MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xuất khẩu lao động (XKLĐ) là một trong những hướng giúp giải quyết việc làm và tạo thu nhập cho người lao động; Bên cạnh đó, qua thời gian làm việc ở nước ngoài người lao động còn được nâng cao trình độ tay nghề, ngoại ngữ, văn hóa ứng xử. giúp phát triển nghề nghiệp và có trình độ nghề vững vàng khi trở về nước. Trên địa bàn tỉnh Cao Bằng, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh là đơn vị thực hiện việc quản lý XKLĐ đảm bảo theo đúng các quy định của pháp luật Việt Nam, quốc gia tiếp nhận lao động xuất khẩu và không vi phạm các quy định quốc tế.
Hoạt động xuất khẩu lao động trên địa bàn tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn 2014 – 2018 đã đạt được một số kết quả như sau: (1) 45.000 lượt người tham dự các Hội nghị tuyên tuyền chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, văn bản quy định của địa phương; (2) Có 714 lao động đã ký hợp đồng lao động có thời hạn ở nước ngoài; (3) Số tiền lao động xuất khẩu gửi về nước theo Chi nhánh Ngân hàng tỉnh Cao Bằng trên 78,6 tỷ đồng, ngoại tệ được chuyển về trên 2,2 triệu USD; (4) Người lao động của tỉnh ký hợp đồng lao động có thời hạn tại 13 thị trường xuất khẩu lao động, trong đó, Malaysia, Ả Rập, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan là 5 thị trường tiềm năng mà người lao động tỉnh đi xuất khẩu nhiều nhất. Thị trường XKLĐ tại Malaysia, Hàn Quốc, Đài Loan, Ả Rập là các thị trường người lao động trên địa bàn tỉnh hoàn thành hợp đồng lao động và gia hạn áp đảo các thị trường XKLĐ khác. Qua đó, góp phần giải quyết việc làm cho người lao động và ổn định thị trường lao động; cải thiện cuộc sống cho người dân; nâng cao tay nghề, chất lượng nguồn lao động; tăng cường hợp tác quốc tế và khu vực, đặc biệt tăng cường hợp tác với chính quyền các tỉnh của Trung Quốc dọc đường biên, mốc giới thuộc địa bàn tỉnh Cao Bằng. Trong những năm qua, công tác quản lý XKLĐ của Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng ngày càng được hoàn thiện.
Bên cạnh những kết quả 2 đã đạt được ở trên vẫn còn những khó khăn, hạn chế nhất định như: việc lập chiến lược, kế hoạch XKLĐ còn phụ thuộc nhiều vào chất lượng nguồn nhân lực và điều kiện chung của tỉnh; Việc tổ chức thực hiện, kiểm tra giám sát và phối hợp thực hiện Kế hoạch XKLĐ được lãnh đạo Sở quan tâm chỉ đạo nhưng hiệu quả chưa được như mong đợi; Việc quản lý các doanh nghiệp XKLĐ hoạt động trên địa bàn còn lỏng lẻo; Việc quản lý lao động xuất khẩu (LĐXK) và duy trì liên kết giữa doanh nghiệp, LĐXK và gia đình còn để xảy ra một số sự việc đáng tiếc. Bên cạnh đó, dưới các tác động của khủng hoảng kinh tế, chính trị trong khu vực và trên toàn cầu, hoạt động đưa người lao động ra làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đang nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp ảnh hưởng lớn đến người lao động đang làm việc ở nước ngoài, đồng thời ảnh hưởng tới các hoạt động xuất khẩu lao động trên địa bàn tỉnh. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những hạn chế trong công tác quản lý của Sở Lao động – Thương binh và Xã hội đối với hoạt động của các doanh nghiệp XKLĐ trên địa bàn. Có doanh nghiệp thực hiện thiếu trách nhiệm, hoạt động chưa hiệu quả.
Có doanh nghiệp không chú trọng công tác quản lý lao động làm việc ở nước ngoài, chậm xử lý các vấn đề phát sinh đối với người lao động, chưa chủ động giải quyết kịp thời, dứt điểm các tranh chấp xảy ra trong quá trình thực hiện làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động. Song song với đó, ý thức chấp hành kỷ luật của người lao động của tỉnh còn kém, vẫn còn người lao động Cao Bằng đang lao động tại nước ngoài bỏ hợp đồng ra ngoài làm việc bất hợp pháp, cư trú bất hợp pháp tại nước sở tại khi đã hết thời hạn hợp đồng,. Thực trạng trên đang đặt ra các yêu cầu cấp bách trong việc hoàn thiện quản lý nhà nước thông qua các công cụ về pháp lý để giám sát được việc tuân thủ luật pháp, đánh giá được hoạt động của các doanh nghiệp dịch vụ xuất khẩu lao động, tìm ra các giải pháp hoàn thiện và tăng cường hoạt động quản lý của cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể ở đây là quản lý của Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với hoạt động này, đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế, phát triển và hội nhập kinh tế khu vực; quan trọng hơn là để hoạt động xuất khẩu lao động trên địa bàn tỉnh được thực hiện đồng bộ, chặt chẽ và hiệu quả hơn trong thời gian 3 tới là một yêu cầu cấp thiết đặt ra cho Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh. Với những lý do trên, tôi đã chọn đề tài: “Hoàn thiện quản lý của Sở Lao động - Thƣơng binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động” cho luận văn cao học của mình.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài - Mục tiêu nghiên cứu : Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề cơ bản và thực trạng quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động, luận văn đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động đến năm 2025. - Nhiệm vụ nghiên cứu: + Nghiên cứu những vấn đề cơ bản về quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các tỉnh, Thành phố đối với xuất khẩu lao động. + Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động từ 2014-2018. + Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động đến năm 2025.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Lý luận và thực tiễn quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động. - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Nghiên cứu về quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động. + Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động từ 2014 - 2018 và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động đến năm 2025. Phƣơng pháp nghiên cứu: Luận văn đã sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu sau * Phương pháp thu thập thông tin Số liệu thứ cấp được khai thác từ các nguồn: + Các tạp chí kinh tế, ấn phẩm chuyên ngành có liên quan.
Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã thu thập thông tin thứ cấp là các bài báo, báo cáo tổng kết, sơ kết của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng; các số liệu có liên quan. Đồng thời, tác giả đã kế thừa một số kết quả nghiên cứu trước đó, nhằm làm sáng tỏ hơn nội dung nghiên cứu của đề tài. * Phương pháp tổng hợp và xử lý thông tin - Phương pháp tổng hợp thông tin Nguồn dữ liệu thống kê về điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu cũng như các kết quả nghiên cứu được kế thừa là những thông tin cơ sở quan trọng cho việc thực hiện Luận văn. - Phương pháp xử lý thông tin Thông tin sau khi thu thập được, tác giả tiến hành phân loại, thống kê thông tin theo thứ tự ưu tiên về mức độ quan trọng của thông tin.
Đối với các thông tin là số liệu được nhập vào máy tính và tiến hành tổng hợp, phân tích, đánh giá thông qua các bảng biểu, biểu đồ và đồ thị. * Phƣơng pháp phân tích thông tin + Phương pháp so sánh So sánh là phương pháp được sử dụng phổ biến trong phân tích để xác định xu hướng mức độ biến động các chỉ tiêu có tính chất như nhau. Phương pháp so sánh nhằm nghiên cứu và xác định mức độ biến động của các chỉ tiêu phân tích. So sánh số liệu kỳ này với các số liệu kỳ trước để thấy rõ xu hướng tăng trưởng của các chỉ tiêu.
+ Khung phân tích 5 Khung phân tích là một công cụ hữu ích giúp chúng ta tìm hiểu vấn đề một cách có trình tự và logic. Tác giả xây dựng khung phân tích nhằm sắp xếp trật tự phân tích các vấn đề liên quan đến đề án một cách trật tự, logic, có được hướng phân tích đảm bảo mục tiêu đề án đã đề ra. Khung phân tích trong nghiên cứu được xây dựng theo chiều đi từ việc phân tích các khía cạnh, phương diện có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, từ đó đưa ra được kết luận, đánh giá chung cho vấn đề đang nghiên cứu. Kết cấu luận văn Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài được kết cấu thành 3 chương : Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bản về quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các tỉnh, Thành phố đối với xuất khẩu lao động Chƣơng 2: Phân tích thực trạng quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động từ 2014-2018 Chƣơng 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Cao Bằng đối với xuất khẩu lao động đến năm 2025.
6 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ CỦA SỞ LAO ĐỘNG – THƢƠNG BINH VÀ XÃ HỘI CÁC TỈNH, THÀNH PHỐ ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG 1. Những vấn đề chung về xuất khẩu lao động và quản lý nhà nƣớc đối với xuất khẩu lao động 1. Khái quát chung về xuất khẩu lao động Người lao động (NLĐ) ở một nước đi làm việc ở một quốc gia khác thường được gọi bằng thuật ngữ “Di chuyển lao động quốc tế”. Đây là một hiện tượng xã hội đã xuất hiện từ lâu và gắn liền với lịch sử phát triển của loài người.