Chương 1 TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP 1.1 Tổng quan các kết quả nghiên cứu Qua quá trình tìm hiểu thực tế và tra cứu tại thư viện, các website tác giả đã tìm thấy các kết quả nghiên cứu về quản lý tài chính trong các đơn vị hành chính sự nghiệp có thu như sau: Nguyễn Thị Loan (2010), luận văn Thạc sỹ: “Hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Trường Đại học Hồng Đức Thanh Hóa”. hay, (2008) luận văn Thạc sỹ: “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại Trường Đại học Công Đoàn”. Cả hai đề tài trên đều đã đề cập đến cơ sở lý luận về công tác quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu, đồng thời đánh giá được thực trạng công tác quản lý tài chính tại đơn vị. Tác giả cũng đã đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại đơn vị nhưng chưa đầy đủ.
Cụ thể trong luận văn : “Hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Trường Đại học Công đoàn” tác giả trình bày các nội dung như sau: - Trong phần cơ sở lý luận tác giả đưa ra tổng quan về cơ chế quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu và tổng quan về cơ chế quản lý tài chính của trường đại học công lập. - Trong phần thực trạng về cơ chế quản lý tài chính tại Trường Đại học Công đoàn. Tác giả đã nhận xét việc thực hiện Nghị định 10/2002/NĐ-CP đã tạo được những thay đổi đáng kể trong nhận thức của nhà trường, qua đó tính tự chủ của nhà trường trong việc ra các quyết định, trong đó có các quyết định tài chính mang tính chủ động và sát với thực tiễn hơn, do đó cũng thu được hiệu quả cao hơn. Trường Đại học Công đoàn đã chủ động nghiên cứu và xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ phù hợp với đặc điểm và nhiệm vụ của trường.
Việc sử dụng nguồn tài chính cũng ngày càng hợp lý hơn theo hướng tăng tỷ trọng chi cho công tác chuyên môn giảng dạy và học tập cũng như tăng cường đầu tư cho mua sắm sửa chữa trang thiết bị cơ 5 sở vật chất. Nhờ đó, quy mô và chất lượng đào tạo của nhà trường ngày càng được nâng cao, số lượng học sinh đăng ký thi tuyển sinh vào trường ngày càng đông và mở rộng ra phạm vi cả nước. Nhà trường cũng đã thực hiện công tác kiểm tra tài chính nội bộ hàng năm, Ban thanh tra đã thực hiện tốt nhiệm vụ giám sát, giúp Ban Giám hiệu phát hiện những thiếu sót trong hoạt động cụ thể của nhà trường - Từ những đánh giá về thực trạng tác giả đã đưa ra một số giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính của trường Đại học Công đoàn như: + Đa dạng hóa các nguồn tài chính của trường bằng cách mở rộng quy mô và chất lượng đào tạo đại học và sau đại học, tạo điều kiện để tăng cường công tác nghiên cứu khoa học và hợp tác kinh tế. + Huy động nguồn thu từ học phí, đóng góp của cộng đồng, của các cơ sở liên kết đào tạo với trường.
+ Tăng nguồn thu từ các dịch vụ đào tạo, các hợp đồng nghiên cứu khoa học, từ các dự án, các hoạt động hợp tác quốc tế, các hình thức liên kết, liên doanh với các tổ chức trong nước và quốc tế. + Tranh thủ nguồn thu từ ngân sách nhà nước + Đổi mới cơ cấu chi thường xuyên nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn thu của nhà trường + Tăng cường đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất cho trường + Tăng chi cho các hoạt động giảng dạy + Cần lập kế hoạch quản lý và sử dụng các nguồn thu của trường đại học Công đoàn, hoàn thiện công tác tổ chức quản lý tài chính và công tác kiểm tra, quản lý tài sản. + Nhà trường cần trích quỹ lập Quỹ dự phòng ổn định thu nhập và Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp nhằm tái đầu tư cơ sở vật chất, đổi mới trang thiết bị, nâng cao chất lượng cán bộ, tăng chất lượng dạy và học. + Nâng cao năng lực và vai trò của công tác tài chính kế toán.
Cùng về vấn đề hoàn thiện công tác quản lý tài chính tác giả Nguyễn Thị Loan trong luận văn thạc sỹ “Hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Trường Đại học Hồng Đức Thanh Hóa” đã đề cập đến các nội dung sau: 6 - Tác giả đã trình bày một số vấn đề cơ bản về quản lý tài chính tại các trường đại học công lập bao gồm: khái niệm về đại học công lập, đặc điểm hoạt động của các trường đại học công lập, mô hình hoạt động của các trường đại học công lập. Tiếp đó tác giả trình bày về khái niệm quản lý tài chính của các trường đại học công lập; Nội dung quản lý tài chính tại các trường đại học công lập bao gồm các khâu lập kế hoạch tài chính và tổ chức thực hiện kế hoạch tài chính, thanh tra kểm tra công tác quản lý tài chính; Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính tại các trường đại học công lập - Vận dung cơ sở lý luận về quản lý tài chính ở trên tác giả đi sâu vào nghiên cứu công tác quản lý tài chính tại trường đại học Hồng Đức Thanh Hóa trên các phương diện sau: + Công tác lập kế hoạch tài chính + Tổ chức thực hiện kế hoạch tài chính + Trích lập và sử dụng các quỹ + Công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch tài chính Từ việc phân tích thực trạng công tác quản lý tài chính tại trường đại học Hồng Đức Thanh Hóa tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Trường Đại học Hồng Đức Thanh Hóa như sau: Các giải pháp chủ yếu: + Đổi mới phương pháp lập kế hoạch tài chính + Chủ động khai thác nguồn thu để đảm bảo nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên, tăng tính tự chủ về tài chính của trường trong thời gian tới + Phân bổ các nguồn kinh phí cho các nhiệm vụ chi một cách hợp lý, đảm bảo các khoản chi được thực hiện một cách tiết kiệm, hiệu quả + Có phương án phân bổ kết quả hoạt động tài chính trong năm đúng quy định, đúng mục đích, đảm bảo tăng thu nhập của người lao động theo hướng công bằng giữa cống hiến và hưởng thụ + Xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai kế hoạch tài chính theo hướng xã hội hoá từng khâu đào tạo, mở rộng giao quyền tự chủ cho các đơn vị trong trường 7 + Thường xuyên tiến hành tự kiểm tra công tác quản lý tài chính tại trường Các giải pháp bổ trợ: + Bồi dưỡng, nâng cao nghiệp vụ thường xuyên cho đội ngũ cán bộ làm công tác tài chính kế toán ở trường + Nâng cao chất lượng công tác quản lý nói chung của bộ máy quản lý nhà trường + Đổi mới hình thức tổ chức công tác kế toán + Nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý đơn vị về quản lý lao động, cơ sở vật chất và tài chính 1.2 Xác định lỗ hổng cần tiếp tục nghiên cứu. Từ những nội dung đã đề cập ở trên, chúng ta nhận thấy vấn quản lý tài chính tại các trường đại học công lập được rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu.Tuy nhiên từ quá trình tìm hiểu của bản thân, tác giả nhận thấy có một số khía cạnh mà các nghiên cứu ở trên chưa đề cập tới hoạc đề cập chưa đầy đủ như: - Thứ nhất, quản lý tài chính tại trường đại học công lập không chỉ đơn thuần là việc quản lý thu, quản lý chi, trích lập và sử dụng các quỹ mà khi bàn về vấn đề quản lý tài chính cần phải nhận thức rằng nhiệm vụ chủ đạo của các trường là nhằm thu lại những giá trị phi tài chính, những giá trị về trí tuệ và sự đóng góp vô hình vào sự phát triển chứ không phải là doanh thu. - Thứ hai, trước đây, quan hệ giữa các trường đại học rất hạn chế, các trường chỉ chú trọng đến việc điều hành các hoạt động thường nhật.
Ngày nay, các trường không còn thu mình được nữa, không thể hoạt động độc lập mà đang chịu sự giám sát và đánh giá của xã hội. Sự đánh giá liên quan đến nhiều vấn đề như chất lượng đội ngũ, thành tích về đào tạo và NCKH, chất lượng sinh viên đầu ra. Các tiêu chí này không chỉ được đánh giá trong phạm vi nước ta mà còn được đánh giá ở tầm quốc tế, khi mà ngày càng có nhiều công ty nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Chất lượng đào tạo và uy tín của một trường đại học Việt Nam sẽ được nâng lên rất nhiều nếu sinh viên tốt nghiệp được các công ty nước ngoài, tập đoàn đa quốc gia đánh giá cao và tuyển dụng vào làm việc.
Chính vì vậy lãnh đạo các trường đại học 8 phải tự xem trường mình như là những doanh nghiệp thực thụ và phải thường xuyên điều chỉnh chiến lược phát triển trong môi trường cạnh tranh hiện nay. - Thứ ba, hiện nay việc thực hiện quyền tự chủ tài chính mới chỉ dừng ở giao quyền tự chủ nhưng không có tiêu chí đánh giá về hiệu quả hoạt động tài chính; mới quy định tự chủ về nội dung chi nhưng mức thu vẫn phải thực hiện theo quy định chung, do đó các đơn vị được giao tự chủ kinh phí hoạt động thường xuyên gặp khó khăn về tổng kinh phí hoạt động Ngoài ra, trong giai đoạn vừa qua đã có nhiều đổi mới về chế độ tài chính của tổ chức sự nghiệp công (Nghị định 10, tiếp đến là Nghị định 43), nhưng thực tế triển khai thực hiện còn nhiều lúng túng, vướng mắc, triển khai chậm. Trong khi đó, ngoài vấn đề tự chủ ra thì chế độ tài chính vẫn chưa được làm rõ, những đổi mới về cơ chế tài chính cũng khó triển khai thực hiện. Đây thực sự là một nút thắt, đòi hỏi cần nhanh chóng nghiên cứu nhằm tháo gỡ đối với các tổ chức sự nghiệp công.
Thực tế thì chế độ tài chính hiện hành vừa rắc rối, vừa khó thực hiện cho tổ chức, nhất là sự không tương xứng về “quyền tự chủ” giữa nguồn thu và các khoản chi. Cho nên, làm rõ để xác định nguồn thu, khoản chi của tổ chức là hết sức cần thiết và quan trọng cho việc hoàn thiện chế độ tài chính áp dụng cho các tổ chức công lập.