chương 1: 1. Lý luận chung về quản trị đấu thầu cung cấp thiết bị y tế 1. Một số vấn đề chung về đấu thầu mua sắm hàng hóa 1. Khái niệm đấu thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa Nguồn vốn đầu tư cho nền kinh tế được huy động từ hai nguồn, đó là nguồn vốn do nhà nước quản lý (bao gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn của các doanh nghiệp nhà nước, vốn do nhà nước vay của các tổ chức quốc tế hoặc các nước khác…) và vốn của tư nhân (bao gồm tư nhân trong nước và tư nhân nước ngoài).
7 Trong thực tế, nguồn vốn do nhà nước quản lý thường có xu hướng sử dụng kém hiệu quả do có đặc điểm là sở hữu chung. Vì vậy, để đảm bảo rằng nguồn vốn này được sử dụng hiệu quả hơn (hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội) cần có những quy định mang tính pháp luật nhằm kiểm soát các tổ chức, cơ quan được nhà nước ủy quyền sử dụng vốn. Hoạt động đấu thầu hay mua sắm công với mục đích nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của nhà nước đã xuất hiện rất sớm ở nhiều nước trên thế giới. Có tài liệu cho rằng, đơn hàng mua sắm công đầu tiên được thực hiện ở Sirya vào khoảng năm 2400-2800 trước Công Nguyên, sau đó có nhiều bằng chứng cho thấy hoạt động này được phát triển trong việc mua bán lụa tơ tằm ở Trung Quốc và Hy Lạp.
Cho đến nay, đấu thầu đã khẳng định được vai trò bắt buộc đối với nhu cầu mua sắm sử dụng nguồn vốn của nhà nước ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Theo nghĩa rộng, đấu thầu là một cách thức lựa chọn nhà cung cấp (hàng hóa, công trình hoặc dịch vụ) mà trong đó bên mua và bên bán phải tuân thủ các quy định của tổ chức quản lý nguồn vốn sử dụng cho hoạt động mua bán này. Theo nghĩa hẹp, đấu thầu được hiểu là một cách lựa chọn nhà cung cấp (hàng hóa, công trình hoặc dịch vụ) áp dụng trong trường hợp sử dụng vốn do nhà nước quản lý. Do đó, trong thực tế Việt nam, khi sử dụng thuật ngữ đầu thầu có nghĩa là muốn đề cập tới hoạt động mua sắm thường xuyên trong các cơ quan, tổ chức của nhà nước.
Một thuật ngữ khác cũng thường được sử dụng thay cho thuật ngữ đấu thầu là mua sắm công hay mua sắm của chính phủ. Hoạt động đấu thầu chỉ có thể thực hiện được trong nền kinh tế thị trường vì ở đó có sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp – đây là điều kiện cần thiết cho bên mua trong việc lựa chọn nhà cung cấp tốt nhất. Thực tế ở Việt Nam cho thấy rằng, trước thời điểm năm 1986, khi nền kinh tế còn mang nặng tính bao cấp, kế hoạch hóa tập trung cao độ, không có tính cạnh tranh thì các doanh nghiệp chỉ sản xuất và kinh doanh những gì mà Nhà nước giao, còn người mua (tổ chức hoặc cá nhân) thì chỉ có thể mua những gì được sản xuất và không có quyền lựa chọn theo nhu cầu. Có thể nói rằng trong thời kì 1945-1986, ở Việt Nam chưa có hoạt động đấu thầu do 8 chưa hội tụ đủ điều kiện cần thiết.
Hoạt động này mới xuất hiện từ sau năm 1986 với việc chuyển nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung cao độ sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Có một vài định nghĩa về đấu thầu đã được đề cập trong các tài liệu trong và ngoài nước như sau: Thứ nhất, theo từ điển Bách khoa Việt Nam (do Trung tâm biên soạn từ điển bách khoa Việt Nam biên soạn, xuất bản năm 1995): đấu thầu là phương thức giao dịch đặc biệt, người muốn xây dựng công trình (người gọi thầu) công bố trước các yêu cầu và điều kiện xây dựng công trình để người nhận xây dựng công trình (người dự thầu) công bố giá mà mình muốn nhận. Người gọi thầu sẽ lựa chọn người dự thầu nào phù hợp với điều kiện của mình với giá thấp hơn. Phương thức đấu thầu được áp dụng tương đối phổ biến trong việc mua sắm tài sản và xây dựng các công trình tư nhân và nhà nước.
Thứ hai, theo từ điển tiếng Việt (do Viện ngôn ngữ khoa học biên soạn, xuất bản năm 1998): đấu thầu là một cuộc đọ sức công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc được bán hàng Thứ ba, theo Hiệp hội quản lý mua sắm Canada (năm 1999): đấu thầu là một phương pháp mua sắm mà người mua yêu cầu nhà cung cấp có năng lực nộp cho mình những bản chào giá cho các hàng hóa, dịch vụ hay công trình và trên cơ sở đó người mua sẽ lựa chọn được người bán thích hợp nhất. Thứ tư, theo Luật Đấu thầu 61/2005/QH11: Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án sử dụng vốn nhà nước từ 30% trở lên cho mục tiêu đầu tư phát triển, dự án sử dụng vốn nhà nước để mua sắm tài sản nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân, dự án sử dụng vốn nhà nước để mua sắm tài sản nhằm phục vụ việc cải tạo, sửa chữa lớn các thiết bị, dây chuyền sản xuất, công trình, nhà xưởng đã đầu tư của doanh nghiệp nhà nước; trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh 9 bạch và hiệu quả kinh tế. Để thống nhất trong quá trình nghiên cứu, luận văn sử dụng khái niệm đấu thầu như sau: đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà cung cấp, trong đó, một Bên có yêu cầu thực hiện công việc, dịch vụ và một số Bên có khả năng thực hiện công việc, dịch vụ đó nhằm bảo đảm lợi ích, hiệu quả kinh tế cao nhất cho Bên có yêu cầu thực hiện công việc, dịch vụ đó. Đấu thầu gồm có nhiều loại như đấu thầu mua sắm hàng hóa, đấu thầu xây lắp, đấu thầu tuyển chọn tư vấn, đầu thầu tư vấn thiết kế - xây dựng - cung cấp lắp đặt máy móc thiết bị.
Phạm vi của luận văn này chỉ nghiên cứu về đấu thầu mua sắm hàng hóavới khái niệm như sau: Đấu thầu mua sắm hàng hóa là một loại hình đấu thầu nhằm lựa chọn các nhà thầu để cung cấp hàng hóa, vật tư, thiết bị cho bên mời thầu với giá cả, thời gian cung cấp hợp lý và đảm bảo các yêu cầu đặt ra của bên mời thầu. Trong một số trường hợp, đấu thầu mua sắm hàng hóa gặp một số khó khăn nhất định do hàng hóa có cùng thông số kỹ thuật nhưng chất lượng khác nhau, giá cả khác nhau. Trong trường hợp khác, chất lượng hàng hóa lại khó đo đếm được hoặc không thể lượng hóa, không thể đo đếm được. Ngoài ra, đấu thầu mua sắm hàng hóa cần có sự phù hợp với chất lượng, tiến độ, kỹ thuật của gói thầu xây lắp trong tổng thể dự án.
Vì vậy, nhiệm vụ khó khăn nhất trong đấu thầu mua sắm hàng hóa là vấn đề so sánh các nhà thầu để tìm ra nhà cung cấp thỏa đáng nhất. Phân loại các hình thức đấu thầu Các hình thức đấu thầu được phân chia theo nhiều căn cứ khác nhau. Thứ nhất, căn cứ vào đối tượng đấu thầu, đấu thầu gồm các hình thức sau: Đấu thầu mua sắm hàng hoá: là một loại hình đấu thầu nhằm lựa chọn các nhà thầu mà họ có thể cung cấp hàng hóa, vật tư, thiết bị cho bên mời thầu với giá, thời gian cung cấp hợp lý, đảm bảo các yêu cầu đặt ra của bên mời thầu. Đấu thầu xây lắp: là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng được các yêu cầu về những công việc thuộc quá trình xây dựng và lắp đặt thiết bị các công trình, hạng mục công trình, cải tạo, sửa chữa lớn 10 Đấu thầu tuyển chọn tư vấn: là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu về việc cung cấp các sản phẩm đáp ứng các yêu cầu về kiến thức, kinh nghiệm chuyên môn.
Đấu thầu tư vấn thiết kế - xây dựng - cung cấp lắp đặt máy móc thiết bị (EPC): là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu về toàn bộ các công việc thiết kế, cung cấp thiết bị, vật tư và xây lắp. Thứ hai, căn cứ vào hình thức lựa chọn nhà thầu, đầu thầu gồm có các hình thức đó là: Đấu thầu rộng rãi: Là hình thức đấu thầu không hạn chế số lượng nhà thầu tham gia đấu thầu. Đấu thầu hạn chế: Là hình thức mà chỉ có một số lượng hạn chế nhà thầu được phép tham gia. Đấu thầu hạn chế được thực hiện theo yêu cầu của nhà tài trợ nước ngoài đối với nguồn vốn sử dụng cho gói thầu; hoặc gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù; gói thầu có tính chất nghiên cứu, thử nghiệm mà chỉ có một số nhà thầu có khả năng đáp ứng yêu cầu của gói thầu.
Chỉ định thầu: là hình thức lựa chọn nhà thầu dựa trên việc bên mời thầu đã xác định được cụ thể nhà thầu này, do đó hoàn toàn không có sự cạnh tranh giữa các nhà thầu. Trường hợp này hay áp dụng cho các gói thầu mang tính rủi ro cao, dự án thuộc lĩnh vực an ninh quốc phòng, hoặc điều kiện thực hiện khó khăn mà lợi nhuận thấp. Mua sắm trực tiếp: Là hình thức chủ đầu tư mời nhà thầu trước đó đã được lựa chọn thông qua đấu thầu để thực hiện gói thầu có nội dung tương tự. Mua sắm trực tiếp được áp dụng khi hợp đồng đối với gói thầu có nội dung tương tự được ký trước đó không quá sáu tháng.
Chào hàng cạnh tranh: Là hình thức lựa chọn nhà thầu áp dụng cho các gói thầu có giá gói thầu dưới hai tỷ đồng; hoặc nội dung mua sắm là những hàng hoá thông dụng, sẵn có trên thị trường với đặc tính kỹ thuật được tiêu chuẩn hoá và tương đương nhau về chất lượng. Khi thực hiện chào hàng cạnh tranh, phải gửi yêu 11 cầu chào hàng cho các nhà thầu. Nhà thầu gửi báo giá đến bên mời thầu một cách trực tiếp, bằng fax hoặc qua đường bưu điện. Đối với mỗi gói thầu phải có tối thiểu ba báo giá từ ba nhà thầu khác nhau.