Chương 1: Một số vấn đề lý luận về vụ án hành chính và thủ tục giải quyết vụ án hành chính Chương 2: Thực trạng pháp luật về thủ tục giải quyết vụ án hành chính Chương 3: Phương hướng hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết vụ án hành chính. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÀNH CHÍNH 1.1 Sự cần thiết thành lập Toà án hành chính tại Việt nam. Tranh chấp hành chính nảy sinh thường ngày trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Giải quyết tranh chấp hành chính luôn là một vấn đề quan trọng được các nhà nước không phân biệt chế độ chính trị hay hình thức tổ chức quyền lực hết sức quan tâm.
Bên cạnh các Toà án hình sự, dân sự chuyên giải quyết các tranh chấp giữa các cá nhân trong xã hội đã được thừa nhận từ lâu đời, thì tổ chức và hoạt động của một cơ quan tài phán hành chính, thực sự là vấn đề đang được tranh cãi, tìm tòi và thể nghiệm ở nhiều nước trên thế giới. Việc thiết lập và hoạt động của cơ quan này ở mỗi quốc gia như thế nào cho phù hợp còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chính trị, văn hoá, lịch sử, truyền thống pháp lý, và tập quán của riêng mỗi nước. Xét về phương diện dân chủ thì tài phán hành chính là một cơ chế bảo đảm quyền dân chủ cho công dân khi họ cho rằng các cơ quan công quyền trong quy trình thực hiện công vụ đã vi phạm pháp luật, xâm hại đến quyền và lợi ích của họ. Xét về phương diện pháp chế thì tài phán hành chính là một công cụ hữu hiệu để Nhà nước kiểm soát sự hoạt động của bộ máy quản lý, đảm bảo sự nhất quán trong việc thực hiện đường lối, chính sách quyền lực chính trị.
Xuất phát từ quan điểm đó, Nghị quyết Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 8 (khoá VII) đã chỉ ra một trong những nội dung cơ bản của cải cách hành chính nhà nước ta trong giai đoạn trước mắt là: “Đẩy mạnh việc giải quyết các khiếu kiện của dân. Soát xét, bổ sung và thể chế hoá các chính sách, trước hết đối với lĩnh vực mà dân khiếu kiện nhiều. Xúc tiến thiết lập hệ thống Toà án hành chính để xét xử các khiếu kiện của dân đối với các quyết định hành chính.” [10] 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Việc thành lập Toà án hành chính và vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt nam. Nhà nước pháp quyền là một kiểu nhà nước được xây dựng trên một xã hội công dân, nhà nước dân chủ, một nhà nước được tổ chức và hoạt động theo pháp luật, quản lý bằng pháp luật, trong đó quyền dân chủ, quyền con người được quy định thành luật.
Mỗi công dân có quyền, đồng thời được đảm bảo khả năng thực hiện quyền đó và buộc người nắm giữ quyền hành pháp phải tôn trọng và thực hiện đúng pháp luật. Điều đó có nghĩa là nếu pháp luật đòi hỏi công dân phải có trách nhiệm với nhà nước, xã hội thì cũng đòi hỏi Nhà nước có trách nhiệm với công dân [54;tr. Trách nhiệm đó trước hết là các bảo đảm pháp lý để thực hiện các quyền tự do, dân chủ nâng cao dân trí, ngăn ngừa các hành vi lạm quyền từ phía bộ máy hành chính. Trong nhà nước pháp quyền, vai trò của cơ quan xét xử được đề cao.
“Công lý thể hiện chủ yếu trong hoạt động xét xử của Toà án” [54;tr. Dựa trên nguyên tắc xét xử chỉ tuân theo pháp luật, các phán quyết của Toà án là công bằng, chính xác, khách quan không chịu áp lực của bất kỳ tổ chức, cá nhân nào. Nguyên tắc cơ bản này tạo cho công dân có được sự bình đẳng cần thiết khi quyền lợi của họ bị xâm phạm. Đồng thời thông qua các phán quyết cuả Toà án, mỗi công dân, tổ chức, mỗi cán bộ, công chức nhà nước đều ý thức được rằng tất cả các hành vi vi phạm pháp luật sẽ đều bị xử lý.
Chính vì vậy, các cơ quan xét xử cần được tổ chức và hoạt động sao cho công dân có thể thấy được tiện lợi nhất khi tham gia và thực hiện các hành vi tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của mình. Quyền tư pháp, ngoài việc xét xử còn có quyền kiểm tra, giám sát, phán quyết đối với việc thực thi pháp luật của cơ quan hành pháp. Đây cũng chính là một phương thức bảo vệ quyền lợi cho công dân một cách gián tiếp, thông qua việc thúc đẩy sự trong sạch, lành mạnh, hiệu lực và hiệu quả trong hoạt động của hệ thống các cơ quan này. Trước đây, tại một số nước XHCN tồn tại một quan điểm phổ biến cho rằng, quyền lợi Nhà nước và nhân dân là hoàn toàn nhất trí, không có sự mâu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thuẫn giữa cơ quan nhà nước và nhân dân[45;tr.
Trong quá trình quản lý điều hành, nếu cơ quan nhà nước có sai lầm bị khiếu nại, thì chính cơ quan ra quyết định sai lầm hoặc cơ quan cấp trên sẽ xem xét lại và tự sửa chữa. Đây chính là cơ chế “Bộ trưởng - quan toà”. Trên thực tế, cơ chế giải quyết này cũng đem lại những hiệu quả nhất định. Nhưng xét về phương diện khoa học, cách giải quyết khiếu nại theo phương thức này thiếu một cơ chế đảm bảo cho công dân có thể tranh luận, tham gia một cách bình đẳng với cơ quan nhà nước khi xảy ra oan sai, thiếu một cơ quan xét xử độc lập, khách quan, thiếu một cơ chế kiểm soát hữu hiệu tính hợp pháp trong hoạt động quản lý.
Do vậy để giải quyết vấn đề này, đòi hỏi có một cơ quan chuyên thực hiện chức năng tài phán hành chính, hoạt động theo nguyên tắc xét xử chỉ tuân theo pháp luật. Cơ quan này có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát, phán quyết việc thực thi pháp luật của các cơ quan nhà nước, các cán bộ, công chức nhà nước. Trong tiến trình lịch sử, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước ta đã giành được nhiều thành tựu vẻ vang. Tuy nhiên, xét dưới góc độ quản lý, Nhà nước ta còn bộc lộ một số nhược điểm.
Cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước cồng kềnh, hoạt động kém hiệu lực, hiệu quả. Quyền dân chủ của người dân ở góc độ nào đó chưa được thực sự được bảo đảm và tôn trọng, còn mang nặng tính hình thức. Đại hội VI của Đảng năm 1996 đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, xoá bỏ cơ chế quản lý kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp, phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, tiến tới xây dựng nhà nước XHCN gắn liền với một xã hội công dân mà trong đó vấn đề đảm bảo quyền dân chủ của công dân luôn được đặt ra như là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Tiếp đó Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã đề ra phương hướng xây dựng CNXH ở nước ta: ”Xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân… thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân” [40;tr.
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII và lần thứ IX tiếp tục khẳng định nhiệm vụ xây dựng nhà nước pháp quyền, trong đó một yêu cầu bức xúc đặt ra là “xúc tiến việc thành lập Toà án hành chính 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong Toà án nhân dân, bổ sung thể chế làm căn cứ cho việc xét xử”" [11;tr. Trong khi đó, hầu hết các nước trên thế giới đều đã thành lập Toà án hành chính, Toà án hành chính lâu đời nhất phải kể đến Cộng hoà Pháp được thành lập từ cách đây hơn 200 năm, Cộng hoà Liên bang Đức, các nước châu Âu, châu Mỹ, châu Á như Trung quốc, Thái Lan, Sinhgapore,. có thể nói, Toà án hành chính như sản phẩm tất yếu của sự phát triển của nền văn minh nhân loại trong một xã hội công dân, ở đó, công dân không chỉ biết sử dụng quyền để bảo vệ quyền mà họ còn biết lựa chọn và sử dụng phương pháp, cơ chế cách thức bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả nhất.2 Tác động của xu hướng mở cửa và hội nhập Thực hiện đường lối đổi mới toàn diện đất nước đề ra từ Đại hội VI, việc chuyển đổi mạnh mẽ từ một nền kinh tế với cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang một nền kinh tế thị trường định hướng XHCN có sự điều tiết của Nhà nước đã mang lại một không khí cởi mở, năng động trong các mối quan hệ của Việt nam với các nước trong khu vực và thế giới. Các cá nhân, tổ chức người nước ngoài, Việt kiều dưới nhiều hình thức tham gia đầu tư làm ăn kinh doanh tại Việt Nam, các khách du lịch, lưu học sinh.
Việt nam đã tham gia các tổ chức quốc tế như ASEAN, AFTA, ký kết hiệp định Thương mại Việt Mỹ, xúc tiến gia nhập WTO, tham gia nhiều công ước quốc tế đa phương, song phương. Một mặt chúng ta chủ động chuẩn bị các điều kiện cần và đủ để hội nhập, đồng thời cũng chịu sự tác động mạnh mẽ của xu thế hội nhập và toàn cầu hoá. Điều đó có nghĩa các quan hệ xã hội có yếu tố nước ngoài ở nước ta ngày càng nhiều, các tranh chấp hành chính có yếu tố nước ngoài sẽ ngày càng phong phú, đa dạng. Trên thực tế, tất cả các cá nhân và tổ chức nước ngoài khi vào Việt Nam đều được Nhà nước Việt nam cấp phép.
Do vậy, họ đều phải tuân thủ pháp luật Việt Nam trong đời sống sinh hoạt, kinh doanh. Khi phát sinh những tranh chấp, họ cũng được quyền phản ứng với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Trong khi đó, hầu hết các nước trên thế giới và trong khu vực đã có Toà án hành chính. Do vậy việc 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thiết lập Toà án hành chính để giải quyết các tranh chấp hành chính mang tính quốc tế cũng là một yêu cầu cần thiết ở nước ta trên con đường hội nhập.
Sự gia tăng khiếu kiện hành chính từ phía công dân Những đổi mới mạnh mẽ về cơ cấu kinh tế đã mang lại cho đất nước ta những thành tựu bước đầu quan trọng. Đặc biệt, trình độ chính trị văn hoá, khoa học, kinh tế của người dân ngày càng được nâng cao.