Luận án tiến sĩ về tài phán hành chính và thực tiễn xét xử tại Đắk Lắk

Luận án tiến sĩ phân tích tài phán hành chính từ thực tiễn xét xử các vụ án hành chính của toà án nhân dân tại tỉnh đắk lắk, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Đào Thị Diễm Linh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Vũ Công Giao
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Tài Phán Hành Chính Từ Thực Tiễn Xét Xử Các Vụ Án Hành Chính Của Toà Án Nhân Dân Tại Tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÀI PHÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, vị trí, vai trò của tài phán hành chính trong quản lý nhà nước
• 1.2. Cơ cấu, tổ chức, đối tượng, thẩm quyền của các cơ quan tài phán hành chính ở Việt Nam
• 1.3. Tiểu kết Chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN HÀNH CHÍNH CỦA TOÀ ÁN NHÂN DÂN TẠI TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. Đánh giá kết quả xét xử các vụ án hành chính của toà án nhân dân tại tỉnh Đắk Lắk
• 2.2. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế từ thực tiễn xét xử các vụ án hành chính của TAND tại tỉnh Đắk Lắk
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TÀI PHÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM, TỪ THỰC TIỄN XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN HÀNH CHÍNH CỦA TOÀ ÁN NHÂN DÂN TẠI TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1. Quan điểm tăng cường tài phán hành chính ở Việt Nam, từ thực tiễn xét xử các vụ án hành chính của Toà án Nhân dân tại tỉnh Đắk Lắk
• 3.2. Giải pháp tăng cường tài phán hành chính ở Việt Nam, từ thực tiễn xét xử các vụ án hành chính của Toà án Nhân dân tại tỉnh Đắk Lắk
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm vị trí vai trò của tài phán hành chính trong quản lý nhà nước

Trong bối cảnh quản lý nhà nước, tài phán hành chính đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp phát sinh giữa cơ quan nhà nước và công dân. Tài phán hành chính được hiểu là hoạt động của các cơ quan nhà nước nhằm xem xét, đánh giá tính hợp pháp của các quyết định hành chính (QĐHC) và hành vi hành chính (HVHC). Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân mà còn củng cố pháp chế và trật tự pháp luật trong xã hội. Theo đó, tòa án hành chính là cơ quan thực hiện quyền lực nhà nước trong lĩnh vực này, có nhiệm vụ kiểm tra và phán quyết về tính hợp pháp của các QĐHC và HVHC. Việc thiết lập tài phán hành chính là cần thiết để bảo vệ quyền tự do hợp pháp của công dân, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan hành chính trong việc thực thi pháp luật.

1.1. Khái niệm tài phán hành chính

Tài phán hành chính là một hoạt động mang tính quyền lực của nhà nước, nhằm giải quyết các tranh chấp hành chính phát sinh giữa cơ quan nhà nước và công dân. Hoạt động này không chỉ giới hạn ở việc xét xử các vụ án hành chính mà còn bao gồm cả việc giải quyết khiếu nại hành chính. Tòa án nhân dân có thẩm quyền thực hiện tài phán hành chính, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của công dân và tổ chức. Sự tồn tại của tài phán hành chính là cần thiết để loại bỏ sự chuyên quyền, độc đoán trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, từ đó bảo vệ lợi ích chính đáng của công dân và tổ chức trong xã hội.

II. Thực trạng xét xử các vụ án hành chính của tòa án nhân dân tại tỉnh Đắk Lắk

Thực trạng xét xử các vụ án hành chính tại tỉnh Đắk Lắk cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Đánh giá kết quả xét xử cho thấy, mặc dù có những tiến bộ nhất định, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế trong quy trình xét xử. Các vụ án hành chính thường gặp khó khăn trong việc thu thập chứng cứ và xác định tính hợp pháp của các QĐHC. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự thiếu hụt về kiến thức pháp luật của các bên liên quan và sự phức tạp trong các quy định pháp luật hiện hành. Điều này dẫn đến việc nhiều vụ án không được giải quyết kịp thời, ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng xét xử, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong hoạt động tài phán hành chính.

2.1. Đánh giá kết quả xét xử các vụ án hành chính

Kết quả xét xử các vụ án hành chính tại tỉnh Đắk Lắk cho thấy sự phát triển trong việc áp dụng pháp luật. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ án chưa được giải quyết triệt để, dẫn đến sự không hài lòng của công dân. Việc đánh giá kết quả xét xử cần được thực hiện một cách toàn diện, từ đó chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong quy trình xét xử. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả xét xử, đồng thời tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ thẩm phán và cán bộ tư pháp.

III. Giải pháp tăng cường tài phán hành chính ở Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả của tài phán hành chính, cần có những giải pháp đồng bộ và cụ thể. Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về tài phán hành chính, đảm bảo tính thống nhất và khả thi trong việc áp dụng. Thứ hai, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ thẩm phán, giúp họ nắm vững các quy định pháp luật và kỹ năng xét xử. Thứ ba, cần xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá hoạt động xét xử, từ đó phát hiện và khắc phục kịp thời những hạn chế trong quy trình xét xử. Cuối cùng, cần nâng cao nhận thức của công dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hoạt động tài phán hành chính, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hợp tác giữa các bên liên quan.

3.1. Quan điểm tăng cường tài phán hành chính

Quan điểm tăng cường tài phán hành chính ở Việt Nam cần được xây dựng trên cơ sở bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và tổ chức. Cần xác định rõ vai trò của tòa án hành chính trong việc giải quyết các tranh chấp hành chính, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động xét xử. Việc tăng cường tài phán hành chính không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống pháp luật và chính quyền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, cơ chế tài phán hành chính đóng vai trò cốt lõi nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức trước sự lạm quyền hoặc sai phạm từ cơ quan công quyền. Tại tỉnh Đắk Lắk – địa bàn chiến lược ở trung tâm Tây Nguyên với hơn 1.000.000 dân thuộc 47 dân tộc anh em và diện tích tự nhiên rộng hơn 13.000 km², các quan hệ hành chính diễn ra vô cùng đa dạng và phức tạp. Đặc biệt, tình trạng di dân tự do từ các tỉnh phía Bắc và miền Trung đến lập nghiệp trước năm 2003 đã tạo áp lực cực lớn lên công tác quản lý đất ở, đất sản xuất và bảo đảm an ninh trật tự.

Thực tiễn giai đoạn 2015–2019 cho thấy, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk đã phải thụ lý tổng cộng 554 vụ án hành chính và giải quyết dứt điểm 499 vụ theo thủ tục sơ thẩm. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là làm sáng tỏ bản chất lý luận về tài phán hành chính; phân tích toàn diện thực trạng xét xử 554 vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 trên cơ sở thi hành Luật Tố tụng hành chính năm 2015; nhận diện các sai sót, hạn chế về nghiệp vụ; và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả tài phán hành chính. Nghiên cứu đạt ý nghĩa quan trọng khi đánh giá chỉ số giải quyết án sơ thẩm đạt tỷ lệ trung bình 90,1%, đồng thời chỉ rõ tỷ lệ án bị hủy và sửa chiếm 8,4% (tương đương 42/499 vụ), qua đó cung cấp luận cứ thực chứng sắc bén cho công cuộc cải cách tư pháp tại địa phương và trên cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của các học thuyết pháp lý hiện đại và quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về cải cách tư pháp:

• Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Nhấn mạnh tính tối thượng của Hiến pháp và pháp luật, nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước giữa ba nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp. Trong đó, quyền lực tư pháp thực hiện chức năng phán quyết tính hợp pháp của các quyết định hành chính và hành vi hành chính.
• Lý thuyết kiểm soát quyền lực công và bảo đảm quyền con người: Xác định tài phán hành chính là thiết chế bảo vệ hữu hiệu quyền dân chủ, tự do của công dân khỏi sự xâm hại bất hợp pháp từ chủ thể quản lý nhà nước.
• Mô hình tài phán hành chính trung gian (Intermediary Administrative Jurisdiction Model): Phân tích sự phù hợp của việc thành lập Tòa Hành chính chuyên trách trực thuộc hệ thống Tòa án nhân dân theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014, khắc phục những hạn chế của mô hình nhất hệ tài phán và lưỡng hệ tài phán.

Khung phân tích sử dụng 4 khái niệm pháp lý trọng tâm:

1. Tài phán hành chính: Hoạt động phán quyết mang tính quyền lực nhà nước do Tòa án thực hiện để giải quyết các tranh chấp phát sinh từ quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính.
2. Quyết định hành chính cá biệt: Quyết định đơn phương của cơ quan hành chính áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể.
3. Hành vi hành chính: Hành vi thực hiện công vụ hoặc sự chậm trễ, im lặng không thực hiện nghĩa vụ công vụ gây ảnh hưởng quyền lợi đương sự.
4. Quyền khởi kiện vụ án hành chính: Quyền tự vệ và tự định đoạt của công dân, tổ chức theo quy định tại Điều 5 và Điều 116 Luật Tố tụng hành chính năm 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng hệ phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý liên ngành với độ tin cậy cao:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu chọn mẫu toàn bộ (comprehensive sampling) gồm 100% hồ sơ vụ án hành chính sơ thẩm thụ lý tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk trong mốc thời gian 5 năm (từ 01/01/2015 đến 31/12/2019), tổng quy mô mẫu khảo sát là 554 vụ án.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp từ 499 bản án, quyết định sơ thẩm đã giải quyết, các báo cáo tổng kết công tác xét xử thường niên của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk (2015–2019), Thông tư số 01/2016/TT-CA ngày 16/01/2016 và các Nghị quyết hướng dẫn nghiệp vụ của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, phân tích luật học thực định, phương pháp thống kê mô tả (descriptive statistics) để lượng hóa các biến động tỷ lệ án đình chỉ, xét xử, án hủy, án sửa; cùng phương pháp nghiên cứu tình huống (case study) thông qua các đại án tranh chấp quyền sử dụng đất thực tế tại thành phố Buôn Ma Thuột để mổ xẻ nguyên nhân sai phạm nghiệp vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua xử lý số liệu thực tế giai đoạn 2015–2019 tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk, nghiên cứu ghi nhận 4 phát hiện trọng yếu:

1. Tỷ lệ giải quyết án duy trì ở mức cao qua các năm: Trong 554 vụ án thụ lý sơ thẩm, Tòa án đã giải quyết thành công 499 vụ, đạt tỷ lệ trung bình 90,1%. Năm 2015 giải quyết 83/94 vụ (đạt 88,0%); năm 2016 giải quyết 108/118 vụ (đạt 91,5%); năm 2017 giải quyết 103/124 vụ (đạt 83,0%); năm 2018 giải quyết tuyệt đối 105/105 vụ (đạt 100%); và năm 2019 giải quyết 100/113 vụ (đạt 88,5%). Trong tổng số 499 vụ giải quyết, có 283 vụ đưa ra xét xử công khai (chiếm 56,7%) và 215 vụ ra quyết định đình chỉ giải quyết (chiếm 43,1%).

2. Cơ cấu khiếu kiện tập trung áp đảo vào lĩnh vực đất đai: Hơn 80% tổng số vụ án hành chính thụ lý hàng năm liên quan trực tiếp đến công tác quản lý đất đai. Tranh chấp chủ yếu xoay quanh việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất giải phóng mặt bằng, định giá bồi thường và chính sách bố trí tái định cư khi triển khai các dự án cụm công nghiệp.

3. Chất lượng xét xử còn bộc lộ sai sót đáng kể: Tổng cộng có 42 bản án sơ thẩm bị cấp phúc thẩm hủy hoặc sửa trong giai đoạn 2015–2019 (chiếm 8,4% số án đã giải quyết). Cụ thể, số bản án sơ thẩm bị hủy là 22 bản án (năm 2015: 6 vụ; năm 2016: 6 vụ; năm 2017: 2 vụ; năm 2018: 5 vụ; năm 2019: 3 vụ) và số bản án bị sửa là 20 bản án (năm 2015: 11 vụ; năm 2016: 5 vụ; năm 2017: 0 vụ; năm 2018: 2 vụ; năm 2019: 2 vụ).

4. Tồn tại nhiều lỗ hổng trong áp dụng pháp luật tố tụng: Nhiều Thẩm phán còn lúng túng khi chuyển tiếp áp dụng Luật Tố tụng hành chính năm 2015, dẫn đến sai sót về xác định thẩm quyền theo cấp lãnh thổ tại Điều 32, vi phạm thời hiệu khởi kiện 01 năm tại Điều 116, xác định sai tư cách bị đơn (xác định Phòng Tài nguyên và Môi trường thay vì Ủy ban nhân dân cấp huyện), hoặc tuyên phán quyết vượt quá quyền hạn tại Điều 193 (tuyên giữ nguyên quyết định hành chính bị kiện).

Thảo luận kết quả

Các số liệu thống kê phản ánh chân thực bức tranh tài phán hành chính tại một tỉnh miền núi - Tây Nguyên đang trong quá trình đô thị hóa nhanh. Cơ cấu giải quyết vụ án (56,7% xét xử và 43,1% đình chỉ) có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cơ cấu tỷ lệ. Tỷ lệ đình chỉ 43,1% là con số đáng chú ý, phản ánh hiệu quả của cơ chế đối thoại tiền xét xử khi người bị kiện tự nguyện hủy bỏ, sửa đổi quyết định hành chính hoặc người khởi kiện tự nguyện rút đơn.

Tuy nhiên, nguyên nhân dẫn đến 42 bản án bị hủy và sửa xuất phát từ ba yếu tố cơ bản:

• Thứ nhất, chính sách đất đai qua các thời kỳ (Luật Đất đai 2003, 2013) còn chồng chéo, các văn bản dưới luật thiếu đồng bộ khiến việc xác định nguồn gốc đất khai hoang của các hộ dân di cư trước năm 2003 rất nan giải.
• Thứ hai, việc chuyển giao thẩm quyền giữa Luật Tố tụng hành chính 2010 và 2015 theo Nghị quyết số 104/2015/QH13 chưa được Thẩm phán cấp sơ thẩm nắm vững. Điển hình như vụ án thụ lý lại tại thành phố Buôn Ma Thuột năm 2018 đối với hành vi hành chính của Ủy ban nhân dân cấp huyện thuộc thẩm quyền Tòa án cấp tỉnh nhưng Tòa cấp huyện vẫn thụ lý giải quyết.
• Thứ ba, kỹ năng xét xử của Thẩm phán chưa đồng đều, còn hiện tượng đình chỉ vội vàng theo điểm e khoản 1 Điều 143 mà chưa lấy ý kiến độc lập của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan. Kết quả nghiên cứu tương thích và bổ sung giá trị thực tiễn sâu sắc cho các công trình nghiên cứu lý luận trước đây của các chuyên gia đầu ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm hoàn thiện tài phán hành chính:

1. Hoàn thiện các quy định pháp luật tố tụng và giải thích áp dụng luật: Đề nghị Tòa án nhân dân Tối cao ban hành Nghị quyết hướng dẫn chi tiết việc áp dụng Điều 32, Điều 116 và Điều 193 Luật Tố tụng hành chính năm 2015; chuẩn hóa hướng dẫn về phạm vi phán quyết của Hội đồng xét xử nhằm chấm dứt tình trạng tuyên vượt quyền. Mục tiêu giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa tại Tòa án cấp tỉnh xuống dưới 3,0% vào năm 2025.
2. Chuẩn hóa quy trình thụ lý, xác định tư cách đương sự và đối tượng khởi kiện: Xây dựng sổ tay nghiệp vụ xử lý các vụ án hành chính chuyên ngành đất đai; phân định rõ giữa quyết định hành chính cá biệt với văn bản chỉ đạo điều hành nội bộ. Kế hoạch triển khai tập huấn nghiệp vụ cho 100% Thẩm phán, Thư ký Tòa án tại địa phương trong giai đoạn 2021–2023.
3. Nâng cao kỷ cương và hiệu lực tham gia tố tụng của Ủy ban nhân dân các cấp: Đề xuất Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk siết chặt trách nhiệm tham gia đối thoại và tranh tụng của người đứng đầu cơ quan hành chính bị kiện; kiên quyết hạn chế việc ủy quyền cho cấp phó vắng mặt không lý do chính đáng; đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hoãn phiên tòa do vắng mặt đại diện chính quyền xuống dưới 10% hàng năm.
4. Tăng cường năng lực chuyên môn và tính độc lập của Thẩm phán hành chính: Tổ chức tối thiểu 02 khóa bồi dưỡng chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng đánh giá chứng cứ địa chính, đọc bản đồ trích lục quy hoạch và kỹ năng điều hành phiên tòa tranh tụng dân chủ; phối hợp giữa Học viện Tòa án và Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk nhằm chuẩn hóa 100% đội ngũ Thẩm phán chuyên trách trước năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Thẩm phán, Thẩm tra viên và Thư ký Tòa án: Là cẩm nang tham khảo thực tiễn giúp nhận diện và phòng ngừa các lỗi tố tụng kinh điển về thời hiệu khởi kiện (Điều 116), thẩm quyền theo cấp (Điều 32) và phân định quyền phán quyết (Điều 193) trong xét xử sơ thẩm.
2. Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên địa chính tại Ủy ban nhân dân các cấp: Giúp đối chiếu, rà soát quy trình ban hành quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư nhằm hạn chế tối đa các khiếu kiện hành chính phát sinh từ cơ sở.
3. Đội ngũ Luật sư, Trợ giúp viên pháp lý và Chuyên gia tư vấn: Khai thác các bài học kinh nghiệm về kỹ năng thu thập chứng cứ, xây dựng luận cứ tranh tụng đối với các quyết định hành chính về đất đai phức tạp tại vùng Tây Nguyên.
4. Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật: Nguồn học liệu tham khảo phong phú về tài phán hành chính, phương pháp nghiên cứu thực chứng và đánh giá tác động của Luật Tố tụng hành chính năm 2015 tại các cơ sở đào tạo luật.

Câu hỏi thường gặp

Tài phán hành chính ở Việt Nam được tổ chức theo mô hình nào?
Việt Nam áp dụng mô hình tài phán hành chính trung gian, tức là tổ chức Tòa Hành chính chuyên trách nằm trong hệ thống Tòa án nhân dân thống nhất (tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Tòa án nhân dân cấp cao). Mô hình này vừa bảo đảm nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất, vừa tiết kiệm ngân sách và phát huy tối đa nguồn lực thẩm phán.

Vì sao hơn 80% khiếu kiện hành chính tại Đắk Lắk tập trung vào đất đai?
Nguyên nhân chủ yếu do lịch sử di dân tự do trước năm 2003 khiến việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất gặp nhiều vướng mắc về nguồn gốc đất. Đồng thời, quá trình thu hồi đất giải phóng mặt bằng phục vụ các cụm công nghiệp sau năm 2013 phát sinh nhiều mâu thuẫn về giá đền bù và chính sách hỗ trợ tái định cư.

Thẩm phán thường mắc những sai sót gì khi phán quyết vụ án hành chính?
Qua 42 vụ án bị hủy, sửa giai đoạn 2015–2019, sai sót phổ biến nhất là Thẩm phán tuyên vượt quá phạm vi thẩm quyền tại Điều 193 Luật Tố tụng hành chính 2015 (tuyên giữ nguyên quyết định bị kiện thay vì chỉ bác đơn), tính sai thời hiệu khởi kiện 01 năm hoặc xác định sai bị đơn giữa Ủy ban nhân dân và cơ quan tham mưu.

Điều kiện cần và đủ để công dân khởi kiện vụ án hành chính là gì?
Người khởi kiện phải có năng lực hành vi tố tụng hành chính, có quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng trực tiếp bởi quyết định hành chính cá biệt hoặc hành vi hành chính, thực hiện nộp đơn trong thời hiệu 01 năm (theo Điều 116) và tranh chấp phải thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án theo Điều 30, Điều 32 Luật Tố tụng hành chính 2015.

Khi người bị kiện hủy quyết định hành chính, Tòa án có được đình chỉ vụ án ngay không?
Không được đình chỉ ngay. Căn cứ điểm e khoản 1 Điều 143 Luật Tố tụng hành chính 2015, Tòa án phải lấy ý kiến người khởi kiện và người có quyền lợi liên quan có yêu cầu độc lập. Nếu họ không đồng ý rút đơn khởi kiện thì Tòa án vẫn phải tiếp tục đưa vụ án ra xét xử để xem xét tính hợp pháp.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về tài phán hành chính và khẳng định sự ưu việt của mô hình Tòa Hành chính chuyên trách thuộc hệ thống Tòa án nhân dân tại Việt Nam.
• Khảo sát thực chứng toàn diện 554 vụ án hành chính sơ thẩm tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2015–2019, ghi nhận tỷ lệ giải quyết đạt 90,1% (499 vụ).
• Phân tích nguyên nhân sâu xa của 42 bản án bị hủy, sửa (chiếm 8,4%) và tình trạng khiếu kiện đất đai chiếm áp đảo trên 80% tổng số thụ lý tại địa bàn Tây Nguyên.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế pháp lý, nâng cao kỹ năng xét xử của Thẩm phán đến siết chặt trách nhiệm công vụ của cơ quan hành chính.
• Lộ trình thực hiện các khuyến nghị được định hướng xuyên suốt từ năm 2021 đến năm 2025 nhằm kéo giảm tỷ lệ án sai sót xuống dưới 3,0%.

Để góp phần nâng cao hiệu quả cải cách tư pháp và củng cố niềm tin của Nhân dân vào công lý, các cơ quan Tòa án và chính quyền địa phương cần khẩn trương áp dụng những đề xuất nghiệp vụ từ công trình nghiên cứu này vào thực tiễn quản lý và xét xử ngay từ hôm nay.