CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN QUẢN LÝ ĐỐI VỚI CÁC TRUNG TÂM DỊCH VỤ VIỆC LÀM 1. Một số vấn đề chung về trung tâm dịch vụ việc làm 1. Quan niệm và phân loại trung tâm dịch vụ việc làm Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) thì các trung tâm dịch vụ việc làm được nhìn nhận là những tổ chức được Nhà nước cho phép thành lập nhằm mục đích kết nối cung – cầu lao động. Chức năng kết nối cung – cầu lao động hay còn gọi là chức năng giới thiệu việc làm, sắp xếp việc làm một cách có hiệu quả cho người lao động và người sử dụng lao động qua các chương trình chắp nối.
Chức năng hoạt động khác của trung tâm dịch vụ việc làm là cung cấp thông tin và tư vấn nghề nghiệp cho người lao động đang tìm kiếm việc làm tham gia vào thị trường lao động và những người có ý muốn thay đổi việc làm tìm được công việc phù hợp; quản lý các chương trình bảo hiểm thất nghiệp và chi trả trợ cấp thất nghiệp; quản lý các chương trình làm việc đặc biệt, quản lý quỹ xúc tiến việc làm; Ngoài ra, tùy thuộc vào hoàn cảnh của từng quốc gia, các trung tâm dịch vụ việc làm có quy mô và lĩnh vực hoạt động khác nhau, nhưng ở hầu hết các quốc gia đều có quy định các trung tâm dịch vụ việc làm đều được thu lệ phí. Cũng theo ILO, trung tâm dịch vụ việc làm là một hình thức tổ chức hoạt động của tổ chức dịch vụ việc làm, quy định chung như sau: Tổ chức việc làm có chức năng tư vấn, giới thiệu việc làm và dạy nghề cho người lao động; cung ứng và tuyển lao động theo yêu cầu của người sử dụng lao động; thu thập, cung cấp thông tin về thị trường lao động và thực hiện nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật. 6 Tổ chức dịch vụ việc làm bao gồm trung tâm dịch vụ việc làm và doanh nghiệp hoạt động dịch vụ việc làm. Trung tâm dịch vụ việc làm được thành lập, hoạt động theo quy định của Chính phủ.
Doanh nghiệp hoạt động dịch vụ việc làm được thành lập và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp và phải có giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm do cơ quan quản lý nhà nước về lao động cấp tỉnh cấp. Tổ chức dịch vụ việc làm được thu phí, miễn, giảm thuế theo quy định của pháp luật về phí, pháp luật về thuế. Phân loại trung tâm dịch vụ việc làm: Căn cứ theo chủ thể ra Quyết định thành lập, trung tâm dịch vụ việc làm chia thành hai loại sau: Loại thứ nhất là trung tâm việc làm do cơ quan quản lý nhà nước ra quyết định thành lập, gồm: Trung tâm dịch vụ việc làm do người đứng đầu cơ quan tương đương cấp bộ, cơ quan thuộc Chính phủ quyết định thành lập. Trung tâm dịch vụ việc làm do người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước tương đương cấp tỉnh quyết định thành lập, thuộc loại đơn vị sự nghiệp có thu tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên theo quy định hiện hành; là tổ chức thuộc lĩnh vực hoạt động xã hội, do cơ quan nhà nước ra quyết định thành lập, có tư cách pháp nhân, có con dấu, được mở tài khoản tại ngân hàng, kho bạc Nhà nước.
Đây là đối tượng nghiên cứu của luận văn này. Loại thứ hai là trung tâm dịch vụ việc làm do người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội cấp quốc gia quyết định thành lập. Hoạt động của trung tâm dịch vụ việc làm: nguyên tắc, nhiệm vụ và vai trò Nguyên tắc hoạt động của trung tâm dịch vụ việc làm: Nguyên tắc thứ nhất: Dịch vụ để phục vụ khách hàng. Đối tượng phục vụ của trung tâm dịch vụ việc làm là khách hàng bao gồm cả những người 7 đang tìm việc, có ý muốn thay đổi công việc và các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, sản xuất tìm kiếm lao động.
Chính vì vậy mọi hoạt động của trung tâm cần phải tập trung vào nhóm đối tượng này. Nguyên tắc này nhằm đảm bảo rằng mọi đối tượng khách hàng tìm kiếm dịch vụ của trung tâm đều được đối xử bình đẳng, được phục vụ tốt nhất, được đáp ứng đầy đủ nhất các yêu cầu mà khách hàng đưa ra. Mức độ đáp ứng nhu cầu khách hàng được áp dụng để đánh giá nguyên tắc này. Nguyên tắc thứ hai: Hoạt động có hiệu quả.
Nội dung của nguyên tắc này nhằm vào mục tiêu tăng khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng, góp phần đạt được các mục tiêu hiệu quả về kinh tế, xã hội. Nguyên tắc thứ ba: Hoạt động có chất lượng. Chất lượng hoạt động của trung tâm có liên quan đến mức độ đóng góp của trung tâm vào các mục tiêu đã đề ra như các mục tiêu về giải quyết việc làm, mục tiêu phát triển nguồn nhân lực, phát triển thị trường lao động… và rộng hơn là mức độ đóng góp vào những tiến bộ về kinh tế - xã hội. Chất lượng hoạt động của trung tâm có thể đo được bằng tác động lên quá trình xúc tiến việc làm, đảm bảo cung cấp dịch vụ với giá hợp lý.
Những nhiệm vụ của trung tâm dịch vụ việc làm: Nhiệm vụ thứ nhất là hoạt động tư vấn, bao gồm: Tư vấn học nghề cho người lao động về lựa chọn nghề, trình độ đào tạo, nơi học phù hợp với khả năng và nguyện vọng; Tư vấn việc làm cho người lao động về lựa chọn công việc phù hợp với khả năng và nguyện vọng; về kỹ năng thi tuyển; về tự tạo việc làm, tìm việc làm trong và ngoài nước; Tư vấn cho người sử dụng lao động về tuyển dụng lao động; về quản trị và phát triển nguồn nhân lực; về sử dụng lao động và phát triển việc làm; Tư vấn về chính sách, pháp luật lao động cho người lao động, người sử dụng lao động. Nhiệm vụ thứ hai là giới thiệu việc làm cho người lao động, cung ứng và tuyển lao động theo yêu cầu của người sử dụng lao động, bao gồm: Giới 8 thiệu người lao động cần tìm việc làm với người sử dụng lao động cần tuyển lao động; Cung ứng lao động theo yêu cầu của người sử dụng lao động; Tuyển lao động thông qua thi tuyển để lựa chọn những người đủ điều kiện, đáp ứng yêu cầu của người sử dụng lao động; Giới thiệu, cung ứng lao động cho đơn vị, doanh nghiệp được cấp phép đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Nhiệm vụ thứ ba là thu thập, phân tích, dự báo và cung ứng thông tin cho thị trường lao động. Nhiệm vụ thứ tư là tổ chức đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực tìm kiếm việc làm và đào tạo kỹ năng, dạy nghề khác theo quy định của pháp luật.
Nhiệm vụ thứ năm là hỗ trợ người lao động trong trường hợp chuyển từ nghề này sang nghề khác, di chuyển từ địa phương này sang địa phương khác, di chuyển ra nước ngoài làm việc và các hỗ trợ khác theo quy định của pháp luật. Nhiệm vụ thứ sáu là tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về lao động, việc làm. Nhiệm vụ thứ bẩy là thực hiện các chương trình, dự án về việc làm. Nhiệm vụ thứ tám là thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của pháp luật Nhiệm vụ thứ chín là thực hiện các dịch vụ khác theo quy định của pháp luật.
Vai trò của trung tâm dịch vụ việc làm: Trung tâm dịch vụ việc làm được xem là công cụ đặc biệt để giải quyết việc làm, là cầu nối trung gian giữa người lao động và người sử dụng lao động. Xét ở một khía cạnh khác, trung tâm dịch vụ việc làm vừa được coi là cung lao động, vừa được coi là cầu lao động Với ý nghĩa là cung lao động thì các trung tâm dịch vụ việc làm được coi là nguồn cung cấp lao động với số lượng lớn, đa dạng và chất lượng lao 9 động tương đối đảm bảo. Lịch sử hoạt động đã nghi nhận các trung tâm hàng năm đã cung cấp cho thị trường lao động một lực lượng lớn lao động đã được đào tạo nghề và cũng đã thực hiện giới thiệu, cung cấp thông tin, tư vấn cho thị trường lao động. Với ý nghĩa là cầu lao động, các trung tâm dịch vụ việc làm đã tích cực tham gia hoạt động tại các lĩnh vực: cung cấp thông tin, tư vấn nghề nghiệp, tạo lập và phổ biến thông tin thị trường lao động, trợ giúp dịch chuyển lao động, giải quyết việc làm đặc thù, tư vấn và đào tạo nghề … Với ý nghĩa vai trò kép vừa là cung, vừa là cầu lao động, trong quá trình hoạt động, các trung tâm dịch vụ việc làm đã đóng vai trò là một nhân tố quan trọng trong vận hành thị trường lao động, kết nối hiệu quả người cần việc – việc cần người, hạn chế thất nghiệp, qua đây góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Vai trò của trung tâm dịch vụ việc làm được thể hiện trên các nội dung sau: Thứ nhất, góp phần tăng tính hiệu quả của thị trường lao động, rút ngắn thời gian trong việc đáp ứng cung – cầu lao động. Giới thiệu việc làm thực hiện nhiệm vụ cầu nối trung gian giữa người sử dụng lao động và người lao động, trực tiếp bố trí người cần tìm việc vào các công việc tìm người hiện có. Cung cấp cho người lao động những thông tin và yêu cầu của người sử dụng lao động về lĩnh vực mà họ cần tuyển như: những yêu cầu, đòi hỏi về trình độ chuyên môn – kỹ thuật, số lượng cần tuyển, thời hạn hợp đồng, mức thù lao mà người lao động có thể nhận được, chế độ bảo hiểm … qua đây giúp cho người lao động có thể nắm bắt được tình hình và cũng giúp cho người sử dụng lao động tuyển đúng đối tượng theo nhu cầu, đồng thời còn cung cấp dịch vụ đào tạo nghề để tạo việc làm. Tổ chức giới thiệu việc làm giúp cho trung tâm dịch vụ việc làm nắm và xử lý thông tin thị trường nhanh chóng, kịp thời; dẫn dắt chắp nối thông tin cung – cầu lao động nhanh hơn, dễ dàng hơn; góp phần làm cho thị trường lao động hoàn thiện hơn, phát triển đầy đủ hơn và vận hành tốt hơn.
10 Thứ hai, góp phần tạo ra sự bình đẳng hơn trong thị trường lao động, tạo điều kiện như nhau cho tất cả các đối tượng khi tham gia vào trung tâm.