Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong điều kiện kinh tế thị trường và tiến trình hội nhập quốc tế (đặc biệt khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới - WTO), các doanh nghiệp trong nước đứng trước áp lực cạnh tranh gay gắt. Hoạt động bán hàng giữ vai trò trực tiếp quyết định khả năng chuyển hóa giá trị sản phẩm thành tiền tệ, đồng thời phản ánh năng lực cạnh tranh và sự tồn tại của doanh nghiệp. Việc xây dựng kế hoạch bán hàng hợp lý là công cụ giúp doanh nghiệp chủ động điều tiết nguồn lực, kiểm soát hoạt động thương mại và ứng phó với biến động thị trường.

Công ty Cổ phần Đầu tư và Xuất nhập khẩu thiết bị An Phát (APEXIM., SJC) là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh thiết bị viễn thông, thiết bị công nghệ thông tin, hệ thống điện lạnh, hệ thống điện nhẹ và nội thất văn phòng. Mặc dù ban lãnh đạo đã chú trọng đến hoạt động kinh doanh, công tác xây dựng kế hoạch bán hàng tại đơn vị vẫn bộc lộ nhiều khó khăn và hạn chế trong khâu dự báo, phân bổ ngân sách và thiết lập mục tiêu, dẫn đến sự chênh lệch lớn giữa kế hoạch và kết quả thực tế trong một số giai đoạn. Đề tài khóa luận "Hoàn thiện công tác xây dựng kế hoạch bán hàng tại công ty An Phát" do sinh viên Nguyễn Thị Dung thực hiện dưới sự hướng dẫn của Th.S Lã Tiến Dũng (Khoa Quản trị Doanh nghiệp, Trường Đại học Thương Mại, 2016) nhằm giải quyết yêu cầu thực tiễn này.

Khóa luận xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

  1. Hệ thống hóa những lý luận cơ bản về công tác xây dựng kế hoạch bán hàng trong doanh nghiệp.
  2. Phân tích và đánh giá thực trạng công tác xây dựng kế hoạch bán hàng của Công ty Cổ phần Đầu tư và Xuất nhập khẩu thiết bị An Phát giai đoạn 2013 - 2015 nhằm làm rõ những kết quả đạt được, tồn tại và nguyên nhân.
  3. Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác xây dựng kế hoạch bán hàng của công ty trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác xây dựng kế hoạch bán hàng tại Công ty Cổ phần Đầu tư và Xuất nhập khẩu thiết bị An Phát.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào thực trạng các bước xây dựng kế hoạch bán hàng (dự báo bán hàng, xác định mục tiêu, xây dựng chương trình/hoạt động và lập ngân sách) cùng các giải pháp hoàn thiện.
  • Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu hoạt động giai đoạn 2013 - 2015, trong đó năm 2015 là trọng tâm phân tích.
  • Phạm vi không gian: Thực hiện trên phạm vi hoạt động của công ty tại địa bàn thành phố Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống lý thuyết quản trị kinh doanh và quản trị bán hàng được chuẩn hóa tại các tài liệu chuyên ngành:

  • Khung lý thuyết và khái niệm: Tác giả sử dụng các định nghĩa và khung phân tích từ Bài giảng Quản trị bán hàng (Khoa Quản trị Doanh nghiệp, ĐHTM, 2014), tài liệu của Lê Quân và Hoàng Văn Hải (2010), Hoàng Minh Đường và Nguyễn Thừa Lộc (2005), Phạm Vũ Luận (2004). Kế hoạch bán hàng được xác định là sản phẩm của quá trình lập kế hoạch, bao gồm 4 nội dung cốt lõi: Dự báo bán hàng, Xác định mục tiêu bán hàng, Xây dựng chương trình/hoạt động bán hàng và Lập ngân sách bán hàng.
  • Mô hình và công cụ ứng dụng: Quy trình xây dựng mục tiêu theo mô hình quản trị theo mục tiêu (MBO) kết hợp tiêu chuẩn SMART (Specific, Measurable, Achievable, Realistic, Timely); các phương pháp lập ngân sách (phương pháp khả chi, phương pháp căn cứ định mức kỳ trước, phương pháp theo đối thủ cạnh tranh, phương pháp hạn ngạch, phương pháp tăng từng bước); phương pháp dự báo bán hàng (chuyên gia, điều tra khảo sát, thống kê kinh nghiệm, phân tích nguyên nhân).

Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu được triển khai trên thực tế gồm:

  • Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Tiến hành phỏng vấn chuyên sâu trực tiếp 5 nhân sự (gồm Trưởng phòng Kinh doanh, nhân viên phòng kinh doanh và nhân viên bán hàng) tại trụ sở công ty thông qua phiếu hỏi chuẩn bị trước nhằm ghi nhận thông tin về quy trình lập kế hoạch, mục tiêu doanh số và các chương trình khuyến mại.
  • Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập tài liệu từ sách báo, tạp chí chuyên ngành, các công trình nghiên cứu khóa trước và hệ thống Báo cáo tài chính nội bộ giai đoạn 2013 - 2015 do Phòng Tài chính - Kế toán Công ty An Phát cung cấp.
  • Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu: Sử dụng phần mềm tin học văn phòng (Word, Excel) để lập biểu bảng thống kê, áp dụng phương pháp so sánh (đối chiếu kết quả kinh doanh và chỉ tiêu qua các năm) kết hợp phương pháp tổng hợp để đưa ra các nhận định đánh giá.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số lý luận cơ bản về vấn đề xây dựng kế hoạch bán hàng của doanh nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về bán hàng, quản trị bán hàng và nội dung bản kế hoạch bán hàng. Tác giả chỉ rõ kế hoạch bán hàng vừa là văn bản hành chính vừa là công cụ điều hành tác nghiệp. Quy trình xây dựng kế hoạch bán hàng được khái quát qua 4 bước:

  1. Dự báo bán hàng: Xác định chỉ tiêu định lượng (quy mô thị trường, thị phần, tốc độ tăng trưởng) và định tính (yếu tố thời vụ, mức độ cạnh tranh). Tác giả phân tích 4 căn cứ dự báo chính (năng lực cạnh tranh, doanh số ngành hàng, năng lực bán hàng của doanh nghiệp, dự báo bán hàng của doanh nghiệp) và 3 quy trình thực hiện (từ trên xuống, từ dưới lên, hỗn hợp).
  2. Xác định mục tiêu bán hàng: Chia thành hai nhóm gồm nhóm mục tiêu kết quả (doanh số, lãi gộp, chi phí bán hàng, lợi nhuận bán hàng, vòng quay vốn) và nhóm mục tiêu nền tảng (mức độ hài lòng của khách hàng, số lượng đại lý/điểm bán, số cuộc gọi/lượt viếng thăm khách hàng, phát triển lực lượng bán hàng).
  3. Xác định các hoạt động và chương trình bán hàng: Phân loại hoạt động trước, trong và sau bán hàng (chuẩn bị hàng mẫu, phát triển mạng lưới đại lý, kho bãi, vận chuyển, dịch vụ sau bán). Các chương trình bán hàng tiêu biểu gồm giảm giá, chiết khấu đại lý, tặng quà, tư vấn miễn phí, dùng thử sản phẩm.
  4. Xây dựng ngân sách bán hàng: Lập ngân sách dựa trên phân loại chi phí cố định (khấu hao, lương cứng, thuê kho bãi) và chi phí biến đổi (hoa hồng, quảng cáo, bốc xếp, vận chuyển), kết hợp quản lý hệ thống chỉ tiêu kết quả tài chính.

Chương này cũng phân tích các nhân tố ảnh hưởng từ bên ngoài (pháp luật, kinh tế, công nghệ, nhà cung cấp, khách hàng, đối thủ cạnh tranh) và bên trong (chiến lược, tiềm lực tài chính, nhân sự, sản phẩm, văn hóa doanh nghiệp).


Chương 2: Phân tích và đánh giá thực trạng công tác xây dựng kế hoạch bán hàng của công ty CP ĐT & XNK thiết bị An Phát

Chương 2 trình bày tổng quan về Công ty Cổ phần Đầu tư và Xuất nhập khẩu thiết bị An Phát (thành lập ngày 28/03/2006, Giấy phép ĐKKD số 0101904026 do Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội cấp ngày 03/04/2006; Tổng Giám đốc: Ông Nguyễn Công Nam; Vốn điều lệ ban đầu: 9.000.000.000 đồng tương ứng 90.000 cổ phần mệnh giá 100.000 đồng/cổ phần).

1. Kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2013 - 2015:

STT Chỉ tiêu (Đơn vị: 1.000 VNĐ) Năm 2013 Năm 2014 Năm 2015 So sánh 2014/2013 (%) So sánh 2015/2014 (%)
1 Doanh thu bán hàng và CCDV 39.072.129 12.836.000 44.590.247 -67,15 +247,35
2 Doanh thu thuần 39.072.129 12.836.000 44.590.247 -67,15 +247,35
3 Giá vốn hàng bán 35.839.548 11.545.000 40.131.247 -67,79 +247,61
4 Lợi nhuận gộp 3.232.581 1.291.000 4.459.000 -60,06 +245,39
5 Doanh thu hoạt động tài chính 32.008 31.000 35.000 -3,15 +12,90
6 Chi phí tài chính (lãi vay) 148.892 63.337 178.993 -57,46 +182,60
7 Chi phí bán hàng 52.200 60.120 178.202 +15,17 +196,41
8 Chi phí quản lý kinh doanh 150.204 62.315 176.540 -58,55 +183,54
9 Tổng lợi nhuận trước thuế 130.294 39.814,92 158.567 -69,44 +298,26
10 Chi phí thuế TNDN 29.667,62 8.759,28 34.885 -70,48 +298,26
11 Lợi nhuận sau thuế 100.626,38 31.055,64 123.682 -69,13 +298,26

2. Thực trạng công tác xây dựng kế hoạch bán hàng tại công ty:

  • Công tác dự báo: Công ty áp dụng phương pháp thống kê kinh nghiệm làm chủ đạo và quy trình dự báo từ dưới lên. Nhân viên bán hàng thu thập thông tin thị trường gửi cấp trên, sau đó chuyển phòng kế hoạch phân đoạn và tính toán.
Năm Chỉ tiêu (Đơn vị: 1.000 VNĐ) Quý I Quý II Quý III Quý IV Cả năm
2013 DT dự báo 10.555.000 9.548.000 9.392.000 9.347.000 38.842.000
DT thực hiện 11.661.000 9.612.000 9.563.000 9.236.129 39.072.129
2014 DT dự báo 4.200.000 4.100.000 4.156.000 4.000.000 16.456.000
DT thực hiện 3.500.000 3.120.000 3.216.000 3.000.000 12.836.000
2015 DT dự báo 12.000.000 10.500.000 11.000.000 11.048.000 44.548.000
DT thực hiện 12.150.000 10.520.000 10.980.247 10.940.000 44.590.247

Đánh giá sai lệch dự báo: Năm 2013 doanh thu thực tế vượt 3,3% so với kế hoạch; năm 2014 thực hiện sụt giảm mạnh, kém 22% so với dự báo do không bám sát nhu cầu thị trường và cạnh tranh gia tăng; năm 2015 doanh thu thực tế đạt 44,59 tỷ đồng, vượt nhẹ kế hoạch 0,095%.

  • Công tác xác định mục tiêu bán hàng: Áp dụng quy trình từ trên xuống. Ban lãnh đạo dựa vào số liệu quá khứ để giao chỉ tiêu xuống Phòng Kinh doanh và các tổ bán hàng. Mục tiêu tập trung vào tối đa hóa doanh thu, tiết kiệm chi phí vận chuyển bằng cách gom đơn hàng và mở rộng hệ thống chi nhánh.
  • Công tác xây dựng chương trình và hoạt động: Đã tổ chức các chương trình khuyến mại (mua 1 máy tính tặng 1 máy in dịp khai trương cơ sở mới, giảm giá 5% tất cả sản phẩm dịp lễ 30/4 - 01/5), cung cấp dịch vụ tư vấn kỹ thuật miễn phí. Định giá bán theo phương pháp giá vốn cộng tỷ lệ phần trăm chi phí quản lý.
  • Công tác lập ngân sách bán hàng: Lập ngân sách theo phương pháp khả chi và dựa trên số liệu kỳ trước. Chi phí bán hàng biến động mạnh: năm 2013 là 52,2 triệu đồng; năm 2014 là 60,12 triệu đồng; năm 2015 tăng lên 178,202 triệu đồng (gấp gần 3 lần năm 2014 do phát sinh chi phí mở chi nhánh, tuyển dụng thêm nhân viên và khấu hao).

3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân:

  • Ưu điểm: Quy trình dự báo có sự tham gia của lực lượng bán hàng trực tiếp; các chương trình xúc tiến bước đầu kích thích tiêu thụ; phân bổ chi phí có ý thức tiết kiệm.
  • Hạn chế: Công tác dự báo còn lỏng lẻo, nặng tính chủ quan; khảo sát thị trường chưa đồng đều giữa các địa bàn; trình độ nhân viên bán hàng chưa đồng đều; chính sách giá một số mặt hàng còn cao hơn đối thủ; ngân sách bị phân tán do mở nhiều chi nhánh.

Chương 3: Đề xuất và kiến nghị để giải quyết vấn đề hoàn thiện công tác xây dựng kế hoạch bán hàng của công ty Cổ phần An Phát

Chương 3 nêu phương hướng phát triển của Công ty An Phát: phấn đấu năm 2016 đạt doanh thu 70 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 450 triệu đồng; chuẩn hóa quy trình quản lý theo tiêu chuẩn ISO 9001:2000. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp:

  1. Hoàn thiện công tác dự báo bán hàng:
    • Tổ chức tập huấn định kỳ nâng cao kỹ năng thu thập dữ liệu thị trường cho nhân viên bán hàng.
    • Thành lập tổ nghiên cứu thị trường chuyên trách thay vì để nhân viên kiêm nhiệm phân tán; ban hành chính sách đãi ngộ, khen thưởng dựa trên độ chính xác của báo cáo thị trường.
    • Hoàn thiện căn cứ dự báo: Theo dõi thông tin sản phẩm mới qua hoạt động quảng cáo của đối thủ; tổ chức khảo sát thực tế định kỳ hàng quý đồng đều tại các tỉnh thành đang kinh doanh; tăng cường kiểm tra thực địa của nhà quản trị bán hàng.
    • Nâng cao năng lực phân tích và xử lý thông tin dự báo của đội ngũ quản lý.
  2. Hoàn thiện công tác xây dựng mục tiêu bán hàng: Kết hợp phương pháp thống kê kinh nghiệm với phương pháp phân tích nhân tố tác động để lượng hóa các yếu tố thị trường; bổ sung và theo dõi chặt chẽ các chỉ tiêu mục tiêu nền tảng (tỷ lệ hài lòng của khách hàng, số khách hàng mới).
  3. Hoàn thiện các chương trình và hoạt động bán hàng: Đẩy mạnh đào tạo kiến thức kỹ thuật và tâm lý khách hàng cho nhân viên; tăng cường cơ chế phối hợp tác nghiệp và quy định rõ ràng trách nhiệm liên phòng ban (Kinh doanh, Kế toán, Kế hoạch, Kho vận).
  4. Hoàn thiện công tác lập ngân sách bán hàng: Xây dựng dự toán ngân sách linh hoạt theo biến động giá cả thị trường; khắc phục tình trạng chia nhỏ ngân sách thiếu kiểm soát giữa các chi nhánh.
  5. Kiến nghị với Nhà nước và cơ quan hữu quan: Đề xuất hoàn thiện môi trường pháp lý kinh doanh, bình ổn kinh tế vĩ mô và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

  • Khóa luận đã phân tích chi tiết dữ liệu tài chính 3 năm (2013 - 2015) của Công ty An Phát, phản ánh sự biến động mạnh của hoạt động kinh doanh: Doanh thu thuần năm 2014 sụt giảm xuống 12,836 tỷ đồng (kéo theo LNST giảm 69,13% còn 31,055 triệu đồng), sau đó phục hồi trong năm 2015 với doanh thu đạt 44,590 tỷ đồng (LNST đạt 123,682 triệu đồng).
  • Đánh giá định lượng mức độ chính xác của công tác dự báo doanh thu: Sai lệch -22% năm 2014 và bám sát thực tế năm 2015 (chênh lệch +0,095%).
  • Xác định nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sai lệch kế hoạch là do phương pháp dự báo phụ thuộc số liệu lịch sử, năng lực nghiên cứu thị trường của nhân viên kiêm nhiệm còn hạn chế và áp lực cạnh tranh về giá từ các đơn vị kinh doanh thiết bị văn phòng, nội thất khác trên địa bàn Hà Nội.

Đóng góp so với các nghiên cứu tiền nhiệm

Tác giả đã điểm luận 3 công trình nghiên cứu trước đó:

  • Vũ Đức Hưng (2013): Nghiên cứu tại Công ty CP TRAPHACO (ngành dược phẩm).
  • Nguyễn Thị Thơm (2013): Nghiên cứu tại Công ty TNHH TM Xây lắp điện Nam Phương (ngành thương mại xây lắp điện).
  • Bùi Thị Hồng Thắm (2011): Nghiên cứu tại Công ty CP Thiết bị Tân Phát (ngành kinh doanh thiết bị).

Khóa luận khẳng định tính mới và giá trị thực tiễn khi là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên về thực trạng và giải pháp xây dựng kế hoạch bán hàng tại Công ty Cổ phần Đầu tư và Xuất nhập khẩu thiết bị An Phát, phản ánh đặc thù kinh doanh đa ngành (thiết bị viễn thông, CNTT, điện lạnh, nội thất văn phòng).


Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Tác giả tự nhận thức các giới hạn về mặt thời gian nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn. Quy mô khảo sát sơ cấp còn hẹp (phỏng vấn trực tiếp 5 nhân sự thuộc bộ phận kinh doanh). Nguồn dữ liệu thứ cấp chỉ tập trung trong chuỗi 3 năm tài chính 2013 - 2015 trên địa bàn Hà Nội.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát định lượng với cỡ mẫu khách hàng và đại lý lớn hơn; nghiên cứu sâu quy trình lập kế hoạch bán hàng cho từng mảng sản phẩm chuyên biệt (viễn thông, CNTT, nội thất) tại các chi nhánh ngoại tỉnh.

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng tham khảo: Tài liệu hữu ích cho sinh viên các ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị doanh nghiệp, Thương mại tham khảo về phương pháp phân tích thực trạng kế hoạch bán hàng tại doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ.
  • Nội dung giá trị nhất: Quy trình 4 bước lập kế hoạch bán hàng được hệ thống hóa logic; hệ thống bảng biểu so sánh doanh thu dự báo - thực hiện và cách thức phân tích chỉ tiêu tài chính gắn với chi phí bán hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vốn điều lệ và cơ cấu sở hữu ban đầu của Công ty An Phát được văn bản ghi nhận như thế nào?
Công ty An Phát thành lập ngày 28/03/2006 với vốn điều lệ ban đầu là 9.000.000.000 đồng (9 tỷ đồng), tổng số 90.000 cổ phần với mệnh giá 100.000 đồng/cổ phần.

2. Kết quả kinh doanh và độ chính xác của dự báo doanh thu năm 2014 của công ty ra sao?
Năm 2014, doanh thu dự báo là 16,456 tỷ đồng nhưng doanh thu thực hiện chỉ đạt 12,836 tỷ đồng (kém 22% so với kế hoạch). Lợi nhuận sau thuế sụt giảm 69,13% so với năm 2013, chỉ đạt 31,055 triệu đồng do dự báo không sát biến động thị trường và sự cạnh tranh từ đối thủ.

3. Công ty An Phát áp dụng phương pháp và quy trình dự báo bán hàng nào?
Công ty sử dụng phương pháp thống kê kinh nghiệm làm chủ đạo kết hợp điều tra khảo sát; quy trình dự báo được thực hiện theo chiều từ dưới lên (nhân viên bán hàng trực tiếp thu thập thông tin và báo cáo lên cấp quản lý và bộ phận kế hoạch).

4. Khóa luận thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua cỡ mẫu nào?
Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn chuyên sâu trực tiếp 5 cán bộ, nhân viên gồm Trưởng phòng Kinh doanh, nhân viên phòng kinh doanh và nhân viên bán hàng tại trụ sở công ty.

5. Mục tiêu kinh doanh năm 2016 được ban lãnh đạo công ty đặt ra là gì?
Mục tiêu năm 2016 của công ty là phấn đấu đạt doanh thu 70 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 450 triệu đồng và xây dựng quy trình quản lý theo tiêu chuẩn ISO 9001:2000.


Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Dung đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về quản trị và xây dựng kế hoạch bán hàng trong doanh nghiệp thương mại. Bằng việc kết hợp phương pháp phỏng vấn sơ cấp với phân tích dữ liệu tài chính 3 năm (2013 - 2015), tác giả đã làm rõ thực trạng, chỉ ra sai lệch trong công tác dự báo và lập ngân sách tại Công ty Cổ phần Đầu tư và Xuất nhập khẩu thiết bị An Phát. Các nhóm giải pháp đề xuất tập trung vào thành lập bộ phận nghiên cứu thị trường chuyên trách, chuẩn hóa mục tiêu theo mô hình SMART và quản lý ngân sách linh hoạt, đáp ứng mục tiêu phát triển kinh doanh của doanh nghiệp.