CHƯƠNG 1. MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH CUNG ỨNG DỊCH VỤ LOGISTICS CHO HÀNG NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Khái quát dịch vụ logistics và dịch vụ logistics cho hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển 1.1 Khái niệm dịch vụ logistics và dịch vụ logistics đường biển a, Dịch vụ logistics. Logistics là một thuật ngữ tiếng Anh, có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "logistikos", có nghĩa là "thuật toán, tính toán".
Trong tiếng Việt, logistics thường được gọi là "hậu cần". Logistics được hiểu là quá trình tối ưu hóa về vị trí, vận chuyển và dự trữ các nguyên vật liệu từ điểm đầu tiên của dây chuyền cung ứng cho đến tay người tiêu dùng cuối cùng thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế. Đây là định nghĩa logistics được sử dụng phổ biến hiện nay và được sử dụng trong đề tài. Theo Điều 233, Luật Thương mại 2005, và Khoản 7 Điều 3 Nghị định 163/2017/NĐ-CP thì dịch vụ logistics được định nghĩa như sau: “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thoả thuận với khách hàng để hưởng thù lao.” Dịch vụ logistics là một khái niệm chỉ một hoạt động kinh doanh thương mại, bao gồm tất cả các hoạt động từ lập kế hoạch, kiểm soát và ứng dụng nhằm đảm bảo luồng dịch chuyển của hàng hóa hay các thông tin liên quan với nguyên vật liệu đầu vào một cách hiệu quả và hợp lý đến điểm đích cuối cùng theo thỏa thuận.
b, Dịch vụ logistics đường biển. Dịch vụ logistics đường biển là một phần của dịch vụ logistics, chuyên cung cấp các giải pháp vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Cũng giống như khái niệm về dịch vụ logistics, dịch vụ này bao gồm: vận chuyển hàng hóa bằng tàu biển từ cảng xuất đến cảng nhập, làm thủ tục hải quan xuất nhập khẩu cho lô hàng, bảo hiểm hàng hóa trong quá trình vận chuyển, và các dịch vụ khác như lưu kho, bao bì, ghi ký mã hiệu,… đảm bảo hàng hóa theo đúng yêu cầu của khách hàng. Dịch vụ logistics đường biển không chỉ bao gồm vận tải, giao nhận đường biển hay lưu kho mà nó bao quát cả một dây chuyền cung ứng vận tải biển phức tạp.
Do đó, dịch vụ logistics đường biển có vai trò quan trọng và được thực hiện theo hợp đồng thỏa thuận giữa các bên liên quan. Thương nhân sẽ thực hiện cung ứng các dịch vụ logistics đường biển theo thỏa thuận và sau đó hưởng mức thu lao như trong hợp đồng. Bên cạnh đó, trong hợp đồng sẽ có các điều khoản đền bù để đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của hai bên.2 Vai trò của dịch vụ logistics đường biển a, Đối với nền kinh tế Dịch vụ logistics đường biển góp phần quan trọng trong thúc đẩy thương mại quốc tế, kết nối hàng hóa giao thương giữa các nước trên thế giới. Hơn 80% lượng hàng hóa thương mại quốc tế được vận chuyển bằng đường biển, đặc biệt đối với điều kiện của Việt Nam là một quốc gia có bờ biển dài, gần các tuyến đường hàng hải quan trọng của thế giới.
Do đó dịch vụ logistics đường biển đóng vai trò thiết yếu trong việc kết nối hàng hóa giao thương các thị trường trên thế giới, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy thương mại quốc tế phát triển. Dịch vụ logistics đường biển nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng. Bằng việc cung cấp các giải pháp vận chuyển, lưu trữ và phân phối hàng hóa hiệu quả, logistics đường biển giúp tối ưu hóa quy trình chuỗi cung ứng, giảm chi phí và thời gian vận chuyển, nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Ngoài ra, ứng dụng các công nghệ tiên tiến vào dịch vụ logistics đường biển như blockchain, AI, IoT.
giúp nâng cao hiệu quả quản lý, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, tăng cường khả năng kiểm soát và giám sát chuỗi cung ứng. Dịch vụ logistics đường biển góp phần phát triển kinh tế. Dịch vụ này tạo ra hàng triệu việc làm, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp liên quan như đóng tàu, sửa chữa tàu biển, du lịch biển… Việc phát triển dịch vụ logistics đường biển giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Không chỉ vậy, nó còn đóng góp lớn cho ngân sách qua nhiều loại thuế và phát triển những dịch vụ đi kèm.
Sự phát triển của dịch vụ logistics đường biển góp phần làm tăng sự huy động về nguồn vốn đầu tư trong xã hội rất lớn mà không phải ngành nghề nào cũng có được. Ngoài ra, dịch vụ logistics đường biển còn có một số vai trò khác như: thúc đẩy đầu tư vào cơ sở hạ tầng như cảng biển, đường cao tốc, và hệ thống kho bãi; bảo vệ môi trường nhờ hiệu quả sử dụng năng lượng cao và ít phát thải khí CO2 nhất so với các phương tiện khác,… b, Đối với doanh nghiệp Dịch vụ logistics đường biển giúp doanh nghiệp mở rộng và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Doanh nghiệp có khả năng tiếp cận thị trường quốc tế, mở rộng tập khách hàng tiềm năng, mở rộng cơ hội kinh doanh và tăng doanh thu. Ngoài ra, dịch vụ logistics đường biển giúp giảm chi phí vận chuyển, tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh, từ đó nâng cao sức cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.
Dịch vụ logistics đường biển góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ. Bằng việc tối ưu hóa quy trình và lựa chọn tuyến đường vận chuyển phù hợp và phối hợp hiệu quả với các bên liên quan trong chuỗi cung ứng, dịch vụ logistics đường biển cung cấp cho khách hàng theo dõi và quản lý hàng hóa một cách hiệu quả, đảm bảo hàng hóa được vận chuyển an toàn với thời gian hợp lý, giảm thiểu rủi ro trong quá trình vận chuyển, từ đó đáp ứng 7 nhu cầu và yêu cầu của khách hàng một cách hiệu quả, tăng cường sự hài lòng của khách hàng. Dịch vụ logistics đường biển giúp giảm thiểu rủi ro. Dịch vụ này là một chuỗi các hoạt động liên tục, có tác động qua lại và gắn bó mật thiết với nhau.
Trong chuỗi đó phải để đến việc thương nhân cung cấp dịch vụ bảo hiểm hàng hóa, các giải pháp an ninh an toàn giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro hư hỏng hay mất mát hàng hóa trong quá trình vận chuyển. Bên cạnh đó, dịch vụ logistics đường biển còn mang lại nhiều lợi ích khác cho doanh nghiệp như: giúp doanh nghiệp tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi; nâng cao năng lực quản lý chuỗi cung ứng; tăng cường khả năng thích ứng với thị trường.3 Ưu điểm & hạn chế của dịch vụ logistics đường biển Bên cạnh các đặc trưng của ngành dịch vụ như: tính vô hình, tính không thể chia tách, tính đồng nhất, tính dễ hỏng,… dịch vụ logistics đường biển còn có những đặc điểm riêng so với các loại hình dịch vụ logistics khác với các ưu điểm và hạn chế sau. Ưu điểm của dịch vụ logistics đường biển: Khả năng vận chuyển hàng hóa với quy mô lớn. Đây là ưu điểm nổi bật nhất của dịch vụ logistics đường biển.
Phương tiện đường biển có thể là tàu container, tàu chở hàng rời, xà lan,. có sức chứa hàng trăm nghìn tấn hàng hóa, từ máy móc công nghiệp đến hàng tiêu dùng như quần áo và thực phẩm. Chi phí vận chuyển thấp. So với các phương thức vận tải khác như đường hàng không, đường bộ, logistics đường biển có chi phí thấp hơn do tận dụng lợi thế kinh tế nhờ quy mô cùng với hiệu quả sử dụng nhiên liệu cao.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp với mong muốn giảm thiểu chi phí logistics để tối ưu hóa lợi nhuận. Tính an toàn cao. Dịch vụ logistics đường biển ngoài việc đảm bảo hàng hóa vận chuyển an toàn theo hợp đồng còn phải tuân thủ các quy định và tiêu chuẩn an ninh hàng hải rất nghiêm ngặt, đảm bảo hàng hóa của doanh nghiệp sẽ được an toàn từ điểm xuất phát đến điểm đến. Bên cạnh đó, các thương nhân phải đảm bảo cung cấp thông tin theo dõi lô hàng, giúp doanh nghiệp dễ dàng kiểm tra trạng thái hàng hóa của mình.
Thân thiện với môi trường. Dịch vụ này được xem là lựa chọn thân thiện với môi trường hơn do lượng khí thải CO2 thấp hơn so với dịch vụ logistics đường bộ và đường hàng không. Nhược điểm của dịch vụ logistics đường biển: Thời gian vận chuyển lâu hơn. Logistics đường biển có thời gian vận chuyển lâu hơn so với các dịch vụ logistics khác.
Tùy thuộc vào tuyến vận chuyển, thủ tục hải quan phức tạp, thời gian hàng hóa đến điểm đích có thể dao động từ vài ngày đến vài tuần. Phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Các yếu tố thiên nhiên như sóng thần, bão lũ,… sẽ không diễn ra theo một quy luật thống nhất nên sẽ gây khó dễ trong việc kiểm soát. Điều đó gây ảnh hưởng không nhỏ đến thời gian cung ứng dịch vụ và đáp ứng yêu cầu của khách hàng, ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa.
8 Khả năng linh hoạt thấp hơn so với các phương thức vận tải khác. Dịch vụ logistics đường biển gặp khó khăn trong việc linh hoạt thay đổi lịch trình vận chuyển sau khi khởi hành. Việc theo dõi và kiểm soát chất lượng hàng hóa trong quá trình vận chuyển cũng gặp nhiều khó khăn hơn. Quy trình cung ứng dịch vụ logistics cho hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển 1.1 Các thành phần tham gia quy trình cung ứng dịch vụ logistics cho hàng nhập khẩu bằng đường biển Quy trình cung ứng dịch vụ logistics đường biển bao gồm đa dạng thành phần tham gia, có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.
Có thể kể đến các thành phần phổ biến là chính phủ, người gửi hàng, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics đường biển, hãng tàu, người nhận hàng và công chúng. Các thành phần tham gia quy trình cung ứng dịch vụ logistics đường biển (Nguồn: An Thị Thanh Nhàn và cộng sự, 2018) Người gửi thường là bên xuất khẩu, có vai trò gián tiếp trong quy trình cung ứng dịch vụ logistics cho hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển. Người gửi hàng có nhiệm vụ tập hợp lô hàng, đưa hàng lên tàu, đảm bảo giao hàng đúng thời hạn, tránh sự cố và hao hụt, đồng thời đảm bảo trao đổi thông tin kịp thời và chính xác.