CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG 1.1 Khái niệm và mục tiêu của quản lý dự án đầu tư xây dựng 1. Khái niệm quản ký dự án đầu tư xây dựng Đây là quá trình bao gồm việc lập kế hoạch, điều phối thời gian và nguồn lực, cũng như giám sát sự phát triển của một dự án trong khuôn khổ ngân sách được phê duyệt. Mục tiêu là đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật và chất lượng sản phẩm được đáp ứng, đồng thời áp dụng những phương pháp và điều kiện tốt nhất trong giới hạn cho phép. Định nghĩa này được lấy từ Giáo trình Quản lý dự án.
Trong phạm vi đề án này, tác giả chỉ chú trọng đến các khái niệm và nội dung liên quan đến giai đoạn quản lý dự án đầu tư xây dựng. Nội dung sẽ chủ yếu tập trung vào quá trình đầu tư xây dựng, bắt đầu từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư cho đến khi hoàn thành, bàn giao và đưa công trình vào sử dụng. Tác giả sẽ không đề cập đến giai đoạn vận hành sau khi dự án đã hoàn tất 1. Mục tiêu quản lý dự án đầu tư xây dựng Mục tiêu chính của quản lý dự án đầu tư là hoàn thành dự án theo đúng phạm vi, thời gian và ngân sách đã được xác định trước.
Điều này liên quan đến việc lập kế hoạch tỉ mỉ và phân bổ nguồn lực để đảm bảo các mục tiêu của dự án đạt được mà không vượt quá các giới hạn này, đồng thời xây dựng nền tảng quản lý dự án vững chắc. Ngoài ra, mục tiêu của quản lý dự án đầu tư còn có như tối ưu hoá phân bổ nguồn lực, cải thiện cộng tác và giao tiếp nhóm, quản lý rủi ro và thay đổi, đảm bảo sự hài lòng của khách hàng, thúc đẩy cải tiến liên tục. Mô hình quản lý và các bên liên quan trong quản lý dự án đầu tư xây dựng 1. Các mô hình quản lý dự án đầu tư xây dựng Tùy đặc điểm, tính chất dự án doanh nghiệp, sẽ có các loại mô hình quản lý dự án tương ứng theo đó.1 Mô hình chủ đầu tư trực tiếp quản lý thực hiện dự án Đây là mô hình quản lý dự án mà Chủ đầu tư thực hiện dự án ( tự sản xuất, tự xây dựng, tự tổ chức giám sát và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật) hoặc lập ra BQLDAKN để quản lý việc thực hiện công việc dự án theo sự uỷ quyền.
4 Chủ đầu tư – Chủ dự án Chuyên gia quản lý dự án (cố vấn) Tổ chức thực hiện dư án 1 Tổ chức thực hiện dự 3 Tổ chức thực hiện dự án 2 Hình 1. Mô hình Chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án Với mô hình chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án sẽ có hai lựa chọn. Đầu tiên là hình thức sử dụng bộ máy điều hành có sẵn của mình. Theo đó, họ phải tự chịu trách nhiệm theo dõi, triển khai mọi hoạt động thuộc dự án.
Để làm được việc này, ban quản lý cần có kiến thức đơn giản về kỹ thuật, kỹ năng chuyên môn. Ngoài ra, họ còn phải có khả năng chịu trách nhiệm đảm trách nhiều dự án cùng lúc.2 Mô hình quản lý dự án theo hình thức chìa khóa trao tay Tại mô hình chìa khóa trao tay, chủ đầu tư tổ chức đấu thầu để chọn nhà thầu. Đơn vị này sẽ tổng quản lý toàn bộ những công việc triển khai thuộc dự án. Trong đó bao gồm thiết kế, mua sắm vật tư cho đến khi công trình đưa vào khai thác sử dụng.
Nhà thầu tổng sau đó có thể giao lại một phần khối lượng công việc đến các thầu phụ. Hình thức chìa khóa trao tay áp dụng cho các dự án có nguồn vốn từ ngân sách nhà nước. Đối với những trường hợp khác muốn sử dụng mô hình này phải xin cấp phép từ Chính phủ. Sau khi nghiệm thu kết quả, chủ đầu tư có trách nhiệm thực hiện các phần còn lại trên hợp đồng.
Và cuối cùng họ có thể bắt đầu sử dụng dự án đã hoàn thiện. 5 Chủ đầu tư- Chủ dự án Thuê tư vấn hoặc tự lập dự án Chọn tổng thầu (chủ nhiệm điều hành dự án) Thầu phụ Gói thầu 1 Gói thầu 2 Gói thầu n Hình 1. Mô hình chìa khoá trao tay 1.3 Mô hình chủ nhiệm điều hành dự án Mô hình này là mô hình tố chức trong đó chủ đầu tư giao cho ban quản lý điều hành dự án chuyên ngành làm chủ nhiệm điều hành hoặc thuê tổ chức có năng lực chuyên môn để điều hành dự án. Chủ đầu tư- Chủ dự án Thuê tư vấn hoặc tự lập dự án Chọn tổng thầu (chủ nhiệm điều hành dự án) Thầu phụ Gói thầu 1 Gói thầu 2 Gói thầu n Hình 1.
Mô hình chủ nhiệm điều hành dự án 6 1. Mô hình quản lý dự án có ban chuyên trách Với mô hình tổ chức chuyên trách quản lý dự án, các thành viên sẽ tách khỏi phòng chuyên môn. Lúc này họ sẽ tham gia, tập trung hoàn toàn điều hành dự án theo đúng yêu cầu. Vì vậy khi có những biến động công việc có thể linh hoạt xử lý các tình huống.
Mỗi thành viên sẽ trực tiếp nhận sự chỉ đạo của chủ nhiệm dự án. Như vậy, họ đều có trách nhiệm hơn với những công việc chung. Do đó, thông tin liên lạc, hiệu quả triển khai cũng đạt được nhanh chóng hơn. Các bên liên quan trong quản lý dự án đầu tư xây dựng Khi thực hiện các dự án đầu tư xây dựng, Ban QLDA luôn cố gắng hoàn thành tốt các nhiệm vụ và trọng trách mà CĐT giao phóTuy nhiên, công tác QLDA tại Ban Quản lý dự án vẫn luôn chịu sự tác động và ảnh hưởng của nhiều nhân tố do tính chất quản lý dự án có những mối quan hệ với các “Bên liên quan”, điều này có ảnh hưởng không nhỏ tới sự thành công và hiệu quả trong công tác quản lý dự án.
Dười đây là một số “Bên liên quan” thường gặp khi thực hiện các dự án ĐTXD: Bảng 1. Các bên liên quan trong dự án đầu tư Ảnh Bên liên Lợi ích Quyền hưởng STT Vai trò trong dự án quan từ dự án lực đến dự án 1 Chủ đầu tư Cao Cao Cao Cấp vốn đầu tư cho nhà thầu, đặt ra mục tiêu đầu tư và kiểm soát tổng thể dự án 2 Ban Quản lý Cao Cao Cao Đại diện cho chủ đầu tư để dự án thực hiện QLDA, điều phối các hoạt động của dự án và báo cáo tình hình của dự án với CĐT 3 Các nhà thầu Cao Thấp Cao Là nhân tố trực tiếp tạo ra khảo sát, thiết những sản phẩm của dự án kế, cung cấp ĐTXD thepyêu cầu của chủ thiết bị, xây đầu tư lắp, TVGS 7 4 Cơ quan quản Cao Cao Cao Thực hiện việc quản lý Nhà lý nhà nước ở nước đối với dự án từ khi địa phương khâu chuẩn bị dự cho đến khi kết thúc dự án 5 Các tổ chức Thấp Thấp Cao Quảng cáo về dự án, truyền truyền thông thông hoặc cung cấp các thông tin cần thiết liên quan đến dự án 6 Ngân hàng, Cao Cao Trung Cho chủ dự án vay vốn để các đơn vị tài bình thực hiện dự án khi chủ đầu trợ tư đi vay 7 Các tổ chức, Thấp Trung Thấp Tác động trực tiếp đến dự doanh nghiệp bình án khi quyền lợi của họ bị xung quanh ảnh hưởng xấu bởi việc địa điểm thực thực hiện dự án hiện dự án 8 Các hộ gia Thấp Thấp Thấp Sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đình sống dự án khi quyền lợi của họ xung quanh bị ảnh hưởng bởi việc thực địa điểm thực hiện dự án hiện dự án Nguồn: Tác giả tự tổng hợp từ Khi đề cập tới các nhân tố ảnh hưởng đến công tác đầu tư xây dựng tại Ban quản lý dự án, ta có thể chia thành hai nhóm nhân tố: Các nhân tố khách quan và các nhân tố chủ quan.3 Nội dung và công cụ quản lý dự án đầu tư xây dựng 1.1 Nội dung quản lý dự án đầu tư xây dựng Quản lý dự án là quá trình vận dụng các kỹ thuật, các kiến thức áp dụng vào các nội dung quản lý để đảm bảo quá trình thực hiện dự án được triển khai đúng kế hoạch, tiến độ đề ra cũng như hoàn thành chất lượng với nguồn lực trong khả năng cho phép. Ban QLDA kiêm nhiệm được thực hiện và thi công bởi nguồn vốn nhà nước vì thế công tác QLDA kiêm nhiệm chủ yếu được tập trung ở 5 nội dung quản lý: Chất lượng, 8 tiến độ, chi phí, an toàn và môi trường xây dựng. Những nội dung này bao trùm từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến khi kết thúc đầu tư xây dựng và đưa vào sử dụng dự án.
Cụ thể như sau: - Quản lý chất lượng: Đảm bảo chất lượng bao gồm toàn bộ vòng đời của dự án và không tập trung vào bất kỳ giai đoạn cụ thể nào. Điều này đảm bảo rằng các quy trình khác (chủ yếu là hoạch định và kiểm soát chất lượng) được thực hiện đầy đủ và dự án tuân thủ bất kỳ tiêu chuẩn doanh nghiệp nào có liên quan đến dự án. Hoạt động đảm bảo chất lượng bao gồm việc lập kế hoạch, đánh giá thường xuyên và đánh giá độc lập nhằm xác minh các hoạt động đang thực hiện một cách nhất quán theo các nguyên tắc đã xác định. - Quản lý chi phí Theo dõi và kiểm soát toàn bộ chi phí liên quan đến đầu tư xây dựng từ giai đoạn chuẩn bị dự án cho đến khi dự án hoàn thành, với mục tiêu đã đề ra, đem lại hiệu quả cho dự án và phù hợp với quy trình đầu tư xây dựng theo quy định hiện hành.
Gồm các công việc như thực hiện dự kiến khái toán ban đầu, lập TMĐT và dự toán xây dựng, dự toán các chi phí, giám sát việc thực hiện chi phí cho các phần công việc và toàn bộ dự án để đảm bảo phù hợp với dự toán, không làm đội vốn tổng đầu tư ban đầu của dự án;… - Quản lý thời gian: Là việc lên kế hoạch, ước tính thời gian cho từng hoạt động, sắp xếp, điều chỉnh hoạt động để dự án triển khai và hoàn thành đúng tiến độ. Nhà quản lý dự án giỏi là người không chỉ đảm bảo hoàn thành dự án đúng hạn mà có thể giảm thời gian thực hiện dự án mà vẫn vận dụng tối ưu hoá các nguồn lực trong khả năng cho phép.