Luận án tiến sĩ hoàn thiện kế toán chi phí doanh thu kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất thép thuộc tổng công ty thép việt nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam.

• Tác giả: Đỗ Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Loan
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của luận án
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu luận án
• 1.5.1. Phương pháp luận
• 1.5.2. Hệ thống phương pháp
• 1.5.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.4. Quy trình nghiên cứu
• 1.6. Tổng quan về đề tài nghiên cứu
• 1.7. Bố cục của luận án
• 1.8. Những đóng góp mới của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ, DOANH THU, KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT
• 2.1. Bản chất, vai trò và yêu cầu của kế toán CP, DT, KQKD trong các DNSX
• 2.1.1. Bản chất chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp SX
• 2.1.2. Vai trò của kế toán chi phí, doanh thu, KQKD trong các doanh nghiệp sản xuất
• 2.1.3. Yêu cầu của kế toán chi phí, doanh thu, KQKD trong các doanh nghiệp sản xuất
• 2.2. Kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất dưới góc độ kế toán tài chính
• 2.2.1. Kế toán chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất
• 2.2.2. Kế toán doanh thu trong các doanh nghiệp sản xuất
• 2.2.3. Kế toán kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất
• 2.3. Kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất dưới góc độ kế toán quản trị
• 2.3.1. Xây dựng định mức và lập dự toán CP, DT, KQKD trong các doanh nghiệp SX
• 2.3.2. Thu thập thông tin về chi phí, doanh thu, KQKD trong các doanh nghiệp sản xuất
• 2.3.3. Phân tích thông tin về CP, DT, KQKD phục vụ cho việc ra quyết định tại các DNSX
• 2.4. Chuẩn mực kế toán quốc tế và kinh nghiệm các nước về kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh và bài học rút ra cho Việt Nam
• 2.4.1. Chuẩn mực kế toán quốc tế về CP, DT, KQKD trong hoạt động kinh doanh của DN
• 2.4.2. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về kế toán CP, DT, KQKD
• 2.4.3. Bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp Việt Nam về kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CHI PHÍ, DOANH THU, KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC CÔNG TY SẢN XUẤT THÉP THUỘC TỔNG CÔNG TY THÉP VIỆT NAM
• 3.1. Giới thiệu tổng quan về Tổng công ty thép Việt Nam (VNSTEEL)
• 3.2. Đặc điểm hoạt động kinh doanh, hoạt động quản lý, tổ chức công tác kế toán tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt Nam
• 3.2.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của các Cty SX thép thuộc TCT Thép Việt Nam
• 3.2.2. Đặc điểm hoạt động quản lý tại các Cty sản xuất thép thuộc TCT thép Việt Nam
• 3.2.3. Đặc điểm tổ chức công tác kế toán của các Cty SX thép thuộc TCT thép Việt Nam
• 3.3. Thực trạng kế toán tài chính chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam
• 3.3.1. Thực trạng kế toán chi phí tại các công ty sản xuất thép thuộc TCT thép Việt Nam
• 3.3.2. Thực trạng kế toán doanh thu tại các Cty sản xuất thép thuộc TCT thép Việt Nam
• 3.3.3. Thực trạng kế toán KQKD tại các Cty sản xuất thép thuộc TCT thép Việt Nam
• 3.4. Thực trạng kế toán quản trị chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam
• 3.4.1. Xây dựng định mức, dự toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt Nam
• 3.4.2. Báo cáo kế toán quản trị về chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt Nam
• 3.4.3. Phân tích các thông tin chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh phục vụ yêu cầu quản trị tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt Nam
• 3.5. Đánh giá chung về thực trạng kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam
• 3.5.1. Những kết quả đã đạt được
• 3.5.2. Một số những tồn tại cơ bản
• 3.5.3. Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CHI PHÍ, DOANH THU, KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC CÔNG TY SẢN XUẤT THÉP THUỘC TỔNG CÔNG TY THÉP VIỆT NAM
• 4.1. Một số định hướng chính trong phát triển ngành thép của VN đến năm 2020
• 4.1.1. Quan điểm phát triển
• 4.1.2. Định hướng phát triển
• 4.1.3. Mục tiêu phát triển
• 4.2. Yêu cầu cơ bản của việc hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt Nam
• 4.3. Các giải pháp hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt Nam
• 4.3.1. Hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt Nam dưới góc độ kế toán tài chính
• 4.3.2. Hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt Nam dưới góc độ kế toán quản trị
• 4.4. Điều kiện thực hiện các giải pháp hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt Nam
• 4.4.1. Điều kiện về phía nhà nước và các cơ quan chức năng
• 4.4.2. Điều kiện đối với Tổng công ty và các đơn vị thành viên
• 4.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Kế toán chi phí

Kế toán chi phí là một phần hành quan trọng trong hệ thống kế toán của các doanh nghiệp sản xuất thép. Nó giúp quản lý và kiểm soát các chi phí sản xuất, từ đó tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Trong các doanh nghiệp sản xuất thép, việc quản lý chi phí bao gồm các khoản như chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, và chi phí sản xuất chung. Các thông tin này giúp nhà quản trị đưa ra quyết định chính xác về giá thành sản phẩm và chiến lược kinh doanh.

1.1. Quản lý chi phí sản xuất

Quản lý chi phí sản xuất đóng vai trò then chốt trong việc duy trì lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất thép. Các doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp như tối ưu hóa chi phí và phân tích chi phí để giảm thiểu lãng phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc sử dụng các công cụ kế toán hiện đại giúp theo dõi và kiểm soát chi phí một cách chính xác.

1.2. Kế toán tài chính và chi phí

Kế toán tài chính liên quan đến việc ghi chép và báo cáo các chi phí sản xuất trong báo cáo tài chính. Điều này giúp các nhà đầu tư và các bên liên quan hiểu rõ hơn về tình hình tài chính của doanh nghiệp. Các thông tin về chi phí cũng được sử dụng để đánh giá hiệu quả kinh doanh và lập kế hoạch tài chính dài hạn.

II. Doanh thu và phân tích doanh thu

Doanh thu là yếu tố quan trọng quyết định kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp sản xuất thép. Việc phân tích doanh thu giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về thị trường và khách hàng, từ đó điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp. Các doanh nghiệp sản xuất thép cần tập trung vào việc tăng doanh thu thông qua việc cải thiện chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

2.1. Phân tích doanh thu

Phân tích doanh thu giúp các doanh nghiệp sản xuất thép xác định các yếu tố ảnh hưởng đến doanh thu, từ đó đưa ra các biện pháp cải thiện. Việc sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu giúp doanh nghiệp dự đoán xu hướng thị trường và điều chỉnh chiến lược kinh doanh kịp thời.

2.2. Kế toán doanh thu

Kế toán doanh thu liên quan đến việc ghi chép và báo cáo các khoản doanh thu từ hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ. Các thông tin này được sử dụng để đánh giá hiệu quả kinh doanh và lập kế hoạch tài chính. Việc quản lý doanh thu hiệu quả giúp doanh nghiệp duy trì lợi nhuận và phát triển bền vững.

III. Kết quả kinh doanh và lợi nhuận

Kết quả kinh doanh là thước đo quan trọng đánh giá hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp sản xuất thép. Nó phản ánh sự chênh lệch giữa doanh thu và chi phí, từ đó xác định lợi nhuận của doanh nghiệp. Việc phân tích kết quả kinh doanh giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả của các chiến lược kinh doanh và điều chỉnh kế hoạch tài chính.

3.1. Phân tích kết quả kinh doanh

Phân tích kết quả kinh doanh giúp các doanh nghiệp sản xuất thép xác định các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận, từ đó đưa ra các biện pháp cải thiện. Việc sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu giúp doanh nghiệp dự đoán xu hướng thị trường và điều chỉnh chiến lược kinh doanh kịp thời.

3.2. Kế toán kết quả kinh doanh

Kế toán kết quả kinh doanh liên quan đến việc ghi chép và báo cáo các khoản lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh. Các thông tin này được sử dụng để đánh giá hiệu quả kinh doanh và lập kế hoạch tài chính. Việc quản lý kết quả kinh doanh hiệu quả giúp doanh nghiệp duy trì lợi nhuận và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Ngành công nghiệp thép giữ vai trò nền tảng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Tuy nhiên, giai đoạn nghiên cứu cho thấy các doanh nghiệp sản xuất thép trong nước gặp nhiều khó khăn: năng lực sản xuất phôi thép nhỏ bé, cơ cấu mặt hàng đơn điệu dẫn đến tình trạng thừa một số chủng loại nhưng vẫn phải nhập khẩu nhiều loại khác, trang thiết bị công nghệ ở nhiều đơn vị còn lạc hậu, mức tiêu hao nguyên liệu và năng lượng cao. Thị trường tiêu thụ bị thu hẹp, lượng hàng tồn kho lên tới hàng triệu tấn, công suất cán thép thực tế chỉ đạt 60% đến 70%, nhiều nhà máy phải sản xuất cầm chừng hoặc tạm dừng hoạt động.

Trong hệ thống công cụ quản trị, kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh là phần hành trọng yếu cung cấp dữ liệu cho việc điều hành và định giá sản phẩm. Thực tế tại các công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam cho thấy công tác kế toán phần hành này còn bộc lộ nhiều điểm bất cập, chưa hoàn toàn tương thích với chuẩn mực kế toán quốc tế và chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thông tin của kế toán quản trị. Do đó, việc nghiên cứu hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của các đơn vị.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất.
2. Khảo sát và phản ánh thực trạng tổ chức kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam.
3. Phân tích, đánh giá những kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại và xác định nguyên nhân của các hạn chế trong công tác kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các đơn vị khảo sát.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp có cơ sở khoa học nhằm hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh tại các công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam dưới góc độ kế toán tài chính và kế toán quản trị.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án đặt ra câu hỏi nghiên cứu trung tâm: "Làm thế nào để tăng cường chất lượng thông tin kế toán (kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh) cho các doanh nghiệp sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam?"

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận và thực tiễn về kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất.
• Phạm vi không gian: Các công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh của hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và hoạt động tài chính (không đi sâu vào các hoạt động khác).
  • Về chi phí: Kế toán chi phí sản phẩm, chi phí thời kỳ, chi phí tài chính.
  • Về doanh thu: Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu bán hàng nội bộ, doanh thu hoạt động tài chính.
  • Về kết quả kinh doanh: Kế toán lợi nhuận gộp, doanh thu và chi phí hoạt động tài chính, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu thực tế tại các đơn vị thành viên trong 3 năm: 2011, 2012 và 2013.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Tác giả tổng thuật các công trình nghiên cứu liên quan theo hai nhóm chính:

Nhóm nghiên cứu về chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp:

• Trong lĩnh vực dịch vụ vận tải: Mai Ngọc Anh (2008) nghiên cứu "Tổ chức công tác kế toán chi phí, doanh thu và kết quả hoạt động kinh doanh dịch vụ vận tải đường biển", phản ánh thực trạng và giải pháp cho toàn ngành vận tải biển trên diện rộng.
• Trong lĩnh vực dịch vụ khách sạn: Văn Thị Thái Thu (2008) với luận án "Hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp kinh doanh khách sạn ở Việt Nam", tập trung chuyên sâu vào kế toán quản trị mà không đi sâu vào kế toán tài chính.
• Trong lĩnh vực du lịch: Hà Thị Thúy Vân (2011) nghiên cứu "Hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu, kết quả hoạt động kinh doanh du lịch tour tại các doanh nghiệp du lịch trên địa bàn Hà Nội" (phạm vi không gian hẹp); Phạm Thị Kim Vân (2002) với đề tài "Tổ chức kế toán quản trị chi phí và kết quả kinh doanh ở các doanh nghiệp kinh doanh du lịch".
• Trong lĩnh vực sản xuất: Nghiêm Thị Thà (2007) với luận án "Hoàn thiện tổ chức kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất gốm sứ xây dựng", nghiên cứu một ngành sản xuất có tính đặc thù riêng biệt.

Nhóm nghiên cứu về doanh nghiệp sản xuất thép:

• Phạm Thị Đào (1996) với đề tài "Một số giải pháp nhằm ổn định thị trường thép ở nước ta", phân tích thị trường thép Việt Nam thập niên 1990.
• Ngô Thị Ánh (2004) với nghiên cứu "Một số giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quản lý chất lượng tại các doanh nghiệp nhà nước sản xuất thép trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh".
• Nguyễn Hoài Nam (2010) với nghiên cứu "Quản trị kênh phân phối thép xây dựng của các doanh nghiệp sản xuất thép tại Việt Nam".

Khoảng trống nghiên cứu

Các công trình kế toán đã công bố chủ yếu tập trung vào lĩnh vực dịch vụ (vận tải, khách sạn, du lịch) hoặc một ngành sản xuất nhẹ, vật liệu xây dựng đặc thù (gốm sứ). Trong khi đó, các công trình về ngành thép lại tiếp cận dưới góc độ thị trường, quản lý chất lượng hoặc kênh phân phối. Chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu toàn diện hệ thống kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh kết hợp cả kế toán tài chính lẫn kế toán quản trị trong ngành công nghiệp nặng nói chung và các doanh nghiệp sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam nói riêng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS), trọng tâm là VAS 01 (Chuẩn mực chung) và VAS 14 (Doanh thu và thu nhập khác), đồng thời tham chiếu các chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS) và kinh nghiệm tổ chức kế toán của Cộng hòa Pháp và Hoa Kỳ.

Khung lý thuyết phân loại chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh được phân định rõ theo hai phân hệ:

Tiêu thức phân loại	Góc độ Kế toán tài chính (KTTC)	Góc độ Kế toán quản trị (KTQT)
Chi phí	- Theo nội dung, tính chất kinh tế (yếu tố chi phí: NVL, nhân công, khấu hao TSCĐ, dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền). - Theo khoản mục trong giá thành đầy đủ (CPNVLTT, CPNCTT, CPSXC, CP bán hàng, CP quản lý doanh nghiệp). - Theo quan hệ với kỳ tính kết quả (CP sản phẩm, CP thời kỳ). - Theo khả năng quy nạp (CP trực tiếp, CP gián tiếp).	- Theo mức độ hoạt động (Biến phí, Định phí, Chi phí hỗn hợp). - Theo lựa chọn phương án kinh doanh (Chi phí chênh lệch, Chi phí cơ hội, Chi phí chìm). - Theo thẩm quyền kiểm soát (Chi phí kiểm soát được, Chi phí không kiểm soát được).
Doanh thu	- Theo tổ chức kinh doanh (Doanh thu bán hàng nội bộ, Doanh thu bán hàng ra ngoài). - Theo khu vực địa lý (Doanh thu nội địa, Doanh thu quốc tế). - Theo tính chất hoạt động (Doanh thu bán thành phẩm, hàng hóa, dịch vụ, trợ cấp trợ giá, BĐS đầu tư).	- Theo quan hệ với điểm hòa vốn (Doanh thu hòa vốn, Doanh thu an toàn). - Theo phương thức thanh toán (Thu tiền ngay, Bán chịu, Trả góp). - Theo phương thức bán hàng (Bán buôn, Bán lẻ, Gửi bán đại lý).
Kết quả kinh doanh	- Theo loại hình hoạt động (Hoạt động SXKD, Hoạt động tài chính). - Theo Báo cáo kết quả HĐKD (Lợi nhuận gộp, Lợi nhuận thuần từ HĐKD).	- Theo từng loại/nhóm sản phẩm sản xuất. - Theo từng phân xưởng, tổ, đội sản xuất.

Công thức xác định lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh: $$\text{Lợi nhuận thuần từ HĐKD} = \text{Lợi nhuận gộp về BH & CCDV} + (\text{Doanh thu HĐTC} - \text{Chi phí tài chính}) - (\text{Chi phí bán hàng} + \text{Chi phí QLDN})$$

Trong đó: $$\text{Lợi nhuận gộp về BH & CCDV} = \text{Doanh thu thuần về BH & CCDV} - \text{Giá vốn hàng bán}$$

Phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp hệ thống các phương pháp nghiên cứu định tính và thống kê mô tả:

• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp:
  • Sử dụng bảng hỏi điều tra và phỏng vấn trực tiếp kế toán trưởng, ban giám đốc (Tổng giám đốc, Giám đốc, Phó Giám đốc) tại các doanh nghiệp khảo sát.
  • Phỏng vấn sâu các kiểm toán viên thuộc Hãng kiểm toán AASC (đơn vị thực hiện kiểm toán độc lập hàng năm cho VNSTEEL từ năm 2000).
  • Phỏng vấn không cấu trúc đối với một số cán bộ quản lý tại các cơ quan quản lý nhà nước liên quan.
  • Khảo sát thực tế hệ thống chứng từ, sổ kế toán, bảng tính giá thành và quy trình luân chuyển dữ liệu.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Khai thác niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê, Báo cáo tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Bản thuyết minh báo cáo tài chính của VNSTEEL và các công ty thành viên giai đoạn 2011–2013, cùng các tài liệu ngành thép trong nước và quốc tế.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Phương pháp phân tổ thống kê, quy nạp, diễn dịch, so sánh, đối chiếu nhằm đánh giá thực trạng và rút ra kết luận.

Mẫu khảo sát thực tế

Tổng công ty Thép Việt Nam có cơ cấu gồm 14 công ty con, 11 đơn vị trực thuộc và 28 công ty liên kết. Tác giả đã tiến hành gửi phiếu điều tra tới 13 công ty sản xuất thép, đồng thời chọn 6 công ty tiêu biểu để tiến hành khảo sát và phỏng vấn trực tiếp. Mẫu khảo sát đại diện theo các tiêu chí:

Tiêu chí đại diện	Doanh nghiệp được lựa chọn khảo sát	Đặc điểm tiêu biểu
Mô hình tổ chức quản lý	- CTCP Gang thép Thái Nguyên, CTCP Thép Biên Hòa - Công ty Thép tấm lá Phú Mỹ - Công ty TNHH NatsteelVina, Công ty TNHH Thép VPS, Công ty TNHH Vinapipe	Đại diện nhóm Công ty con. Đại diện nhóm Đơn vị trực thuộc. Đại diện nhóm Công ty liên kết.
Trình độ công nghệ dây chuyền	- Công ty Thép tấm lá Phú Mỹ, Công ty TNHH Thép VPS - CTCP Gang thép Thái Nguyên, Công ty TNHH NatsteelVina - CTCP Thép Biên Hòa	Dây chuyền công nghệ hiện đại. Dây chuyền công nghệ mức độ trung bình. Dây chuyền công nghệ cũ, lạc hậu.
Quy mô và thị phần	Tất cả 6 đơn vị khảo sát	Đều là các đơn vị có sản lượng và thị phần lớn trên thị trường thép nội địa.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu

Chương 1 làm rõ tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh ngành thép đối mặt với sự dư thừa công suất cán, tồn kho lớn và sự cạnh tranh từ thép nhập khẩu. Tác giả xác lập mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi không gian (VNSTEEL), phạm vi thời gian (2011–2013) và nội dung nghiên cứu giới hạn ở hoạt động bán hàng, dịch vụ và tài chính. Chương này cũng trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu, thiết kế phiếu điều tra, cơ cấu mẫu khảo sát 6 đơn vị trực tiếp và 13 đơn vị nhận phiếu khảo sát, tổng quan lịch sử nghiên cứu và công bố những đóng góp mới của đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý luận về kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất

Chương 2 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận:

• Bản chất, vai trò và yêu cầu: Phân tích chi phí như sự dịch chuyển vốn vào hoạt động sản xuất kinh doanh; doanh thu là tổng giá trị lợi ích kinh tế thu được trong kỳ; kết quả kinh doanh phản ánh hiệu quả sử dụng vốn qua chỉ tiêu lợi nhuận thuần.
• Kế toán tài chính (KTTC): Phân tích nguyên tắc ghi nhận chi phí theo VAS 01 (nguyên tắc phù hợp, thận trọng); hạch toán chi phí sản xuất qua các tài khoản TK 621 (CPNVLTT), TK 622 (CPNCTT), TK 627 (CPSXC), tổng hợp qua TK 154 (theo phương pháp kê khai thường xuyên - PPKKTX) hoặc TK 631 (theo phương pháp kiểm kê định kỳ - PPKKĐK); ghi nhận giá vốn qua TK 632; chi phí thời kỳ qua TK 641, TK 642, chi phí tài chính qua TK 635. Về doanh thu, phân tích nguyên tắc ghi nhận theo VAS 14, phản ánh qua TK 511, TK 512, TK 515. Xác định kết quả kinh doanh qua TK 911 và trình bày trên Báo cáo kết quả HĐKD (mẫu B02-DN), Bản thuyết minh BCTC (mẫu B09-DN, tiểu mục 25, 26, 27, 28, 29, 30, 33).
• Kế toán quản trị (KTQT): Trình bày kỹ thuật phân loại chi phí theo mức độ hoạt động (biến phí, định phí, chi phí hỗn hợp); xây dựng định mức giá và định mức lượng cho NVLTT, NCTT; kỹ thuật lập dự toán sản xuất, dự toán chi phí và phân tích điểm hòa vốn phục vụ việc ra quyết định.
• Kinh nghiệm quốc tế: Điểm qua chuẩn mực kế toán quốc tế, kinh nghiệm tổ chức bộ máy kế toán của Pháp và Mỹ, từ đó rút ra bài học áp dụng mô hình kết hợp KTTC và KTQT trên cùng một hệ thống cho các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam

Chương 3 giới thiệu tổng quan về VNSTEEL và phân tích thực trạng công tác kế toán:

• Đặc điểm hoạt động và tổ chức kế toán: Phân tích quy trình công nghệ sản xuất thép (luyện gang, luyện thép, cán thép), cơ cấu tổ chức quản lý và đặc điểm bộ máy kế toán tại các đơn vị thành viên.
• Thực trạng Kế toán tài chính:
  • Về chi phí: Đa số các đơn vị đã mở đủ hệ thống tài khoản TK 621, 622, 627, 154, 632, 641, 642, 635. Tuy nhiên, việc nhận diện và bóc tách chi phí vượt định mức (chi phí NVL tiêu hao vượt mức, chi phí sản xuất chung cố định khi hoạt động dưới công suất bình thường) để chuyển thẳng vào giá vốn hàng bán (TK 632) theo quy định của chuẩn mực chưa được thực hiện triệt để, vẫn còn tình trạng tính toàn bộ vào giá thành sản phẩm dở dang và thành phẩm.
  • Về doanh thu: Các đơn vị phản ánh doanh thu qua TK 511, 512, 515. Tuy nhiên, một số khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán chưa được theo dõi riêng biệt; việc xác định thời điểm chuyển giao rủi ro và quyền sở hữu trong các hợp đồng tiêu thụ thép khối lượng lớn đôi khi chưa đồng nhất giữa thời điểm lập hóa đơn và giao hàng.
  • Về kết quả kinh doanh: Tập hợp đầy đủ chi phí và doanh thu vào TK 911 để kết chuyển xác định lãi lỗ thuần, lập báo cáo B02-DN và B09-DN.
• Thực trạng Kế toán quản trị:
  • Công tác xây dựng định mức chi phí và lập dự toán còn mang tính hình thức, chủ yếu dựa trên số liệu lịch sử quá khứ mà chưa dự báo theo biến động giá nguyên liệu (phôi thép, thép phế, than điện cực) và thị trường.
  • Chưa phân loại chi phí thành biến phí và định phí để phục vụ phân tích mối quan hệ Chi phí – Khối lượng – Lợi nhuận (CVP) và xác định điểm hòa vốn.
  • Báo cáo kế toán quản trị nội bộ còn thiếu, chưa phục vụ kịp thời cho các quyết định ngắn hạn của ban điều hành như lựa chọn cơ cấu sản phẩm hay định giá bán trong điều kiện công suất dư thừa.
• Đánh giá chung: Luận án chỉ rõ các kết quả đạt được (tuân thủ chế độ chứng từ, sổ sách của Bộ Tài chính) và tồn tại cơ bản, phân tích nguyên nhân từ nhận thức của nhà quản trị, sự thiếu đồng bộ trong văn bản hướng dẫn giữa các Bộ ngành và công tác cấp phép đầu tư chưa chặt chẽ ở cấp vĩ mô.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam

Chương 4 xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện gắn với định hướng phát triển ngành thép Việt Nam đến năm 2020:

• Yêu cầu hoàn thiện: Đảm bảo tuân thủ chuẩn mực kế toán, phù hợp với đặc thù công nghệ luyện kim cán thép và kết hợp hiệu quả giữa yêu cầu công bố thông tin ra bên ngoài với quản trị nội bộ.
• Giải pháp về Kế toán tài chính:
  • Hoàn thiện việc xác định nội dung, phạm vi và thời điểm ghi nhận doanh thu phù hợp với VAS 14 và thông lệ quốc tế.
  • Xử lý đúng đắn các khoản chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ do công suất máy cán hoạt động thấp hơn bình thường (kết chuyển thẳng vào TK 632 thay vì đưa vào giá thành sản phẩm).
  • Hoàn thiện quy trình luân chuyển chứng từ, mở sổ chi tiết theo dõi doanh thu bán hàng nội bộ giữa các công ty con và đơn vị trực thuộc trong toàn Tổng công ty để phục vụ lập Báo cáo tài chính hợp nhất.
• Giải pháp về Kế toán quản trị:
  • Tổ chức bộ máy kế toán theo mô hình kết hợp giữa KTTC và KTQT trên cùng hệ thống chứng từ và tài khoản.
  • Hoàn thiện quy trình xây dựng định mức giá và định mức lượng cho chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công và chi phí năng lượng.
  • Lập hệ thống báo cáo kế toán quản trị định kỳ và phân tích biến động chi phí, phân tích điểm hòa vốn cho từng chủng loại sản phẩm thép.
• Điều kiện thực hiện: Luận án nêu rõ các điều kiện cần thiết về phía Nhà nước (hoàn thiện khung khổ pháp lý, đồng bộ hóa quy định giữa các cơ quan quản lý) và về phía Tổng công ty Thép Việt Nam cùng các đơn vị thành viên (nâng cấp phần mềm kế toán, đào tạo nhân sự, hoàn thiện quy chế quản lý nội bộ).

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt học thuật và lý luận

1. Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất trên cả hai phương diện: kế toán tài chính và kế toán quản trị.
2. Trên cơ sở đối chiếu Chuẩn mực kế toán quốc tế và mô hình kế toán của Pháp và Mỹ, luận án luận giải mô hình tổ chức bộ máy kế toán kết hợp giữa KTTC và KTQT trên cùng một hệ thống là mô hình thích hợp cho các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.

Đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu

• Luận án chỉ rõ những khoảng trống và bất cập trong thực tiễn kế toán tại các đơn vị thành viên VNSTEEL: việc nhận diện và phân loại chi phí chưa triệt để, xử lý chi phí vượt định mức chưa đúng chuẩn mực, thiếu sự phân tách biến phí - định phí, định mức dự toán chưa linh hoạt và công tác phân tích thông tin phục vụ ra quyết định còn hạn chế.
• Luận án xác định nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến các tồn tại trên từ góc độ quản lý vĩ mô của Nhà nước và nhận thức, trình độ tổ chức của doanh nghiệp.
• Luận án đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ:
  • Phương diện KTTC: Hoàn thiện nội dung, phạm vi, thời điểm ghi nhận doanh thu và chi phí; chuẩn hóa phương pháp kế toán giá vốn hàng bán và kết chuyển chi phí theo đúng chuẩn mực VAS 01, VAS 14.
  • Phương diện KTQT: Thiết lập mô hình tổ chức bộ máy kết hợp; xây dựng hệ thống định mức giá và định mức lượng tiêu hao nguyên liệu; thực hiện phân tích biến động chi phí và phân tích điểm hòa vốn phục vụ điều hành sản xuất kinh doanh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án chỉ tập trung nghiên cứu kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong phạm vi các hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và hoạt động tài chính, không đi sâu vào các hoạt động khác của doanh nghiệp. Dữ liệu thực nghiệm và khảo sát chỉ giới hạn tại các công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam trong giai đoạn 2011–2013.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các doanh nghiệp sản xuất thép tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam; nghiên cứu sâu hơn về kế toán môi trường và kế toán chi phí quản lý phát thải trong ngành sản xuất thép khi các quy chuẩn bảo vệ môi trường ngày càng thắt chặt.

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kế toán: Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị trong một ngành công nghiệp nặng đặc thù.
• Đối với giảng viên và cơ sở đào tạo: Bổ sung tư liệu thực tiễn và hệ thống bảng biểu phân tích phục vụ giảng dạy các học phần Kế toán tài chính, Kế toán quản trị và Phân tích hoạt động kinh doanh.
• Đối với ban lãnh đạo và cán bộ kế toán các doanh nghiệp thép: Là tài liệu tham khảo hữu ích để tái cấu trúc bộ máy kế toán, hoàn thiện phương pháp lập dự toán, định mức tiêu hao nguyên vật liệu và kiểm soát giá thành sản phẩm.
• Đối với kiểm toán viên và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về những điểm nghẽn trong việc áp dụng chuẩn mực kế toán tại các doanh nghiệp nhà nước và công ty cổ phần quy mô lớn.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát thực tế tại bao nhiêu doanh nghiệp sản xuất thép thuộc VNSTEEL?

Luận án gửi phiếu điều tra tới 13 công ty sản xuất thép trong toàn hệ thống Tổng công ty Thép Việt Nam, đồng thời lựa chọn 6 công ty tiêu biểu đại diện cho các mô hình tổ chức quản lý (công ty con, đơn vị trực thuộc, công ty liên kết) và các cấp độ công nghệ (hiện đại, trung bình, lạc hậu) để tiến hành khảo sát và phỏng vấn trực tiếp: CTCP Gang thép Thái Nguyên, CTCP Thép Biên Hòa, Công ty Thép tấm lá Phú Mỹ, Công ty TNHH NatsteelVina, Công ty TNHH Thép VPS và Công ty TNHH Vinapipe.

2. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán nào được luận án đề xuất áp dụng cho các doanh nghiệp sản xuất thép?

Dựa trên việc nghiên cứu chuẩn mực kế toán quốc tế và thực tiễn mô hình của Pháp và Mỹ, luận án đề xuất mô hình tổ chức bộ máy kết hợp giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị trên cùng một hệ thống dữ liệu, chứng từ và tài khoản kế toán. Mô hình này phù hợp với điều kiện của các doanh nghiệp tại một quốc gia đang phát triển như Việt Nam.

3. Hạn chế trọng yếu trong công tác kế toán tài chính chi phí tại các đơn vị khảo sát là gì?

Hạn chế trọng yếu là các đơn vị chưa xử lý triệt để phần chi phí nguyên vật liệu tiêu hao vượt định mức và chi phí sản xuất chung cố định phát sinh khi công suất hoạt động thực tế thấp hơn công suất bình thường. Thay vì kết chuyển trực tiếp các khoản này vào giá vốn hàng bán (TK 632) trong kỳ theo quy định của chuẩn mực kế toán, một số đơn vị vẫn phân bổ toàn bộ vào giá thành sản phẩm dở dang và thành phẩm lưu kho.

4. Luận án đề xuất những giải pháp kế toán quản trị cụ thể nào?

Luận án đề xuất: hoàn thiện việc xây dựng hệ thống định mức giá và định mức lượng cho chi phí nguyên vật liệu và nhân công; lập dự toán chi phí linh hoạt; phân loại chi phí theo mức độ hoạt động thành biến phí và định phí; định kỳ lập các báo cáo kế toán quản trị nội bộ và thực hiện phân tích mối quan hệ Chi phí – Khối lượng – Lợi nhuận (CVP) để xác định điểm hòa vốn phục vụ việc ra quyết định kinh doanh.

Kết luận

Luận án của tác giả Đỗ Thị Hồng Hạnh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phản ánh bức tranh thực trạng về kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh tại các công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam giai đoạn 2011–2013. Bằng việc kết hợp phương pháp khảo sát thực tế tại 6 đơn vị đại diện và phỏng vấn các chuyên gia kiểm toán độc lập AASC, công trình đã chỉ rõ những điểm hạn chế trong cả phân hệ kế toán tài chính lẫn kế toán quản trị. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ và gắn liền với đặc thù công nghệ sản xuất thép, đóng góp thiết thực cho việc nâng cao chất lượng thông tin kế toán và hiệu quả quản trị doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận về kế toán CP, DT, KQKD trong các DNSX. Chương 3: Thực trạng công tác kế toán CP, DT, KQKD trong các Cty SX thép thuộc TCT Thép Việt Nam. Chương 4: Giải pháp hoàn thiện kế toán CP, DT, KQKD trong các Cty SX thép thuộc TCT Thép Việt Nam.8 Những đóng góp mới của luận án * Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận 1. Luận án tập trung làm rõ cơ sở lý luận về kế toán CP, DT, KQKD trong các DNSX.

Cụ thể: (1) Vai trò, bản chất và yêu cầu của kế toán CP, DT, KQKD trong các DNSX 12 (2) Kế toán tài chính CP, DT, KQKD trong các DNSX (3) Kế toán quản trị CP, DT, KQKD trong các DNSX 2. Trên cơ nghiên cứu chuẩn mực kế toán quốc tế về kế toán CP, DT, KQKD và mô hình kế toán của 2 nước Pháp, Mỹ. Luận án đã chỉ ra mô hình tổ chức bộ máy kế toán áp dụng cho các DNSX ở Việt Nam nên theo mô hình kết hợp giữa KTTC và KTQT trên cùng một hệ thống kế toán, nó phù hợp với đất nước có nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. * Những đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu - Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng kế toán CP, DT, KQKD trong các DNSX thép thuộc TCT thép Việt Nam.

Luận án đã đưa ra những vấn đề tồn tại trong công tác kế toán CP, DT, KQKD tại các Công ty này. Những bất cập đó thuộc về nhận diện và phân loại chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh; việc thực hiện chế độ kế toán về chứng từ, tài khoản, sổ kế toán, báo cáo kế toán trong công tác kế toán CP, DT, KQKD trên phương diện KTTC; xây dựng định mức và lập dự toán sản xuất, phân tích thông tin để kiểm soát và cung cấp thông tin CP, DT, KQKD phục vụ ra quyết định trên phương diện KTQT. Luận án cũng đã xác định được nguyên nhân chủ quan khách quan của những tồn tại đó xuất phát từ phía Nhà nước và các Công ty sản xuất thép: chưa chặt chẽ trong việc quản lý cấp phép đầu tư của các cơ quan chủ quản; văn vản giữa các Bộ, Ngành còn vênh nhau; nhận thức về vai trò về thông tin kế toán trong công tác quản lý còn hạn chế… - Xuất phát từ những tồn tại, bất cập, luận án đã đề xuất một số giải pháp hoàn thiện nằm trên 2 phương diện nghiên cứu, đó là: + Trên phương diện KTTC, luận án đề xuất hoàn thiện xác định nội dung và phạm vi chi phí; xác định nội dung và phạm vi doanh thu; xác định thời điểm ghi nhân doanh thu; phương pháp kế toán CP, DT, KQKD. + Trên phương diện KTQT, luận án đề xuất hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy theo mô hình kết hợp giữa KTTC và KTQT; xây dựng định mức giá và lập dự toán; phân tích biến động chi phí để kiểm soát chi phí và phục vụ tra quyết định.

13 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ, DOANH THU, KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 2.1 Bản chất, vai trò và yêu cầu của kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất 2.1 Bản chất chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất 2.1 Bản chất chi phí và phân loại chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất Bản chất chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất Chi phí là một trong những yếu tố trung tâm của công tác quản lý HĐKD của DN. Chi phí được định nghĩa theo nhiều phương diện khác nhau nhưng CP chung nhất là sự ghi nhận trên góc độ chủ sở hữu những gì đã bỏ ra với mục đích sẽ thu được những lợi ích lớn trong tương lai. Theo chuẩn mực kế toán số 01 (VAS 01) [4] thì CP HĐKD tại các DN bao gồm các chi phí SXKD phát sinh trong quá trình HĐKD thông thường của DN và các CP khác: Chi phí SXKD phát sinh trong quá trình HĐKD thông thường của DN, như: CPNVLTT, CPNCTT, CPSXC, chi phí BH, chi phí QLDN, CP lãi tiền vay, và những CP liên quan đến hoạt động cho các bên khác sử dụng tài sản sinh ra lợi tức, tiền bản quyền,. Những CP này phát sinh dưới dạng tiền và các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, khấu hao máy móc, thiết bị; CP khác bao gồm các CP ngoài các chi phí SXKD phát sinh trong quá trình HĐKD thông thường của DN, như: CP về thanh lý, nhượng bán TSCĐ, các khoản tiền bị khách hàng phạt do vi phạm hợp đồng.

Các DNSX muốn tiến hành SXKD thì đòi hỏi phải có sự kết hợp của ba yếu tố: Tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Hao phí của tư liệu lao động, đối tượng lao động là hao phí lao động vật hoá, hao phí về sức lao động là hao phí lao động sống. Việc dùng thước đo tiền tệ để phản ánh các hao phí bên trong quá trình SXKD của DNSX được gọi là chi phí SX [13]. 14 Như vậy, xét trên góc độ KTTC, CP được nhìn nhận như những phí tổn đã phát sinh gắn liền với các hoạt động của DN bao gồm các CP phát sinh trong quá trình hoạt động SXKD thông thường của DN và các CP khác.

Xét về bản chất chất thì chi phí SXKD là sự chuyển dịch vốn của DN vào quá trình SXKD, nên nó bao gồm các CP liên quan trực tiếp đến quá trình SX sản phẩm, CP thời kỳ, CP tài chính. Còn các CP khác là các khoản CP và các khoản lỗ do các sự kiện hay các nghiệp vụ bất thường mà DN không thể dự kiến trước được, như: CP thanh lý, nhượng bán TSCĐ, tiền phạt do vi phạm hợp đồng, truy thu thuế.Có thể nói, về đặc điểm chung, CP trong SXKD có 3 đặc điểm: CP là hao phí tài nguyên (kể cả hữu hình và vô hình), vật chất, lao động; những hao phí này phải gắn liền với mục đích kinh doanh; phải định lượng được bằng tiền và được xác định trong một khoảng thời gian nhất định. Kế toán CP ảnh hưởng đến tính trung thực, hợp lý của các thông tin trên BCTC, cũng như tính đúng đắn của các quyết định trong quản trị DN. Trong các DN quản lý tốt CP, không những tạo điều kiện tăng lợi nhuận, trên cơ sở đó nâng cao chất lượng sản phẩm cung cấp cho khách hàng.

Phân loại chi phí trong doanh nghiệp sản xuất  Phân loại chi phí phục vụ cho kế toán tài chính Trong quá trình SX của DN, phát sinh rất nhiều loại CP. Việc phân loại CP một cách khoa học và hợp lý có ý nghĩa rất quan trọng trong việc quản lý và hạch toán CP của DN. Với mục đích cung cấp thông tin hữu ích cho quản lý và tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kế toán, CP kinh doanh thường được PL theo các cách chủ yếu như: PL theo nội dung (tính chất) kinh tế của CP; PL theo cách thức kết chuyển chi phí,. * Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí Đây là một cách PL khác của CP để phục vụ cho việc tập hợp, quản lý CP theo nội dung kinh tế ban đầu đồng nhất của nó mà không xét đến công dụng cụ thể, địa điểm phát sinh của CP, CP được PL theo yếu tố.

15 Theo cách PL này, về thực chất, chi phí SXKD chỉ có 3 yếu tố CP cơ bản là: CP về lao động sống, CP về đối tượng lao động và CP về tư liệu lao động. Tuy nhiên, để cung cấp thông tin về CP một cách cụ thể hơn nhằm phục vụ cho việc xây dựng và phân tích ĐM vốn lưu động, việc lập, kiểm tra và phân tích dự toán CP, các yếu tố CP trên cần được chi tiết hoá theo nội dung kinh tế cụ thể của chúng. Để chi tiết hoá phục vụ yêu cầu quản lý, toàn bộ CP thường được chia thành các yếu tố sau: Chi phí nguyên liệu và vật liệu: bao gồm toàn bộ giá trị nguyên, vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế, công cụ, dụng cụ sử dụng vào SXKD Chi phí khấu hao TSCĐ máy móc thiết bị: phản ánh tổng số khấu hao TSCĐ trong kỳ của tất cả TSCĐ sử dụng cho SXKD của DN; Chi phí dịch vụ mua ngoài: phản ánh toàn bộ chi phí cho các dịch vụ mua ngoài dùng vào SXKD; Chi phí khác bằng tiền: phản ánh toàn bộ CP khác bằng tiền chưa phản ánh vào các yếu tố trên dùng vào hoạt động SXKD trong kỳ; Chi phí nhân công: Phản ánh các khoản CP về tiền lương, các khoản BHXH, BHYT phải trả cho người lao động. Theo cách PL này thì chi phí SXKD phát sinh nếu có cùng nội dung kinh tế thì được sắp xếp vào một yếu tố bất kể nó phát sinh ở bộ phận nào, dùng để SX ra sản phẩm nào.

Và cách PL này cũng cho ta biết các loại CP nào được dùng vào hoạt động SXKD của DN với tỷ trọng của từng loại CP đó là bao nhiêu. Cách PL này là cơ sở để DN xây dựng các định mức CP cần thiết, lập dự toán CP, lập báo cáo CP theo yếu tố trong kỳ. Ngoài ra, đây cũng là cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch cung ứng vật tư, tiền vốn, huy động sử dụng lao động, xây dựng kế hoạch khấu hao TSCĐ., là cơ sở để phân tích, đánh giá tình hình thực hiện CP SXKD. * Phân loại theo khoản mục chi phí có trong giá thành sản phẩm tiêu thụ (giá thành đầy đủ) Theo cách PL này, toàn bộ các khoản CP liên quan đến việc SX và tiêu thụ sản phẩm của DN được chia làm 5 loại như sau: 16 Chi phí nguyên, vật liệu trực tiếp: là toàn bộ những chi phí về NL, vật liệu trực tiếp tham gia vào việc SX, chế tạo sản phẩm.

Chi phí nhân công trực tiếp: là toàn bộ tiền lương, tiền công, trợ cấp, phụ cấp và các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, KPCĐ) mà DN phải trả cho người lao động trực tiếp tham gia quy trình SX sản phẩm. Chi phí SXC: là toàn bộ những CP phát sinh tại phân xưởng SX trừ chi phí NVLTT, CPNCTT. Hay nói cách khác đây là những CP mà mục đích của nó là nhằm tổ chức, quản lý, phục vụ SX ở các phân xưởng, tổ đội SX [34]. + Chi phí nhân viên phân xưởng: Bao gồm CP tiền lương, các khoản phải trả, các khoản trích theo lương của nhân viên phân xưởng, tổ đội SX.