phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 4 chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nƣớc ở Lai Châu giai đoạn 2012-2015. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nƣớc ở Lai Châu giai đoạn 2017-2020.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về Chi ngân sách Nhà nƣớc và Quản lý Chi Ngân sách Nhà nƣớc cấp tỉnh 1. Khái quát về ngân sách nhà nước 1. Khái niệm ngân sách nhà nước: là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đã đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc.
NSNN biểu hiện ra ngoài là một bản dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nƣớc trong một khoảng thời gian nhất định, thƣờng là một năm. Nhƣng về bản chất, đằng sau những con số thu, chi đó là mối quan hệ kinh tế về lợi ích giữa Nhà nƣớc với các chủ thể khác trong nền kinh tế nhƣ: doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nƣớc. Mối quan hệ này đƣợc phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ NSNN, đòi hỏi các chủ thể quản lý NSNN phải giải quyết một cách hài hòa mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nƣớc với các chủ thể trong nền kinh tế. Bởi vì đối tƣợng phân phối để tạo lập nguồn thu cho NSNN là giá trị của cải xã hội; mục đích phân phối, sử dụng nguồn vốn NSNN là đáp ứng các nhu cầu gắn liền với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc trong từng thời gian cụ thể.
Hệ thống NSNN nói chung gồm NSTW và NSĐP, tùy theo điều kiện kinh tế - chính trị và mô hình tổ chức chính quyền của từng quốc gia mà hệ thống NSNN có thể độc lập hay lồng ghép. Đối với Việt Nam hệ thống NSNN mang tính lồng ghép và NSTW giữ vai trò chủ đạo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm của ngân sách nhà nước Bản chất của NSNN là một quỹ tiền tệ tập trung, do đó nó có đặc điểm của một quỹ tập trung, có yêu cầu nhất định đối với đối với thu, chi NSNN, đặc biệt là chi NSNN.
Nhƣng đồng thời NSNN cũng có những đặc điểm khác biệt so với các quỹ tiền tệ tập trung khác, cụ thể: Thứ nhất, quy mô quỹ NSNN và các hình thức thu, chi NSNN đều bị quyết định bởi quy mô, tốc độ, chất lƣợng phát triển của mỗi ngành, mỗi vùng, mỗi địa phƣơng và toàn bộ quốc gia. Thứ hai, các quan hệ phân phối của NSNN chủ yếu dựa trên nguyên tắc không hoàn trả một cách trực tiếp. Thứ ba, NSNN luôn phải đƣợc kế hoạch hóa một cách cao độ, nền tảng cho việc kế hoạch hóa NSNN là các mục tiêu phát triển KT-XH mà nhà nƣớc đề ra cho các khoảng thời gian khác nhau từ ngắn hạn đến dài hạn. Thứ tƣ, NSNN là nguồn tài chính công, phục vụ lợi ích công, lợi ích chung của toàn xã hội.
Khái quát về chi ngân sách nhà nước 1. Khái niệm chi ngân sách nhà nước Chi NSNN là hình thức cơ bản nhất của chi tiêu công, đó là quá trình Nhà nƣớc phân phối và sử dụng quỹ NSNN theo dự toán đã đƣợc cấp có thẩm quyền quyết định, nhằm duy trì hoạt động của bộ máy nhà nƣớc và đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc theo những nguyên tắc luật định trong mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn cụ thể [8]. Quá trình phân phối là quá trình phân bổ, cấp phát kinh phí từ NSNN cho các đơn vi sử dụng ngân sách. Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dùng kinh phí đƣợc NSNN cấp để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc đối với từng cơ quan, đơn vị.
Phạm vi của chi NSNN rất rộng và đa dạng, bao trùm mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, có liên quan một cách trực tiếp hoặc gián tiếp tới mọi đối tƣợng xuất phát từ vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nƣớc trong việc phát triển chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội của quốc gia LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm chi ngân sách nhà nước Thứ nhất, việc sử dụng quỹ NSNN luôn gắn với quyền lực của Nhà nƣớc và đƣợc Nhà nƣớc tiến hành trên cơ sở luật định. Thứ hai, chi NSNN luôn gắn liền với bộ máy nhà nƣớc và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nƣớc phải đảm đƣơng trong từng thời kỳ. Thứ ba, chi NSNN là thực hiện chi tiêu theo kế hoạch, có tính kế hoạch cao và luôn hƣớng đến lợi ích chung của quốc gia, lợi ích chung của xã hội.
Thứ tư, chi NSNN đƣợc thực hiện theo hình thức không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu, vì vậy không phải mọi khoản chi NSNN đều tƣơng xứng với quy mô thu NSNN từ các địa phƣơng và chủ thể xác định. Thứ năm, các khoản chi từ NSNN đều phải thông qua sự phê chuẩn của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền và phải tuân thủ quy trình nhất định từ khâu lập, chấp hành đến quyết toán chi NSNN. Thứ sáu, hiệu quả các khoản chi NSNN đƣợc xem xét ở tầm vĩ mô và mang tính toàn diện trên các mặt của đời sống: kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng,… 1. Phân loại và nội dung chi ngân sách nhà nước Từ đặc điểm của chi NSNN, có thể thấy có nhiều cách để phân loại các khoản chi NSNN nhƣ: phân loại theo tính chất phát sinh, theo nội dung kinh tế hay theo phƣơng thức quản lý chi.
Nhƣng thông thƣờng nhất là phân loại theo nội dung kinh tế, theo cách phân loại này chi NSNN đƣợc chia thành: chi thƣờng xuyên, chi đầu tƣ phát triển, chi trả nợ gốc và lãi tiền vay, chi bổ sung cho ngân sách cấp dƣới, chi chuyển nguồn, chi nộp ngân sách cấp trên. Chi đầu tư phát triển: là những khoản chi có thời hạn tác động dài thời trên một năm, hình thành nên những tài sản vật chất có khả năng tạo đƣợc nguồn thu, trực tiếp làm tăng cơ sở vật chất của đất nƣớc. Nhiệm vụ chi đầu tƣ phát triển luôn gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ phát triển KT-XH của quốc gia và địa phƣơng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Chi thường xuyên: là những khoản chi có thời hạn tác động ngắn thƣờng dƣới một năm, đây là các khoản chi chủ yếu nhằm duy trì hoạt động của bộ máy QLNN, phục vụ cho chức năng quản lý và điều hành xã hội một cách thƣờng xuyên của Nhà nƣớc trên tất cả các lĩnh vực: Giáo dục, y tế, văn hóa thông tin, thể dục thể thao, phát thanh truyền hình, khoa học công nghệ, an ninh quốc phòng, tài nguyên môi trƣờng… 1.
Quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh 1. Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh Chi NSNN cấp tỉnh là quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách cấp tỉnh nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc (chính quyền địa phƣơng) trên địa bàn cấp tỉnh. Đó là toàn bộ các khoản chi của ngân sách cấp tỉnh có trong dự toán, đƣợc cơ quan có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của chính quyền địa phƣơng cấp tỉnh và các mục tiêu phát triển KT-XH trên địa bàn tỉnh. Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý tới đối tƣợng quản lý nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đã đề ra.
Quản lý chi NSNN là hoạt động của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền sử dụng các phƣơng pháp và công cụ chuyên ngành để tác động đến quá trình chi NSNN để đạt đƣợc mục tiêu quản lý là: đúng mục đích, đúng chế độ chính sách, tiết kiệm, hiệu quả nhằm phục vụ tốt nhất cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ do cơ quan QLNN đảm nhận. Ngân sách cấp tỉnh là một cấp ngân sách hoàn chỉnh, là một bộ phận thuộc NSĐP trong hệ thống NSNN nói chung. Hoạt động chi NSNN cấp tỉnh đƣợc quản lý theo luật định và dự toán đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt. Chủ thể quản lý của chi NSNN cấp tỉnh bao gồm: HĐND cấp tỉnh; UBND cấp tỉnh; Sở Tài chính; Sở Kế hoạch và Đầu tƣ; KBNN tỉnh; các đơn vị sử dụng ngân sách cấp tỉnh.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Đối tƣợng quản lý của chi NSNN cấp tỉnh là tất cả những hoạt động liên quan đến chi NSNN cấp tỉnh bao gồm: Lập dự toán, chấp hành dự toán, kiểm tra, kiểm soát các khoản chi ngân sách cấp tỉnh, khóa sổ, quyết toán chi ngân sách cấp tỉnh. Thực chất là quản lý những đối tƣợng có liên quan đến việc phân phối và sử dụng NSNN cấp huyện. Mục tiêu của quản lý chi NSNN cấp tỉnh là sử dụng ngân sách cấp tỉnh một cách hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, đảm bảo sự phát triển KT-XH của tỉnh. Nhƣ vậy, quản lý chi NSNN cấp tỉnh là quá trình các cơ quan nhà nƣớc cấp tỉnh tác động đến hoạt động chi NSNN trên địa bàn, nhằm đạt đƣợc các mục tiêu chính quyền địa phƣơng đã đề ra.
Đặc điểm của quản lý chi ngân sá́ch nhà nước cấp tỉnh Thứ nhất, quản lý chi NSNN cấp tỉnh phải gắn với thực trạng về KT- XH, điều kiện tự nhiên và các mục tiêu phát triển kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội trên địa bàn. Quản lý chi NSNN cấp tỉnh xét đến cùng là nhằm đạt đƣợc các mục tiêu chính quyền địa phƣơng đã đề ra về kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội trên địa bàn tỉnh, vì vậy nó không thể tách rời với các mục tiêu đó và phải gắn với thực trạng phát triển KT-XH của địa phƣơng. Căn cứ thực trạng, khả năng thu ngân sách, cân đối nguồn lực của tỉnh và mục tiêu cần đạt đƣợc, để xác định các mục tiêu ƣu tiên, mục tiêu chủ yếu cần phải tập trung triển khai thực hiện. Từ đó có biện pháp quản lý, phân bổ ngân sách cấp tỉnh một cách hợp lý, theo thứ tự ƣu tiên nhằm đạt đƣợc mục tiêu.