CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE VAN DE UNG DỤNG GIS TRONG CONG TÁC GIAI PHONG MAT BANG THUOC DU AN GIAO THONG DO THI 1. Tổng quan về công tác giải phóng mặt bang trong các dự án giao thông đô thị 1. Các khái niệm về thu hồi đất, giải phóng mặt bằng Theo khoản 11 Điều 3, Luật đất đai năm 2013, thu hồi đất được định nghĩa như sau: Nhà nước thu hồi dat là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dung đất của người được Nhà nước trao tặng quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai [10]. Trong Luật đất đai và Luật Xây dựng hiện hành không có định nghĩa trực tiếp thé nào là giải phóng mặt bằng.
Có thé nói, giải phóng mặt bằng hay giải tỏa mặt bằng là một quá trình “làm sạch” diện tích dé bó trí dự án cả về pháp lý và vật chất thông qua việc thực hiện di dời các công trình xây dựng, vật kiến trúc, cây cối, hoa màu và một bộ phận dân cư trên một diện tích đất nhất định nhằm thực hiện quy hoạch, cải tạo xây dựng công trình mới. Trên thực tế, khái niệm “giải phóng mặt bằng” được dùng phô biến hiện nay là khi Nhà nước có quyết định thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế. Giải phóng mặt bang (GPMB) là việc làm bắt buộc khi thực hiện các công trình xây dựng ảnh hưởng đến tiến độ công trình. GPMB trong phát triển hạ tang giao thông đô thị lại đặc biệt quan trọng vì nó liên quan đến nhiều cá nhân, tô chức và nhiều ngành nghề trong xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công của các dự án, điều này đòi hỏi cần tiến hành GPMB thận trọng, nhanh chóng và đưa ra các phương án hiệu quả nhất.
Cơ sở pháp lý của công tác giải phóng mặt bằng Chính sách bồi thường, GPMB là nhiệm vụ quan trọng luôn được Đảng va Nhà nước quy định thông qua các văn bản pháp luật, bởi đây là cơ sở dé đảm bảo tiễn độ thi công các dự án nham phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Ngày 17/8/1994 Chính phủ ban hành Nghị định số 90/NĐ-CP quy định cụ thé các chính sách làm cơ sở dé thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB theo quy định khi Nhà nước thu hồi đất vào mục đích quốc phòng an nình, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. Nghị định này mang tính toàn diện cao và cụ thê hóa việc thực hiện chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Ngày 24/4/1998 Chính phủ ban hành Nghị định số 22/1998/NĐ-CP thay thế Nghị định 90/ND-CP và quy định rõ phạm vi, đối tượng áp dụng.
Đặc biệt người bị thu hồi đất có quyền được lựa chọn một trong ba phương án bồi thường: bằng tiền, bằng nhà ở hoặc bằng đất. Tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng hết được yêu cầu thực tế, chưa phù hợp với thực tiễn và gây phát sinh ra nhiều khiếu kiện. Sau khi Luật đất đai năm 2003 được ban hành, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản dưới luật như nghị định, thông tư nhằm cu thé hoá các điều luật: N ghi định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng dat, thu hôi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai, Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính phủ quy định bé sung về quy hoạch sử dụng dat, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Tại Khoản 3, Điều 54, Hiến pháp năm 2013 nêu rõ: “Nhà nước thu hồi đất do tô chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợp thật cần thiết do luật định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triên kinh tế - xã hội, vì lợi ích quốc gia, công cộng”.
Dé cụ thể hóa van đề này, quy định rõ tại các điều khoản tại Mục 1, Chương 6, Luật Dat dai 2013 và các văn bản dưới luật như: Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật Đất đai, Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, Nghị định số 01/2017/NĐ- CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành luật đất đai, Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đắt. Đối với Thành phố Hà Nội đang trong giai đoạn hoàn thiện cơ sở hạ tầng giao thông đô thị cần diện tích mặt bằng lớn để thực hiện thì cơ sở pháp lý về giải phóng mặt bằng càng phải minh bạch và rõ ràng. UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành các quyết định dé thực hiện công tác GPMB gồm: - Quyết định số 6239/QĐ-UBND ngày 15/10/2013 về trình tự thủ tục thu hồi đất giải phóng mặt bằng. Quyết định này quy định về trình tự, thủ tục ban hành kế hoạch tổ chức thực hiện thu hồi đất, khảo sát, điều tra, kiểm đếm, các biện pháp thu hồi đất, GPMB và quy định về trình tự, thủ tục ban hành Quyết định phân kỳ thu hồi đất, giao đất, GPMB.
- Quyết định số 96/2014/QĐ-UBND ngày 29/12/2014 về việc ban hành Quy định về giá các loại đất trên địa bàn thành phó Hà Nội áp dụng từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019. Quyết định này quy định các nguyên tắc cụ thể khi định giá đất và bảng giá đất tại tất cả các quận, huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội. - Quyết định số 06/2017/QĐ-UBND ngày 03/03/2017 về việc ban hành giá xây dựng mới nhà ở, nhà tạm, vật kiến trúc làm cơ sở xác định giá tri bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội. - Nghị quyết số 08/NQ-TU nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên dia bàn thành phố giai đoạn 2016-2020.
- Quyết định số 11/2017/QĐ-UBND ngày 31/3/2017 về việc ban hành quy định một số nội dung về thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng dat dé thực hiện dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Hà Nội. Quyết định này quy định một số điều liên quan đến công tác GPMB như Điều 5: Cung cấp thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dung đất; Điều 6: Quy định thắm quyền xây dựng kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiếm đếm, ban hành thông báo thu hồi đất, quyết định thu hồi đất; Điều 9: Quy định việc xác định ranh giới thu hồi đất phục vụ công tác thu hồi, ban hành kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm va ra thông báo thu hồi đất, lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Điều 10: Quy định hồ sơ và trình tự thu hồi đất; Điều 16, 17, 19: Quy định trách nhiệm của các Sở ban ngành, các UBND cấp huyện, các UBND cấp xã, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường GPMB. Như vậy, các quy định pháp luật về lập, điều chỉnh, xét duyệt và tô chức thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng là căn cứ pháp lý quan trọng dé đảm bảo mặt bằng xây dựng các dự án phát triển đất nước cũng như trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Đặc thù của công tác giải phóng mặt bằng cho các dự án giao thông đô thị Quy hoạch giao thông đô thị bao gồm việc xác định quỹ đất dành cho xây dựng và phát triển giao thông, vi trí, quy mô công trình đầu mối; tổ chức hệ thống giao thông đô thị trên mặt đất, trên cao và đưới mặt đất; xác định phạm vi bảo vệ va hành lang an toàn giao thông [9].
Các dự án phát triển giao thông đô thị là các dự án trọng điểm luôn nhận được sự quan tâm, đầu tư của Nhà nước và chính quyền địa phương. Một số đặc thù của công tác giải phóng mặt bằng trong các dự án giao thông đô thị: - Đa số các dự án là các tuyến đường dạng tuyến kéo dài có thê nằm trên địa bàn một xã (phường) hoặc năm trên địa bàn nhiều huyện (quận) trong một tỉnh hoặc nằm trên địa bàn nhiều tỉnh. Vì vậy, hệ thống chính sách pháp luật về công tác giải phóng mặt bằng ở các địa phương sẽ có sự khác nhau gây khó khăn cho công tác GPMB. - Có sự chênh lệch giá đất tại khu vực giáp ranh có cùng mục đích sử dụng đất.
Theo Khoản 2 Điều 13 Nghị định 43/2014 ND-CP cho phép dat giáp ranh của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có chênh lệch về mức giá không quá 30%. Với những trường hợp giá đất chênh lệch hơn 30% thì UBND các tỉnh giáp ranh phải chủ động thống nhất. Nếu không thống nhất được thì phải báo cáo Bộ TN&MT trước ngày 15 tháng 9 của năm xây dựng bảng giá đất đề giải quyết. - Các tuyến đường da phan được triển khai theo từng giai đoạn và kéo dài trong vòng nhiều năm.
Trong thời gian đó, hệ thống chính sách pháp luật tại nhiều địa phương có sự thay đổi và đơn giá bôi thường về đất và tài sản trên đất cũng thay đối dân đến sự chênh lệch về giá bồi thường trên cùng một tuyến đường. - Các đoạn đường được đầu tư xây dựng theo các hình thức đầu tư khác nhau sẽ có đơn giá và phương án bồi thường GPMB khác nhau. Việc này có thể gây bức xúc cho người dân khi triển khai thực hiện các phương án bồi thường. Công tác giải phóng mặt bằng trong các dự án giao thông đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội a.
Trình tự các bước công tác GPMB cua các dự án giao thông do thị trên địa ban thành phó Hà Nội Công tác GPMB cho một dự án giao thông đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nôi được thực hiện theo từng giai đoạn: Giai đoạn 1 là việc thành lập bản đồ hiện trạng khu vực nghiên cứu quy hoạch để làm cơ sở lập và xác định chỉ giới đường đỏ cho dự án.