Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 1. QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm chi ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước là một phạm trù kinh tế, lịch sử gắn liền với sự hình thành và phát triển của Nhà nước và hàng hoá - tiền tệ. Nhà nước với tư cách là cơ quan quyền lực thực hiện duy trì và phát triển xã hội, quy định các khoản thu, chi của Nhà nước nhằm mục đích đảm bảo yêu cầu thực hiện các chức năng của Nhà nước.
Nói đến ngân sách nhà nước là đề cập đến hai loại hình hoạt động tài chính cơ bản của Nhà nước: hoạt động thu ngân sách và hoạt động chi ngân sách. Chi ngân sách nhà nước là một bộ phận trong cơ cấu ngân sách nhà nước. Theo từ điển giải thích thuật ngữ luật học, chi ngân sách nhà nước là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước. Mục đích của chi ngân sách nhà nước là thực hiện chức năng và nhiệm vụ của nhà nước.
Chi ngân sách nhà nước là nội dung của chấp hành ngân sách nhà nước nên thuộc trách nhiệm và quyền hạn của hệ thống cơ quan chấp hành và hành chính nhà nước các cấp. Căn cứ để thực hiện chi ngân sách nhà nước là dự toán ngân sách hàng năm, quy định của pháp luật và định mức tiêu chuẩn chi ngân sách. Nếu hoạt động thu ngân sách nhà nước là nhằm thu hút các nguồn vốn tiền tệ để hình thành nên quỹ ngân sách nhà nước thì chi ngân sách nhà nước là chu trình phân phối, sử dụng các nguồn vốn tiền tệ đã được tập trung vào quỹ tiền tệ. Do hoạt động thu ngân sách nhà nước vừa là tiền đề, vừa là cơ sở thực hiện hoạt động chi ngân sách nhà nước nên phạm vị và quy mô của hoạt động chi ngân sách nhà nước phụ thuộc vào một phần kết quả của hoạt động thu ngân sách.
4 Khoản 2, Điều 2, Luật ngân sách nhà nước năm 2002 quy định rõ: “Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước: chi trả nợ của Nhà nước: chi viên trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật”. Khái niệm trên đã chỉ ra một cách khá đầy đủ những nội dung chi cơ bản, mang tính then chốt cho việc đảm bảo các hoạt động của bộ máy nhà nước, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong các lĩnh vực khác nhau. Vậy có thể định nghĩa chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước theo dự toán ngân sách đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định nhằm duy trì hoạt độngcủa bộ máy nhà nước và đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc luật định. Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập trung một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà nước trên cơ sở sử dụng hệ thống chính sách, pháp luật.
Chi ngân sách nhà nước mới chỉ thể hiện khâu phân bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản lý. Rõ ràng, quản lý chi ngân sách sẽ quyết định hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của Nhà nước. Thực chất, quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nước từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nước phục vụ các mục tiêu kinh tế-xã hội.
Vai trò của quản lý chi ngân sách nhà nước Quản lý chi ngân sách nhà nước có những vai trò như sau: Thứ nhất, thúc đẩy nâng cao hiệu quả sử dụng các khoản chi ngân sách nhà nước nhằm tăng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách, đảm bảo tiết kiệm, có hiệu quả. Thông qua quản lý các khoản cấp phát của chi ngân sách, nhà nước sẽ tác động đến đời sống kinh tế xã hội, giữ vững ổn định, đặc biệt là giải quyết các vấn đề bức xúc của xã hội như: xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, các hoạt động mang tính cộng đồng… Quản lý chi tiêu của ngân sách nhà nước có hiệu quả sẽ tác động vào kích cầu khi nền kinh tế bị giảm sút hoặc cắt giảm chi tiêu Chính phủ để bình ổn giá cả thúc đầy sản xuất phát triển, hình thành quỹ dự phòng ngân sách nhà nước để ứng phó với những biến động của thị trường. Thứ hai, quản lý chi ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết giá cả, chống suy thoái và chống lạm phát. Khi nền kinh tế lạm phát và suy thoái, nhà nước phải sử dụng công cụ chi ngân sách để khắc phục tình trạng này.
Sự mất cân đối giữa cung - cầu sẽ tác động đến giá cả tăng hoặc giảm. Để đảm bảo lợi ích của người tiêu dùng, nhà nước sử dụng công cụ chi ngân sách để điều tiết, can thiệp vào thị trường dưới hình thức cắt giảm chi tiêu, cắt giảm đầu tư hoặc tăng đầu tư, tăng chi tiêu cho bộ máy quản lý nhà nước, cũng như trợ vốn, trợ giá và sử dụng quỹ dự trữ của Nhà nước. Quản lý chi ngân sách có vai trò rất to lớn đến việc chống lạm phát và suy thoái, kích cầu nền kinh tế. Khi nền kinh tế suy thoái, sức mua giảm sút nhà nước tăng chi đầu tư để tăng cung, tăng cầu, tạo việc làm, kích cầu chống suy thoái nền kinh tế.
Thứ ba, để duy trì sự ổn định của môi trường kinh tế, nhà nước sử dụng công cụ chi ngân sách. Thông qua quản lý các khoản chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, nhà nước sẽ điều chỉnh phù hợp với đặc điểm của từng đối 6 tượng cụ thể, đầu tư vào các ngành kinh tế mũi nhọn, các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế mở nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Thứ tư, thông qua quản lý các dự án đầu tư phát triển nhằm phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế có hiệu quả, quản lý chi ngân sách góp phần điều tiết thu nhập dân cư thực hiện công bằng xã hội. Chi ngân sách nhà nước cấp huyện 1.
Khái niệm và nội dung chi ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Khái niệm chi ngân sách nhà nước cấp huyện Theo quy định tại khoản 1, Điều 4, Luật ngân sách nhà nước năm 2002: “Ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách điạ phương. Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân” Ngân sách nhà nước là một tổng thể thống nhất bao gồm nhiều cấp ngân sách cấu thành (theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành ở Việt Nam có 4 cấp ngân sách tương đương với 4 cấp chính quyền nhà nước) gồm: ngân sách trung ương; ngân sách tỉnh, thành phố; ngân sách quận, huyện và ngân sách xã, phường. Ngân sách quận, huyện không những thực hiện sự chỉ đạo của tỉnh, thành phố mà còn có những định hướng riêng phù hợp với tình hình thực tế của quận, huyện (sau đây gọi tắt là huyện) trong khuôn khổ pháp luật.
Ngân sách nhà nước huyện là công cụ quản lý quan trọng của chính quyền cấp huyện trong việc ổn định an ninh, trật tự xã hội và phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn huyện. Tuy nhiên, khi xem xét khái niệm về ngân sách huyện không được tách khỏi khái niệm về ngân sách nhà nước nói chung, nhưng cũng không được coi khái niệm chung về ngân sách nhà nước là khái niệm của ngân sách huyện. 7 Ngân sách huyện là toàn bộ các khoản thu, chi được quy định đưa vào dự toán trong năm do Hội đồng nhân dân huyện quyết định và giao cho Ủy ban nhân dân huyện tổ chức thực hiện, chấp hành, nhằm bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện. Nội dung chi ngân sách nhà nước cấp huyện - Chi đầu tư phát triển: chi đầu tư phát triển của ngân sách huyện là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ ngân sách nhà nước cấp huyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội, phát triển sản xuất và dự trữ vật tư hàng hóa của Nhà nước nói chung, của huyện nói riêng nhằm thực hiện mục tiêu ổn định, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội.
- Chi thường xuyên: chi thường xuyên của ngân sách cấp huyện gồm: chi cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế; các sự nghiệp văn hóa xã hội: giáo dục, đào tạo, y tế, văn hóa, xã hội, thông tin liên lạc, thể dục thể thao; sự nghiệp khoa học,công nghệ và môi trường; các hoạt động thường xuyên khác do huyện quản lý: chi quốc phòng, an ninh và trật tư an toàn xã hội; chi tài trợ cho các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp; chi cho các hoạt động của các cơ quan Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội do huyện quản lý. - Chi bổ sung cho ngân sách xã, thị trấn. - Chi chuyển nguồn từ năm trước sang ngân sách năm sau. Phân biệt chi ngân sách nhà nước cấp huyện với chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện - Chi ngân sách nhà nước cấp huyện: là những nội dung chi phân cấp ngân sách theo nhiệm vụ, nội dung chi của Luật ngân sách nhà nước đã phân định.
Hàng năm được Hội đồng nhân dân tỉnh quyết nghị trong tổng chi ngân sách nhà nước tỉnh hàng năm và được Uỷ ban nhân dân tỉnh ra quyết định giao nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội kèm theo các chỉ tiêu chi tài chính đính kèm, trên cơ sở nhiệm vụ tỉnh giao, Uỷ ban nhân dân huyện giao cho 8 phòng tài chính tham mưu phân bổ chi tiết các chỉ tiêu theo nội dung cụ thể chi.