CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ – PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 1. Ngân sách Nhà nước cấp xã – phường 1. Khái niệm ngân sách Nhà nước xã – phường Ngân sách nhà nước là nguồn lực tài chính của quốc gia. Để quản lý quá trình hình thành và phân bổ một cách có hiệu quả việc sử dụng ngân sách nhà nước là một vấn đề quan trọng và cấp thiết của các quốc gia trên thế giới.
Quản lý ngân sách nhà nước là một bộ phận cấu thành của quản lý nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế – xã hội và được thực hiện bởi hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương. NSNN có thể hiểu là một kế hoạch tài chính quốc gia bao gồm chủ yếu các khoản thu, chi của Nhà nước được mô tả bằng giá trị của tiền tệ. Phần thu ngân sách thể hiện các nguồn tài chính được huy động vào NSNN. Phần chi ngân sách thể hiện chính sách phân phối các nguồn tài chính đã huy động được để thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
NSNN được lập và thực hiện cho một thời gian, thường là một năm và được Quốc hội thông qua phê chuẩn. Về bản chất của NSNN là các quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể khác phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của nhà nước. Đối tượng phân phối để tạo lập nguồn thu cho NSNN là giá trị của cải xã hội. Mục đích phân phối, sử dụng nguồn vốn NSNN là đáp ứng cho các nhu cầu gắn liền với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trong từng thời gian cụ thể.
Luan van 11 -NSNN được phân cấp như sau: NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NGÂN NGÂN SÁCH SÁCH TRUNG ĐỊA ƯƠNG PHƯƠN G NGÂN SÁCH NGÂN SÁCH NGÂN SÁCH TỈNH HUYỆN, XÃ, PHƯỜNG, THUỘC TW THÀNH PHỐ, THỊ TRẤN (NGÂN THỊ XÃ THUỘC SÁCH CẤP THUỘC HUYỆN(NGÂN TỈNH) TỈNH(NGÂN SÁCH CẤP SÁCH CẤP XÃ) HUYỆN) NGÂN SÁCH XÃ PHƯỜNG Ngân sách nhà nước cấp xã – phường là một bộ phận của ngân sách nhà nước do Uỷ ban nhân dân xã – phường xây dựng, quản lý; Hội đồng nhân dân xã – phường giám sát, quyết định. NSXP bao gồm toàn bộ các khoản thu, nhiệm vụ chi được quy định trong dự toán một năm do Hội đồng nhân dân (HĐND) xã – phường quyết định và giao cho Ủy ban nhân dân (UBND) xã – phường thực hiện nhằm đảm bảo các chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã – phường theo nhiệm vụ, quyền hạn của Luật NSNN quy định. Vị trí vai trò, bản chất và đặc điểm của ngân sách xã – phường 1. Vị trí vai trò của NSXP Là một vị trí có vai trò rất quan trọng trong đời sống của người dân, đặc biệt đối với người dân nông thôn.
Đó chính là một đơn vị hành chính Nhà nước cấp cơ sở, chính quyền cấp xã – phường trực tiếp giải quyết các mối quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân dựa trên các quy định của pháp luật. Do vậy, NSXP là công cụ tiên quyết cho chính quyền xã – phường thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Nguồn lực cho ngân sách xã – phường hiện nay được gắn liền với việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) theo Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 4 tháng 6 năm 2010 và nay là Quyết định số 1600/QĐ- TTg Ngày 16/8/2016, củaThủ tướng Chính phủ. Mục tiêu cụ thể của Chương trình là phấn đấu đến năm 2020 (Đối với khu vực Đồng bằng sông Hồng) số xã đạt chuẩn NTM khoảng 80%.
Để quá trình xây dựng NTM thành công, trong thời gian qua tỉnh Hải Dương đã tập trung thực hiện tốt nhiều nhiệm vụ, trong đó đa dạng hóa các nguồn vốn cho NSXP nói chung và tăng cường nguồn lực cho các xã – phường xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng. Cụ thể: Thực hiện Nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh Hải Dương khoá XV, nhiệm kỳ 2010-2015 xác định mục tiêu phấn đấu về xây dựng nông thôn mới: năm 2015 toàn tỉnh có 25% số xã (58 xã), năm 2020 có 80% số xã (180 xã) đạt nông thôn mới theo Bộ tiêu chí Quốc gia. Theo đó Ban chỉ đạo tỉnh bắt đầu triển khai ngày 4 tháng 3 năm 2011 tại Hội nghị Ban chỉ đạo tỉnh với Chủ tịch UBND các huyện, thành phố, thị xã để triển khai Kế hoạch số 251/KH-BCĐ ngày 1/3/2011 của BCĐ tỉnh “về việc triển khai chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới tỉnh Hải Dương, giai đoạn 2010-2020”. Chương trình được triển khai ở tỉnh Hải Dương trong bối cảnh tình hình kinh tế - xã hội cả nước và trong tỉnh gặp nhiều khó khăn, nguồn thu ngân sách xã – phường chủ yếu hy vọng vào đấu giá quyền sử dụng đất, nhưng thị trường bất động sản trầm lắng.
Tại thời điểm 31/12/2014, tổng hợp kết quả số liệu báo cáo của cơ quan thường trực BCĐ cấp huyện: bình quân số tiêu chí nông thôn mới trong 226 xã mới đạt 6,7 tiêu chí (đạt tổng số 1.531 tiêu chí); đối với 58 xã – phường giai đoạn I, bình quân mỗi xã – phường mới đạt 8,0 tiêu chí (đạt tổng số 464 tiêu chí). Trong đó xã Nhân Quyền, huyện Bình Giang đạt cao nhất là 13 tiêu chí; các xã có Luan van 13 số tiêu chí đạt thấp nhất là An Lương (Thanh Hà), Bình Lãng (Tứ Kỳ) mới đạt 4 tiêu chí nông thôn mới. Trước thực tế đó Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã có nhiều cuộc họp và xác định đa dạng hóa nguồn vốn để thực hiện xây dựng NTM cũng chính là một trong những nội dung hết sức quan trọng và cần thiết để triển khai thành công Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM và phát động phong trào thi đua chung sức xây dựng NTM giai đoạn 2015-2020. Theo đó, Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã yêu cầu Ban Chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM của tỉnh cần phối hợp với các ngành, các địa phương tiếp tục đa dạng hóa các nguồn vốn để thực hiện Chương trình thông qua các hình thức lồng ghép các chương trình, dự án hỗ trợ có mục tiêu trên địa bàn; tăng cường huy động vốn đầu tư của doanh nghiệp (DN) đối với các công trình có khả năng thu hồi vốn trực tiếp; tăng cường các hình thức hợp tác công tư và xã hội hóa để thu hút đầu tư vào bảo vệ và xử lý môi trường, giao thông nông thôn, hạ tầng thương mại, cung cấp nước sạch, dịch vụ văn hóa - thể thao.
Hạn chế nợ đọng xây dựng cơ bản sai quy định trên địa bàn nông thôn, công khai các khoản đóng góp của dân, theo nguyên tắc tự nguyện và do Hội đồng nhân dân cấp xã – phường thông qua. Để phát huy tối đa việc đa dạng hóa nguồn vốn, huy động mọi nguồn thu cho ngân sách xã – phường, tỉnh đã triển khai nhiều biện pháp chủ yếu sau: Một là, ưu tiên triển khai lồng ghép tốt các nguồn vốn từ các chương trình, dự án khác trên địa bàn với nguồn vốn thuộc Chương trình NTM để phát huy hiệu quả đầu tư. Đối với nguồn vốn đầu tư trực tiếp từ Chương trình xây dựng NTM cần đầu tư tập trung cho các xã – phường đăng ký đạt chuẩn. Song song với đó, cần huy động có hiệu quả nguồn lực từ nhân dân, ngân sách các cấp, bố trí lồng ghép, huy động mọi nguồn vốn hợp pháp khác để thực hiện các nhiệm vụ, nội dung xây dựng NTM.
Ưu tiên hỗ trợ thực hiện các tiêu chí có thể tạo nên sự phát triển đột phá, có tính chất lan tỏa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng vốn đầu tư trực tiếp cho Chương trình theo kế hoạch hằng năm; đảm bảo đầu tư hiệu quả, đúng trọng tâm theo kế hoạch đề ra. Luan van 14 Hai là, tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế chính sách; rà soát khả năng về nguồn thu của tất cả các xã – phường, đồng thời phản ánh đặc thù của địa phương. Xây dựng, ban hành chính sách đối với các vùng đặc thù, trong đó ưu tiên hỗ trợ đầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu, trực tiếp phục vụ phát triển sản xuất.
Tăng cường phân cấp nguồn thu, trao quyền cho cấp xã – phường, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người dân làm chủ trong xây dựng NTM theo cơ chế đầu tư đặc thù rút gọn; bảo đảm công khai, minh bạch và trách nhiệm trong suốt quá trình thực hiện Chương trình. Ba là, tiếp tục khuyến khích và tạo điều kiện tối đa cho người dân và các tổ chức kinh tế vay vốn tín dụng trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn theo Nghị định số 41/2010/NĐ-CP của Chính phủ; hướng dẫn nông dân vay vốn nhằm giảm tổn thất trong nông nghiệp, thực hiện tốt các cơ chế tín dụng có liên quan. Bốn là, đẩy mạnh thực hiện chính sách thu hút, khuyến khích các DN đầu tư, liên kết với các xã – phường. Sử dụng có hiệu quả các khoản viện trợ không hoàn lại của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; các khoản huy động hợp pháp khác để tăng cường nguồn lực cho NSXP.
Năm là, chú trọng phát huy nội lực của cộng đồng dân cư, vận động nhân dân đóng góp sức người, sức của, hiến vật kiến trúc, cây lâu năm, quyền sử dụng đất. góp phần cùng nhà nước thực hiện có hiệu quả các nội dung Chương trình. Bản chất của NSXP Ngân sách nhà nước hoạt động trong lĩnh vực phân phối các nguồn tài chính. Vì vậy nó thể hiện các mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa Nhà nước và xã hội.
Quan hệ giữa Ngân sách nhà nước và Quyền lợi về Ngân sách nhà nước thuộc về Nhà nước. Mọi khoản thu chi tài chính của NSXP đều do Nhà nước quyết định và nhằm mục đích phục vụ các nhu cầu thực hiện chức năng nhiệm vụ của Nhà nước. Từ những nội dung trên có thể nêu bản chất của Ngân sách nhà nước như sau: Ngân sách nhà nước cấp xã – phường là hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính nhằm đảm bảo các nhu cầu thực hiện các chức năng quản lý và điều hành nền kinh tế xã hội của cấp xã – phường.