầu thực tế và năng lực đáp ứng của tổ chức trợ giúp pháp lý nhà nước. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và nền tảng pháp lý về trợ giúp pháp lý; phân tích thực trạng tổ chức, hoạt động của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước Thành phố Hải Phòng giai đoạn 2007–2013; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý công. Về phạm vi, đề tài khảo sát chuyên sâu tại địa bàn Hải Phòng – địa phương có đặc thù kết hợp giữa đô thị công nghiệp cảng biển và khu vực hải đảo nông thôn với hơn 1,9 triệu dân. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế, hướng tới mục tiêu tối thiểu 95% đối tượng chính sách và người nghèo trên địa bàn được tiếp cận dịch vụ pháp lý kịp thời, đúng luật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa về quyền con người và Lý thuyết dịch vụ công phi lợi nhuận trong lĩnh vực tư pháp. Theo lý thuyết Nhà nước pháp quyền, việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý bình đẳng không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế là nghĩa vụ hiến định của nhà nước đối với mọi công dân. Tiếp cận công lý dựa trên quyền (Rights-Based Approach) đòi hỏi việc chuyển đổi nhận thức từ trợ cấp từ thiện sang bảo đảm quyền con người cơ bản theo tinh thần Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 và Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự, Chính trị năm 1966.

Khung phân tích của luận văn vận hành dựa trên 4 khái niệm cốt lõi:

• Trợ giúp pháp lý: Hoạt động cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho các đối tượng luật định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, góp phần thực thi công lý.
• Chủ thể thực hiện trợ giúp pháp lý: Đội ngũ bao gồm Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên và Tư vấn viên pháp lý có phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên môn đạt chuẩn.
• Đối tượng thụ hưởng: 6 nhóm đối tượng đặc thù gồm người nghèo, người có công với cách mạng, người già cô đơn, trẻ em không nơi nương tựa, người tàn tật và đồng bào dân tộc thiểu số tại các vùng khó khăn.
• Hình thức trợ giúp pháp lý: Bao gồm tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng và các hình thức hỗ trợ thủ tục hành chính tư pháp khác.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp (báo cáo tổng kết 5 năm thi hành Luật Trợ giúp pháp lý của Bộ Tư pháp, số liệu quản trị tư pháp của Sở Tư pháp Hải Phòng từ năm 2007 đến năm 2013) và dữ liệu sơ cấp từ hoạt động khảo sát thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 500 hồ sơ vụ việc trợ giúp pháp lý được thu thập bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) trải rộng trên 15 quận, huyện thuộc Thành phố Hải Phòng, kết hợp với 120 phiếu khảo sát lấy ý kiến trực tiếp từ Trợ giúp viên, Luật sư cộng tác viên và đối tượng thụ hưởng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học quy chuẩn kết hợp thống kê xã hội học pháp luật là nhằm bảo đảm tính khách quan, đa chiều: vừa đánh giá chuẩn xác tính đồng bộ của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, vừa lượng hóa hiệu quả vận hành thực tế tại địa phương. Ngoài ra, phương pháp so sánh luật học được vận dụng để đối chiếu mô hình trợ giúp pháp lý hỗn hợp của Việt Nam với các mô hình tiêu biểu trên thế giới như Phần Lan (với 66 văn phòng công lập quản lý bởi Bộ Tư pháp) và Israel (vận hành song song Văn phòng Luật sư công và hệ thống trợ giúp dân sự). Timeline nghiên cứu và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn hoạt động của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước Thành phố Hải Phòng đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Sự mất cân đối nghiêm trọng giữa các hình thức thực hiện: Trong tổng số các vụ việc được thụ lý giai đoạn 2007–2013, hình thức tư vấn pháp luật đơn thuần chiếm tỷ trọng vượt trội với 78,4%, trong khi hình thức tham gia tố tụng (bào chữa, bảo vệ quyền lợi tại tòa) chỉ đạt 18,2%, và đại diện ngoài tố tụng chỉ chiếm 3,4%.
2. Cơ cấu lĩnh vực trợ giúp tập trung cao độ: Lĩnh vực pháp luật về đất đai, nhà ở và đền bù giải phóng mặt bằng chiếm tới 56,5% tổng số yêu cầu; lĩnh vực hôn nhân gia đình và dân sự chiếm 28,1%; trong khi án hình sự chỉ chiếm 15,4%.
3. Độ bao phủ mạng lưới cơ sở và rào cản nhân lực: Thành phố đã thành lập được các Câu lạc bộ trợ giúp pháp lý tại hơn 80% số xã nghèo và hải đảo, nhưng tỷ lệ Trợ giúp viên pháp lý chuyên trách trên quy mô dân số còn rất khiêm tốn, chỉ đạt khoảng 1,1 Trợ giúp viên trên 100.000 người dân.
4. Tỷ lệ phối hợp tố tụng còn thấp: Mặc dù có Thông tư liên tịch số 10/2007 giữa 6 bộ ngành, số lượng vụ việc do các cơ quan tiến hành tố tụng (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án) chuyển gửi hoặc thông báo chỉ chiếm khoảng 12,6% tổng số đối tượng thụ hưởng thực tế được tiếp cận dịch vụ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ tham gia tố tụng chỉ đạt 18,2% phản ánh xu hướng đội ngũ trợ giúp ưu tiên các vụ việc tư vấn tại trụ sở có tính chất an toàn, ít chịu áp lực tranh tụng. Để minh họa trực quan, dữ liệu này có thể được trình bày thông qua Biểu đồ hình quạt (Pie Chart) biểu diễn cơ cấu hình thức trợ giúp pháp lý và Bảng thống kê phân loại vụ việc theo từng năm (2007–2013), làm nổi bật khoảng cách chênh lệch giữa tư vấn tĩnh và tranh tụng thực chiến.

+------------------------------------+--------------------------+
| HÌNH THỨC TRỢ GIÚP PHÁP LÝ        | TỶ TRỌNG TRONG THỰC TẾ   |
+------------------------------------+--------------------------+
| Tư vấn pháp luật tại chỗ & lưu động| 78,4%                    |
| Tham gia tố tụng (bào chữa/bảo vệ) | 18,2%                    |
| Đại diện ngoài tố tụng             | 3,4%                     |
+------------------------------------+--------------------------+

Nguyên nhân chính của tình trạng trên bắt nguồn từ cơ chế tài chính quy định tại Thông tư liên tịch số 81/2008/TTLT-BTC-BTP, khi mức thù lao chi trả cho Luật sư và Trợ giúp viên tham gia phiên tòa còn mang tính tượng trưng, chưa tạo động lực kinh tế đủ mạnh. Khi so sánh với mô hình Phần Lan – nơi nhà nước chi trả mức thù lao lên tới 100 USD/giờ làm việc cho luật sư trợ giúp, sự thiếu hụt ngân sách tại địa phương là nguyên nhân trực tiếp kìm hãm chất lượng tranh tụng. Bên cạnh đó, tỷ lệ luật sư của Việt Nam ở mức 1/25.000 dân (thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 1/430 ở Anh và 1/300 ở Mỹ) dẫn đến tình trạng thiếu hụt cộng tác viên chuyên sâu tại các huyện ngoại thành như Tiên Lãng, Vĩnh Bảo hay huyện đảo Cát Hải.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý tại Thành phố Hải Phòng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý và mở rộng diện thụ hưởng: Quốc hội và Bộ Tư pháp cần sớm sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý theo hướng mở rộng diện đối tượng thụ hưởng sang nhóm người lao động có thu nhập thấp, người nhập cư tại các khu công nghiệp và phụ nữ là nạn nhân của bạo lực gia đình. Mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ đối tượng yếu thế thêm 25% trong lộ trình 2015–2020.
2. Đổi mới quy trình đào tạo và chuẩn hóa đội ngũ chức danh tư pháp: Sở Tư pháp phối hợp với Trung tâm Trợ giúp pháp lý Thành phố Hải Phòng tổ chức tập huấn chuyên sâu kỹ năng tranh tụng, kiến thức nhân quyền quốc tế cho 100% Trợ giúp viên và Luật sư cộng tác viên. Đặt mục tiêu tăng tỷ trọng các vụ việc tham gia tố tụng đạt tối thiểu 35% tổng số vụ việc thụ lý hằng năm.
3. Đa dạng hóa nguồn lực tài chính và đẩy mạnh xã hội hóa: Ủy ban nhân dân Thành phố Hải Phòng cần cân đối tăng nguồn chi ngân sách địa phương, đồng thời vận hành linh hoạt Quỹ Trợ giúp pháp lý theo Quyết định số 84/2008/QĐ-TTg. Thực hiện nâng mức thù lao vụ việc tham gia tố tụng lên gấp 1,5 đến 2 lần nhằm thu hút các văn phòng luật sư có uy tín tham gia, thực hiện định kỳ từ năm 2015.
4. Tăng cường cơ chế giám sát của Hội đồng phối hợp liên ngành: Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân các cấp tại Hải Phòng phải niêm yết công khai bảng thông tin trợ giúp pháp lý tại 100% phòng tiếp dân, nhà tạm giữ và phòng xử án. Thực hiện kiểm tra định kỳ hằng quý để bảo đảm 100% đối tượng chính sách bị khởi tố được thông báo và tiếp cận người bào chữa miễn phí ngay từ giai đoạn điều tra ban đầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Bộ Tư pháp, Cục Trợ giúp pháp lý, Sở Tư pháp): Sử dụng dữ liệu thực chứng và 4 nhóm kiến nghị để xây dựng dự thảo sửa đổi luật, hoạch định chính sách phân bổ ngân sách và ban hành quy chuẩn đánh giá chất lượng vụ việc.
• Đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư và Cộng tác viên trợ giúp pháp lý: Cung cấp tài liệu cẩm nang nâng cao kỹ năng tư vấn lưu động, phương pháp thu thập chứng cứ và kỹ năng tranh tụng bảo vệ nhóm người yếu thế tại tòa án.
• Các cơ quan tiến hành tố tụng (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án nhân dân các cấp): Vận dụng các phát hiện thực tế để chuẩn hóa quy trình giải thích quyền được trợ giúp pháp lý cho bị can, bị cáo theo đúng Thông tư liên tịch số 10/2007, giảm thiểu nguy cơ vi phạm thủ tục tố tụng dẫn đến hủy án.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Nguồn tài liệu học thuật giá trị cao cho chuyên ngành Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật, cung cấp cơ sở dữ liệu mẫu 500 hồ sơ thực tế phục vụ các nghiên cứu tiếp theo về quyền con người và xã hội học pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Những đối tượng nào tại Thành phố Hải Phòng được hưởng dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí?
Theo quy định pháp luật, có 6 nhóm đối tượng được trợ giúp miễn phí 100%, bao gồm: người thuộc chuẩn nghèo theo Quyết định 09/2011/QĐ-TTg, người có công với cách mạng, người già cô đơn không nơi nương tựa, trẻ em dưới 16 tuổi không nơi nương tựa, người tàn tật mất năng lực hành vi dân sự và đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng có điều kiện kinh tế khó khăn.

2. Vì sao tỷ lệ vụ việc tham gia tố tụng tại Hải Phòng chỉ đạt khoảng 18,2%?
Nguyên nhân chủ yếu do chế độ thù lao vụ việc quy định tại Thông tư liên tịch số 81/2008 còn thấp, chưa bù đắp chi phí thời gian và công sức tranh tụng phức tạp kéo dài của Luật sư. Đồng thời, số lượng Trợ giúp viên chuyên trách còn mỏng (khoảng 1,1 người/100.000 dân), dẫn đến việc tập trung phần lớn nguồn lực vào tư vấn pháp luật tại trụ sở (chiếm 78,4%).

3. Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý hoạt động theo cơ chế nào?
Hội đồng vận hành theo Thông tư liên tịch số 10/2007 với sự tham gia của 6 cơ quan: Tư pháp, Công an, Quân đội, Tài chính, Viện kiểm sát và Tòa án. Cơ chế này quy định trách nhiệm bắt buộc của điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán trong việc giải thích quyền, cung cấp mẫu đơn và thông báo cho Trung tâm Trợ giúp pháp lý khi thụ lý vụ án có đối tượng chính sách.

4. Mô hình trợ giúp pháp lý của Phần Lan mang lại bài học kinh nghiệm gì cho Việt Nam?
Phần Lan tổ chức 66 văn phòng trợ giúp pháp lý với 112 điểm tiếp cận cho 5,2 triệu dân, áp dụng cơ chế đồng chi trả linh hoạt theo thu nhập (từ 0% đến 75%) và trả thù lao luật sư công khai lên đến 100 USD/giờ. Đây là kinh nghiệm quý giá để Việt Nam xây dựng tiêu chí sàng lọc tài chính và xã hội hóa nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước.

5. Luận văn đề xuất chỉ tiêu cụ thể nào để cải thiện chất lượng dịch vụ trong giai đoạn tới?
Luận văn đặt mục tiêu nâng tỷ trọng tham gia tố tụng lên trên 35%, bảo đảm 100% đối tượng được giải thích quyền tiếp cận pháp lý tại cơ quan tố tụng, đồng thời tăng mức chi trả thù lao cho cộng tác viên lên 1,5 đến 2 lần nhằm thu hút tối thiểu 20 luật sư giàu kinh nghiệm tham gia mạng lưới trợ giúp tại địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ bản chất của trợ giúp pháp lý như một công cụ hiện thực hóa quyền con người và nguyên tắc công bằng xã hội trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động tại Hải Phòng giai đoạn 2007–2013, chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất là tỷ lệ tham gia tố tụng chỉ đạt 18,2% và mức thù lao chi trả chưa tương xứng.
• Khảo sát thực chứng trên cỡ mẫu 500 hồ sơ vụ việc và 120 phiếu khảo sát, cung cấp bức tranh dữ liệu tin cậy về 56,5% tranh chấp tập trung trong lĩnh vực đất đai.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, gắn liền với việc đổi mới cơ chế tài chính và tăng cường hiệu quả giám sát liên ngành tư pháp.
• Định hướng lộ trình triển khai giai đoạn 2015–2020 nhằm đạt mục tiêu 100% người nghèo và đối tượng chính sách tại các địa bàn khó khăn được bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Để hiện thực hóa mục tiêu công bằng tư pháp, các cơ quan ban ngành và bạn đọc quan tâm có thể khai thác, ứng dụng các kết quả nghiên cứu của luận văn vào công tác xây dựng thể chế và thực thi pháp luật trợ giúp pháp lý tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về trợ giúp pháp lý Chương 2: Thực trạng của hoạt động trợ giúp pháp lý tại Hải Phòng Chương 3: Quan điểm và giải pháp đảm bảo chất lượng hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRỢ GIÚP PHÁP LÝ 1. Khái niệm, đă ̣c điể m, đối tƣợng và hình thức về trợ giúp pháp lý 1. Khái niệm Trợ giúp pháp lý Thuật ngữ “trợ giúp pháp lý” được sử dụng phổ biến từ giữa thế kỷ 20, xuất phát từ tiếng anh là “legal aid”. Theo nghĩa phổ biến thì “legal aid” được hiểu là “tiền lấy từ quỹ công để trả chi phí cho việc cố vấn hoặc làm đại diện pháp lý” [25, tr.

“legal aid” trong cụm từ “legal aid schem” có nghĩa là “bảo trợ tư pháp” [25]. Ngoài ra, trong một số tài liệu khác còn gọi là “hỗ trợ pháp luật”, “hỗ trợ pháp lý” hoặc “hỗ trợ tư pháp”. Theo Đại từ điển tiếng việt – Nguyễn Như Ý, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin, 1999 thì “trợ giúp” là “sự giúp đỡ, bảo trợ, hỗ trợ, giúp cho ai việc gì, đem cho ai cái gì đang lúc khó khăn, đang cần đến” [58]. Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh giải thích: trợ giúp là góp sức hoặc góp tiền cho một người hoặc vào một việc chung, giúp làm hộ mà không lấy tiền công.

Như vậy, có rất nhiều cách dịch khác nhau, cách gọi khác nhau về thuật ngữ này, nhưng cụm từ “trợ giúp” có nghĩa chung nhất, bao hàm nội dung sự “sự giúp đỡ, bảo trợ, hỗ trợ”. Xuất phát từ bản chất và hình thức hoạt động “Legal aid” trên thế giới và thực tiễn hoạt động này ở Việt Nam trong thời gian qua, thuật ngữ “Legal aid” được dịch là“Trợ giúp pháp lý” đang được sử dụng chính thức trong các văn bản pháp luật và sách báo ở Việt Nam hiện nay. Ở các nước trên thế giới, hoạt động trợ giúp pháp lý cho người nghèo, người yếu thế bắt đầu hình thành và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của Nhà nước tư sản và được coi là chức năng xã hội của nhà nước, là một trong nhữmg tiêu chí bảo vệ quyền con người của nhà nước pháp quyền. Việc 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thành lập tổ chức trợ giúp pháp lý ở Việt Nam năm 1997 là xuất phát từ chính những nguyên tắc Hiến định chủ quyền thuộc về nhân dân, mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật và bản chất của Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân.

Tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý trên thế giới rất phong phú và đa dạng, phụ thuộc vào điều kiện phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. Vì vậy, chưa có quan niệm chung, thống nhất về trợ giúp pháp lý. Do có nhiều mô hình trợ giúp pháp lý, với những quan niệm khác nhau về đối tượng, phạm vi, phương thức và chi phí trợ giúp pháp lý trên thế giới, nên ở mỗi nước đều có quan niệm riêng của mình và được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau, nhưng nói chung các khái niệm của các nước đều thể hiện tính kinh tế, nhân đạo và tính pháp lý của hoạt động trợ giúp pháp lý. Tính kinh tế, nhân đạo thể hiện ở chỗ giúp đỡ cho đối tượng không có khả năng thanh toán cho các chi phí khi tiếp cận với dịch vụ pháp lý.

Tính pháp lý của hoạt động trợ giúp pháp lý thể hiện ở chỗ giúp đỡ đối tượng giải quyết các vụ, việc có liên quan đến pháp luật (luật nội dung và luật hình thức. Dưới góc độ kinh tế mang tính nhân đạo một số nước (như Đức) quan niệm trợ giúp pháp lý là giúp đỡ một phần hoặc toàn bộ tài chính cho những người không có khả năng thanh toán cho các chi phí về tư vấn pháp luật, đại diện hoặc bào chữa trước toà án [18]. Dưới góc độ pháp lý, theo pháp luật của Anh và xứ Wales thì Trợ giúp pháp lý là giúp đỡ pháp lý cho những người không có khả năng chi trả cho việc tư vấn, hỗ trợ và đại diện pháp lý [18]. Đạo luật về đại diện và tư vấn pháp luật năm 1995 của Singapore cũng giải thích rằng trợ giúp pháp lý là việc giúp đỡ những người không có khả năng chi trả cho các dịch vụ pháp lý [18, Điều 2].

Nhìn dưới góc độ mục đích của hoạt động trợ giúp pháp lý, người Úc cho rằng trợ giúp pháp lý là sự giúp đỡ cho một người có được hoàn cảnh và 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] điều kiện tương tự như người khác trong việc tiếp cận với pháp luật, tức là tạo ra sự công bằng khi tiếp cận với pháp luật [18]. Ở Việt Nam, thuật ngữ “trợ giúp pháp lý” (sau đây xin được viết tắt là TGPL) được sử dụng trong các tài liệu từ năm 1995, khi bắt đầu nghiên cứu xây dựng Đề án về hoạt động trợ giúp pháp lý ở Việt Nam. Đến năm 1996, thuật ngữ “trợ giúp pháp lý” được sử dụng trong Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Mô hình tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý, phương hướng thực hiện trong điều kiện hiện nay” của Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, Bộ tư pháp. Năm 1997, thuật ngữ này được sử dụng trong Quyết định số 734/TTg ngày 6/9/1997 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập tổ chức TGPL cho người nghèo và đối tượng chính sách.

Năm 2006, Luật TGPL đã có quy định chính thức về khái niệm TGPL: TGPL là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được TGPL theo quy định của Luật này, giúp người được TGPL bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; góp phần vào việc phổ biến, giáo dục pháp luật bảo vệ công lý, bảo đảm công bằng xã hội, phòng ngừa, hạn chế tranh chấp và vi phạm pháp luật [43, Điều 3]. Đặc điểm của trợ giúp pháp lý Trợ giúp pháp lý là một loại hình dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp, có đầy đủ những đặc trưng của dịch vụ công như: được xác định là một trong những chức năng xã hội của nhà nước và là trách nhiệm của nhà nước; đối tượng được TGPL là những người yếu thế, không có đủ điều kiện tiếp cận với các loại dịch vụ pháp lý có thu tiền, cần có sự trợ giúp của nhà nước. Các chi phí cho hoạt động TGPL chủ yếu do ngân sách bảo đảm. (Người được trợ giúp pháp lý không phải trả bất kỳ một khoản lệ phí hay thù lao nào dưới bất kỳ hình thức nào.

Kinh phí hoạt động trợ giúp pháp lý do ngân sách Nhà nước cấp và nguồn tài trợ của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước). 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trợ giúp pháp lý là một loại hình dịch vụ pháp lý, do những người có trình độ am hiểu pháp luật thực hiện: Chủ thể thực hiện trợ giúp pháp lý là các tổ chức trợ giúp pháp lý Nhà nước và các tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật của các tổ chức chính trị xã hội, chính trị xã hội nghề nghiệp. Như vậy, hoạt động trợ giúp pháp lý là một loại hoạt động vừa có tính chất nhà nước, vừa mang tính chất xã hội. Người thực hiện trợ giúp pháp lý theo Luật trợ giúp pháp lý năm 2006 là Trợ giúp viên pháp lý, cộng tác viên của Trung tâm TGPL nhà nước, luật sư, tư vấn viên pháp luật của các tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật của các tổ chức chính trị xã hội, tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp.

Thực hiện trợ giúp trên cơ sở pháp luật nhằm đáp ứng nhu cầu giúp đỡ pháp luật của người nghèo và đối tượng chính sách thông qua việc tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng, giúp đỡ thực hiện công việc liên quan đến thủ tục hành chính, giải quyết khiếu nại… TGPL được coi là một loại hình dịch vụ pháp lý bởi hình thức và phương thức thực hiện tương tự như dịch vụ pháp lý nói chung. Điểm khác biệt ở đây là TGPL có đối tượng, phạm vi, lĩnh vực trợ giúp, tổ chức, người thực hiện hẹp hơn; việc thực hiện TGPL cũng được thực hiện theo trình tự, thủ tục luật định khác so với trình tự, thủ tục cung cấp dịch vụ pháp lý chung do tổ chức và cá nhân khác thực hiện. Người thụ hưởng TGPL không phải trả bất kỳ một khoản phí nào. Trợ giúp pháp lý còn là một loại hình dịch vụ pháp lý chứa đựng tính nhân văn sâu sắc, bởi mục tiêu hướng tới, đối tượng phục vụ là những người có hoàn cảnh đặc biệt cần phải được nhà nước và xã hội quan tâm giúp đỡ, hỗ trợ (Đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý miễn phí là người thuộc hộ nghèo; người có công với cách mạng; đồng bào dân tộc thiểu số thường trú ở các vùng có điều kiện kinh tế, xã hội đặc biệt khó khăn; người 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] già cô đơn, người tàn tật, người nhiễm HIV, nhiễm chất độc hóa học, trẻ em không nơi nương tựa.

Sự hỗ trợ này sẽ làm giảm bớt những khó khăn của nhóm đối tượng yếu thế, góp phần tạo sự công bằng trong tiếp cận công lý. Lĩnh vực trợ giúp pháp lý: hoạt động trợ giúp pháp lý được thực hiện đối với tất cả các vụ việc có liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý trong hầu hết các lĩnh vực pháp luật, trừ các vụ việc có liên quan đến lĩnh vực kinh doanh, thương mại. Trợ giúp pháp lý mang tính pháp lý, thể hiện qua phương thức hoạt động và mục đích hướng tới của nó. Tính chất pháp lý của TGPL thể hiện ở chỗ, TGPL là một trong các biện pháp thực thi pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống bởi nhà nước phải có trách nhiệm tạo ra các cơ chế để giúp người dân biết các quy định của pháp luật để thực hiện, sử dụng, tuân thủ trong cuộc sống để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp phá của mình.

Đặc biệt khi Nhà nước thực hiện việc quản lý xã hội bằng pháp luật và giải quyết các vấn đề phát sinh hang ngày trên cơ sở pháp luật thì yêu cầu cần phải giúp cho người dân hiểu biết pháp luật trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.