CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM, YÊU CẦU TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN 1. Khái niệm tổ chức công tác kế toán 1. Khái niệm kế toán Theo Luật kế toán số 88/2015/QH13 ban hành ngày 20/11/2015: “Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động”.
Khái niệm tổ chức công tác kế toán Tổ chức công tác kế toán là một trong những nội dung quan trọng trong tổ chức công tác quản lý ở doanh nghiệp. Với chức năng cung cấp thông tin và kiểm tra các hoạt động kinh tế - tài chính, do đó công tác kế toán ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của công tác quản lý, đồng thời nó còn ảnh hưởng đến việc đáp ứng các yêu cầu khác nhau của các đối tượng trực tiếp và gián tiếp. Tổ chức công tác kế toán cũng được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau: Theo các nhà khoa học của trường Đại học Thương mại: “ Tổ chức công tác kế toán là tổ chức bộ máy kế toán, tổ chức áp dụng các nguyên tắc, phương pháp kế toán nhằm thu thập, xử lý và cung cấp các thông tin kinh tế phục vụ cho công tác quản lý đơn vị”. “Trích trong cuốn giáo trình Nguyên lý kế toán xuất bản năm 2009 do NXB thống kê phát hành_Tác giả Đỗ Minh Thành” Theo các nhà khoa học của trường Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh: “Tổ chức công tác kế toán không đơn thuần là tổ chức một bộ phận quản lý trong doanh nghiệp, mà nó còn bao hàm cả tính nghệ thuật trong việc xác lập các yếu tố, điều kiện cũng như các mối quan hệ qua lại có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp hoạt động kế toán, đảm bảo cho kế toán phát huy tối đa các chức năng vốn có của mình”.
Luan van 5 “Trích trong cuốn giáo trình Nguyên lý kế toán xuất bản năm 2015 do NXB kinh tế TP. HCM phát hành_Tác giả PGS.TS Võ Văn Nhị” Theo các nhà khoa học của Học viện Tài chính: “Tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp là việc tổ chức thực hiện ghi chép, phân loại, tổng hợp các nghiệp vụ kinh tế - tài chính phát sinh theo những nội dung công tác kế toán bằng phương pháp khoa học của kế toán, phù hợp với chính sách chế độ quản lý kinh tế quy định, phù hợp với đặc điểm tình hình cụ thể của doanh nghiệp để phát huy chức năng, vai trò của kế toán trong quản lý vĩ mô và vi mô nền kinh tế”. “Trích trong cuốn giáo trình Nguyên lý kế toán xuất bản năm 2014 do NXB Tài chính phát hành_Tác giả GS.TS Đoàn Xuân Tiên” Mặc dù có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm tổ chức công tác kế toán, nhưng ta có thể khái quát khái niệm tổ chức công tác kế toán được coi là (tổ chức việc thực hiện các chuẩn mực và chế độ kế toán để phản ánh tình hình kinh tế tài chính và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, tổ chức kiểm tra kế toán, tổ chức việc thực hiện chế độ bảo quản lưu trữ tài liệu kế toán, thực hiện cung cấp thông tin tài liệu kế toán và các nhiệm vụ khác của kế toán) một hệ thống các yếu tố cấu thành gồm tổ chức bộ máy kế toán, tổ chức vận dụng các phương pháp kế toán để thu nhận, xử lý và cung cấp các thông tin; tổ chức vận dụng các chính sách, chế độ, thể lệ kinh tế tài chính, kế toán vào doanh nghiệp. Yêu cầu tổ chức công tác kế toán Để phát huy vai trò quan trọng trong công tác quản lý kinh tế, quản lý doanh nghiệp thì tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo được các yêu cầu sau: + Yêu cầu về pháp lý: Khi tổ chức công tác kế toán phải xem xét đến việc tuân thủ Luật kế toán, hệ thống chuẩn mực kế toán, các qui định, thông tư hướng dẫn thực hiện chế độ kế toán trong doanh nghiệp và các văn bản pháp qui khác có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động kế toán như các luật, chính sách về thuế, doanh nghiệp, ….
Do đó, doanh nghiệp cần nắm vững hệ thống văn bản pháp quy và việc vận hành trong thực tế của hệ thống này. Luan van 6 + Yêu cầu về quản lý: - Phải đáp ứng một cách nhanh chóng, kịp thời và chính xác các thông tin kế toán cho nhà quản lý. - Phải đảm bảo tính khoa học, hợp lý trên cơ sở các nguyên tắc, chính sách, quy chế tài chính kế toán. - Phải có tính hiệu quả (tối thiểu hoá chi phí, tối đa hoá lợi nhuận).
Bộ máy kế toán phải gọn nhẹ, giảm bớt các khâu trung gian nhằm đáp ứng kịp thời và chính xác, giúp các nhà quản lý doanh nghiệp tránh thất thoát tài sản. - Phải phù hợp với điều kiện và yêu cầu cụ thể của từng doanh nghiệp. VAI TRÒ, NHIỆM VỤ VÀ NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Vai trò tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp Với sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt, các doanh nghiệp không ngừng chú trọng, đặc biệt quan tâm đến tổ chức công tác kế toán tại đơn vị mình, bởi vì thông tin kế toán là thông tin hết sức cần thiết và quan trọng đối với nhà quản lý doanh nghiệp.
Xã hội ngày càng phát triển thì thông tin càng trở nên đa dạng và phong phú, quản lý thông tin tốt sẽ quản lý doanh nghiệp được tốt hơn. Tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp cần phát huy tốt những vai trò sau: - Tổ chức công tác kế toán tốt nhằm giúp chủ doanh nghiệp điều hành và quản lý các hoạt động kinh tế tài chính ở đơn vị đạt hiệu quả cao. - Giúp doanh nghiệp quản lý chặt chẽ tài sản và bảo vệ được tài sản của mình nhằm nâng cao hiệu quả của việc sử dụng tài sản đó. - Phản ánh được đầy đủ các khoản chi phí bỏ ra trong quá trình sản xuất kinh doanh cũng như các khoản doanh thu thu được, kết quả của quá trình đó đem lại kết quả lợi nhuận (lỗ) cho doanh nghiệp.
- Kiểm tra giám sát tính hiệu quả trong việc sử dụng vốn và tính chủ động trong kinh doanh. Luan van 7 - Cung cấp dữ liệu cho các nhà quản trị làm cơ sở hoạch định sản xuất kinh doanh và ra quyết định kinh doanh kịp thời, hiệu quả. Với chức năng cung cấp thông tin và kiểm tra các hoạt động kinh tế - tài chính trong doanh nghiệp nên công tác kế toán ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả quản lý ở một doanh nghiệp. Hơn thế nữa, nó còn ảnh hưởng đến việc đáp ứng yêu cầu quản lý khác nhau của các đối tượng có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, trong đó có các cơ quan chức năng của nhà nước.
Nhiệm vụ tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp + Tổ chức hợp lý, khoa học công tác kế toán, tổ chức bộ máy kế toán để thực hiện toàn bộ công việc kế toán ở doanh nghiệp với sự phân công, phân nhiệm rõ ràng công việc kế toán cho từng bộ phận, từng người trong bộ máy kế toán … đảm bảo công tác kế toán được thực hiện tốt và hiệu quả hơn. Đáp ứng kịp thời cho các đối tượng sử dụng thông tin, phục vụ cho công tác quản lý, nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị. + Phản ánh ghi chép các nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị một cách đầy đủ, kịp thời theo đúng nguyên tắc, chế độ kế toán, chuẩn mực kế toán theo quy định. + Thu thập, phân loại, xử lý, tổng hợp số liệu thông tin về hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
+ Tổng hợp số liệu, báo cáo tài chính và cung cấp thông tin cho các cơ quan quản lý nhà nước, các đối tượng sử dụng khác khi có yêu cầu. + Thực hiện kiểm tra, giám sát việc chấp hành các chính sách chế độ về quản lý kinh tế tài chính nói chung, chế độ thể lệ kế toán nói riêng và tổ chức kiểm tra kế toán nội bộ trong doanh nghiệp. + Tham gia phân tích thông tin kế toán tài chính và cung cấp cho các đối tượng khi có nhu cầu. Luan van 8 Đây là những nhiệm vụ quan trọng nhất của kế toán, để thực hiện các chức năng và nhiệm vụ này thì mỗi đơn vị cần phải coi trọng và có kế hoạch tổ chức công tác kế toán một cách khoa học, hợp lý ở đơn vị mình.
Nguyên tắc tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp Để tổ chức công tác kế toán khoa học và hợp lý thì việc tổ chức công tác kế toán phải thực hiện theo các nguyên tắc cơ bản sau: * Nguyên tắc thống nhất - Cơ cấu tổ chức kế toán phải là một bộ phận thống nhất về mặt quản lý doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với các bộ phận khác. - Triển khai các nội dung của tổ chức kế toán phải thống nhất với các chế độ kế toán hiện hành. - Các chỉ tiêu kế toán phải thống nhất với các chỉ tiêu kế hoạch để đảm bảo sự so sánh đánh giá hoạt động sản xuất kinh doanh. - Bảo đảm tính thống nhất về các nghiệp vụ sử dụng trong kế toán (phương pháp kế toán hàng tồn kho, phương pháp kế toán tính giá thành, phương pháp hạch toán ngoại tệ).
* Nguyên tắc phù hợp - Phù hợp với quy mô, đặc điểm tổ chức sản xuất kinh doanh của đơn vị. - Phù hợp với quy định hiện hành của nhà nước, bộ, ngành. - Phù hợp với khả năng, trình độ của các kế toán viên. - Phù hợp với thông lệ quốc tế.
* Nguyên tắc hiệu quả: - Đảm bảo thu nhận, hệ thống hóa thông tin và cung cấp thông tin hiệu quả về toàn bộ hoạt động kinh tế tài chính của doanh nghiệp. - Tính toán sao cho chi phí ít nhất vẫn đảm bảo được công việc kế toán đạt hiệu quả cao nhất. Trên đây là những nguyên tắc cơ bản có tính bao quát toàn bộ quá trình tổ chức công tác kế toán. Trong quá trình triển khai tổ chức công tác kế toán, các doanh nghiệp phải tuân thủ và thực hiện một cách đầy đủ các nguyên tắc này nhằm Luan van 9 tổ chức công tác kế toán khoa học, hợp lý và hiệu quả nhất.