Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng e-book trong dạy học hóa học Chương 2: Xây dựng và sử dụng E- BOOK Hoá học lớp 10 nâng caophần cơ sở hóa học chung Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG E-BOOK TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 1. Lịch sử về thiết kế và sử dụng e-book trong dạy học hóa học Từ vài năm nay, tại nước Pháp đã áp dụng thử nghiệm hệ thống “Môi trường làm việc kỹ thuật số” trong trường học và bây giờ nó đã trở thành phương tiện thông tin liên lạc không thể thiếu, cho phép học sinh, giáo viên và thậm chí phụ huynh xem sách giáo khoa cũng như là bài tập của con em và các thông tin của chính quyền thông qua Internet. Ở châu Á, Bộ Giáo dục Hàn Quốc cũng đã đề ra kế hoạch chuyển tất cả sách giáo khoa ở phổ thông thành sách điện tử vào năm 2015. Như vậy, có thể thấy việc dạy học sử dụng e-book tại các nước phát triển đang trở nên phổ biến, mang lại nhiều lợi ích cho xã hội.
Hòa nhịp cùng xu hướng phát triển của thế giới, tại Việt Nam e-book nhanh chóng trở thành đề tài nghiên cứu của sinh viên đại học và các học viên cao học. Sau đây là một số tác giả quan tâm tới việc thiết kế e-book hướng dẫn tự học môn Hóa học cho học sinh phổ thông: Nguyễn Thị Minh Trang, Thiết kế e-book hóa học lớp 10 NC chương 5 nhóm halogen (2010), Luận văn tốt nghiệp – Đại học sư phạm Hà Nội. Đinh Thị Hồng Nhung, Thiết kế E-book hóa học vô cơ 11 NC (2007), luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học sư phạm Hà Nội. Nguyễn Thị Nhung, Thiết kế e-book hóa học 11 NC- chương 4 : Đại cương về hóa học hữu cơ, Luận văn tốt nghiệp đại học.
Nguyễn Thúy Hằng, Thiết kế e-book hóa học 12 nâng cao phần kim loại (2008), Luận văn thạc sĩ – K16 – Đại học sư phạm Hà nội. Lê Thị Dạ Thảo, Thiết kế e-book hóa học 11 nâng cao phần hữu cơ (2008), Luận văn thạc sĩ – K16 – Đại học sư phạm Hà Nội. Phạm Thị Kiều Hạnh, Thiết kế e-book hóa học lớp 10 nâng cao, nhóm halogen và nhóm oxi (2010), Luận văn thạc sĩ – Đại học sư phạm Hà Nội.[12] Nguyễn Thị Ngà, Những vấn đề lý thuyết và bài tập hóa học phần “Hóa học cơ sở” nhưng hệ thống movies, tranh ảnh minh họa còn ít.[18] 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vũ Thị Hồng, Thiết kế e-book hóa học lớp 12 nhằm hỗ trợ tự học cho học sinh chuyên hóa họcphần hữu cơ (2011), Luận văn thạc sĩ – Đại học sư phạm Hà Nội.[13] Những e-book trên qua phần thực nghiệm sư phạm đã chứng tỏ tính khả thi, hiệu quả nâng cao chất lượng dạy học Hóa học. Tuy nhiên, đến nay các e-book này vẫn chưa được sử dụng rộng rãi trong thực tiễn dạy học, chưa phát huy được các ưu điểm của chúng.
Vì thế rất cần nhiều nghiên cứu khác để có thể mở rộng quy mô ảnh hưởng của hướng nghiên cứu đầy triển vọng này. Đổi mới phƣơng pháp dạy học 1. Các xu hướng đổi mới phương pháp dạy học Việc đổi mới giáo dục nói chung và THPT nói riêng được thể hiện trong nhiều văn bản của nhà nước, đặc biệt trong các văn bản: • CT30/1998/CT-TTg về chủ trương phân ban [9]; • Nghị quyết 40/2000/QH10 về đổi mới CT GDPT [21]; • Chỉ thị 14/2001/CT-TTg về thực hiện NQ 40 [10]; • Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 [11]; • Luật Giáo dục (sửa đổi năm 2005). [15] Trong đó về PPDH, Luật giáo dục 2005 điều 28.2 quy định ”Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.
Vậy có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng học sinh tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động. Để đáp ứng được điều đó thì PPDH cần đổi mới theo các xu hướng sau đây: - Phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học. Chuyển trọng tâm hoạt động từ giáo viên sang học sinh. Chuyển lối học từ thông báo tái hiện sang sáng tạo, tìm tòi, khám phá.
- Cá thể hóa việc dạy học. - Sử dụng tối ưu các phương tiện dạy học đặc biệt là tin học và công nghệ thông tin vào dạy học. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tăng cường khả năng vận dụng kiến thức vào đời sống. Chuyển từ lối học nặng về tiêu hóa kiến thức sang lối học coi trọng việc vận dụng kiến thức.
- Cải tiến việc kiểm tra và đánh giá kiến thức. - Phục vụ ngày càng tốt hơn hoạt động tự học và phương châm học suốt đời. - Gắn dạy học với nghiên cứu khoa học với mức độ ngày càng cao (theo sự phát triển của học sinh, theo cấp học, bậc học). Trong các xu hướng trên thì việc phát huy tính tích cực và khả năng tự học của học sinh đang là những xu hướng đổi mới quan trọng về phương pháp dạy và học hiện nay.
Phương hướng đổi mới PPDH hóa học ở trường THPT Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, để đổi mới phương pháp theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh nhằm đạt được mục tiêu dạy học hóa học THPT ban nâng cao, giáo viên cần phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động của học sinh. Trong đó đặc biệt chú trọng đến: - Năng lực sáng tạo. - Tính mềm dẻo, linh hoạt. - Tính thích ứng nghề nghiệp.
- Năng lực hợp tác hành động. Đổi mới hoạt động học tập của học sinh Học hóa học không phải là quá trình được dạy, là sự tiếp nhận một cách thụ động những tri thức hóa học mà chủ yếu là học sinh tự học, tự nhận thức, tự khám phá tìm tòi các tri thức hóa học một cách chủ động, tích cực, là quá trình tự phát hiện và giải quyết các vấn đề. Học sinh tiến hành các hoạt động sau: - Tự phát hiện hoặc nắm bắt vấn đề do giáo viên nêu ra. - Hoạt động cá nhân hoặc hợp tác theo nhóm nhỏ để tìm tòi, giải quyết các vấn đề đặt ra.
Các hoạt động có thể là: dự đoán tính chất, hiện tượng thí nghiệm; làm thí nghiệm, quan sát, mô tả, giải thích và rút ra kết luận…; phán đoán, suy luận, đề ra giả thuyết; trả lời câu hỏi; giải bài toán hóa học; quan sát sơ đồ, hình ảnh, tranh vẽ…; đọc sách giáo khoa, thu thập và xử lý thông tin, trả lời câu hỏi, rút ra nhận xét; tham gia thảo luận nhóm: trình bày quan điểm của mình, lắng nghe, nhận xét ý kiến của người khác; báo cáo kết quả hoạt động cá nhân hay nhóm; rút ra kết luận… 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã biết để giải thích một số hiện tượng hóa học giải quyết một số vấn đề xảy ra trong đời sống và sản xuất. - Tự học, tự đánh giá và đánh giá việc nắm kiến thức kĩ năng của bản thân và của nhóm. Đổi mới hoạt động dạy của giáo viên Dạy hóa học chủ yếu là quá trình giáo viên thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, điều khiển các hoạt động của học sinh để đạt được các mục tiêu cụ thể ở mỗi bài, chương, phần hóa học cụ thể. Hoạt động của giáo viên là: - Thiết kế giáo án bao gồm các hoạt động của giáo viên và học sinh theo những mục tiêu cụ thể của bài học hóa học mà học sinh cần đạt được, thiết kế hệ thống câu hỏi và bài tập để định hướng cho học sinh hoạt động.
- Tổ chức các hoạt động trên lớp để học sinh hoạt động theo cá nhân hoặc theo nhóm. - Định hướng, điều chỉnh các hoạt động của học sinh. - Thiết kế và thực hiện việc sử dụng các phương tiện trực quan, hiện tượng thực tế, thí nghiệm hóa học, mô hình mẫu vật như là nguồn để học sinh khai thác, tìm kiếm, phát hiện những kiến thức, kĩ năng về hóa học. - Tạo điều kiện cho học sinh được vận dụng nhiều hơn những tri thức của mình để giải quyết một số vấn đề có liên quan tới hóa học trong đời sống và sản xuất.
Đổi mới phương pháp dạy học hóa học theo hướng dạy học tích cực - Sử dụng yếu tố tích cực của các phương pháp dạy học nêu vấn đề, đàm thoại, tìm tòi, thí nghiệm nghiên cứu… - Sử dụng các phương pháp trực quan, phương pháp thuyết trình…theo hướng tích cực nhất. - Vận dụng một cách sáng tạo có chọn lọc một số quan điểm dạy học mới như: dạy học hợp tác, dạy học kiến tạo, dạy học theo dự án… - Sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học đã có với thiết bị dạy học hiện đại một cách linh hoạt, sáng tạo giúp học sinh tự học theo cá nhân và nhóm để thu thập và xử lý thông tin. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Sử dụng thiết bị thí nghiệm hóa học theo định hướng chủ yếu là nguồn để học sinh nghiên cứu, khai thác tìm tòi kiến thức hóa học. - Kết hợp bài giảng trên lớp với bài tập một cách linh hoạt, giúp học sinh tích cực, chủ động lĩnh hội tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo; từ đó học sinh biết vận dụng các kiến thức và kĩ năng để giải quyết mọi tình huống xảy ra.
- Nêu và giải quyết vấn đề trong dạy học theo hướng gợi mở, tránh cho học sinh tình trạng tiếp thu thụ động một chiều. Thông qua các tình huống có vấn đề, giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề. - Sử dụng sách giáo khoa như là nguồn tư liệu để học sinh tự học, tự nghiên cứu, tự giác nhận thức, thu thập và xử lí thông tin một cách hiệu quả nhất. Ứng dụng ICT vào dạy học hóa học Hóa học là một môn khoa học bao gồm cả lý thuyết và thực hành.
Vì vậy khi tiến hành giảng dạy một tiết hóa học người giáo viên có thể gặp các khó khăn như: - Thuyết giảng về vấn đề lý thuyết trừu tượng, khó diễn đạt (hình dạng phân tử, sự liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử, khái niệm obital nguyên tử…).