CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUY TRÌNH CUNG ỨNG DỊCH VỤ LOGISTICS BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG 1. Các khái niệm về logistics và dịch vụ logistics bằng đường hàng không 1. Khái niệm về dịch vụ logistics Logistics là một thuật ngữ có nguồn gốc Hilạp – logistikos. Đây không phải là một lĩnh vực mới mẻ, xuất hiện lần đầu trong lĩnh vực quân đội mà từ thời Napoleon đã từng định nghĩa: Logistics là hoạt động để duy trì lực lượng quân đội.
Đến ngày nay, khái niệm logistics đã mở rộng sang lĩnh vực kinh tế và dần trở nên phổ biến, trở thành một ngành dịch vụ chiếm vai trò không thể thiết trong sự vận động của giao thương quốc tế. Được đưa vào nghiên cứu và áp dụng trong nhiều lĩnh vực, hiện nay có khá nhiều khái niệm về Logistics. Tuy nhiên hầu hết các khái niệm đều chỉ ra rằng: “Logistics là quá trình tối ưu hóa về vị trí, vận chuyển và dự trữ các nguồn tài nguyên từ điểm đầu tiên của dây chuyển cung ứng cho đến tay người tiêu cùng cuối cùng, thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế.” Dịch vụ logistics Dịch vụ logistics là khái niệm chỉ các sản phẩm dịch vụ do các doanh nghiệp chuyên kinh doanh dịch vụ logistics cung cấp. Các dịch vụ này có thể là đơn nhất hoặc trọn gói.
Các công ty logistics tiến hành các hoạt động tiếp nhận yêu cầu logistics từ các khách hàng, sau đó lập chương trình và kế hoạch sử dụng các điều kiện cơ sở vật chất, tài sản, con người, và vật liệu của mình (hoặc đi thuê) để đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Theo Luật Thương mại Việt Nam, định nghĩa về dịch vụ logistics được phát biểu như sau: “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hoá theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao" (mục 4, điều 233, Luật Thương mại 2005) Có thể thấy rõ, logistics không đơn giản là những hoạt động đơn lẻ mà là một chuỗi các hoạt động kèm theo của nhiều ngành nghề, công đoạn. Trong quá trình phát triển và thay đổi, khái niệm về dịch vụ logistics cũng thường xuyên được bổ sung, mở rộng. Hiện nay, có hai nhóm định nghĩa đối với dịch vụ logistics như sau: Thứ nhất, nhóm định nghĩa hẹp với khái niệm logistics chủ yếu dừng lại ở các dịch vụ liên quan đến hoạt động giao nhận hàng hóa.
Theo đó, bản chất của logistics là tập hợp các quá trình, các yếu tố hỗ trợ để vận chuyển sản phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ cuối cùng một cách nhanh chóng và tối ưu. Dịch vụ logistics ở đây chủ yếu mang nhiều yếu tố vận tải và cách doanh nghiệp cung ứng dịch vụ logistics không có nhiều khác biệt so với nhà cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức (MTO). Tiêu biểu cho nhóm định nghĩa này là khái niệm về dịch vụ logistics được đưa ra tại Luật Thương mại 2005. Tuy nhiên, trong định nghĩa này vẫn bao hàm tính mở rộng, được thể hiện ở chỗ “hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hoá” 7 Thứ hai, nhóm định rộng.
Tại đây, không chỉ quan tâm đến giai đoạn từ giai đoạn thành phẩm tại nhà sản xuất đến nơi tiêu thụ mà còn quan tâm đến giai đoạn tiền sản xuất. Có nghĩa là dịch vụ logistics gắn liền với quá trình từ khi nhập nguyên vật liệu đầu, sản xuất ra hàng hóa, đưa vào kênh phân phối cho đến khi hàng hóa được cung ứng đến tận tay người tiêu cùng cuối cùng. Trong đó, phân định rõ rang vai trò của từng dịch vụ cung cấp riêng lẻ như dịch vụ vận tải, dịch vụ kho bãi, phân phối, khai thuê hải quan, giao nhận,. và một số dịch vụ hỗ trợ khác.
Tất cả các hoạt động trên sẽ được doanh nghiệp cung ứng dịch vụ logistics chuyên nghiệp đảm nhận, quản lý và thực hiện toàn bộ hoặc một phần các công đoạn. Khái niệm dịch vụ logistics bằng đường hàng không Từ định nghĩa về hoạt động logistics đã nêu trên, có thể hiểu dịch vụ logistics bằng đường hàng không vẫn bao gồm tất cả các dịch vụ liên quan để đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến điểm tiêu thụ. Tuy nhiên, đặc thù trong phương thức này là sử dụng đường hàng không làm phương thức vận chuyển trong chặng chính để vận chuyển hàng hóa. Hiện nay dịch vụ logistics bằng đường hàng không chủ yếu do đại lý hàng hóa hàng không và cách doanh nghiệp cung ứng dịch cụ logistics chuyên nghiệp cung cấp.
- Đại lý hàng hóa hàng không: là bên trung gian giữa hàng hàng không (bên chuyên chở) và chủ hàng (người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu) - Doanh nghiệp cung ứng dịch vụ logistics chuyên nghiệp: là doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ logistics. Họ có thể là đại lý của hãng hàng không hoặc không trực tiếp làm đại lý mà thông qua đại lý để kết nối chủ hàng với dịch vụ vận chuyển hàng không. Vai trò của dịch vụ logistics đường hàng không Dịch vụ logistics đường hàng không là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, đại diện cho phương thức vận tải tiên tiến và hiện đại, ngày càng đóng vai trò to lớn và có sức ảnh hưởng quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế, giao thương quốc tế. Bằng chứng là việc nhu cầu sử dụng dịch vụ logistics đường hàng không ngày càng nhiều.
Theo thống kê của Liên Hợp Quốc thì lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không chiếm tới 1/3 tổng giá trị hàng hóa buôn bán trên thế giới. Mạng lưới hàng không bao phủ khắp địa cầu, mở ra nhiều cánh cửa đến nhiều nơi trên thế giới. Điều này có nghĩa là phạm vi tiếp cận sẽ rộng hơn và giúp khách hàng có thể phục vụ được nhiều khách hàng hơn. Dịch vụ logistics đường hàng không còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các quốc gia không có phần tiếp giáp biển, khó khăn trong việc tiếp cận các phương thức dịch vụ logistics khác như dịch vụ logistics đường biển.
Thậm chí, logistics đường hàng không được xem như phương thức duy nhất có thể cung cấp hàng hóa đến những vùng sâu vùng xa, từ đó thúc đẩy việc hòa nhập xã hội. Việc dễ dàng tiếp cận tới nhiều quốc gia giúp dịch vụ logistics đường hàng không trở thành cầu nối, góp phần quan trọng trong giao lưu kinh tế giữa các nước. Theo thống kê của trang thông tin Vietnam Airlines cho biết, 25% công ty bán hàng phụ thuộc vào vận tải hàng không. 70% doanh nghiệp báo cáp rằng, để phục vụ một thị trường 8 lớn thì sử dụng dịch vụ hàng không là điều tất yếu.
Bên cạnh đó, sử dụng đường hàng không làm phương thức vận tải chính còn có ý nghĩa trong việc sử dụng hiệu quả nguồn lực và cơ sở hạ tầng khi tận dụng được đến 65% đến 70% hiệu quả, gấp đôi đường bộ và đường sắt. Những con số trên chính là minh chứng rõ nhất cho thấy vai trò to lớn của dịch vụ logistics đường hàng không đối với việc phát triển kinh tế- văn hóa và xã hội. Ưu điểm và hạn chế của dịch vụ logistics đường hàng không Về ưu điểm của dịch vụ logistics đường hàng không - Tốc độ nhanh, đáp ứng được yêu cầu của các mặt hàng cần vận chuyển nhanh chóng: Ưu điểm lớn nhất của dịch vụ logistics đường hàng không chính là vận tốc vượt trội của nó so với các phương tiện khác trong suốt hành trình, đặc biệt đối với khoảng cách xa. Tốc độ của máy bay dân dụng hiện nay xấp xỉ tốc độ âm thanh, có thể gấp 27 lần so với đường biển, 10 lần so với ô tô và 8 lần so với tàu hỏa.
Với tốc độ đó, sử dụng dịch vụ logistics đường hàng không là lựa chọn hoàn hảo đối với các khách hàng có nhu cầu vận chuyển các loại hàng hóa cần vận chuyển nhanh như thư, bưu kiện, hàng chuyển phát nhanh, hàng hóa có giá trị cao, hàng dễ hư hỏng do thời gian, hàng nhạy cảm với thị trường, động vật sống,… - Tính an toàn: Có thể nói, đường hàng không là phương thức yêu cầu cao nhất về tính an toàn khi đưa ra hàng loạt các quy định, kiểm soát chặt chẽ từ khâu đóng gói, dãn nhãn, vận chuyển. Đặc biệt với hàng hóa nguy hiểm, IATA- Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế còn đưa ra hướng dẫn chi tiết đối với từng mặt hàng. Bên cạnh đó, tốc độ vận chuyển nhanh, trang thiết bị hỗ trợ hiện đại, với độ cao trên 9000m trên tầng điện ly nên từ lúc cất cánh, hạ cánh, máy bay không bị tác động bởi các điều kiện thiên nhiên như sét, mưa bão trong hàng trình chuyên chở. Điều này đảm bảo cao nhất tính an toàn và nguyên vẹn của hàng hóa.
- Khả năng theo dõi hàng hóa và hành trình đều đặn: Hiện nay, hầu hết các hãng hàng không đều đã cung cấp khả năng theo dõi hàng hóa. Điều này giúp chủ hàng dễ dàng nắm rõ lộ trình bay, khi nào máy bay chở hàng, khi nào cất cánh, hạ cánh đều được cung cấp thông tin rõ rang và nhanh chóng, đảm bảo hàng được giao đúng giờ. - Tuyến đường hoàn toàn tự nhiên: Khoảng cách giữa hai điểm vận chuyển gần như là đường thẳng, không cần đầu tư xây dựng bất cứ tuyến đường nào. - Vận chuyển hàng không giúp chuyên chở hàng hóa đến những nơi mà nhiều phương tiện vận chuyển khác không có khả năng thực hiện hoặc thực hiện nhưng vô cùng khó khăn: Như đã nói ở trên, trong một số trường hợp những quốc gia không tiếp giáp với biển, khó khăn trong việc tiếp cận các phương thức vận chuyển khác thì khai thác dịch vụ logistics bằng đường hàng không là một lựa chọn hoàn hảo.
Ngoài cách ý nghĩa về mặt kinh tế, thương mại, sử dụng phương thức hàng không còn có ý nghĩa trong việc cứu trợ, cứu nạn khi xảy ra lũ lụt, thiên tai gây cô lập, chia cắt với thế giới bên ngoài. Về hạn chế của dịch vụ logistics đường hàng không - Cước phí vận chuyển cao: Giá thành của dịch vụ hàng không cao hơn rất nhiều so với các dịch vụ khác, gấp 5 đến 6 lần so với đường biển. 9 - Đòi hỏi sự kết hợp bởi vận tải đa phương thức: sở dĩ, vận chuyển hàng không chỉ dừng lại ở việc vận chuyển từ sân bay này tới sân bay khác.