Luận văn thạc sĩ sự điều chỉnh chính sách của mỹ đối với đông nam á thập niên đầu thế kỷ xxi luận văn ths quốc tế học 60 31 40

Luận văn thạc sĩ phân tích sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á trong thập niên đầu thế kỷ XXI, mang lại cái nhìn sâu sắc về quan hệ quốc tế.

• Tác giả: Nguyễn Thu Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Khánh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Đề tài: Sự Điều Chỉnh Chính Sách Của Mỹ Đối Với Đông Nam Á Thập Niên Đầu Thế Kỷ XXI
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG YẾU TỐ CHÍNH TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ XXI
• 1.1. Yếu tố chủ quan
• 1.2. Yếu tố khách quan
• 2. CHƯƠNG II: SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ XXI
• 2.1. Khái quát về chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu sau khi chiến tranh lạnh kết thúc (thập niên 90 của thế kỷ XX)
• 2.2. Đông Nam Á trong chính sách của Mỹ dưới thời chiến tranh lạnh
• 2.3. Sự thay đổi chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á trong thập niên 90
• 2.4. Các lĩnh vực điều chỉnh trong chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI
• 2.4.1. Trong lĩnh vực an ninh - quân sự
• 2.4.1.1. Trong cuộc chiến chống khủng bố tại Đông Nam Á
• 2.4.1.2. Mỹ gia tăng sự can dự và kiểm soát trên biển, trong đó có eo biển Malacca và khu vực biển Đông
• 2.4.2. Trong lĩnh vực chính trị-ngoại giao, dân chủ và nhân quyền
• 2.4.3. Trong lĩnh vực kinh tế và hỗ trợ phát triển
• 3. CHƯƠNG III: TRIỂN VỌNG CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á VÀ QUAN HỆ MỸ-VIỆT
• 3.1. Thách thức
• 3.2. Triển vọng quan hệ Mỹ-Việt
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách Mỹ đối với Đông Nam Á thế kỷ XXI

Chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á trong thế kỷ XXI đã trải qua nhiều biến động. Sau sự kiện 11/9, Mỹ đã điều chỉnh chiến lược của mình để tăng cường sự hiện diện tại khu vực này. Điều này không chỉ phản ánh sự quan tâm đến an ninh khu vực mà còn là một phần trong chiến lược toàn cầu của Mỹ nhằm duy trì vị thế siêu cường. Đông Nam Á, với vị trí địa lý chiến lược, đã trở thành một điểm nhấn trong chính sách đối ngoại của Mỹ.

1.1. Những yếu tố tác động đến chính sách Mỹ tại Đông Nam Á

Chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi trong môi trường địa chính trị, sự nổi lên của Trung Quốc, và các vấn đề an ninh phi truyền thống. Những yếu tố này đã thúc đẩy Mỹ điều chỉnh chiến lược để bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì ảnh hưởng trong khu vực.

1.2. Vai trò của ASEAN trong chính sách Mỹ

ASEAN đã trở thành một đối tác quan trọng trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Sự hợp tác giữa Mỹ và ASEAN không chỉ tập trung vào an ninh mà còn mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế và văn hóa. Điều này cho thấy tầm quan trọng của ASEAN trong việc duy trì ổn định và phát triển khu vực.

II. Thách thức trong chính sách Mỹ đối với Đông Nam Á

Chính sách của Mỹ tại Đông Nam Á không chỉ gặp phải những thách thức từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ khu vực. Sự cạnh tranh giữa các cường quốc, đặc biệt là giữa Mỹ và Trung Quốc, đã tạo ra một môi trường chính trị phức tạp. Ngoài ra, các vấn đề như khủng bố, an ninh hàng hải và biến đổi khí hậu cũng là những thách thức lớn mà Mỹ phải đối mặt.

2.1. Cạnh tranh Mỹ Trung Quốc tại Đông Nam Á

Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc tại Đông Nam Á ngày càng gia tăng. Trung Quốc đã mở rộng ảnh hưởng thông qua các sáng kiến như 'Vành đai và Con đường', trong khi Mỹ cố gắng duy trì vị thế của mình thông qua các hiệp định thương mại và quân sự. Điều này tạo ra một cuộc đua ảnh hưởng trong khu vực.

2.2. An ninh khu vực và khủng bố

An ninh khu vực là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách của Mỹ. Các nhóm khủng bố như ISIS đã gây ra mối đe dọa lớn đối với an ninh Đông Nam Á. Mỹ đã triển khai nhiều biện pháp để hợp tác với các nước trong khu vực nhằm đối phó với tình trạng này.

III. Phương pháp giải quyết thách thức trong chính sách Mỹ

Để đối phó với những thách thức hiện tại, Mỹ đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các biện pháp này bao gồm tăng cường hợp tác quân sự, thúc đẩy thương mại tự do và hỗ trợ phát triển kinh tế cho các nước Đông Nam Á. Những phương pháp này không chỉ giúp Mỹ duy trì ảnh hưởng mà còn góp phần vào sự ổn định của khu vực.

3.1. Tăng cường hợp tác quân sự

Mỹ đã tăng cường hợp tác quân sự với các nước Đông Nam Á thông qua các cuộc tập trận chung và cung cấp trang thiết bị quân sự. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực phòng thủ của các nước trong khu vực mà còn củng cố mối quan hệ giữa Mỹ và các nước này.

3.2. Thúc đẩy thương mại và đầu tư

Mỹ đã triển khai nhiều hiệp định thương mại nhằm thúc đẩy đầu tư và thương mại với các nước Đông Nam Á. Những hiệp định này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo ra sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa Mỹ và khu vực.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Sự hợp tác trong lĩnh vực kinh tế và an ninh đã giúp nâng cao vị thế của Mỹ tại khu vực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

4.1. Kết quả hợp tác kinh tế

Hợp tác kinh tế giữa Mỹ và các nước Đông Nam Á đã đạt được nhiều thành tựu. Các hiệp định thương mại đã giúp tăng cường xuất khẩu và đầu tư, tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân trong khu vực.

4.2. Tác động đến an ninh khu vực

Chính sách an ninh của Mỹ đã góp phần vào việc giảm thiểu các mối đe dọa từ khủng bố và các vấn đề an ninh khác. Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại khu vực đã tạo ra một môi trường an toàn hơn cho các nước Đông Nam Á.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách Mỹ

Chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á trong thế kỷ XXI sẽ tiếp tục phát triển và điều chỉnh theo tình hình thực tế. Sự cạnh tranh với Trung Quốc, các vấn đề an ninh và kinh tế sẽ là những yếu tố chính định hình chính sách trong tương lai. Việc duy trì mối quan hệ chặt chẽ với các nước Đông Nam Á sẽ là một phần quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Mỹ.

5.1. Triển vọng quan hệ Mỹ Đông Nam Á

Mối quan hệ giữa Mỹ và Đông Nam Á dự kiến sẽ tiếp tục được củng cố trong những năm tới. Các nước trong khu vực sẽ tiếp tục tìm kiếm sự hỗ trợ từ Mỹ để đối phó với các thách thức an ninh và phát triển.

5.2. Tương lai của chính sách đối ngoại Mỹ

Chính sách đối ngoại của Mỹ sẽ tiếp tục điều chỉnh để phù hợp với tình hình mới. Sự thay đổi trong môi trường địa chính trị sẽ yêu cầu Mỹ phải linh hoạt và sáng tạo trong cách tiếp cận của mình đối với Đông Nam Á.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thế giới chuyển mình mạnh mẽ sau sự kiện 11/9/2001, chính sách của Mỹ đối với khu vực Đông Nam Á đã có những điều chỉnh quan trọng nhằm thích ứng với môi trường địa chính trị mới. Đông Nam Á, với hơn 550 triệu dân và thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 1.400 USD/năm (năm 2005), trở thành một trong những khu vực kinh tế năng động và chiến lược quan trọng của châu Á - Thái Bình Dương. Mỹ, với vị thế siêu cường quân sự và kinh tế, đã điều chỉnh chính sách nhằm duy trì ảnh hưởng và bảo vệ lợi ích quốc gia trong khu vực này. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các yếu tố tác động đến sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á trong thập niên đầu thế kỷ XXI, phân tích nội dung điều chỉnh và đánh giá tác động của quá trình này đến an ninh, phát triển khu vực, đặc biệt là Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ sau sự kiện 11/9/2001 đến giữa thập niên 2000, với trọng tâm là các lĩnh vực an ninh - quân sự, chính trị - ngoại giao, kinh tế và hỗ trợ phát triển. Việc nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện xu hướng chính sách của Mỹ, từ đó giúp các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là Việt Nam, có thể chủ động ứng phó và tận dụng cơ hội phát triển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính để phân tích sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á. Thứ nhất là lý thuyết về quyền lực mềm và quyền lực cứng trong quan hệ quốc tế, giúp giải thích cách Mỹ sử dụng sức mạnh quân sự, kinh tế và văn hóa để duy trì vị thế siêu cường. Thứ hai là mô hình chiến lược quốc gia, trong đó chính sách đối ngoại được điều chỉnh dựa trên sự biến động của môi trường quốc tế và nội lực quốc gia. Các khái niệm chính bao gồm:

• Chiến lược toàn cầu mới của Mỹ: tập trung vào chống khủng bố, duy trì bá quyền quân sự và thúc đẩy thương mại tự do.
• An ninh phi truyền thống: các vấn đề như khủng bố, ly khai, tranh chấp lãnh thổ và các thách thức an ninh không mang tính quân sự truyền thống.
• Toàn cầu hóa và liên kết khu vực: sự gia tăng hợp tác kinh tế và chính trị đa phương trong khu vực Đông Nam Á.
• Sức mạnh mềm: ảnh hưởng văn hóa, giá trị và mô hình phát triển của Mỹ được truyền bá rộng rãi.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với phân tích tài liệu thứ cấp. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tài liệu học thuật, báo cáo chính phủ, các văn bản pháp luật quốc tế, và các bài viết chuyên sâu về chính sách đối ngoại của Mỹ và tình hình Đông Nam Á từ năm 1990 đến giữa thập niên 2000. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tài liệu liên quan đến chính sách Mỹ và các diễn biến chính trị - kinh tế trong khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn này. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích nội dung và so sánh chính sách qua các thời kỳ, nhằm làm rõ sự thay đổi và tác động của chính sách Mỹ. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1990 (sau chiến tranh lạnh) đến năm 2007, với trọng tâm là thập niên đầu thế kỷ XXI, đặc biệt sau sự kiện 11/9/2001.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Gia tăng sự can dự quân sự của Mỹ tại Đông Nam Á: Sau sự kiện 11/9/2001, Mỹ tăng cường hiện diện quân sự với khoảng 209 căn cứ quân sự tại 35 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, trong đó Đông Nam Á là khu vực trọng điểm. Mỹ tập trung vào cuộc chiến chống khủng bố, đặc biệt tại các quốc gia như Indonesia, Philippines và Malaysia, đồng thời tăng cường kiểm soát các tuyến đường biển chiến lược như eo biển Malacca và Biển Đông.

2. Chính sách đối ngoại đa chiều và đa phương: Mỹ duy trì các liên minh truyền thống với Thái Lan, Philippines, Australia và Singapore, đồng thời tích cực tham gia các diễn đàn khu vực như ASEAN Regional Forum (ARF) để thúc đẩy hợp tác an ninh và chính trị. Mỹ cũng thúc đẩy các giá trị dân chủ và nhân quyền như một trụ cột trong chính sách đối ngoại, mặc dù có sự khác biệt trong mức độ áp dụng tại từng quốc gia.

3. Tăng cường hợp tác kinh tế và hỗ trợ phát triển: Mỹ là nhà đầu tư lớn nhất vào ASEAN với khoảng 8,7 tỷ USD đầu tư trực tiếp nước ngoài, đồng thời thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do và hỗ trợ phát triển kinh tế khu vực. Tăng trưởng kinh tế ASEAN đạt 6,2% năm 2004, cao nhất kể từ sau khủng hoảng tài chính 1997, tạo điều kiện thuận lợi cho Mỹ mở rộng ảnh hưởng kinh tế.

4. Tác động của sự trỗi dậy của Trung Quốc và các cường quốc khác: Sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc với tốc độ tăng trưởng GDP khoảng 8% mỗi năm và vai trò ngày càng lớn của Ấn Độ, Nga, Nhật Bản đã khiến Mỹ phải điều chỉnh chính sách nhằm duy trì vị thế cạnh tranh và ảnh hưởng trong khu vực. Mỹ theo đuổi chính sách “can dự” vừa hợp tác vừa kiềm chế Trung Quốc, đồng thời tăng cường quan hệ với các đối tác chiến lược khác.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự điều chỉnh chính sách Mỹ là do sự thay đổi môi trường địa chính trị toàn cầu sau chiến tranh lạnh và đặc biệt là sau sự kiện 11/9/2001, khi Mỹ đặt ưu tiên cao nhất cho cuộc chiến chống khủng bố. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và các cường quốc mới nổi trong khu vực cũng tạo áp lực buộc Mỹ phải tăng cường sự hiện diện và điều chỉnh chiến lược. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã tổng hợp và phân tích một cách hệ thống các yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến chính sách Mỹ, đồng thời đánh giá tác động đa chiều đến an ninh và phát triển khu vực. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tăng trưởng đầu tư của Mỹ vào ASEAN qua các năm, bảng so sánh ngân sách quốc phòng của các nước Đông Nam Á và biểu đồ thể hiện tốc độ tăng trưởng GDP của Trung Quốc và Ấn Độ trong thập niên đầu thế kỷ XXI. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu giúp các nhà hoạch định chính sách trong khu vực nhận diện rõ hơn xu hướng chính sách Mỹ, từ đó có chiến lược phù hợp để bảo vệ lợi ích quốc gia và thúc đẩy hợp tác khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực quốc phòng và an ninh khu vực: Các quốc gia Đông Nam Á cần nâng cao ngân sách quốc phòng, hiện đại hóa trang thiết bị và tăng cường hợp tác an ninh đa phương nhằm đối phó với các thách thức an ninh phi truyền thống như khủng bố, cướp biển và tranh chấp lãnh thổ. Mục tiêu là duy trì ổn định an ninh trong vòng 5 năm tới, do các Bộ Quốc phòng và các cơ quan an ninh khu vực thực hiện.

2. Đẩy mạnh hội nhập kinh tế và cải thiện môi trường đầu tư: ASEAN cần tiếp tục thúc đẩy tự do hóa thương mại, giảm các rào cản phi thuế quan và cải cách thể chế để thu hút đầu tư nước ngoài, đặc biệt từ Mỹ và các đối tác chiến lược khác. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân trên 6% mỗi năm trong thập niên tới, do các Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cùng các tổ chức kinh tế khu vực triển khai.

3. Tăng cường đối thoại chính trị và ngoại giao đa phương: Các nước Đông Nam Á nên chủ động tham gia và phát huy vai trò trong các diễn đàn khu vực như ARF, ASEAN+3, nhằm xây dựng lòng tin, giải quyết tranh chấp hòa bình và nâng cao vị thế khu vực trên trường quốc tế. Mục tiêu là thiết lập cơ chế đối thoại hiệu quả trong vòng 3 năm, do Bộ Ngoại giao và các tổ chức ASEAN phối hợp thực hiện.

4. Phát huy sức mạnh mềm và hợp tác văn hóa - xã hội: Đẩy mạnh giao lưu văn hóa, giáo dục và hợp tác xã hội giữa các quốc gia trong khu vực và với Mỹ để tăng cường hiểu biết lẫn nhau, giảm thiểu xung đột và xây dựng môi trường hòa bình bền vững. Mục tiêu là tăng số lượng chương trình hợp tác và trao đổi trong 5 năm tới, do các Bộ Văn hóa, Giáo dục và các tổ chức xã hội thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên cao học ngành Quan hệ Quốc tế, Chính trị học: Luận văn cung cấp cái nhìn tổng quan và phân tích chuyên sâu về chính sách đối ngoại của Mỹ, giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng nghiên cứu trong lĩnh vực này.

2. Các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia nghiên cứu về Đông Nam Á và Mỹ: Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích để hiểu rõ xu hướng chính sách Mỹ và tác động đến khu vực, từ đó xây dựng chiến lược phù hợp.

3. Cán bộ ngoại giao và các tổ chức quốc tế hoạt động tại khu vực: Giúp nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế và phát triển khu vực, hỗ trợ trong việc xây dựng các chương trình hợp tác hiệu quả.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế quan tâm đến thị trường Đông Nam Á: Cung cấp thông tin về môi trường chính trị - an ninh và kinh tế khu vực, giúp đánh giá rủi ro và cơ hội đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Mỹ điều chỉnh chính sách đối với Đông Nam Á sau sự kiện 11/9/2001?
   Sau 11/9, Mỹ đặt ưu tiên cao nhất cho cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu, trong đó Đông Nam Á được xem là điểm nóng với sự hiện diện của các tổ chức khủng bố như Jemaah Islamiah. Do đó, Mỹ tăng cường can dự quân sự và hợp tác an ninh với các nước trong khu vực để ngăn chặn khủng bố.

2. Vai trò của ASEAN trong chính sách Mỹ đối với Đông Nam Á là gì?
   ASEAN được Mỹ xem là đối tác chiến lược quan trọng để duy trì ổn định khu vực, thúc đẩy hợp tác đa phương và làm đối trọng với sự trỗi dậy của các cường quốc khác như Trung Quốc. Mỹ tích cực tham gia các diễn đàn ASEAN và tăng cường quan hệ song phương với các thành viên.

3. Sự trỗi dậy của Trung Quốc ảnh hưởng thế nào đến chính sách Mỹ?
   Trung Quốc với tốc độ tăng trưởng GDP khoảng 8% mỗi năm và vai trò ngày càng lớn trong khu vực đã khiến Mỹ phải điều chỉnh chính sách nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc, đồng thời tăng cường hợp tác với các đối tác chiến lược khác như Ấn Độ, Nhật Bản.

4. Mỹ đã sử dụng những công cụ nào để duy trì ảnh hưởng tại Đông Nam Á?
   Mỹ sử dụng kết hợp sức mạnh quân sự (căn cứ quân sự, tập trận chung), sức mạnh kinh tế (đầu tư, thương mại tự do), sức mạnh mềm (văn hóa, giáo dục) và chính sách ngoại giao đa phương để duy trì vị thế và ảnh hưởng trong khu vực.

5. Tác động của chính sách Mỹ đến Việt Nam như thế nào?
   Việt Nam, là thành viên ASEAN và có vị trí địa chiến lược quan trọng, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ sự điều chỉnh chính sách Mỹ. Việc Mỹ tăng cường quan hệ với ASEAN và các nước trong khu vực tạo cơ hội hợp tác kinh tế, an ninh, đồng thời đặt ra thách thức trong cân bằng quan hệ với các cường quốc khác.

Kết luận

• Mỹ điều chỉnh chính sách đối với Đông Nam Á nhằm duy trì vị thế siêu cường trong bối cảnh toàn cầu hóa và các thách thức an ninh mới.
• Sự trỗi dậy của Trung Quốc và các cường quốc khác là nhân tố quan trọng thúc đẩy Mỹ tăng cường can dự khu vực.
• Chính sách Mỹ tập trung vào ba trụ cột: an ninh - quân sự, chính trị - ngoại giao và kinh tế - phát triển.
• Đông Nam Á giữ vị trí chiến lược quan trọng, là điểm giao thoa của các lợi ích quốc tế và khu vực.
• Các quốc gia trong khu vực cần chủ động nâng cao năng lực và hợp tác để ứng phó hiệu quả với sự điều chỉnh chính sách của Mỹ.

Next steps: Tiếp tục theo dõi diễn biến chính sách Mỹ và các cường quốc khác, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu sâu hơn về tác động cụ thể đến từng quốc gia trong khu vực.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và doanh nghiệp nên sử dụng kết quả nghiên cứu này để xây dựng chiến lược phù hợp, góp phần vào sự phát triển ổn định và bền vững của Đông Nam Á trong thế kỷ XXI.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Những yếu tố chính tác động đến sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI. Yếu tố chủ quan (từ phía Mỹ, đặc biệt là từ sự điều chỉnh Chiến lược Toàn cầu mới của Mỹ sau sự kiện 11/9). Yếu tố khách quan (chủ yếu là sự thay đổi môi trường địa chính trị thế giới, đặc biệt là sự nổi lên của Trung Quốc, phát triển nhanh chóng của Ấn Độ, gia tăng sức ép của toàn cầu hoá và liên kết khu vực, sự bùng nổ khủng 7 Sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI — Nguyễn Thu Thủy TIEU LUAN MOI download : [e-mail] bố bạo lực và ly khai dân tộc cùng với sự nổi lên của các vấn đề an ninh phi truyền thống).

Chương II. Sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI. Khái quát về chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu sau khi chiến tranh lạnh kết thúc (thập niên 90 của thế kỷ XX) 2. Đông Nam Á trong chính sách của Mỹ dưới thời chiến tranh lạnh.

Sự thay đổi chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á trong thập niên 90. Các lĩnh vực điều chỉnh trong chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI. Trong lĩnh vực an ninh - quân sự 2. Trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao, dân chủ và nhân quyền.

Trong lĩnh vực kinh tế và hỗ trợ phát triển. Chương III. Triển vọng chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á và quan hệ Mỹ-Việt. Thách thức 3.

Triển vọng quan hệ Mỹ-Việt CHƢƠNG I: NHỮNG YẾU TỐ CHÍNH TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ XXI. Yếu tố chủ quan 8 Sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI — Nguyễn Thu Thủy TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Có thể nói không có một quốc gia nào trên thế giới lại thường xuyên điều chỉnh chiến lược quốc gia như Mỹ. Thực chất của việc này là điều chỉnh chính sách đối nội và đối ngoại để phù hợp với tình hình quốc tế luôn biến động và quan trọng hơn là để tiếp tục duy trì thế độc quyền siêu cường của Mỹ trên mọi lĩnh vực. Chính sách đối nội và đối ngoại của Mỹ được hoạch định nhằm đảm bảo vai trò “lãnh đạo thế giới”, và mục tiêu này được duy trì xuyên suốt qua các đời tổng thống.

Trong nhiệm kỳ của Tổng thống G.Bush thì chủ nghĩa đơn phương đã lên đến đỉnh cao, nổi bật với cuộc chiến tranh Iraq năm 2003, khi đó Mỹ tự quyết định và tiến hành chiến tranh, bất chấp sự phản đối Liên Hợp Quốc. Và trong nhiệm kỳ 2 (2004-2008), địa bàn trọng điểm chiến lược cuả Mỹ đã chuyển từ lục địa Á-Âu (Châu Âu) sang Trung Đông, Đông Á và Nam Á. Sau khi lên cầm quyền, đặc biệt là sau sự kiện 11/9, chính quyền tổng thống Bush đã đề ra chiến lược toàn cầu mới, thể hiện trong ba bản báo cáo quan trọng: Đánh giá Quốc phòng 4 năm (ngày 30/9/2001); Đánh giá tình hình hạt nhân (ngày 8/1/2002) và Chiến lược an ninh quốc gia (20/9/2002), với nội dung là vẫn tiếp tục mục tiêu duy trì vị thế bá quyền của Mỹ dựa trên sức mạnh về quân sự; phát huy chủ nghĩa đơn phương để có thể tự do hành động; ưu tiên số một cho chính sách chống khủng bố; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu; thực thi thương mại tự do và dân chủ bằng những biện pháp có hiệu quả hơn. Chiến lược toàn cầu của một quốc gia được xây dựng dựa trên nhiều yếu tố như tiềm lực về kinh tế, quân sự, văn hoá, khoa học - công nghệ… Nói cách khác là nó còn thể hiện vị thế của quốc gia đó trên trường quốc tế.

Một trong những nguyên nhân khiến Mỹ thường xuyên thay đổi chiến lược đó là do nội lực của Mỹ mỗi thời một khác. Trên thực tế thì từ sau Chiến 9 Sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI — Nguyễn Thu Thủy TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tranh lạnh kết thúc đến nay, Mỹ vẫn luôn duy trì được ưu thế vượt trội ở hầu hết tất cả các lĩnh vực làm nên sức mạnh của một quốc gia. a) Trước hết về quân sự, Mỹ là cường quốc số một về lĩnh vực này trên thế giới và có tiềm lực của vượt xa so với các quốc gia khác. Mỹ là nước duy nhất có khả năng triển khai 270.000 quân ở Châu Âu, Châu Á, Trung Cận Đông, Mỹ Latinh và Châu Phi.

Bên cạnh 1100 căn cứ quân sự ở 50 bang và Washington D., Mỹ còn có 209 căn cứ quân sự ở 35 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới. Ngoài ra, Mỹ còn sở hữu một kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới. Ngân sách cho quân sự của quốc gia này chiếm 37% chi tiêu quân sự toàn cầu trong năm 2000 và lên tới 42% năm 2002 [9, tr. Trong vài năm tới, Mỹ không có địch thủ tương xứng về sức mạnh quân sự.

b) Về kinh tế: Mặc dù nền kinh tế Mỹ bị tác động xấu sau sự kiện 11/9 nhưng trong năm 2001, GDP của Mỹ vẫn đạt khoảng 12.760 tỷ USD, chiếm khoảng 31% GDP thế giới. Nền kinh tế Mỹ chiếm tới 37% khối lượng buôn bán toàn cầu [67]. Sau một thời gian suy thoái (3/2001-1/2002), kinh tế Mỹ nhanh chóng tăng trưởng trở lại. Chính quyền tổng thống Bush đã sử dụng các biện pháp chính để đối phó kinh tế suy thoái.

Ngoài ra, do ứng dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật, nhất là công nghệ thông tin đã giúp kinh tế Mỹ sớm thoát khỏi khủng hoảng. Năm 2001 GDP Mỹ tăng 0,8%, năm 2002 tăng 1,9%, năm 2003 tăng 3%, năm 2004 là 4%, và năm 2005 là 3,5% [68]. Nền kinh tế Mỹ được nhận định sẽ tiếp tục là một siêu cường kinh tế trong vòng hai thập kỷ tới và đồng đôla Mỹ vẫn là ngoại tệ dự trữ quốc tế. Bên cạnh đó cũng phải kể đến vai trò to lớn của Mỹ trong các tổ chức quốc tế như Liên Hiệp Quốc, Ngân hàng thế giới (WB), Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF)…vì mức đóng góp cho các tổ chức này.

10 Sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI — Nguyễn Thu Thủy TIEU LUAN MOI download : [e-mail] c) Về khoa học công nghệ: Năm 1988, trong nhiệm kỳ Tổng thống của mình, Reagan đã ban hành luật chung cho Khoa học - Công nghệ. Trong thời kì tổng thống Clinton, ngay nhiệm kỳ đầu, ông đã cho rằng “đầu tư công nghệ là đầu tư vào tương lai của nước Mỹ”, an ninh quốc phòng và an ninh kinh tế gắn chặt với nhau. Từ đó, Mỹ điều chỉnh chính sách khoa học - công nghệ phù hợp hơn với nhu cầu phục hưng kinh tế Mỹ và tăng cường sức mạnh quân sự Mỹ trong thời kì sau Chiến tranh lạnh. Đến thời tổng thống Bush, nhất là sau vụ khủng bố 11/9, Chính phủ Mỹ cũng đã có những điều chỉnh mạnh trong chính sách khoa học, công nghệ, nhằm xây dựng quốc phòng hùng mạnh, đảm bảo an ninh Quốc gia.

Theo các thống kê, ngân sách nghiên cứu phục vụ dân dụng, phi quân sự đã tăng từ 42,25% lên 49,4% trong giai đoạn 1993-2001. Đến thời tổng thống Bush, ngân sách dành cho nghiên cứu phát triển quốc phòng tăng mạnh. Nhà nước có những chính sách nhất quán trong thời gian dài đối với một số ngành khoa học mũi nhọn như công nghệ thông tin, hàng không vũ trụ, công nghệ sinh học. Chính phủ liên bang đặc biệt hỗ trợ trong những lĩnh vực quan trọng.

Năng lực lao động của các nhà phát minh sáng chế và các chủ doanh nghiệp tiến hành hoạt động đổi mới luôn là mục tiêu hàng đầu của chính sách khoa học công nghệ. Để đảm bảo việc thực hiện tất cả các chính sách đề ra, Mỹ có một hệ thống các cơ quan Quản lý nhà nước về khoa học công nghệ rất mạnh. Với đường hướng đó, chính quyền tổng thống Bush đã dự chi cho nghiên cứu phục vụ quốc phòng năm 2002 là 52,819 tỷ USD (chiếm 52% tổng ngân sách nghiên cứu khoa học của Mỹ) và năm 2003 là 58,7 tỷ USD (chiếm 52,4%), trong khi đó năm 2001 là 46,243 tỷ USD (chiếm 50,2% - do chính quyền Clinton đề xuất) [20, tr. Có thể thấy tỷ trọng kinh phí ngân sách giành cho nghiên cứu quốc gia đã tăng lên qua các năm.

Chính quyền G.Bush còn tập trung vào 11 Sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI — Nguyễn Thu Thủy TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phát triển công nghệ quốc phòng, nhiều dự án nghiên cứu phòng thủ tiên tiến được đề ra và thực hiện (các hệ thống máy tính, công nghệ vũ trụ, hệ thống cảm biến và dẫn đường…). Ngoài ra, khoa học - công nghệ dân sự cũng rất được chú trọng phát triển và đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và môi trường, công nghệ thông tin và hệ thống mạng. Ngân sách dành cho chương trình này năm 2003 là gần 2 tỷ USD (tăng 3% so với năm 2002).38] d) Một yếu tố nữa cần phải kể đến đó là yếu tố văn hoá. Văn hoá Mỹ tồn tại ở những thứ rất nhỏ như Coca Cola, nhạc nhẹ, quần bò, hãng tin CNN, đến những cái lớn như lối sống, quan niệm giá trị, kỹ thuật, giáo dục, chế độ xã hội Mỹ.

Tại nhiều nước, phim ảnh Mỹ chiếm thị phần lớn nhất, tới ba phần tư thị trường thế giới. Trong năm 2001, 81,3% phim trên toàn thế giới do Mỹ tài trợ hoặc sản xuất tại nước Mỹ [14, tr. Một nhà văn Pháp đã từng phát biểu, chỉ với chiếc quần jeans và nhạc jazz, nước Mỹ có mặt ở khắp nơi trên thế giới. Cùng với sự phát triển của toàn cầu hoá kinh tế, tốc độ truyền bá những mặt trên sang các nước khác tăng nhanh, nhất là trong lớp thanh niên.

Người ta gọi đó là “sức mạnh mềm” của Mỹ. Cùng với sức mạnh về kinh tế, Mỹ vẫn đang tiếp tục truyền bá những quan niệm giá trị của Mỹ ra toàn thế giới, lấy đó làm đòn bẩy quan trọng để thiết lập thế giới đơn cực. Sau sự kiện 11/9/2001, Mỹ đẩy mạnh quá trình điều chỉnh chiến lược cho thể kỷ XXI, coi chống khủng bố là ưu tiên cao nhất. Chống khủng bố được sử dụng để tập hợp lực lượng nhằm thiết lập thế giới mới do Mỹ lãnh đạo, dùng lý do chống khủng bố, Mỹ thực hiện biện pháp quân sự “đánh phủ đầu” Afghanistan và Iraq.