CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC KINH DOANH 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ LÍ THUYẾT CƠ BẢN 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm chiến lược và chiến lược kinh doanh của DN Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về chiến lược.
Qua tìm hiểu và kế thừa từ các công trình nghiên cứu trước, có thể thấy có một số khái niệm về chiến lược của các tác giả như sau: Khái niệm chiến lược của doanh nghiệp Theo Alfred D. Chandler (1962) cho rằng: “chiến lược là việc xác định các mục tiêu cơ bản dài hạn của một doanh nghiệp và thực hiện chương trình hoạt động cùng với việc phân bổ các nguồn lực cần thiết để đạt được những mục tiêu ấy”. Theo Michael Porter (1996): “Chiến lược là việc tạo ra một sự hài hòa giữa các hoạt động của một công ty. Sự thành công của chiến lược chủ yếu dựa vào việc tiến hành tốt nhiều việc và kết hợp chúng với nhau, cốt lõi của chiến lược là “lựa chọn cái chưa được làm”.
Theo Johnson và Scholes (1999): “Chiến lược là việc xác định phương hướng và và quy mô của một tổ chức trong dài hạn, ở đó tổ chức phải giành được lợi thế thông qua việc kết hợp các nguồn lực trong một môi trường mang tính cạnh tranh nhằm thỏa mãn tốt nhu cầu thị trường cũng như đáp ứng kỳ vọng của các nhân tố có liên quan đến tổ chức”. Như vậy đã có rất nhiều các nhà kinh tế học đưa ra các khái niệm khác nhau về chiến lược. Về cơ bản, có thể hiểu: “Chiến lược là những định hướng cho doanh nghiệp với những mục tiêu dài hạn và đưa ra những cách thức để doanh nghiệp thực hiện được những mục tiêu dài hạn đó dựa trên việc sử dụng một cách tốt nhất nguồn lực của doanh nghiệp”. Khái niệm chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp Theo Alan Rowe (1998): Chiến lược kinh doanh là chiến lược cạnh tranh (chiến lược định vị), là các công cụ, giải pháp nguồn lực để xác lập vị thế chiến lược nhằm đạt tới mục tiêu dài hạn của doanh nghiệp.
Theo PGS TS Nguyễn Bách Khoa (2004): Chiến lược kinh doanh là một thông báo chi tiết về giới hạn, nhiệm vụ, các mục tiêu của đơn vị kinh doanh, các phương pháp nhằm đạt được các mục tiêu dài hạn của công ty. Từ khái niệm của chiến lược thì có nhiều học giả như Alfred Chandler, Johnson & Scholes … cũng đã đưa ra các khái niệm về chiến lược kinh doanh với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Tuy nhiên, nói một cách tổng quát thì: “Chiến lược kinh doanh là 7 Luan van một tập hợp các hoạt động và quyết định nhằm xây dựng mục tiêu cũng như các kế hoạch để đạt được mục tiêu đó, nó cho thấy Công ty đang và sẽ thực hiện các hoạt động kinh doanh gì và Công ty sẽ đi vào lĩnh vực kinh doanh gì”. Nói một cách cụ thể ta có thể hiểu chiến lược kinh doanh liên quan nhiều hơn tới việc làm thế nào doanh nghiệp có thể cạnh tranh nhiều hơn trên một thị trường cụ thể.
Nó liên quan tới các quyết định chiến lược về việc lựa chọn sản phẩm, đáp ứng nhu cầu khách hàng, giành lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ, khai thác và tạo ra được cơ hội mới. Nội dung của chiến lược kinh doanh Chiến lược kinh doanh là công cụ mà doanh nghiệp sử dụng để vạch ra hướng đi, vạch ra quỹ đạo tương đối dài về mặt thời gian, là công cụ dự báo những bước đi trong tương lai của doanh nghiệp trong sự thay đổi của môi trường. Nội dung chiến lược kinh doanh phải thể hiện được hai mặt: Thứ nhất, phải đưa ra được những mục tiêu lớn, mục tiêu dài hạn được đảm bảo thực hiện bằng các giải pháp, công cụ hữu hiệu. Trong các mục tiêu của chiến lược kinh doanh, các nhà quản trị doanh nghiệp sẽ xác định đâu là mục tiêu quan trọng nhất, chủ yếu nhất mà doanh nghiệp muốn đạt được.
Doanh nghiệp cần phải giải quyết những mục tiêu nhỏ để có cơ sở thực hiện được mục tiêu chính. Mỗi một mục tiêu nhỏ có những nhiệm vụ riêng, cần được phân chia thực hiện theo chức năng của từng bộ phận trong doanh nghiệp. Mối liên kết chặt chữ giữa các mục tiêu nhỏ và mục tiêu lớn là căn cứ đảm bỏ chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp là có tính khả thi. Thứ hai, phải định hướng rõ ràng cho các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Chiến lược kinh doanh không chỉ là những mục tiêu mà còn gồm các chương trình hành động hướng mục tiêu. Chương trình hành động là những cách thức triển khai thực hiện mục tiêu đặt ra. Những cơ sở để xây dựng chương trình dựa trên các nguồn lực của doanh nghiệp. Cách thức triển khai chính là sử dụng các nguồn lực này để giải quyết từng nhiệm vụ được chi tiết rõ trong từng mục tiêu nhỏ.
Các chương trình hành động phải được sắp xếp theo thứ tự hợp lý, không gây xáo trộn khi triển khai. Khái niệm các cấp chiến lược của doanh nghiệp Trong bất kỳ tổ chức nào, các chiến lược đều tồn tại ở một vài cấp độ khác nhau. Theo Michael Porter (1980), chiến lược được chia thành 3 cấp độ: (1) Chiến lược cấp công ty: Chiến lược cấp công ty do hội đồng quản trị chịu trách nhiệm xây dựng. Chiến lược cấp công ty liên quan tới mục tiêu tổng thể và quy mô của doanh nghiệp để đáp ứng được kỳ vọng của các cổ đông.
Chiến lược cấp công ty được coi như lời công bố về mục tiêu dài hạn và định hướng phát triển của tổ chức. Chiến lược cấp kinh doanh phải chỉ ra được cách thức doanh nghiệp cạnh tranh, xác định vị thế cạnh tranh cho các SBU và làm thế nào để phân bổ nguồn lực hiệu quả. (3) Chiến lược cấp chức năng: Chiến lược cấp chức năng như là một lời công bố chi tiết về các mục tiêu và phương thức hành động ngắn hạn nhằm đạt được các mục tiêu dài hạn của các SBU và mục tiêu dài hạn của tổ chức. Chiến lược cấp chức năng giải quyết các vấn đề đáp ứng của lĩnh vực chức năng đối với môi trường tác nghiệp.
Khái niệm hoạch định chiến lược kinh doanh Hiện nay tồn tại nhiều định nghĩa khác nhau về công tác hoạch định chiến lược kinh doanh trong doanh nghiệp của các tác giả như: Theo Alfred Chandler (1962): “ Hoạch định chiến lược kinh doanh là việc xác định mục tiêu chủ yếu dài hạn của doanh nghiệp. Từ đó, lựa chọn phương thức hành động và phân bổ các tài nguyên thiết yếu của doanh nghiệp để thực hiện các mục tiêu đó”. Anthony (1965): “Hoạch định chiến lược là một quá trình quyết định các mục tiêu của doanh nghiệp, về những thay đổi trong các mục tiêu, về sử dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu của doanh nghiệp, các chính sách để quản lý các thành quả hiện tại, sử dụng và sắp xếp các nguồn lực”. Theo Lê Văn Tâm (2000): “Hoạch định chiến lược là quá trình đề ra các mục tiêu, các công việc cần phải thực hiện của công ty, tổ chức những nghiên cứu để chỉ rõ những nhân tố chính của môi trường bên ngoài và bên trong doanh nghiệp, xây dựng mục tiêu dài hạn, lựa chọn trong số chiến lược thay thế”.
Tuy các tác giả có các cách diễn đạt quan điểm của mình khác nhau, nhưng nhìn chung có thể hiểu rằng: Chiến lược kinh doanh là kế hoạch kiểm soát và sử dụng nguồn lực, tài sản và tài chính nhằm mục đích nâng cao và đảm bảo những quyền lợi thiết yếu của mình. Một số lý thuyết có liên quan Nghiên cứu về hoạch định chiến lược cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu về hoạch định chiến lược, trong đó các tác giả đã đưa ra các quan điểm về hoạch định chiến lược khác nhau gắn với từng quy trình hoạch định chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Dưới đây là hai cách tiếp cận khác nhau về hoạch định chiến lược: Theo Nguyễn Hoàng Long – Nguyễn Hoàng Việt (2015), giáo trình Quản trị chiến lược Đại học Thương mại: Hình thành chiến lược là giai đoạn đầu của quản trị chiến lược. Các giai đoạn của quá trình quản trị chiến lược có liên quan mật thiết và bổ sung cho nhau.
Theo giáo trình môn quản trị chiến lược của trường đại học Thương Mại thì quy trình hoạch định chiến lược cho các doanh nghiệp nói chung bao gồm 6 bước: 9 Luan van Bước 1: Sáng tạo tầm nhìn chiến lược. Doanh nghiệp xác định hình ảnh, tiêu chuẩn, hình tượng độc đáo và lý tưởng tỏng tương lai, là những điều doanh nghiệp nên đạt hoặc trở thành. Bước 2: Hoạch định sứ mạng kinh doanh. Doanh nghiệp tìm ra lý do tồn tại, ý nghĩa của sự tồn tại và hoạt động của doanh nghiệp.
Thể hiện rõ hơn niềm tin và chỉ dẫn hướng tới tầm nhìn. Sứ mạnh kinh doanh thường được thể hiện dưới dạng bản tuyên bố về sứ mạng của doanh nghiệp. Bước 3: Thiết lập các mục tiêu chiến lược. Doanh nghiệp xác định những trạng thái, những cột mốc, những tiêu thức cụ thể mà doanh nghiệp muốn đạt được trong khoảng thời gian nhất định.
Các mục tiêu chiến lược được chuyển hóa cụ thể từ tầm nhìn và sứ mạng. Doanh nghiệp cần xác định các mục tiêu dài hạn và mục tiêu ngắn hạn cho mình. Bước 4: Phân tích môi trường bên ngoài. Doanh nghiệp tiến hành phân tích môi trường vĩ mô và môi trường ngành.
Môi trường vĩ mô bao gồm các yếu tố: kinh tế, chính trị pháp luật, văn hóa xã hội, khoa học công nghệ. Phân tích môi trường ngành gồm có phân tích các đối thủ cạnh tranh, khách hàng, nhà cung cấp… Bước 5: Phân tích môi trường bên trong. Doanh nghiệp cần phân tích các yếu tố như nguồn nhân lực, tài chính kế toán, các hoạt động marketing, nghiên cứu và phát triển, sản xuất. Bước 6: Lựa chọn chiến lược.
Để lựa chọn được chiến lược, doanh nghiệp cần dùng các mô hình, các công cụ để phân tích và đưa ra chiến lược phù hợp với mục tiêu và định hướng của doanh nghiệp. Theo Ngô Kim Thanh (2011), giáo trình Quản trị chiến lược trường Đại học Kinh tế Quốc dân: Theo tác giả Ngô Kim Thanh, quy trình hoạch định chiến lược kinh doanh cho doanh nghiệp cần trải qua 4 bước: Bước 1: Xác định chức năng, nhiệm vụ. Chức năng, nhiệm vụ là nguyên nhân cho sự ra đời của doanh nghiệp. Xác định đúng chức năng nhiệm vụ sẽ diễn tả mục đích của tổ chức, khách hàng, sản phẩm và dịch vụ, thị trường, triết lý kinh doanh và các kỹ thuật cơ bản được sử dụng.