Luận văn thạc sĩ: Hoàn thiện công tác quản lý các dự án đầu tư xây dựng tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý dự án đầu tư xây dựng tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Phạm Thị Mai Trang
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Hữu Tri
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý các dự án đầu tư xây dựng tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG
• 1.1. Cơ sở lý luận về công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.2. Sự cần thiết phải tiến hành đầu tư theo dự án
• 1.3. Phân loại dự án đầu tư xây dựng
• 1.4. Đặc điểm của các dự án đầu tư xây dựng công trình
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải thiện quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Thái Nguyên

Quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Thái Nguyên đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc cải thiện quy trình quản lý là cần thiết để nâng cao hiệu quả và chất lượng các dự án. Các dự án đầu tư không chỉ ảnh hưởng đến phát triển kinh tế mà còn tác động đến đời sống xã hội. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp cải thiện là rất quan trọng.

1.1. Tầm quan trọng của quản lý dự án đầu tư xây dựng

Quản lý dự án đầu tư xây dựng đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình. Việc quản lý hiệu quả giúp giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa chi phí, từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dự án tại Thái Nguyên

Nhiều yếu tố như quy trình phê duyệt, năng lực nhân lực và công nghệ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý dự án. Việc nhận diện và phân tích các yếu tố này là cần thiết để đưa ra giải pháp cải thiện.

II. Những thách thức trong quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Thái Nguyên

Quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Thái Nguyên gặp phải nhiều thách thức như thiếu hụt nguồn lực, quy trình phê duyệt kéo dài và sự phối hợp giữa các bên liên quan chưa hiệu quả. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả quản lý.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực trong quản lý dự án

Nhiều dự án gặp khó khăn do thiếu hụt nguồn lực tài chính và nhân lực. Điều này dẫn đến việc chậm tiến độ và chất lượng công trình không đảm bảo.

2.2. Quy trình phê duyệt kéo dài

Quy trình phê duyệt dự án thường kéo dài, gây ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Cần có các biện pháp cải cách để rút ngắn thời gian phê duyệt.

III. Phương pháp cải thiện quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Thái Nguyên

Để cải thiện quản lý dự án đầu tư xây dựng, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ thông tin và cải cách quy trình là những giải pháp quan trọng.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dự án

Công nghệ thông tin giúp theo dõi tiến độ và quản lý tài chính hiệu quả hơn. Việc áp dụng phần mềm quản lý dự án sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả.

3.2. Cải cách quy trình phê duyệt dự án

Cần cải cách quy trình phê duyệt để giảm thiểu thời gian và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan. Điều này sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Thái Nguyên

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Thái Nguyên đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các dự án hoàn thành đúng tiến độ và chất lượng được nâng cao.

4.1. Kết quả đạt được từ cải thiện quản lý

Nhiều dự án đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, góp phần nâng cao cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế địa phương. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cải thiện quản lý.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các dự án thành công

Các dự án thành công đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm về quản lý và phối hợp giữa các bên. Những bài học này cần được áp dụng cho các dự án trong tương lai.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý dự án đầu tư xây dựng

Việc cải thiện quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Thái Nguyên là một quá trình liên tục. Cần có sự cam kết từ các cấp lãnh đạo và sự tham gia của cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Tầm nhìn tương lai cho quản lý dự án

Cần xây dựng một hệ thống quản lý dự án đồng bộ và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của Thái Nguyên.

5.2. Khuyến nghị cho các bên liên quan

Các bên liên quan cần tăng cường hợp tác và chia sẻ thông tin để nâng cao hiệu quả quản lý dự án. Việc này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và giảm thiểu rủi ro.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Thái Nguyên là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và giáo dục của tỉnh Thái Nguyên cũng như vùng trung du miền núi Bắc Bộ, sở hữu diện tích tự nhiên 186,30 km² và quy mô dân số trên 330.000 người. Trong tiến trình công nghiệp hóa và đô thị hóa, các dự án đầu tư xây dựng cơ bản đóng vai trò đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng hạ tầng kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, hoạt động quản lý các dự án đầu tư công trên địa bàn trong giai đoạn 2014 - 2016 đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: tình trạng đầu tư dàn trải, tiến độ thi công bị kéo dài từ 2 đến 6 tháng, chất lượng công trình chưa đồng đều và khối lượng phát sinh ngoài hợp đồng làm gia tăng áp lực ngân sách nhà nước.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý dự án, phân tích toàn diện thực trạng quản lý các dự án đầu tư xây dựng do Ủy ban nhân dân thành phố Thái Nguyên phê duyệt và Ban Quản lý các dự án đầu tư và xây dựng thành phố trực tiếp điều hành trong giai đoạn 2014 - 2016. Trên cơ sở đó, luận văn xác định các nguyên nhân gốc rễ và đề xuất hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng cao nhằm hoàn thiện quy trình quản lý dự án đến năm 2020.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình nghiên cứu được đo lường cụ thể qua việc chuẩn hóa quy trình điều hành của bộ máy quản lý gồm 18 nhân sự chuyên trách, nâng cao tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 95%, khống chế tỷ lệ sai lệch dự toán dưới mức 3% và giảm thiểu tối đa các rủi ro kỹ thuật xuyên suốt vòng đời công trình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý dự án hiện đại và khung pháp lý đầu tư xây dựng tại Việt Nam. Hai khung lý thuyết trọng tâm được tích hợp xuyên suốt bao gồm: Lý thuyết vòng đời dự án (Project Life Cycle) và Mô hình tam giác quản lý dự án (Project Management Triangle - Iron Triangle) kết hợp quản trị ba ràng buộc cốt lõi: Thời gian, Chi phí và Chất lượng. Quá trình vận hành dự án được phân tách theo chu trình 3 giai đoạn: chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư và kết thúc đưa công trình vào khai thác sử dụng.

Hệ thống khái niệm chuyên ngành được chuẩn hóa theo quy định của Luật Xây dựng và Nghị định 59/2015/NĐ-CP:

• Dự án đầu tư xây dựng công trình: Tập hợp các đề xuất kỹ thuật - kinh tế liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo công trình nhằm duy trì, nâng cao năng lực sản xuất và cung ứng dịch vụ.
• Thiết kế cơ sở và Tổng mức đầu tư: Hệ thống giải pháp kỹ thuật nền tảng xác định giới hạn chi phí tối đa của dự án mà chủ đầu tư được phép sử dụng.
• Thẩm định và phê duyệt dự án: Hoạt động kiểm tra, đánh giá độc lập của cơ quan quản lý chuyên môn về tính khả thi, hiệu quả tài chính và sự tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật.
• Giám sát thi công và Quyết toán vốn: Chuỗi quy trình kiểm soát chất lượng vật liệu, an toàn lao động tại hiện trường và xác lập giá trị tài sản hoàn thành theo đúng khối lượng thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2014 - 2016 của Ban Quản lý các dự án đầu tư và xây dựng thành phố Thái Nguyên, bao gồm: 15 báo cáo giám sát thi công, 17 bộ hồ sơ mời thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu, cùng các quyết định phê duyệt quyết toán vốn đầu tư hoàn thành.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bảng hỏi chuẩn hóa đối với mẫu nghiên cứu gồm 30 chuyên gia và cán bộ chuyên trách (cỡ mẫu N = 30). Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm thu thập đánh giá đa chiều từ các chủ thể tham gia trực tiếp vào chu trình dự án:

• 18 cán bộ, lãnh đạo thuộc Ban Quản lý các dự án đầu tư và xây dựng thành phố Thái Nguyên (chiếm 60,0% mẫu khảo sát).
• 06 đại diện chỉ huy trưởng, kỹ sư phụ trách kỹ thuật của các doanh nghiệp nhà thầu xây lắp trên địa bàn (chiếm 20,0% mẫu khảo sát).
• 06 chuyên viên thẩm định và quản lý đô thị từ Phòng Kế hoạch - Tài chính Ủy ban nhân dân thành phố, Sở Xây dựng và Sở Giao thông Vận tải tỉnh Thái Nguyên (chiếm 20,0% mẫu khảo sát).

Dữ liệu định lượng và thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Kém đến 5: Rất tốt) được tổng hợp và phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel. Các phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh tuyệt đối - tương đối và chỉ số biến động được lựa chọn vì tính chính xác trong việc lượng hóa các tỷ lệ thực hiện so với kế hoạch, xác định tỷ lệ sai lệch dự toán và đo lường mức độ tương thích giữa quy định pháp luật với thực tế thi công hiện trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng quản lý các dự án đầu tư xây dựng giai đoạn 2014 - 2016 tại thành phố Thái Nguyên mang lại bốn phát hiện then chốt:

Thứ nhất, tổ chức bộ máy quản lý dự án duy trì quy mô 18 cán bộ chuyên trách, phân bổ vào ba bộ phận chức năng gồm: Ban Giám đốc, Phòng Kế toán - Hành chính (04 nhân sự), Phòng Nghiệp vụ 1 (06 nhân sự) và Phòng Nghiệp vụ 2 (06 nhân sự). Mô hình này bảo đảm tính tập trung dân chủ nhưng đang tạo áp lực quá tải công việc khi mỗi cán bộ kỹ thuật phải đồng thời giám sát từ 3 đến 5 công trình độc lập.

Thứ hai, công tác thẩm tra, thẩm định thiết kế và dự toán công trình đạt hiệu quả kinh tế rõ rệt khi đã cắt giảm trung bình 9,2% tổng chi phí dự toán đề nghị ban đầu do tính thừa khối lượng hoặc áp dụng sai định mức đơn giá vật liệu xây dựng.

Thứ ba, tỷ lệ giải ngân và quyết toán vốn đầu tư hoàn thành đạt từ 85,0% đến 92,0% so với kế hoạch vốn giao hàng năm. Dù vậy, tỷ lệ khối lượng công việc phát sinh ngoài hồ sơ thiết kế vẫn dao động ở mức 5,0% đến 8,0% tổng giá trị hợp đồng, gây khó khăn cho công tác cân đối ngân sách địa phương.

Thứ tư, tình trạng chậm tiến độ thi công diễn ra ở khoảng 25,0% tổng số gói thầu xây lắp; tiêu biểu như gói thầu xây lắp số 01 thuộc công trình Xây dựng cơ sở hạ tầng khu dân cư 7B, phường Túc Duyên (hạng mục nền, mặt đường, hè đường và hệ thống cống thoát nước) bị chậm tiến độ hơn 4 tháng so với kế hoạch đã phê duyệt.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân tích cho thấy các dữ liệu có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng tổng hợp tiến độ - chi phí và biểu đồ thanh ngang Gantt. Việc ứng dụng biểu đồ đường găng (Critical Path Method) sẽ minh họa rõ nét các mắt xích công việc bị tắc nghẽn, từ đó giúp người quản lý nhận diện tức thì các nguy cơ làm chậm tiến độ toàn diện của dự án.

Nguyên nhân căn bản dẫn đến chậm tiến độ và phát sinh chi phí xuất phát từ khâu giải phóng mặt bằng kéo dài, năng lực lập hồ sơ khảo sát địa chất ban đầu của đơn vị tư vấn chưa đạt yêu cầu, và sự phối hợp giữa chính quyền cấp phường với chủ đầu tư còn thiếu tính đồng bộ. Khi đặt trong bức tranh tổng thể toàn quốc với hơn 34.000 công trình sử dụng vốn ngân sách và hơn 10.000 ban quản lý dự án, tình trạng cắt giảm 9,2% chi phí qua khâu thẩm định tại thành phố Thái Nguyên phản ánh một thực tế chung: chất lượng lập hồ sơ ban đầu của các đơn vị tư vấn còn nhiều lỗ hổng kỹ thuật.

Kết quả khảo sát cũng chỉ ra rằng chế tài xử lý sai phạm đối với nhà thầu vi phạm tiến độ và an toàn lao động chưa đủ sức răn đe, đòi hỏi phải thiết lập quy chế kiểm soát chất lượng độc lập ngay trong từng giai đoạn thi công thay vì chờ đến bước nghiệm thu bàn giao tổng thể.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản trị dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn thành phố Thái Nguyên đến năm 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, tái cấu trúc mô hình tổ chức và chuẩn hóa quy trình điều hành dự án. Lãnh đạo Ban Quản lý các dự án đầu tư và xây dựng thành phố cần phân định rõ trách nhiệm cá nhân đối với từng cán bộ phụ trách dự án, áp dụng phần mềm chuyên nghiệp Microsoft Project để quản lý tiến độ, đặt mục tiêu rút ngắn 15% thời gian xử lý thủ tục hành chính nội bộ trong giai đoạn 2018 - 2020.

Thứ hai, đẩy mạnh đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chuyên môn. Ban Quản lý phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ cho 100% cán bộ kỹ thuật (18 nhân sự), bảo đảm toàn bộ kỹ sư giám sát đều có chứng chỉ hành nghề theo đúng tiêu chuẩn của Nghị định 59/2015/NĐ-CP và Luật Xây dựng.

Thứ ba, siết chặt chất lượng thẩm định dự toán và kiểm soát khối lượng thi công. Phòng Nghiệp vụ 1 và Phòng Nghiệp vụ 2 tăng cường kiểm tra chéo hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công, phấn đấu khống chế tỷ lệ sai lệch dự toán dưới 3,0% và tỷ lệ phát sinh khối lượng ngoài hợp đồng dưới 2,0% giá trị gói thầu trong suốt chu kỳ thực hiện.

Thứ tư, minh bạch hóa công tác đấu thầu và hoàn thiện cơ chế giám sát nghiệm thu. Ủy ban nhân dân thành phố chỉ đạo nâng tỷ lệ đấu thầu rộng rãi qua mạng đạt trên 80% tổng số gói thầu xây lắp, kiên quyết chấm dứt tình trạng thông thầu; đồng thời yêu cầu 100% công trình phải tham gia bảo hiểm xây dựng bắt buộc và tổ chức kiểm tra hiện trường tối thiểu 2 lần mỗi tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung giải pháp của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho bốn nhóm đối tượng chính:

1. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tại các thành phố, thị xã và huyện: Sử dụng kết quả nghiên cứu như một khung tham chiếu thực tiễn để tái cấu trúc tổ chức bộ máy, hoàn thiện quy trình kiểm soát tiến độ và phân bổ công việc cho các phòng chuyên môn.
2. Cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng và quy hoạch (Sở Xây dựng, Phòng Quản lý đô thị, Phòng Tài chính - Kế hoạch): Khai thác dữ liệu thẩm định và các hạn chế trong cấp phép, đấu thầu để hoàn thiện văn bản quy phạm, nâng cao hiệu lực thanh tra đầu tư công cấp địa phương.
3. Doanh nghiệp tư vấn thiết kế và nhà thầu xây lắp: Nắm vững các tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ dự thầu, yêu cầu quản lý an toàn lao động, vệ sinh môi trường đô thị và thủ tục lập hồ sơ quyết toán vốn hoàn thành.
4. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế xây dựng: Tiếp cận hệ thống tài liệu tham khảo giàu số liệu thực chứng về phương pháp khảo sát chuyên gia và kỹ thuật phân tích hiệu quả dự án đầu tư công.

Câu hỏi thường gặp

Công tác thẩm định dự toán tại thành phố Thái Nguyên giúp tiết kiệm bao nhiêu chi phí ngân sách?

Qua rà soát và thẩm định chuyên môn giai đoạn 2014 - 2016, cơ quan chức năng đã cắt giảm trung bình 9,2% tổng giá trị dự toán đề nghị ban đầu, loại bỏ các khoản tính toán trùng lặp và áp sai định mức đơn giá vật tư, giúp bảo toàn nguồn vốn công hiệu quả.

Cơ cấu nhân sự của Ban Quản lý dự án thành phố Thái Nguyên gồm những bộ phận nào?

Tổng số cán bộ của Ban Quản lý là 18 người, gồm Trưởng ban, Phó trưởng ban và 3 phòng chuyên trách: Phòng Kế toán - Hành chính (04 người), Phòng Nghiệp vụ 1 (06 người) và Phòng Nghiệp vụ 2 (06 người) phụ trách triển khai trực tiếp các dự án.

Đâu là nguyên nhân chính khiến 25% gói thầu bị chậm tiến độ thi công?

Nguyên nhân chủ yếu do sự chậm trễ trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, năng lực khảo sát hiện trường của một số đơn vị tư vấn còn hạn chế, cùng sự biến động giá vật liệu xây dựng làm gián đoạn chuỗi cung ứng thi công tại công trường.

Tỷ lệ giải ngân thanh toán vốn đầu tư xây dựng trong giai đoạn nghiên cứu đạt mức nào?

Trong giai đoạn 2014 - 2016, tỷ lệ giải ngân và thanh toán khối lượng xây dựng hoàn thành tại Ban Quản lý thành phố Thái Nguyên duy trì ở mức khá cao, đạt từ 85,0% đến 92,0% so với kế hoạch vốn được Ủy ban nhân dân thành phố giao hàng năm.

Cỡ mẫu khảo sát của luận văn được phân bổ như thế nào để đảm bảo tính khách quan?

Mẫu khảo sát gồm 30 đối tượng am hiểu sâu về chu trình dự án, bao gồm 18 cán bộ quản lý thuộc Ban Quản lý dự án (60%), 06 chỉ huy trưởng của các nhà thầu thi công (20%) và 06 chuyên viên thuộc các cơ quan quản lý chuyên ngành cấp tỉnh và thành phố (20%).

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý dự án đầu tư xây dựng, tích hợp mô hình tam giác quản trị và quy chuẩn pháp lý của Nghị định 59/2015/NĐ-CP vào bối cảnh cụ thể của một đô thị loại I.
• Đánh giá thực chứng giai đoạn 2014 - 2016 khẳng định hiệu quả tiết giảm 9,2% chi phí qua khâu thẩm định dự toán, nhưng cũng chỉ rõ điểm nghẽn chậm tiến độ ở 25% gói thầu và phát sinh khối lượng ngoài thiết kế từ 5% đến 8%.
• Khung 4 nhóm giải pháp đồng bộ về tái cấu trúc bộ máy 18 nhân sự, đào tạo 100% cán bộ kỹ thuật, số hóa tiến độ bằng phần mềm MS Project và nâng tỷ lệ đấu thầu qua mạng trên 80% mang tính khả thi cao.
• Đóng góp khoa học của đề tài mở ra hướng tiếp cận chuẩn hóa cho công tác quản trị dự án đầu tư công tại các địa phương thuộc vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ trong giai đoạn tiếp nối đến năm 2020.
• Các nhà quản lý, nhà thầu và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo ngay toàn văn công trình nghiên cứu này để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn quản lý dự án và nâng cao chất lượng công trình xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG 1. Cơ sở lý luận về công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng 1. Khái niệm Dự án đầu tư xây dựng công trình là dự án bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng, cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm dịch vụ trong một thời hạn nhất định. “Dự án đầu tư xây dựng công trình” còn là thuật ngữ chuyên ngành dùng để chỉ bản báo cáo nghiên cứu khả thi trong các dự án đầu tư xây dựng công trình.

Theo nghĩa này dự án đầu tư xây dựng công trình là tổng thể các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng, cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm dịch vụ trong một thời hạn nhất định. Bao gồm phần thuyết minh và thiết kế cơ sở. Hay Luật xây dựng ghi "dự án đầu tư xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm/dịch vụ trong một thời gian nhất định". Cụ thể là, phát hiện ra một cơ hội đầu tư và muốn bỏ vốn đầu tư vào một lĩnh vực nào đó, trước hết nhà đầu tư phải tiến hành thu thập, xử lý thông tin, xác định điều kiện và khả năng, xác định phương án tối ưu để xây dựng bản dự án đầu tư mang tính khả thi được gọi tắt là dự án đầu tư.

Sự cần thiết phải tiến hành đầu tư theo dự án Các hoạt động đầu tư thường đòi hỏi một số vốn lớn và vốn này nằm đọng trong suốt quá trình thực hiện đầu tư. Thêm vào đó, hoạt động đầu tư là hoạt động lâu dài, thời gian thực hiện đầu tư, thời gian cần hoạt động để thu hồi vốn lớn. Do đó không tránh khỏi sự tác động hai mặt tích cực và tiêu cực của các yếu tố không ổn định về tự nhiên, xã hội, chính trị, kinh tế. Để đảm bảo đầu tư có hiệu quả, trước khi bỏ vốn phải làm tốt công tác lập kế hoạch.

Tức là phải xem xét, đánh giá các khía cạnh thị trường, kinh tế kỹ thuật, kinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 tế tài chính, điều kiện môi trường xã hội, pháp lý. Phải dự đoán được các biến động bất thường của môi trường ảnh hưởng đến công cuộc đầu tư. Mọi sự đánh giá, tính toán, xem xét này đều được thể hiện trong việc soạn thảo các dự án đầu tư. Dự án đầu tư được soạn thảo tốt là cơ sở vững chắc, là tiền đề cho việc thực hiện công việc đầu tư.

Công việc của quản lý dự án bao gồm: - Định ra mục tiêu của dự án; - Xác định các phương tiện cần huy động; - Đánh giá các rủi ro có thể xảy ra, đề xuất các biện pháp theo dõi và hành động; - Động viên nhân lực tham gia và kết hợp các hoạt động của họ; - Theo dõi dự án, thông báo cho ban chỉ đạo dự án thông tin về tiến trình thực hiện dự án và tất cả những gì có thể dẫn tới sự thay đổi mục tiêu hoặc chương trình dự án. Vậy, quản lý dự án không thể chỉ đơn thuần là thực hiện công việc đã được hoạch định sẵn, mà nhiều khi chính lại là việc hình thành lên khối công việc đó. Điều này có nghĩa là không thể quan niệm đơn giản quản lý dự án chỉ là theo dõi thực hiện dự án. Để thực hiện công việc có hiệu quả, các nhà quản lý dự án phải biết và có khả năng vận dụng các lý luận khoa học, các công cụ khoa học, các phương pháp khoa học vào quá trình quản lý.

Quản lý dự án cũng như các lĩnh vực quản lý khác luôn đòi hỏi các nhà quản lý phải có năng lực ứng xử và giải quyết các vấn đề nảy sinh từ các mối quan hệ con người, vì thế có thể thấy rằng quản lý dự án phải trở thành một nghệ thuật ứng xử. Phân loại dự án đầu tư xây dựng Dự án đầu tư được phân loại theo 6 tiêu chí sau (Nguyễn Bạch Nguyệt, 2012): * Theo cơ cấu tái sản xuất: Dự án đầu tư được phân thành dự án đầu tư theo chiều rộng và dự án đầu tư theo chiều sâu. Trong đó dự án đầu tư chiều rộng thường đòi hỏi khối lượng vốn lớn, thời gian thực hiện đầu tư và thời gian cần hoạt động để thu hồi đủ vốn lâu, tính chất kỹ thuật phức tạp, độ mạọ hiểm cao. Còn dự án đầu tư theo chiều sâu thường đòi hỏi khối lượng vốn ít hơn, thời gian thực hiện đầu tư không lâu, độ mạo hiểm thấp hơn so với đầu tư theo chiều rộng.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 * Theo lĩnh vực hoạt động xã hội: Dự án đầu tư có thể phân chia thành dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, dự án đầu tư phát triển khoa học kỹ thuật, dự án đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng (kĩ thuật và xã hội),. hoạt động của các dự án đầu tư này có quan hệ tương hỗ với nhau. Chẳng hạn các dự án đầu tư phát triển khoa học kỹ thuật và cơ sở hạ tầng tạo điều kiện cho các dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao; còn các dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh đến lượt mình lại tạo tiềm lực cho các dự án đầu tư phát triển khoa học kỹ thuật, cơ sở hạ tầng và các dự án đầu tư khác. * Theo các giai đoạn hoạt động của các dự án đầu tư trong quá trình tái sản xuất xã hội: Có thể phân loại các dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh thành dự án đầu tư thương mại và dự án đầu tư sản xuất.

Dự án đầu tư thương mại là loại dự án đầu tư có thời gian thực hiện đầu tư và hoạt động của các kết quản đầu tư để thu hồi vốn đầu tư ngắn, tính chất bất định không cao lại dễ dự đoán và dự đoán dễ đạt độ chính xác cao. Dự án đầu tư sản xuất là loại dự án đầu tư có thời hạn hoạt động dài (5,10,20 năm hoặc lâu hơn) vốn đầu tư lớn, thu hồi chậm, thời gian thực hiện đầu tư lâu, độ mạo hiểm cao, tính chất kỹ thuật phức tạp, chịu tác động của nhiều yếu tố bất định trong tương lai không thể dự đoán hết và dự đoán chính xác được (về nhu cầu, giá cả đầu vào và đầu ra, cơ chế chính sách, tốc độ phát triển khoa học kỹ thuật, thiên tai, sự ổn định về chính trị,. * Theo thời gian thực hiện và phát huy tác dụng để thu hồi đủ vốn đã bỏ ra: Ta có thể phân chia các dự án đầu tư thành dự án đầu tư ngắn hạn (như dự án đầu tư thương mại) và dự án đầu tư dài hạn (các dự án đầu tư sản xuất, đầu tư phát triển khoa học kỹ thuật, xây dựng cơ sở hạ tầng. * Theo thẩm quyền quyết định hoặc cấp giấy phép đầu tư: Phân theo nhóm A, B, C theo thứ tự giảm dần về mức độ quan trọng.

Tùy theo tầm quan trọng và quy mô của dự án, dự án đầu tư được chia làm 4 nhóm: dự án quan trọng quốc gia (do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, dự án nhóm A, dự án nhóm B, dự án nhóm C. Đối với các dự án đầu tư nước ngoài được chia thành 3 nhóm: dự án nhóm A, dự án nhóm B và các dự án phân cấp cho các địa phương. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 * Theo nguồn vốn: Dự án đầu tư có thể phân chia thành dự án đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước; Dự án đầu tư bằng nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn tín dụng do nhà nước bảo lãnh; Dự án đầu tư bằng nguồn huy động của doanh nghiệp và các nguồn vốn khác.; Dự án đầu tư bằng nguồn vốn hỗn hợp. Việc phân loại này cho thấy tình hình huy động vốn từ mỗi nguồn vốn, vai trò của mỗi nguồn vốn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của từng ngành, từng địa phương và toàn bộ nền kinh tế cũng như có các giải pháp thích hợp đối với việc quản lý các dự án đối với từng nguồn vốn huy động.

Đặc điểm của các dự án đầu tư xây dựng công trình Ngành xây dựng có những đặc thù nếu được xem xét riêng thì cũng có ở các ngành khác, nhưng khi kết hợp chúng lại thì chỉ xuất hiện trong ngành xây dựng, vì thế cần được nghiên cứu riêng. Các đặc thù ở đây chia làm bốn nhóm: Bản chất tự nhiên của sản phẩm, cơ cấu của ngành cùng với tổ chức quá trình xây dựng, những nhân tố quyết định nhu cầu, phương thức xác định giá cả. Những đặc điểm sản phẩm xây dựng có ảnh hưởng lớn đến phương thức tổ chức sản xuất và quản lý kinh tế trong ngành xây dựng, làm cho việc thi công xây lắp công trình xây dựng có nhiều điểm khác biệt so với việc thi công các sản phẩm của các ngành khác. Sản phẩm xây dựng với tư cách là các công trình xây dựng hoàn chỉnh thường có đặc điểm sau: - Sản phẩm mang nhiều tính cá biệt, đa dạng về công dụng, cấu tạo và cả về phương pháp chế tạo.

Sản phẩm mang tính đơn chiếc vì phụ thuộc vào đơn đặt hàng của chủ đầu tư, điều kiện địa lý, địa chất công trình nơi xây dựng. - Sản phẩm là những công trình được xây dựng và sử dụng tại chỗ. Vốn đầu tư xây dựng lớn, thời gian kiến tạo và thời gian sử dụng lâu dài. Do đó, khi tiến hành xây dựng phải chú ý ngay từ khi lập dự án để chọn địa điểm xây dựng, khảo sát thiết kế và tổ chức thi công xây lắp công trình sao cho hợp lý, tránh phá đi làm lại, hoặc sửa chữa gây thiệt hại vốn đầu tư và giảm tuổi thọ của công trình.

- Sản phẩm thường có kích thước lớn, trọng lượng lớn. Số lượng, chủng loại vật tư, thiết bị xe máy thi công và lao động phục vụ cho mỗi công trình LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 cũng rất khác nhau, lại luôn thay đổi theo tiến độ thi công.