PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Gia đình luôn được coi là nơi bình yên nhất của con người, là nơi mà mỗi thành viên tìm được sự sẻ chia và yêu thương, là nơi tiếp sức cho con người có thêm nhiều nghị lực để vượt qua những áp lực công việc và khó khăn của cuộc sống. Từ trước đến nay, gia đình luôn luôn được coi là tổ ấm, là nơi thỏa mãn những nhu cầu tình cảm và vật chất của các thành viên. Tuy nhiên, bên cạnh đó, gia đình cũng là nơi mà bạo lực có thể xảy ra; để lại những tổn thương cho người trong cuộc.
Bạo lực gia đình tuy không là đề tài mới xong vẫn rất thời sự. Bên cạnh những gia đình được xem là tổ ấm thực sự thì tình trạng bạo lực mà nạn nhân chủ yếu là người phụ nữ - người vợ trong gia đình vẫn xảy ra ở mọi lúc, mọi nơi đến mức báo động. Điều này gây ảnh hưởng lớn tới nền tảng gia đình và xã hội bởi gia đình có tốt thì xã hội mới ổn định và phát triển. Ngày nay, bạo lực gia đình đối với phụ nữ đã trở thành một vấn đề mang tính toàn cầu, xảy ra ở nhiều quốc gia trên thế giới và được nhiều tổ chức cũng như các nhà nghiên cứu quan tâm.
Bạo lực gia đình không còn được xem là chuyện nội bộ của mội gia đình, nó đã trở thành một vấn đề xã hội gây nhức nhối; trong đó người được cho là chịu nhiều ảnh hưởng nhất chính là phụ nữ. Phải nói rằng bạo lực trong gia đình nhằm chống lại phụ nữ là một vấn đề tồn tại trong các chế độ xã hội, nó có ở tất cả các nước có trình độ văn minh khác nhau và Việt Nam cũng không nằm ngoài tình trạng này. Kết quả nhiều cuộc khảo sát và báo cáo địa phương cho thấy, hậu quả của bạo lực gia đình là rất lớn vì nó không chỉ ảnh hưởng tới nạn nhân mà còn tới người thân của họ, gây tốn kém về chi phí cho công tác điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, chữa trị thương tích và công tác trợ giúp nạn nhân của bạo lực gia đình. Đặc biệt, nạn nhân của bạo lực gia đình rất cần sự giúp đỡ của xã hội và cộng đồng.
Những số liệu chính thức về bạo lực gia đình, dù trên thực tế con số này có thể cao hơn rất nhiều, song đã cung cấp những bằng chứng về mức độ nghiêm trọng của bạo lực mà người phụ nữ phải trải qua trong cuộc sống gia đình. Thực tế cho thấy bạo lực gia đình cũng đang là một vấn nạn của toàn xã hội mà bản thân người phụ nữ trong gia đình thường giấu kín, e ngại khi đề cập, chia sẻ hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các thành viên trong gia đình hay cơ quan chức năng. Sự im lặng, kỳ thị của cộng đồng và “văn hóa đổ lỗi” là những rào cản khiến người bị bạo lực không 1 dám lên tiếng và tìm kiếm sự giúp đỡ. Do đó việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ hỗ trợ với nạn nhân bạo lực còn nhiều hạn chế.
Điều này cũng đồng nghĩa với việc khi những nạn nhân tìm đến các đơn vị hỗ trợ cũng là lúc họ đang cố gắng bám lấy “chiếc phao cứu trợ” cuối cùng của mình. Ngoài việc bị tổn thương về mặt thể chất do bạo lực gia đình gây ra, nạn nhân cũng đã phải đấu tranh và chịu đựng nỗi đau tinh thần một cách sâu sắc. Hậu quả của bạo lực đối với tâm lý phụ nữ bị bạo lực gia đình là rất nghiêm trọng, nó để lại những di chứng nặng nề ảnh hưởng tới cuộc sống hôn nhân. Trong quá trình thực tập tác giả nhận thấy hầu hết tất cả các nạn nhân bị bạo lực gia đình đều gặp phải những bất ổn về mặt tâm lý theo nhiều cấp độ khác nhau.
Đặc biệt, có thể nói vấn nạn phụ nữ bị bạo lực gia đình không còn quá xa lạ với chúng ta nhưng những nghiên cứu tập trung vào hỗ trợ tâm lý cho phụ nữ bị bạo lực gia đình từ cách tiếp cận của Công tác xã hội là không nhiều. Với những thực trạng đã nêu trên và xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, tác giả lựa chọn đề tài: “Công tác xã hội cá nhân hỗ trợ phụ nữ bị bạo lực gia đình (nghiên cứu trường hợp tại Ngôi nhà Bình yên Hà Nội)” làm đề tài nghiên cứu luận văn tốt nghiệp. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích Trên cơ sở làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về việc hỗ trợ phụ nữ bị bạo lực, khoá luận đề xuất các giải pháp từ góc độ công tác xã hội để hỗ trợ phụ nữ bị bạo lực trong Ngôi nhà Bình Yên Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng hoạt động của Công tác xã hội cá nhân với trong hỗ trợ phụ nữ bị BLGĐ.
Nghiên cứu trường hợp cụ thể về phụ nữ bị bạo lực gia đình và đưa ra biện pháp hỗ trợ hợp lý. Sử dụng kiến thức, kỹ năng của công tác xã hội cá nhân để hỗ trợ phụ nữ bị bạo lực gia đình. Nhiệm vụ Nhiệm vụ thứ nhất, phân tích các tài liệu thứ cấp liên quan đến vấn đề phụ nữ bị bạo lực gia đình đang được trợ giúp tại Ngôi nhà Bình yên Hà Nội. Nhiệm vụ thứ hai, ứng dụng kiến thức, kỹ năng của công tác xã hộ tác nhân trong việc hỗ trợ tâm lý đối với phụ nữ bị bạo lực gia đình tại địa bàn nghiên cứu.
2 Thang Long University Library Nhiệm vụ thứ 3, Đưa ra một số đề xuất về công tác xã hội nhằm trợ giúp hỗ trợ tâm lý phụ nữ bị bạo lực gia đình tại Ngôi nhà Bình Yên Hà Nội. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Bạo lực gia đình có thể nói là một hiện tượng xã hội đã xảy ra từ khi gia đình mới hình thành và vẫn còn tồn tại đến tận ngày nay. Mọi thành viên trong gia đình đều có thể là nạn nhân của BLGĐ và nạn nhân chính của bạo lực lại là phụ nữ và trẻ em. Chính vì vậy đã có nhiều công trình nghiên cứu, các cuộc hội thảo chuyên ngành đã được diễn ra ở cả trong nước và quốc tế cùng bàn luận, đưa ra những cách tiếp cận khác nhau khi bàn về vấn đề BLGĐ, đóng góp và cái nhìn chung cho lĩnh vực này.
Những tài liệu đã được công bố dưới đây luôn là những tài liệu tham khảo quan trọng trong việc nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn: “Công tác xã hội cá nhân hỗ trợ phụ nữ bị bạo lực gia đình (nghiên cứu trường hợp tại Ngôi nhà Bình yên Hà Nội)”. Nghiên cứu trên thế giới Hiện nay đã có rất nhiều tác phẩm trong và ngoài nước viết về vấn đề bạo lực chống lại phụ nữ trong đó có rất nhiều các tác phẩm của các tác giả nước ngoài nhưng điều đáng tiếc là lại có rất ít các tác phẩm được dịch ra tiếng Việt. Trong các tác phẩm tiếng Anh có thể kể đến tác phẩm “Freedom from Violence – Women’s Strategies from Around the World” (Tự do từ bạo lực – Chiến lược toàn cầu của phụ nữ, 1992) của nhiều tác giả do Margaret Schuler chủ biên. Tác phẩm này đã phản ánh được thực trạng bạo lực chống phụ nữ từ nước Mỹ đến các nước đang phát triển ở Châu Á đến Châu Phi và Châu Mỹ latinh như Srilanka, Pakistan, Ấn Độ, Malaysia, Thái Lan, Sudan, Zimbabwe, Mexico, Brazil, Bolivia, Chile.
Tính đa dạng của hoàn cảnh, văn hóa, nguyên nhân, các hình thức bạo lực diễn ra ở cả nơi làm việc, đường phố, gia đình mà tác giả phản ánh đã nói lên tính phổ biến của các dạng bạo lực chống lại phụ nữ trong đó có BLGĐ. Các bài viết đã cung cấp một cái nhìn toàn cảnh về vấn đề và chiến lược liên quan đặc biệt đến bạo lực giới. Đó là mở rộng chương trình tuyên truyền vận động, giáo dục (IEC), cải cách luật pháp và hành động chống bạo lực đối với phụ nữ (Marget Schuler, 1992). Tác phẩm “Violence, Silence, and Anger – Women’s Writing as Transgression” (Bạo lực, sự im lặng và sự giận dữ - Các bài viết của phụ nữ như là một tội lỗi) của nhiều tác giả do Deirdre Lashgari chủ biên (1995).
Cuốn sách là cơ sở cho các nhà nữ quyền trình bày các tư tưởng về sự im lặng, sự tức giận và nhu cầu nói lên tiếng nói chống lại bạo lực. Nhiều hình thức bạo lực như áp bức tình dục, áp bức của chủ nghĩa thực dân, 3 sự đối kháng giữa mẹ và con gái, các chủ đề chống chiến tranh và hậu quả của nó đối với phụ nữ và trẻ em, các vấn đề giới, chủng tộc, giai cấp, văn hóa và bạo lực đã được đề cập đến. Năm 2004, các tác giả Margaret Brome, Janet Saul, Karen Lang, Rebeca Lee- PEthel, Neil Rainford, Jocelyn Wheaton đã đề cập đến các vấn đề như làm thế nào để “phòng ngừa” bạo lực tình dục, trong tài liệu CDC, Sexual violence prevention: beginning the dialogue, các tác giả đã xây dựng các khái niệm, phương pháp hành động dựa trên cơ sở y tế công cộng nhằm phòng ngừa và bảo vệ các nạn nhân bạo lực tình dục. Từ “Thảo luận ban đầu này của y tế công cộng” đã đặt nền tảng cho các cuộc đối thoại trong tương lai về các chương trình phòng chống bạo lực tình dục cá nhân và tập thể từ đó xác định chiến lược và các cơ hội để tối đa hóa hiệu quả của các chương trình can thiệp.
Tạp chí quốc tế về phúc lợi xã hội (International Journal of Social Welfare) số 18/2009 đã đăng tải bài viết của tác giả Weinechall, K. và Jonsson, M về “Sự bảo vệ phụ nữ khỏi bạo hành của nam giới – Women under protection – in hiding from violent men” (2009: 419 – 430). Các tác giả cho biết, năm 2007, dân số Thụy Điển vào khoảng 11.047 triệu người, trong đó có khoảng 9 triệu người đang phải sống trong những điều kiện có nguy cơ cao cần sự bảo vệ cho sự an toàn của họ. 60% là phụ nữ, hầu hết họ đang phải trốn chạy khỏi những người đàn ông đã đánh đập họ, thậm chí vẫn tiếp tục đe dọa và tìm kiếm họ.
Với nhóm phụ nữ này, các dịch vụ xã hội đem đến cho họ nhiều sự trợ giúp hữu ích như cung cấp thức ăn, chỗ ở, chăm sóc y tế, hỗ trợ tài chính và các hình thức bảo vệ xã hội. Điều đáng quan ngại là các dịch vụ xã hội cũng gặp nhiều khó khăn trong việc trợ giúp các nạn nhân do sự hạn chế về nguồn lực tài chính.