CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1. Tổng quan về đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước 1. Khái niệm đầu tư xây dựng cơ bản XDCB là hoạt động có chức năng tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các tài sản cố định có tổ chức sản xuất và không có tổ chức sản xuất các ngành kinh tế thông qua các hoạt động xây dựng mới, xây dựng mở rộng, xây dựng lại, hiện đại hóa hay khôi phục các tài sản cố định. Đầu tư XDCB trên toàn quốc, nền kinh tế là một phần của đầu tư phát triển.
Đó là việc đầu tư vốn để thực hiện các hoạt động XDCB nhằm gia tăng tài sản cố định một cách đơn giản và lâu dài trong nền kinh tế. Vì vậy, đầu tư XDCB là điểm khởi đầu quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế nói chung và đặc biệt là trong phát triển các đối tượng sản xuất, thương mại. Hoạt động chính là tạo ra tài sản cố định để sử dụng trong lĩnh vực kinh tế - xã hội dưới nhiều hình thức khác nhau. Đầu tư XDCB là hoạt động có vai trò quyết định trong việc tạo ra cơ sở vật chất, kỹ thuật của xã hội và là nhân tố quan trọng làm thay đổi cơ cấu nền kinh tế quốc dân của mỗi quốc gia nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế đất nước.
Đất nước đang tiến tới công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đầu tư XDCB là một bộ phận của hoạt động đầu tư chung, đang trong giai đoạn thực hiện đầu tư. Là nguồn vốn đầu tư để thực hiện các hoạt động XDCB (Từ khâu khảo sát thực tế, quy hoạch, thiết kế đến thi công, lắp đặt thiết bị tạo nên cơ sở vật chất). Để tái sản xuất tài sản cố định của nền kinh tế quốc dân một cách đơn giản và mở rộng.
9 Đầu tư XDCB là một hoạt động đầu tư nên cũng có chức năng đầu tư chung, ví dụ: Tác động đến sự ổn định, tăng trưởng và phát triển kinh tế, nâng cao năng lực khoa học công nghệ của đất nước nói chung và khu vực nói riêng; ảnh hưởng đến tổng cung và tổng cầu. Ngoài ra, do tính chất đặc thù, đầu tư XDCB là điều kiện tiên quyết để phát triển kinh tế, nó có tác dụng riêng đối với nền kinh tế và từng đơn vị sản xuất, tức là đối với mỗi đơn vị sản xuất: Nhà nước thực hiện đầu tư XDCB có ý nghĩa rất quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Trong những năm qua nhà nước ta đã ưu tiên số vốn rất lớn để chi cho đầu tư XDCB. Vốn đầu tư XDCB của cả nước chiếm tỷ trọng lớn và có vai trò quan trọng trong hoạt động đầu tư XDCB của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam.
Vốn đầu tư của Nhà nước vào xây dựng đã mang lại nhiều công trình lớn mang lại nhiều lợi ích thiết thực về kinh tế - xã hội như nhà máy, đường giao thông, công trình thủy lợi. Tuy nhiên, có thể thấy hiệu quả đầu tư XDCB ở nước ta nhìn chung còn thấp. ở nhiều mặt như: đầu tư không sử dụng được, đầu tư khép kín, dàn trải, thua lỗ và lãng phí, tiêu cực, tham nhũng. Đầu tư XDCB từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Đầu tư XDCB bằng vốn NSNN là quá trình vốn nhà nước được sử dụng cho hoạt động XDCB và tạo ra tài sản cố định phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Vì vậy, đầu tư vào khối vốn từ NSNN là điều kiện quan trọng đối với nền kinh tế nói chung cũng như đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của doanh nghiệp và hoạt động sản xuất. Đầu tư vốn là hoạt động tạo ra tài sản cố định phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Đầu tư vốn vào nền kinh tế có nhiều hình thức khác nhau như cải tạo, hiện đại hóa, mở rộng và xây dựng mới. Đặc điểm của đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Hầu hết các dự án XDCB đều gắn liền với đất đai, khó chuyển giao sản phẩm đầu tư sau khi dự án hoàn thành.
Vì vậy, các dự án XDCB phải được lập kế hoạch trước hết trước khi đầu tư. Đồng thời, việc quản lý vốn đầu tư cũng phải được xác định và khẳng định dựa trên đánh giá đầu tư. Sản phẩm đầu tư của XDCB có đặc điểm là luôn chịu sự tác động của các yếu tố xung quanh như địa hình, địa chất, khí hậu,…Vì vậy, Các sản phẩm đầu tư XDCB không thể sản xuất hàng loạt theo một dây chuyền cụ thể. Ngay cả các hạng mục của cùng một công trình xây dựng cũng không hoàn toàn giống nhau về mặt thiết kế hay kiểu dáng.
Sản xuất phục vụ nhu cầu chung của toàn xã hội chính là dự án đầu tư. Xây dựng vốn được tạo ra trong dài hạn và có quy mô và vốn đầu tư. Vốn từ NSNN chiếm phần lớn nhất trong đó. Ngoài ra còn có các nguồn quyên góp tự nguyện của tư nhân vì lợi ích cộng đồng và vốn đầu tư gián tiếp hoặc trực tiếp từ nước ngoài.
Việc sở hữu một lượng vốn đầu tư lớn đòi hỏi phải quản lý nguồn lực hợp lý trong quá trình thu vốn. Điều này giúp đảm bảo vốn được sử dụng hiệu quả, không lãng phí, lãng phí. Từ đó, các dự án đầu tư xây dựng mới được hoàn thành theo đúng tiến độ dự kiến ban đầu và đạt chất lượng cao. Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện 1.
Khái niệm - Khái niệm về NSNN: Luật NSNN số 83/2015/QH13, Khoản 14, Điều 4 đã nêu rõ là “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” 11 - Khái niệm về QLNN: QLNN là sự tác động có tổ chức, thể hiện ở việc hình thành và phát triển các quan hệ xã hội, hình thành tổ chức và điều phối công việc theo mục tiêu đã định trước. QLNN đề cập đến việc thực thi ảnh hưởng được pháp luật quy định nhằm thiết lập sự nhất quán giữa các chủ thể và mục tiêu cũng như sự cân bằng trong các thể chế. QLNN còn là kết quả của quyền lực nhà nước, mang tính pháp định, đơn phương, mang tính cưỡng chế theo nguyên tắc pháp luật. QLNN là việc cơ quan quản lý nhà nước dùng quyền lực để quản lý xã hội.
Theo nghĩa rộng hơn, QLNN là các hoạt động của nhà nước trong các lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp nhằm thực hiện nhiệm vụ chính sách đối nội và đối ngoại. Theo nghĩa hẹp, QLNN là hoạt động của các thể chế hành chính nhà nước, bảo đảm thực hiện pháp luật và các quyết định của thể chế nhà nước trong quản lý, tổ chức đời sống. Trong xã hội, QLNN đề cập đến các hoạt động thực thi và cưỡng chế của nhà nước. - QLNN về đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN: QLNN về đầu tư XDCB là sự kiểm soát của chủ thể quản lý, bao gồm cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền, cá nhân và các tổ chức khác (trong một số trường hợp có thẩm quyền quản lý do nhà nước cấp) trong các quy trình xã hội là cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động đầu tư xây dựng được trang bị các công cụ, phương tiện hành chính (chủ yếu là pháp luật) bằng hình thức, phương thức phù hợp để đạt được mục tiêu nhà nước đặt ra trong lĩnh vực xây dựng.
- QLNN về đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn cấp huyện là nhiệm vụ và chịu sự tác động có tính hệ thống, có mục tiêu và liên tục của các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền. Hạn chế đối với người thực hiện và đơn vị thực hiện quy trình này. Là quy trình quản lý áp dụng đầu tư XDCB nhằm đạt được những mục tiêu nhất định trong quá trình xây dựng. Vai trò của quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Thứ nhất, dự án đầu tư XDCB bằng vốn NSNN trên địa bàn huyện là các dự án nhằm phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật và hình thành cơ sở hạ tầng chung cho toàn huyện cụ thể như xây dựng trường học, trạm y tế, khu công nghiệp, điện, nước, hệ thống giao thông, thủy lợi.
Thứ hai, Đầu tư XDCB trong khu vực được tài trợ bởi NSNN góp phần đáng kể vào việc tái cơ cấu nền kinh tế, phát triển các ngành công nghiệp mới, chuyên môn hóa và phân công lao động xã hội. Chẳng hạn, việc thực hiện các chính sách nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng như đường ống, nhà máy điện để thúc đẩy hoạt động sản xuất, thương mại, dịch vụ sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước. Đầu tư nước ngoài làm thay đổi cơ cấu kinh tế và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của vùng. Thứ ba, đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN của huyện có vai trò định hướng các hoạt động đầu tư trong sự phát triển kinh tế của huyện.
Huyện bổ ngân sách của mình để đầu tư vào cơ sở hạ tầng, các lĩnh vực quan trọng, đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động của nền kinh tế và góp phần định hướng nền kinh tế. Đầu tư vào các ngành, lĩnh vực quan trọng nhằm nâng cao mục tiêu kinh tế xã hội, đầu tư phát triển sản xuất, doanh nghiệp tham gia hợp tác phát triển cơ sở hạ tầng, kinh tế - xã hội của vùng. Khi hệ thống giao thông được đầu tư thông suốt sẽ thúc đẩy sự phát triển của các khu thương mại dịch vụ, công nghiệp, các cơ sở kinh doanh. Thứ tư, Vốn đầu tư xây dựng từ nguồn NSNN trong vùng có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội như đói, giảm nghèo và phát triển vùng ngoại vi.
Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội là cơ sở cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và nâng cao sức khỏe, đời sống của người dân vùng sâu, vùng xa. , ở một vùng 13 xa xôi.