Giới thiệu dự án

Quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) tại các cơ quan quản lý hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập là trụ cột cốt lõi nhằm đảm bảo hiệu lực điều tiết kinh tế - xã hội vĩ mô. Theo thống kê tài chính công, chi thường xuyên của các đơn vị sự nghiệp khối Văn hóa - Xã hội chiếm tới 65–70% tổng chi tiêu hành chính địa phương, trong đó mức độ phụ thuộc vào trợ cấp NSNN thường vượt quá 95%. Tại tỉnh Thái Nguyên – trung tâm kinh tế, văn hóa vùng trung du miền núi phía Bắc với 247 di tích lịch sử và 18 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, việc phân bổ và sử dụng ngân sách tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) giữ vai trò quyết định đến việc bảo tồn di sản, phát triển du lịch sinh thái – lịch sử (như Khu di tích ATK Định Hóa, Hồ Núi Cốc) và đào tạo thể thao thành tích cao.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                      MÔ HÌNH VẤN ĐỀ VÀ TIẾP CẬN GIẢI PHÁP                     |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| PAIN POINTS HIỆN HỮU:                                                         |
| 1. Lập dự toán sai lệch lớn (chỉ đạt 78.6% - 87.9% so với giao thực tế)       |
| 2. Phụ thuộc NSNN quá cao (>96.5%), thu sự nghiệp giảm sâu do biến động       |
| 3. Cơ chế phân bổ theo biên chế cứng nhắc (30-35 triệu/biên chế hành chính)  |
| 4. Chi đầu tư trùng tu di tích giải ngân chậm, kết dư phải nộp hoàn trả       |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
                                        |
                                        v
+-------------------------------------------------------------------------------+
| GIẢI PHÁP CẢI TIẾN TOÀN DIỆN:                                                |
| - Tái cấu trúc mô hình lập dự toán đa chiều kết hợp chỉ số KPI đầu ra         |
| - Tự chủ hóa đơn vị sự nghiệp công lập nhóm 2 & nhóm 3                        |
| - Tích hợp hệ thống phần mềm quản trị kế toán và giám sát TABMIS / Mimosa 2022|
| - Chuẩn hóa quy trình kiểm soát nội bộ 3 bước và minh bạch hóa theo TT 61    |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Vấn đề thực tiễn và điểm nghẽn (Problem Statement)

Giai đoạn 2019–2021, dưới tác động của đại dịch Covid-19 và cơ chế phân bổ truyền thống, công tác quản lý tài chính công tại Sở VHTTDL tỉnh Thái Nguyên bộc lộ nhiều hạn chế:

  • Sai lệch lớn giữa dự toán do Sở xây dựng và dự toán được UBND tỉnh phê duyệt (chỉ đạt tỷ lệ chuẩn xác 78.63% – 87.97% năm 2019, và sụt giảm dưới 28% đối với các khoản thu phí/lệ phí trong các năm tiếp theo).
  • Mức độ tự chủ tài chính rất thấp, nguồn thu từ NSNN cấp chiếm tỷ trọng áp đảo 96.54% – 98.54%, trong khi nguồn thu sự nghiệp sụt giảm 56.6% (từ 6,496 triệu đồng năm 2019 xuống 2,821 triệu đồng năm 2021).
  • Cơ chế khoán kinh phí quản lý hành chính dựa thuần túy trên định mức biên chế (30–35 triệu đồng/biên chế hành chính; 15–20 triệu đồng/biên chế sự nghiệp) không phản ánh đúng khối lượng công việc chuyên môn và khối lượng vận động viên/di tích thực tế.
  • Tỷ lệ giải ngân chưa tối ưu (tỷ lệ chi/thu đạt 98.4% – 99.4%), dẫn đến phát sinh số dư kinh phí đầu tư công và trùng tu di tích phải nộp trả ngân sách nhà nước theo Luật NSNN số 83/2015/QH13.

Mục tiêu nghiên cứu (Project Objectives)

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận: Làm rõ quy định pháp lý (Luật NSNN số 83/2015/QH13, Nghị định 163/2016/NĐ-CP, Thông tư 324/2016/TT-BTC) về chu trình quản lý ngân sách 3 giai đoạn: Lập dự toán, Chấp hành ngân sách, Kế toán - Quyết toán.
  2. Khảo sát và đánh giá định lượng: Khai thác dữ liệu tài chính thực tế tại Sở VHTTDL tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2019–2021 với tổng kinh phí quản lý 185–198 tỷ đồng/năm.
  3. Mô hình hóa và phát hiện nguyên nhân gốc rễ: Nhận diện các điểm nghẽn trong phân cấp nguồn thu, phân bổ định mức chi thường xuyên và quản lý dự án tu bổ di sản.
  4. Đề xuất hệ thống 9 giải pháp kỹ thuật và thể chế: Nâng cao tính chính xác của dự toán thêm 15–20%, tối ưu hóa nguồn thu sự nghiệp dịch vụ thể thao/du lịch, và số hóa quy trình quản trị ngân sách.

Phạm vi và Giới hạn (Scope & Limitations)

  • Không gian: Khối cơ quan Văn phòng Sở VHTTDL tỉnh Thái Nguyên (8 phòng chuyên môn) và 9 đơn vị sự nghiệp trực thuộc (Ban Quản lý KDT Lịch sử ATK Định Hóa, Bảo tàng tỉnh, Thư viện tỉnh, Trung tâm TDTT, Trường PT Năng khiếu TDTT,...).
  • Thời gian: Số liệu chu trình ngân sách hằng năm giai đoạn 2019 – 2021, đối chiếu khung pháp lý định mức giai đoạn 2022 – 2025.
  • Giới hạn: Không bao gồm nguồn vốn ngoài ngân sách từ các dự án ODA quốc tế và vốn tài trợ xã hội hóa trực tiếp không thông qua Kho bạc Nhà nước.

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Quản lý tài chính tại đơn vị dự toán cấp I trực thuộc tỉnh được cấu thành bởi 3 mảng: thu ngân sách, chi thường xuyên (tự chủ và không tự chủ), và chi đầu tư phát triển.

Tiêu chí Mô hình truyền thống (Theo biên chế) Mô hình quản lý theo kết quả đầu ra (Performance-Based) Mô hình tối ưu hóa đề xuất
Cơ sở phân bổ Số lượng biên chế nhân sự hành chính Khối lượng sản phẩm/dịch vụ công thực hiện Định mức kết hợp (Biên chế chuẩn + KPI nhiệm vụ)
Độ chính xác dự toán Thấp (chênh lệch >20% do tâm lý đệm dự phòng) Trung bình (phụ thuộc năng lực dự báo vĩ mô) Cao (áp dụng thuật toán hồi quy & định mức động)
Tính linh hoạt tự chủ Cứng nhắc theo định mức khoán trần Cao nhưng dễ rủi ro vượt dự toán Kiểm soát rủi ro đa tầng thông qua KBNN & ERP
Hiệu suất thu dịch vụ Thụ động, trông chờ ngân sách bao cấp Chủ động kinh doanh dịch vụ công Khai thác tài sản công liên doanh, liên kết hợp pháp 
+-------------------------------------------------------------------------------+
|          BẢNG MA TRẬN YÊU CẦU CẢI CÁCH TÀI CHÍNH CÔNG (MoSCoW)                |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| MUST HAVE (Bắt buộc):                                                         |
| - Tuân thủ định mức mục lục ngân sách theo Thông tư 324/2016/TT-BTC          |
| - Khớp nối số liệu hằng ngày với Kho bạc Nhà nước (KBNN) qua TABMIS          |
| - Công khai dự toán và quyết toán theo Thông tư 61/2017/TT-BTC                |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| SHOULD HAVE (Nên có):                                                         |
| - Phần mềm kế toán MISA Mimosa Online 2022 tích hợp phân tích dự báo         |
| - Cơ chế thưởng tiết kiệm chi hành chính cho cán bộ vượt định mức hiệu quả   |
| - Đề án tự chủ tài chính 50-70% chi thường xuyên cho Trung tâm Thi đấu TDTT  |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| COULD HAVE (Có thể mở rộng):                                                  |
| - Cổng du lịch thông minh Thái Nguyên kết nối thu phí điện tử tự động        |
| - Hệ thống mã hóa định danh tài sản công bằng QR-Code phục vụ kiểm kê        |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| WON'T HAVE (Chưa triển khai):                                                 |
| - Cổ phần hóa toàn diện các đơn vị bảo tồn di sản cốt lõi (Bảo tàng, ATK)     |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Thiết kế hệ thống quản trị ngân sách và quy trình luân chuyển dữ liệu

Kiến trúc luân chuyển dữ liệu quản lý ngân sách nhà nước giữa Sở VHTTDL và các cơ quan cấp tỉnh được chuẩn hóa qua luồng xử lý 4 lớp (Multi-tier Architecture):

Công nghệ và Khung chuẩn nghiệp vụ áp dụng

  • Luật và Thông tư áp dụng: Luật NSNN số 83/2015/QH13; Nghị định 163/2016/NĐ-CP; Thông tư 324/2016/TT-BTC (Mục lục NSNN); Thông tư 61/2017/TT-BTC & Quyết định 554/QĐ-BTC (Công khai ngân sách); Nghị quyết 16/2021/NQ-HĐND & Nghị quyết 17/2021/NQ-HĐND tỉnh Thái Nguyên.
  • Hệ thống phần mềm tác nghiệp:
    • Hệ thống Thông tin Quản lý Ngân sách và Kho bạc (TABMIS v4.2).
    • Phần mềm Kế toán Hành chính Sự nghiệp MISA Mimosa 2022 (chuẩn chế độ kế toán Thông tư 107/2017/TT-BTC).
    • Hệ thống Văn bản Điều hành VNPT-iOffice v3.0 & Cổng dịch vụ công trực tuyến.
  • Mô hình cấu trúc dữ liệu quản lý dòng ngân sách (Relational Schema):
-- Schema định nghĩa luồng phân bổ và kiểm soát chi ngân sách Sở VHTTDL
CREATE TABLE BudgetAllocation (
    allocation_id VARCHAR(20) PRIMARY KEY,
    fiscal_year INT NOT NULL,
    unit_id VARCHAR(10) NOT NULL, -- Đơn vị dự toán Cấp II
    budget_source_type ENUM('STATE_REGULAR', 'AUTONOMOUS', 'NON_AUTONOMOUS', 'CAPITAL_INVESTMENT') NOT NULL,
    sub_category_code VARCHAR(10) NOT NULL, -- Mã tiểu mục theo TT 324/2016/TT-BTC
    approved_amount DECIMAL(15, 2) NOT NULL,
    spent_amount DECIMAL(15, 2) DEFAULT 0.00,
    remaining_balance DECIMAL(15, 2) GENERATED ALWAYS AS (approved_amount - spent_amount) STORED,
    status ENUM('PLANNED', 'DISBURSED', 'SETTLED', 'RETURNED') DEFAULT 'PLANNED'
);

CREATE TABLE ExpenseTransaction (
    transaction_id VARCHAR(30) PRIMARY KEY,
    allocation_id VARCHAR(20),
    trans_date DATE NOT NULL,
    treasury_control_code VARCHAR(50) NOT NULL, -- Mã giao dịch KBNN
    amount DECIMAL(15, 2) NOT NULL,
    purpose TEXT NOT NULL,
    FOREIGN KEY (allocation_id) REFERENCES BudgetAllocation(allocation_id)
);

Phương pháp nghiên cứu và Đảm bảo chất lượng (Methodology & QA)

  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập báo cáo tài chính, bảng cân đối quyết toán ngân sách từ Phòng Kế hoạch - Tài chính Sở VHTTDL giai đoạn 2019-2021.
  • Phương pháp định lượng: Thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ trọng (Vertical Analysis), phân tích chuỗi thời gian (Horizontal Analysis), và tính toán hệ số sai lệch dự toán: $$\Delta_{\text{Variance}} = \frac{|\text{Budget}{\text{Actual}} - \text{Budget}{\text{Estimated}}|}{\text{Budget}_{\text{Estimated}}} \times 100%$$
  • Kiểm định chất lượng nội bộ: Đối chiếu chéo 100% chứng từ chi tiêu với sổ cái Kho bạc Nhà nước trước khi lập báo cáo tổng hợp gửi Sở Tài chính trước ngày 15/3 hằng năm.

Implementation và kết quả

Quy trình kiểm soát và xử lý dự toán

Quy trình quản lý chu trình ngân sách tại Sở VHTTDL tỉnh Thái Nguyên được vận hành chặt chẽ theo 3 giai đoạn:

[GIAI ĐOẠN 1: LẬP DỰ TOÁN] (Tháng 5 - Tháng 7 hàng năm)
[GIAI ĐOẠN 2: CHẤP HÀNH DỰ TOÁN] (Tháng 1 - Tháng 12 năm kế hoạch)
[GIAI ĐOẠN 3: KIỂM TOÁN - QUYẾT TOÁN] (Tháng 1 - Tháng 3 năm sau)

Thuật toán kiểm tra hợp lệ chi tiêu và cảnh báo vượt ngưỡng ngân sách (Pseudo-code)

def validate_budget_expenditure(unit_id, sub_category, requested_amount, fiscal_year):
    """
    Thuật toán kiểm soát hạn mức chi tiêu ngân sách tự động theo Luật NSNN 2015
    """
    # 1. Truy vấn hạn mức dự toán được phê duyệt từ cơ sở dữ liệu
    allocation = query_database(
        "SELECT approved_amount, spent_amount FROM BudgetAllocation "
        "WHERE unit_id = %s AND sub_category_code = %s AND fiscal_year = %s",
        (unit_id, sub_category, fiscal_year)
    )
    
    if not allocation:
        return {"status": "REJECTED", "reason": "Khoản mục chưa được phân bổ dự toán."}
    
    approved_limit = allocation['approved_amount']
    current_spent = allocation['spent_amount']
    available_balance = approved_limit - current_spent
    
    # 2. Kiểm tra tính hợp lệ về số dư khả dụng
    if requested_amount > available_balance:
        return {
            "status": "REJECTED", 
            "reason": f"Vượt hạn mức dự toán. Khả dụng: {available_balance:,.0f} VNĐ, Yêu cầu: {requested_amount:,.0f} VNĐ"
        }
    
    # 3. Tính toán tỷ lệ cảnh báo nguy cơ cạn kiệt ngân sách (>90%)
    projected_spent_ratio = (current_spent + requested_amount) / approved_limit
    alert_flag = True if projected_spent_ratio > 0.90 else False
    
    return {
        "status": "APPROVED",
        "new_balance": available_balance - requested_amount,
        "burn_rate": f"{projected_spent_ratio * 100:.2f}%",
        "alert": alert_flag
    }

Kết quả định lượng đạt được giai đoạn 2019 – 2021

1. Đánh giá cơ cấu thu ngân sách

Dữ liệu tổng hợp từ Phòng Kế hoạch - Tài chính cho thấy tổng thu ngân sách tăng trưởng đều qua 3 năm nhưng cơ cấu phản ánh mức độ độc lập tài chính rất yếu:

Năm Tổng thu (Triệu VNĐ) Thu từ NSNN cấp (Triệu VNĐ) Tỷ trọng NSNN (%) Thu phí, lệ phí (Triệu VNĐ) Thu sự nghiệp (Triệu VNĐ)
2019 187,211 180,247 96.28% 468 6,496
2020 193,974 189,804 97.85% 136 4,035
2021 198,644 195,744 98.54% 79 2,821 
TĂNG TRƯỞNG & BIẾN ĐỘNG CÁC NGUỒN THU (2019 - 2021)
  • Thu phí, lệ phí: Giảm mạnh 83.12% sau 2 năm (từ 468 triệu xuống 79 triệu đồng) do tạm dừng các dịch vụ cấp phép karaoke, cơ sở lưu trú, lữ hành và vé tham quan di tích để chống dịch Covid-19.
  • Thu sự nghiệp: Trung tâm Dịch vụ và Thi đấu Thể thao đóng góp lớn nhất (chiếm 69.11% năm 2019 với 4,494 triệu đồng; giảm còn 1,834 triệu đồng năm 2021). Tiếp theo là Trung tâm Phát hành phim và Ban Quản lý KDT ATK Định Hóa (dao động 370–980 triệu đồng/năm).

2. Đánh giá cơ cấu chi ngân sách và hiệu quả giải ngân

Chỉ tiêu chi ngân sách Năm 2019 (Triệu VNĐ) Năm 2020 (Triệu VNĐ) Năm 2021 (Triệu VNĐ) Tỷ trọng trung bình
A. Chi thường xuyên 126,263 129,350 131,748 67.6%
- Kinh phí tự chủ 36,063 36,109 36,273 27.8% (trong chi TX)
(Trong đó: Lương & phụ cấp) 21,944 21,971 22,071 60.8% (trong tự chủ)
- Kinh phí không tự chủ 90,200 93,241 95,475 72.2% (trong chi TX)
(Sự nghiệp thể thao) 41,492 43,656 44,701 46.8% (trong KTC)
(Sự nghiệp văn hóa) 25,450 26,601 27,237 28.5% (trong KTC)
(Sự nghiệp du lịch) 23,258 22,984 23,537 24.7% (trong KTC)
B. Chi đầu tư phát triển 59,235 61,255 63,766 32.4%
Tổng chi toàn ngành (A+B) 185,498 190,605 195,515 100.0%
Tỷ lệ cân đối (Chi/Thu) 99.08% 98.26% 98.42% -

3. Phân tích độ lệch trong công tác lập dự toán

So sánh giữa dự toán do Sở lập (Budget Request) và dự toán được UBND tỉnh giao chính thức (Approved Budget):

Khoản mục dự toán năm 2019 Dự toán Sở lập (Triệu VNĐ) Dự toán được giao (Triệu VNĐ) Tỷ lệ chuẩn xác (Giao / Lập)
Thu từ NSNN cấp 205,000 180,247 87.97%
Thu phí, lệ phí 600 468 78.00%
Thu sự nghiệp 8,000 6,496 81.20%

Sự thiếu chuẩn xác này bắt nguồn từ tâm lý các đơn vị trực thuộc luôn lập dự toán cao hơn nhu cầu thực tế 15–20% để "trừ hao" khi cơ quan tài chính cắt giảm, kết hợp với việc áp dụng định mức chi chưa bám sát danh mục nhiệm vụ chính trị thực tế.

Đổi mới và đóng góp

Điểm mới trong phương pháp luận và quản lý thực tiễn

  1. Chuyển dịch cơ chế phân bổ kinh phí theo định mức tích hợp: Đề xuất xóa bỏ cơ chế khoán cứng nhắc thuần túy theo số biên chế (flat-rate per headcount). Thay vào đó, áp dụng công thức định mức 2 thành phần: $$\text{Budget}{\text{Allocated}} = (N{\text{Staff}} \times \text{Quota}{\text{Standard}}) + \sum{i=1}^{k} (W_i \times \text{KPI}_i)$$ Trong đó $W_i$ là trọng số nhiệm vụ (vận động viên đạt huy chương, di tích được số hóa 3D, sự kiện nghệ thuật phục vụ chính trị) và $\text{KPI}_i$ là khối lượng công việc hoàn thành.
  2. Mô hình tự chủ hóa tài chính theo nhóm đơn vị sự nghiệp:
    • Đẩy mạnh Trung tâm Dịch vụ và Thi đấu Thể thao, Trung tâm Phát hành phim chuyển đổi sang đơn vị tự đảm bảo từ 50% đến 100% chi thường xuyên theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP thông qua việc đấu thầu khai thác dịch vụ sân bãi, tổ chức sự kiện thể thao thương mại và tài trợ tư nhân.
    • Nhóm đơn vị bảo tồn (Bảo tàng, ATK Định Hóa, Thư viện) duy trì NSNN hỗ trợ 80–90% nhưng gắn với số hóa hiện vật và khai thác du lịch trải nghiệm học đường.
  3. Ứng dụng công nghệ số trong giám sát chi tiêu công: Số hóa toàn bộ hồ sơ thanh toán đầu tư công và tu bổ di tích, tích hợp trực tiếp dữ liệu vào Cổng du lịch thông minh Thái Nguyên và hệ thống thanh toán điện tử không dùng tiền mặt, giảm 40% thời gian thẩm định quyết toán cuối năm.
SO SÁNH CÁC PHƯƠNG THỨC QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH CÔNG

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tế (Use Case Scenario)

  • Kịch bản: Quản lý dự án trùng tu Di tích Lịch sử cấp Quốc gia và tổ chức Giải Vô địch Thể thao tỉnh Thái Nguyên.
  • Quy trình triển khai:
    1. Phòng Quản lý Di sản và Trung tâm TDTT lập dự toán chi tiết tích hợp định mức kỹ thuật chuyên ngành.
    2. Phòng Kế hoạch - Tài chính thẩm định trực tuyến trên hệ thống phần mềm quản trị nội bộ.
    3. Kho bạc Nhà nước thực hiện kiểm soát cam kết chi tự động qua cổng trao đổi dữ liệu điện tử.
    4. Nghiệm thu khối lượng theo tiến độ thực tế, giải ngân qua chuyển khoản định danh, triệt tiêu nguy cơ phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản và giảm thiểu việc nộp trả kinh phí dư thừa cuối năm.
LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NSNN (2022 - 2025)

Hiệu quả Kinh tế - Xã hội (Cost-Benefit & ROI Analysis)

  • Tiết kiệm chi thường xuyên: Tối ưu hóa 8–12% chi phí văn phòng phẩm, hội nghị và công tác phí (tương đương tiết kiệm 1.2 – 1.8 tỷ đồng/năm) để bổ sung vào Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp và tăng thu nhập cho cán bộ công chức.
  • Tăng nguồn thu sự nghiệp: Khai thác hiệu quả hạ tầng thi đấu thể thao và du lịch di sản dự kiến nâng nguồn thu dịch vụ từ mức 2.8 tỷ đồng (2021) lên 8.5 – 10 tỷ đồng vào năm 2025.
  • Nâng cao chất lượng bảo tồn: Đảm bảo 100% các công trình di tích được tu bổ đúng tiến độ kỹ thuật, không xảy ra thất thoát vốn ngân sách.

Hạn chế và hướng phát triển

Những rào cản và hạn chế hiện hữu

  • Trình độ nhân lực tài chính - kế toán: Một số kế toán viên tại các đơn vị sự nghiệp vùng sâu (như Ban Quản lý Di tích ATK Định Hóa, Thư viện) còn thiếu kinh nghiệm trong việc áp dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế (IPSAS) và ứng dụng phân tích dữ liệu tự động.
  • Tính đặc thù của lĩnh vực Văn hóa - Thể thao: Khó lượng hóa tuyệt đối giá trị kinh tế của các hoạt động bảo tồn di sản phi vật thể và công tác tuyên truyền nhiệm vụ chính trị bằng các chỉ số doanh thu tài chính thông thường.
  • Hạ tầng công nghệ thông tin: Dữ liệu thu - chi giữa hệ thống kế toán nội bộ của Sở và hệ thống TABMIS của Kho bạc Nhà nước đôi khi còn phát sinh độ trễ trong quá trình đồng bộ hóa chứng từ số.

Định hướng nâng cấp trong tương lai

  • Ứng dụng mô hình phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để dự báo chính xác nhu cầu ngân sách theo chu kỳ sự kiện văn hóa - thể thao 5 năm.
  • Xây dựng cổng thông tin minh bạch tài chính công tương tác trực tiếp với người dân và cộng đồng doanh nghiệp tài trợ xã hội hóa.

Đối tượng hưởng lợi

Câu hỏi thường gặp

1. Căn cứ pháp lý cốt lõi nào điều chỉnh hoạt động lập và chấp hành ngân sách tại Sở VHTTDL?

Toàn bộ chu trình quản lý ngân sách tuân thủ theo Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13, Nghị định 163/2016/NĐ-CP, Thông tư 324/2016/TT-BTC quy định hệ thống Mục lục NSNN, Thông tư 61/2017/TT-BTC về công khai ngân sách và các Nghị quyết định mức phân bổ của HĐND tỉnh Thái Nguyên (NQ 39/2016, NQ 16/2021, NQ 17/2021).

2. Tại sao nguồn thu phí, lệ phí của Sở lại sụt giảm mạnh hơn 80% trong năm 2020-2021?

Do ảnh hưởng trực tiếp của dịch Covid-19, hầu hết các cơ sở kinh doanh dịch vụ văn hóa (karaoke, vũ trường, điểm du lịch, khách sạn) phải tạm dừng hoạt động theo chỉ thị giãn cách xã hội, khiến số lượng hồ sơ cấp phép và bán vé tham quan di tích giảm mạnh về mức đáy.

3. Khái niệm kinh phí tự chủ và kinh phí không tự chủ khác nhau như thế nào?

  • Kinh phí tự chủ: Khoản kinh phí giao khoán cho đơn vị để chi trả lương, phụ cấp, dịch vụ công cộng, văn phòng phẩm,... Đơn vị được quyền quyết định sử dụng và nếu tiết kiệm được sẽ chuyển vào quỹ khen thưởng, phúc lợi hoặc chi thu nhập tăng thêm.
  • Kinh phí không tự chủ: Khoản ngân sách cấp gắn liền với nhiệm vụ chính trị cụ thể (liên hoan nghệ thuật, tổ chức giải thể thao, trùng tu di tích), phải chi đúng mục đích và quyết toán theo thực tế, số dư không dùng hết phải hoàn trả NSNN.

4. Giải pháp nào giúp khắc phục tình trạng dự toán do Sở lập luôn cao hơn số được duyệt?

Cần áp dụng phương pháp lập dự toán theo nhiệm vụ và kết quả đầu ra kết hợp với phân tích chi phí lịch sử 3 năm liên tiếp; xóa bỏ tâm lý lập "trừ hao" bằng cách xây dựng định mức chi tiết nội bộ được Sở Tài chính thống nhất từ trước kỳ họp HĐND.

5. Việc phân bổ kinh phí theo định mức biên chế hiện nay có những nhược điểm gì?

Cách phân bổ cào bằng theo đầu biên chế (ví dụ 30-35 triệu/người) không khuyến khích việc tinh giản bộ máy, không đánh giá đúng tính chất phức tạp của từng vị trí việc làm và gây khó khăn cho các đơn vị có khối lượng công việc thực tế lớn nhưng ít chỉ tiêu biên chế nhà nước.

Kết luận

Đề tài khóa luận tốt nghiệp đã hoàn thành xuất sắc việc đánh giá toàn diện bức tranh quản lý ngân sách nhà nước tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2019–2021. Bằng các dữ liệu thực chứng và phương pháp phân tích tài chính công chuyên sâu, công trình đã làm rõ những thành tựu nổi bật trong kỷ luật tài khóa, đồng thời chỉ ra 4 nút thắt lớn về sai lệch dự toán, tính phụ thuộc ngân sách, định mức biên chế và hiệu quả giải ngân đầu tư di sản.

Hệ thống 9 nhóm giải pháp đồng bộ từ đổi mới cơ chế phân bổ định mức, đẩy mạnh tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp, đến số hóa quy trình kế toán qua TABMIS và Mimosa 2022 không chỉ mang ý nghĩa thực tiễn to lớn đối với ngành VHTTDL tỉnh Thái Nguyên, mà còn là tài liệu tham khảo giá trị cho công tác cải cách tài chính công tại các đơn vị dự toán cấp sở trên toàn quốc.