MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý theo quy định của luật trợ giúp pháp lý 11/2017/ QH14, giúp người được trợ giúp pháp lý bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; góp phần vào việc phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo vệ công lý, bảo đảm công bằng xã hội, phòng ngừa, hạn chế tranh chấp và vi phạm pháp luật. Nâng cao hiểu biết của người dân về pháp luật, biết được những việc gì nên làm ? và việc gì không nên làm?, để tránh xa những hành vi mà pháp luật cấm, giúp cho xã hội phát triển bền vững, ổn định, trật tự, lâu dài. Trợ giúp pháp lý là công cụ để nhà nước thực hiện nghĩa vụ đối với công dân của mình.
Khi mà nhà nước ban hành pháp luật, buộc người dân phải tuân theo, đồng thời nhà nước cũng phải xây dựng cơ sở tuyên truyền, giáo dục hướng dẫn người dân thi hành đúng pháp luật để pháp luật bảo vệ được quyền và lợi ích của công dân. Hệ thống pháp luật nước ta ngày càng nhiều và thiếu thống nhất, đồng bộ trong các văn bản làm tăng mức độ phức tạp khiến cho ngay cả người được đào tạo về pháp luật đôi khi cũng không hiểu hết các quy định của pháp luật và khi có vướng mắc pháp luật hay phải đứng trước toà án cũng không chắc chắn có thể bảo vệ thành công quyền lợi của mình. Vì vậy, người Trợ giúp pháp lý đòi hỏi phải có tâm, có chuyên môn, nắm chắc các văn bản quy phạm pháp luật, trình tự tố tụng…. Để có thể đạt được hiệu quả, năng suất trợ giúp cao.
Trợ giúp pháp lý là một nhiệm vụ mới của ngành tư pháp thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và nhà nước đối với người nghèo và đối tượng chính sách trên phương diện pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đánh dấu bước phát triển vượt bậc của công cuộc a đ i, giảm nghèo ở Việt Nam. X a đ i, giảm nghèo cả về mặt vật chất và tinh thần, tạo điều kiện cho người chịu thiệt thòi trong hội được bình đẳng tiếp cận với pháp luật, công bằng trước pháp luật Trên địa bàn tỉnh Lào Cai, đa số là đồng bào dân tộc thiếu số, dân tộc ít 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người việc tiếp cận pháp luật đối với bà con là một điều rất xa vời, nên việc TGPL đối với đồng bào là rất cần thiết. Để họ có thể tự đảm bảo quyền lợi của mình, cũng như giám sát việc thực thi pháp luật của cơ quan tố tụng. Hầu hết địa bàn các thôn, bản vùng c điều kiện kinh tế xã hội kh khăn đều cách a trung tâm, giao thông đi lại kh khăn, hơn nữa nguồn kinh phí cấp cho hoạt động truyền thông còn hạn hẹp, các trang thiết bị, phương tiện làm việc còn nhiều hạn chế, tuy nhiên với tinh thần trách nhiệm cao, toàn thể cán bộ, trợ giúp viên trung tâm vẫn luôn nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm vụ, đưa ánh sáng pháp luật đến với bà con dân bản vùng xa xôi, hẻo lánh, nâng cao hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật cho bà con nhân dân Trợ giúp pháp lý rất cần thiết đối với việc củng cố luật pháp, ây dựng nhà nước pháp quyền và có tầm quan trọng như một bộ phận không thể tách rời của việc thực thi công lý và cũng cần thiết như một bộ phận không thể thiếu trong quá trình xét xử để đảm bảo được tính khách quan, dân chủ, công bằng.
Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về mô hình tổ chức - hoạt động Trung tâm trợ giúp pháp lý. Nghiên cứu về các hoạt động thực tiễn của trung tâm trợ giúp pháp lý trong phạm vi Tỉnh Lào Cai, từ đ tìm ra các ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân, cách khắc phục để kết quả trợ giúp pháp lý đạt hiệu quả, nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật. Để người dân có thể bảo vệ quyền và lợi ích của mình, giám sát việc thực thi pháp luật của các cơ quan, tổ chức nhà nước. Trung tâm trợ giúp pháp lý có vai trò vô cùng quan trọng trong việc tuyên truyền pháp luật giúp pháp luật đến gần với người dân, bà con đồng bào dân tộc có thể hiểu được những quyền lợi chính sách của đảng và nhà nước, để chính họ có thể bảo vệ quyền lợi cho họ.
Nhiệm vụ: làm rõ các vấn đề về cơ sở lý luận, trợ giúp pháp lý và hoạt động của Trung tâm TGPL; Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động TGPL tại Tỉnh Lào Cai, tìm ra được những ưu điểm, hạn chế, kh khăn, vướng mắc, bất cập, đánh giá hiệu quả tổ chức - hoạt động của trung tâm trợ giúp pháp lý qua trực tiễn tại tỉnh Lào Cai.; Đề xuất các giải pháp, kiến nghị để nâng cao hiệu quả hoạt động của Trung tâm TGPL 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tƣợng nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu về những vấn đề lý luận, pháp lý về Tổ chức hoạt động của trung tâm TGPL ở Việt Nam nói chung và trung tâm trợ giúp pháp lý qua thực tiễn tại Tỉnh Lào Cai nói riêng - Chủ thể của việc trợ giúp pháp lý chính là người làm công tác TGPL, trung tâm trợ giúp pháp lý, và người được trợ giúp pháp lý. Các chủ thể này có mối quan hệ tác động lẫn nhau, giúp cho việc thực thi pháp luật được nhanh chóng, hiệu quả…… - Giải pháp đảm bảo, nâng cao hiệu quả hoạt động của Trung tâm TGPL trong thời gian tới 4. Phƣơng pháp nghiên cứu - Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước, pháp luật - Quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước về vấn đề bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
- Luận văn nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, luật học, phân tích – tổng hợp, logic- lịch sử, so sánh, đối chiếu. - Sử dụng phương pháp khai thác và sử dụng các tư liệu thực tiễn; - Thực hiện bảng hỏi, tiếp xúc trực tiếp người dân, đồng bào dân tộc thiểu số, ít người để đánh giá chính ác thực trạng hoạt động của trung tâm tgpl tại huyện Văn Bàn - Tham khảo các ý kiến của chuyên gia thông qua báo chí, trang web, truyền hình…. Phạm vi nghiên cứu - Những vấn đề lý luận chung về hoạt động trợ giúp pháp lý và tổ chức thực hiện hoạt động trợ giúp pháp lý - Luận văn chỉ đi sâu vào Tổ chức hoạt động trợ giúp pháp lý qua thực tiến ở Lào Cai, từ đ đưa ra giải pháp nâng cao hiểu quả hoạt động trợ giúp pháp lý 6. Câu hỏi nghiên cứu - TGPL là gì? Vai trò của TT TGPL đối với người dân 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tổ chức -Hoạt động của trung tâm trợ giúp pháp lý như thế nào? Có thực sự hiệu quả? Việc trợ giúp cho người dân có thực sự kịp thời, hay những người cần TGPL phải đơn phương tự mình bảo vệ chính mình….
- Tìm ra ưu điểm, hạn chế trong hoạt động của trung tâm TGPL ? từ đ đưa ra các cách giải quyết nhằm nâng cao hoạt động trợ giúp pháp lý của người dân? 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRỢ GIÚP PHÁP LÝ VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ 1. Khái niệm, đặc trƣng, ý nghĩa, cơ sở để xây dựng hoạt động trợ giúp pháp lý 1. Khái niệm trợ giúp pháp lý Khái niệm trợ giúp pháp lý được sử dụng phổ biến trên thế giới từ thế kỷ XX, tiếng anh là “legal aid” c nghĩa là trợ giúp pháp lý. Các nước sử dụng thuật ngữ TGPL bao gồm các từ là “legal aid”, “legal support” hoặc “legal assistance”.
Tuy nhiên, đa số các ý kiến cũng như pháp luật các nước sử dụng cụm từ trợ giúp pháp lý là “legal aid” trong tiếng Anh. “TGPL” (legal aid) có nghĩa là “trợ cấp pháp lý”; Nhà nước, chính phủ hoặc một tổ chức xã hội cung cấp dịch vụ pháp lý và trợ cấp chi phí về pháp lý trích từ quỹ phúc lợi công cộng để hỗ trợ những đối tượng trong xã hội thuộc diện cần trợ giúp pháp lý, những chủ thể này không thể tự mình trả nổi hoặc “là khoản tiền được cung cấp bởi Chính phủ hoặc một tổ chức xã hội khác cho những người cần có được sự giúp đỡ chi trả chi phí cho việc cung cấp lời khuyên pháp lý hoặc phí dịch vụ của luật sư”. Về mặt pháp lý, giữa các hệ thống pháp luật khác nhau trên thế giới, kỹ thuật lập pháp khác nhau thì khái niệm TGPL cũng được quy định khác nhau. Các nước thuộc hệ thống thông luật định nghĩa TGPL theo hướng khái quát, thiên về việc quy định ai là đối tượng được TGPL và đặc biệt nhấn mạnh mục tiêu của TGPL là bảo đảm công bằng trong tiếp cận công lý [16].
Trợ giúp pháp lý (legal aid) là việc cung cấp hỗ trợ cho những người không c khả năng đại diện pháp lý và tiếp cận hệ thống tòa án. Trợ giúp pháp lý được coi là trọng tâm trong việc cung cấp quyền tiếp cận công lý bằng cách đảm bảo sự bình đẳng trước pháp luật, quyền tư vấn và quyền ét ử công bằng. Ở g c độ dịch thuật “Legal aid” là dịch vụ “bảo trợ tư pháp”, “hỗ trợ pháp lý”. Việc “hỗ trợ” và “bảo trợ” mang tính chất “trợ giúp” hoặc giúp đỡ.
Do vậy thuật ngữ “ trợ giúp pháp lý” thể hiện nhất quán, chính ác nội dung của các hoạt động này. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trợ giúp pháp lý là điều cần thiết để đảm bảo quyền tiếp cận công bằng cho tất cả mọi người, theo quy định tại Điều 6.3 của Công ước châu Âu về Nhân quyền liên quan đến các vụ án hình sự. Đặc biệt, đối với những công dân không c đủ phương tiện tài chính, việc chính phủ cung cấp trợ giúp pháp lý cho công dân sẽ tăng khả năng tranh tụng trong quá trình tố tụng tại tòa án, được các chuyên gia pháp lý hỗ trợ miễn phí (hoặc với chi phí thấp hơn) hoặc nhận hỗ trợ tài chính.