Chương I những vấn đề lý luận chung về lập dự án đầu tư 1. Sự cần thiết phải tiến hành đầu tư theo dự án khi thực hiện hoạt động đầu tư phát triển. Đặc điểm của hoạt động đầu tư phát triển Đầu tư phát triển là một phương thức đầu tư trực tiếp. Hoạt động này nhằm duy trì và tạo ra năng lực mới trong sản xuất kinh doanh dịch vụ và sinh hoạt đời sống của xã hội.
Bởi vậy, hoạt động đầu tư này có vai trò vô cùng quan trọng không chỉ đối với quá trình tăng trưởng và phát triển của các quốc gia mà còn quyết định đến sự ra đời, tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp. Song khác với các hoạt động đầu tư tài chính, đầu tư thương mại, đầu tư phát triển có những đặc điểm cơ bản sau : - Hoạt động đầu tư phát triển thường đòi hỏi số lượng vốn lớn và vốn này nằm khê đọng trong suốt quá trình thực hiện đầu tư. Đặc điểm này đòi hỏi người có vốn muốn ra được quyết định đầu tư chính xác phải phân tích được đầy đủ và chính xác các nội dung có liên quan đến khả năng thực hiện và thực hiện có hiệu quả hoạt động đầu tư đó như : Lựa chọn sản phẩm đầu tư nào để khai thác được những lợi thế của môi trường kinh tế, pháp lý, văn hoá, xã hội, điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên thiên. ; Nghiên cứu khía cạnh thị trường về sản phẩm đầu tư như xem xét sự phù hợp của sản phẩm với nhu cầu thị trường, mức độ cạnh tranh và chiếm lĩnh thị trường về sản phẩm sẽ đầu tư.
; Phân tích chọn các giải pháp kỹ thuật để sản xuất ra các sản phẩm hoặc thực hiện các hoạt động dịch vụ để đáp ứng nhu cầu thị trường như lựa chọn công nghệ thiết bị, đầu vào nguyên vật liệu, giải pháp thi công xây dựng công trình. ; Nghiên cứu khía cạnh tài chính để thực hiện các giải pháp kỹ thuật đã lưa chọn như xem xét nhu cầu vốn đầu tư, nguồn vốn huy động để đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư, dự tính kết quả và hiệu quả tài chính sẽ đạt được nếu thực hiện đầu tư ; Phân tích khía cạnh kinh tế- xã hội của hoạt động đầu tư để chỉ ra những đóng góp của hoạt động đầu vào sự phát triển kinh tế xã 5 hội để làm căn cứ cho việc xin giấy chứng nhận đầu tư hoặc xin tài trợ vốn cho hoạt động đầu tư - Đầu tư phát triển là họat động mang tính chất lâu dài. Tính lâu dài của hoạt động đầu tư được biểu hiện ở thời gian thi công xây dựng công trình và thời gian vận hành khai thác của dự án cho đến khi thu hồi đủ vốn hoặc cho đến khi kết thúc dự án thường kéo dài trong nhiều năm tháng. Chính vì vậy hiệu quả của hoạt động đầu tư phát triển chịu ảnh hưởng nhiều của các yếu tố tác động theo thời gian như yếu tố tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội.
Bởi vậy, để hoạt động đầu tư phát triển đạt được hiệu quả cao ,chủ đầu tư phải nghiên cứu các yếu tố rủi ro có khả năng xảy ra để đưa ra các biện pháp phòng ngừa. Mặt khác phải tính đến các yếu tố rủi ro có thể xảy ra trong từng nội dung phân tích để lựa chọn được phương án đầu tư có hiệu quả chắc chắn. - Các thành quả của hoạt động đầu tư phát triển là các công trình xây dựng sẽ hoạt động ngay tại nơi mà nó được tạo dựng lên. Do đó, việc lựa chọn địa điểm cho quá trình thực hiện đầu tư sẽ ảnh hưởng lớn đến quá trình thực hiện đầu tư và hiệu quả của hoạt động đầu tư.
Từ sự nghiên cứu các đặc điểm của hoạt động đầu tư phát triển cho thấy, để đảm bảo cho mọi công cuộc đầu tư đạt được hiệu quả kinh tế xã hội cao ,phải làm tốt công tác chuẩn bị đầu tư. Quá trình chuẩn bị đầu tư chính là quá trình lập và thẩm định các dự án đầu tư. Đó là quá trình xem xét, tính toán toàn diện các khía cạnh thị trường, kinh tế kỹ thuật, kinh tế tài chính, điều kiện tự nhiên, môi trường xã hội, pháp lý… có ảnh hưởng đến quá trình thực hiện đầu tư và hiệu quả của công cuộc đầu tư. Phải dự đoán được cả các yếu tố bất định có ảnh hưởng đến sự thành bại của công cuộc đầu tư 1.Khái niệm về dự án đầu tư: Tuỳ theo các góc độ xem xét khác khác nhau, có thể hiểu về dự án như sau: -Theo luật đầu tư năm 2005 :” Dự án đầu tư là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư trên địa bàn cụ thể , trong khoảng thời gian xác định 6 Nếu xét về mặt hình thức,dự án đầu tư được hiểu là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động và chi phí theo một kế hoạch nhằm đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai.
Nếu xét trên góc độ quản lý: dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả tài chính, kinh tế xã hội trong một thời gian dài. Nếu xét trên góc độ kế hoạch hoá: dự án đầu tư là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết của một công cuộc đầu tư sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế xã hội, là tiền đề để ra các quyết định đầu tư và tài trợ vốn Nếu xét về mặt nội dung: dự án đầu tư gồm tổng thể các hoạt động và chi phí cần thiết, được bố trí theo một kế hoạch chặt chẽ với lịch thời gian và địa điểm xác định để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhất định nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định trong tương lai. Từ khái niệm trên cho thấy trong các dự án đầu tư chứa đựng 4 thành phần cơ bản: Mục tiêu của dự án : mục tiêu của dự án nhằm đem lại lợị ích cho chủ đầu tư và góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Mục tiêu của dự án đựơc hiểu cụ thể như sau: - Mục tiêu phát triển thể hiện sự đóng góp của dự án vào việc thực hiện các mục tiêu chung của một quốc gia.
Mục tiêu này được thực hiện thông qua những lợi ích dự án mang lại cho nền kinh tế xã hội. - Mục tiêu trực tiếp của chủ đầu tư : đó là các mục tiêu cụ thể cần đạt được của việc thực hiện dự án. Mục tiêu này được thực hiện thông qua những lợi ích tài chính chủ đầu tư thu được từ dự án. Các kết quả: Đó là những kết quả cụ thể, có thể định lượng được tạo ra từ các hoạt động của dự án.
Các hoạt động: là những nhiệm vụ hoặc hành động được thực hiện trong dự án để tạo ra các kết quảcủa dự án. 7 Các nguồn lực: về vật chất, tài chính và con người cần thiết để tiến hành các hoạt động của dự án. Giá trị hoặc chi phí của các nguồn lực này chính là vốn đầu tư của dự án. Dự án đầu tư là công cụ để thực hiện hoạt động đầu tư phát triển có hiệu quả.
Nó có công dụng quan trọng không chỉ đối với chủ đầu tư mà còn cả đối với các cơ quan quản lý nhà nước và các nhà tài trợ vốn cho dự án 1. Công tác tổ chức soạn thảo dự án đầu tư 1. Lập nhóm soạn thảo Công việc đầu tiên của công tác soạn thảo dự án là lập nhóm soạn thảo. Nhóm soạn thảo gồm: chủ nhiệm dự án và các thành viên *Chủ nhiệm dự án là người chịu trách nhiệm chính về chất lượng dự án, tiến độ lập dự án và là người tổ chức và điều hành công tác lập dự án.
Chủ nhiệm dự án có thể thay mặt chủ đầu tư , thay mặt cơ quan tư vấn đầu tư để trình bày, bảo vệ dự án trước các cơ quan thẩm định nếu được uỷ nhiệm.Chủ nhiệm dự án có nhiệm vụ: - Lập quy trình, lịch trình soạn thảo bao gồm cả ước lượng và phân bổ kinh phí soạn thảo - Phân công công việc cho các thành viên trong nhóm - Tập hợp các chuyên viên thuộc các lĩnh vực khác nhau để giải quyết các nội dung của dự án - Tổng hợp các kết quả nghiên cứu của nhóm soạn thảo Để thực hiện nhiệm vụ trên, chủ nhiệm dự án phải là người có trình độ chuyên môn cao, có kinh nghiệm lập dự án, có uy tín trong lĩnh vực chuyên môn có liên quan đến dự án và có năng lực tổ chức nhất định để điều phối các công việc của dự án. Chủ nhiệm dự án cần ổn định trong suốt quá trình soạn thảo dự án * Các thành viên - Số lượng các thành viên phụ thuộc vào nội dung và quy mô của dự án. - Các thành viên phải là người có trình độ chuyên môn sâu về từng khía cạnh nội dung của dự án để đáp ứng được nội dung và yêu cầu của việc soạn thảo. Lập quy trình, lịch trình soạn thảo 8 Chủ nhiệm dự án là người trực tiếp lập quy trình và lịch trình soạn thảo 1.
Lập quy trình soạn thảo dự án Quy trình soạn thảo dự án gồm các bước công việc cơ bản sau: a.Nhận dạng dự án - Xác định dự án thuộc loại nào: dự án phát triển ngành, vùng hay dự án xây dựng mới, cải tạo, mở rộng. - Mục đích cụ thể của dự án - Chủ dự án - Làm rõ sự cần thiết phải có dự án - Thứ tự ưu tiên của từng dự án trong chiến lược phát triển kinh doanh của DN, ngành, trong chiến lược phát triển KTXH của địa phương, vùng, đất nước - Tính hợp pháp của ngành kinh doanh b.