Luận văn thạc sĩ hoạt động công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện tại xã hòa bình huyện thủy nguyên thành phố hải phòng

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng.

• Tác giả: Hà Thanh Cảnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Hải
• Trường học: Trường Đại Học Lao Động – Xã Hội
• Chuyên ngành: Công Tác Xã Hội
• Đề tài: Hoạt Động Công Tác Xã Hội Trong Hỗ Trợ Người Sau Cai Nghiện Tại Xã Hòa Bình, Huyện Thủy Nguyên, Thành Phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI HỖ TRỢ CHO NGƯỜI SAU CAI NGHIỆN
• 1.1. Khái niệm Nghiên cứu
• 1.1.1. Nhân viên công tác xã hội (NVCTXH)
• 1.1.2. Công tác xã hội cá nhân
• 1.1.3. Dịch vụ công tác xã hội
• 1.1.4. Dịch vụ công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy
• 1.1.5. Các khái niệm liên quan đến ma túy
• 1.2. Các lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu
• 1.2.1. Lý thuyết Nhận thức hành vi
• 1.2.2. Lý thuyết Can thiệp khủng hoảng
• 1.2.3. Thuyết nhu cầu
• 1.3. Các hoạt động công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy
• 1.3.1. Hoạt động biện hộ
• 1.3.2. Hoạt động truyền thông
• 1.3.3. Vận động, kết nối, giới thiệu nguồn lực dịch vụ trợ giúp trong xã hội
• 1.3.4. Hoạt động tham vấn tâm lý
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động công tác xã hội đối với người sau cai nghiện
• 1.4.1. Năng lực, trình độ của nhân viên công tác xã hội
• 1.4.2. Đặc điểm đối tượng can thiệp, hỗ trợ
• 1.4.3. Kinh phí hoạt động, cơ chế chính sách và chế độ đãi ngộ đối với nhân viên công tác xã hội
• 1.4.4. Hệ thống chính sách pháp luật về công tác hỗ trợ người sau cai nghiện
• 1.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI HỖ TRỢ CHO NGƯỜI SAU CAI NGHIỆN TẠI XÃ HÒA BÌNH, HUYỆN THỦY NGUYÊN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Đặc điểm địa bàn và khách thể nghiên cứu
• 2.1.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu/Khái quát về xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên
• 2.1.2. Đặc điểm khách thể nghiên cứu
• 2.2. Đánh giá một số hoạt động công tác xã hội hỗ trợ xã hội người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên
• 2.2.1. Hoạt động biện hộ chính sách đối với việc đảm bảo quyền lợi cho người sau cai tại xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
• 2.2.2. Tham vấn, tư vấn cho người sau cai nghiện ma túy
• 2.2.3. Vận động, kết nối, giới thiệu nguồn lực dịch vụ trợ giúp trong xã hội cho người sau cai nghiện
• 2.2.4. Truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức
• 2.2.5. Hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho người sau cai nghiện
• 2.3. Yếu tố tác động của công tác xã hội với người sau cai nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng
• 2.3.1. Tác động của gia đình đối với người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng
• 2.3.2. Tác động của cộng đồng
• 2.3.3. Tác động của hệ thống chính trị và quản lý xã hội
• 2.4. Nhu cầu hoạt động công tác xã hội trong trợ giúp người sau cai nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CTXH HỖ TRỢ NGƯỜI SAU CAI NGHIỆN TẠI XÃ HÒA BÌNH, HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3.1. Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng
• 3.2. Nâng cao vai trò của chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội trong công tác hỗ trợ cho người sau cai nghiện ma túy
• 3.3. Đào tạo nghề, tìm việc làm thích hợp cho người sau cai nghiện
• 3.4. Hoàn thiện, bổ sung cơ chế, chính sách, tổ chức các hoạt động phù hợp
• 3.4.1. Đối với hoạt động phòng, chống tái nghiện
• 3.4.2. Đối với hoạt động học nghề, tạo việc làm
• 3.5. Nâng cao năng lực, trình độ cho nhân viên công tác xã hội
• 3.6. Khuyến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động hỗ trợ xã hội cho người sau cai nghiện ma túy
• 3.6.1. Đối với bản thân người sau cai nghiện ma túy
• 3.6.2. Đối với gia đình người sau cai nghiện ma túy
• 3.6.3. Đối với chính quyền địa phương
• 3.6.4. Đối với các đoàn thể tổ chức chính trị xã hội
• 3.6.5. Đối với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất
• 3.6.6. Đối với nhân viên công tác xã hội
• 3.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hỗ trợ người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình

Hỗ trợ người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng là một vấn đề quan trọng trong công tác xã hội. Tình hình nghiện ma túy tại Việt Nam đang gia tăng, với nhiều người sau cai nghiện gặp khó khăn trong việc tái hòa nhập cộng đồng. Hoạt động công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ họ phục hồi và tìm kiếm cơ hội việc làm.

1.1. Đặc điểm của người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình

Người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình thường gặp nhiều khó khăn trong việc tái hòa nhập. Họ phải đối mặt với sự kỳ thị từ cộng đồng và thiếu hỗ trợ từ gia đình. Điều này dẫn đến tỷ lệ tái nghiện cao và khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm.

1.2. Vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện

Công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người sau cai nghiện. Các nhân viên công tác xã hội giúp họ tiếp cận dịch vụ hỗ trợ, tư vấn tâm lý và tạo điều kiện để họ hòa nhập cộng đồng.

II. Thách thức trong công tác hỗ trợ người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong công tác hỗ trợ, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Sự thiếu hụt nguồn lực, sự kỳ thị xã hội và thiếu sự tham gia của cộng đồng là những vấn đề lớn cần giải quyết.

2.1. Thiếu nguồn lực và kinh phí cho hoạt động hỗ trợ

Nhiều chương trình hỗ trợ người sau cai nghiện thiếu kinh phí và nguồn lực. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tổ chức các hoạt động hỗ trợ hiệu quả và bền vững.

2.2. Kỳ thị xã hội đối với người sau cai nghiện

Sự kỳ thị từ cộng đồng khiến người sau cai nghiện gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm và hòa nhập. Điều này tạo ra rào cản lớn trong quá trình phục hồi của họ.

III. Phương pháp hỗ trợ người sau cai nghiện hiệu quả tại xã Hòa Bình

Để nâng cao hiệu quả hỗ trợ, cần áp dụng các phương pháp đa dạng và linh hoạt. Các chương trình đào tạo nghề, tư vấn tâm lý và hỗ trợ việc làm là những giải pháp cần thiết.

3.1. Đào tạo nghề cho người sau cai nghiện

Đào tạo nghề giúp người sau cai nghiện có kỹ năng cần thiết để tìm kiếm việc làm. Các chương trình này cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

3.2. Tư vấn tâm lý và hỗ trợ xã hội

Tư vấn tâm lý giúp người sau cai nghiện vượt qua những khó khăn tâm lý. Hỗ trợ xã hội từ cộng đồng cũng rất quan trọng trong việc tạo dựng niềm tin và sự tự tin cho họ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại xã Hòa Bình

Các hoạt động hỗ trợ người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và cải thiện để nâng cao hiệu quả.

4.1. Kết quả từ các chương trình hỗ trợ

Nhiều người sau cai nghiện đã tìm được việc làm và tái hòa nhập cộng đồng thành công nhờ vào các chương trình hỗ trợ. Điều này cho thấy sự cần thiết của công tác xã hội trong việc hỗ trợ họ.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng là rất quan trọng trong việc hỗ trợ người sau cai nghiện.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho hỗ trợ người sau cai nghiện

Hỗ trợ người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình cần được tiếp tục chú trọng và phát triển. Các giải pháp cần được cải thiện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người sau cai nghiện.

5.1. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hỗ trợ

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hỗ trợ, bao gồm tăng cường nguồn lực, đào tạo nhân viên công tác xã hội và nâng cao nhận thức cộng đồng.

5.2. Tương lai của công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện

Công tác xã hội sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người sau cai nghiện. Cần có sự đầu tư và quan tâm từ các cấp chính quyền và cộng đồng để nâng cao hiệu quả công tác này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Bộ Công an, cả nước có 222.582 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý, trong đó hơn 67,5% người đang sinh sống ngoài xã hội và 13,5% người đang chấp hành tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đáng chú ý, số lượng người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý đã gia tăng gần 4 lần trong hơn hai thập kỷ qua, từ con số 55.445 người vào năm 1994. Tệ nạn ma túy không chỉ hủy hoại sức khỏe thể chất, tâm thần mà còn làm suy giảm chức năng xã hội, kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về tội phạm và làm kiệt quệ tài chính của gia đình cũng như cộng đồng.

Tại thành phố Hải Phòng, mô hình thí điểm tái hòa nhập cộng đồng cho người sau cai nghiện đã được triển khai từ năm 2012 với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế và cơ quan chuyên trách. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động những năm gần đây có chiều hướng giảm sút về cả số lượng hội viên và tần suất sinh hoạt. Xã Hòa Bình thuộc huyện Thủy Nguyên là địa bàn thuần nông với dân số trên 11.000 người, có vị trí địa lý tiếp giáp 6 xã lân cận và có tuyến Quốc lộ 10 huyết mạch đi qua, tiềm ẩn nguy cơ cao về tệ nạn ma túy. Tỷ lệ tái nghiện của các đối tượng sau khi hoàn thành chương trình cai nghiện tập trung trở về địa phương vẫn ở mức cao.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá thực trạng hoạt động công tác xã hội trợ giúp người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình trong năm 2021. Đề tài làm rõ các rào cản về tâm lý, việc làm, định kiến xã hội, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp can thiệp chuyên nghiệp nhằm giảm thiểu nguy cơ tái nghiện, nâng cao khả năng tự chủ kinh tế và thúc đẩy tiến trình tái hòa nhập cộng đồng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba lý thuyết nền tảng trong khoa học công tác xã hội để tiếp cận và giải quyết vấn đề của thân chủ. Thứ nhất, Lý thuyết nhận thức - hành vi của Sheldon (1995), kế thừa quan điểm của Beck (1989) và Ellis (1962), khẳng định hành vi lệch chuẩn bắt nguồn từ những suy nghĩ sai lệch và nhận thức méo mó về bản thân cũng như môi trường. Việc can thiệp nhận thức giúp người sau cai nhận diện niềm tin tiêu cực, điều chỉnh tư duy và hình thành các hành vi thích ứng tích cực để phòng chống tái nghiện. Thứ hai, Lý thuyết can thiệp khủng hoảng được sử dụng để phân tích và hỗ trợ thân chủ vượt qua 2 dạng khủng hoảng điển hình: khủng hoảng đời thường khi tái lập cuộc sống và khủng hoảng tâm lý do sự kỳ thị. Thứ ba, Thuyết nhu cầu Maslow phân tầng 5 bậc nhu cầu từ sinh lý cơ bản, an toàn sinh kế đến nhu cầu được xã hội tôn trọng, tạo cơ sở phân loại và đáp ứng đúng nguyện vọng của thân chủ.

Nghiên cứu làm rõ các khái niệm cốt lõi bao gồm: Công tác xã hội cá nhân (tiến trình can thiệp hỗ trợ thân chủ phục hồi chức năng xã hội), Dịch vụ công tác xã hội cho người sau cai nghiện (hệ thống trợ giúp toàn diện theo Quyết định 2596/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ), và Tái hòa nhập cộng đồng (tiến trình xã hội hóa lặp lại nhằm giúp người đã cai nghiện tiếp thu các chuẩn mực đạo đức, văn hóa và pháp luật).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp chặt chẽ giữa phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy và chiều sâu khoa học. Về thu thập dữ liệu sơ cấp, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích để tiếp cận 100 người sau cai nghiện tại xã Hòa Bình, thu về 96 phiếu khảo sát hợp lệ với tỷ lệ phản hồi đạt 96% (04 trường hợp từ chối tham gia). Đồng thời, tác giả tiến hành 01 cuộc thảo luận nhóm tập trung với sự tham gia của đại diện 4 ban ngành đoàn thể xã gồm Công an, Y tế, Cán bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Hội Chữ thập đỏ, kết hợp các cuộc phỏng vấn sâu cá nhân đối với thân chủ và nhân viên công tác xã hội.

Về dữ liệu thứ cấp, luận văn tổng hợp và phân tích các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Phòng, chống ma túy, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Nghị định 94/2009/NĐ-CP cùng các báo cáo chuyên đề của Chi cục Phòng, chống tệ nạn xã hội Hải Phòng. Việc lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp giữa thống kê mô tả tần số, tỷ lệ phần trăm và phân tích nội dung định tính nhằm mục đích vừa lượng hóa chính xác các nhu cầu an sinh, vừa giải mã sâu sắc các rào cản tâm lý phức tạp. Toàn bộ tiến trình điều tra thực địa và xử lý dữ liệu được hoàn thành vào tháng 6 năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại xã Hòa Bình đã chỉ ra 4 phát hiện nổi bật về thực trạng hoạt động công tác xã hội hỗ trợ người sau cai nghiện:

Thứ nhất, nhu cầu về việc làm và sinh kế chiếm tỷ lệ áp đảo. Có 87,5% người sau cai nghiện (84/96 người) bày tỏ nguyện vọng cấp thiết được học nghề phù hợp hoặc vay vốn ưu đãi để phát triển kinh tế gia đình. Hiện tại, khoảng 68,8% đối tượng đang làm các công việc lao động tự do bấp bênh với thu nhập bình quân dưới 3 triệu đồng/tháng, tạo ra áp lực tài chính nặng nề làm gia tăng nguy cơ tái nghiện.

Thứ hai, hoạt động tham vấn tâm lý chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Khoảng 72,9% người sau cai cho biết họ chưa từng được tiếp cận dịch vụ tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại địa phương. Tình trạng mặc cảm, tự kỳ thị xuất hiện ở hơn 80% thân chủ, khiến họ có xu hướng tự cô lập và xa lánh các tổ chức đoàn thể.

Thứ ba, công tác kết nối nguồn lực xã hội còn manh mún. Chỉ có 21,9% người sau cai tiếp cận được các nguồn lực hỗ trợ sinh kế từ chính quyền hoặc các chương trình an sinh. Mối liên kết giữa chính quyền xã, trạm y tế và các doanh nghiệp trên địa bàn trong việc tạo việc làm cho người sau cai còn rất lỏng lẻo.

Thứ tư, gia đình là nhân tố quyết định hiệu quả phòng chống tái nghiện. Có 91,7% người sau cai khẳng định sự đồng hành, tin tưởng và động viên từ phía người thân là điểm tựa lớn nhất giúp họ kiên trì đoạn tuyệt với ma túy.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột kép so sánh giữa tỷ lệ nhu cầu thực tế và mức độ đáp ứng của các dịch vụ công tác xã hội tại xã Hòa Bình, kết hợp cùng bảng ma trận phân loại rào cản tái hòa nhập theo 4 nhóm yếu tố: cá nhân, gia đình, cộng đồng và chính sách.

Thảo luận cho thấy nguyên nhân của những khoảng trống dịch vụ bắt nguồn từ việc thiếu vắng đội ngũ nhân viên công tác xã hội chuyên trách tại cấp xã, cơ chế đãi ngộ chưa thỏa đáng và định kiến xã hội còn đè nặng lên người từng lầm lỡ. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với nghiên cứu của Klee, Mclean và Yavorsky (2002) khi chỉ ra định kiến của người tuyển dụng là rào cản lớn nhất đối với việc tìm kiếm việc làm của người sau cai. Đồng thời, kết quả cũng củng cố công trình của Trần Nhu và Hồ Bá Thâm (2008) về tầm quan trọng của việc kết hợp chặt chẽ giữa dạy nghề và giáo dục phục hồi nhân cách. Điều này chứng minh rằng việc can thiệp hỗ trợ người sau cai không thể chỉ dừng lại ở các biện pháp hành chính mà đòi hỏi quy trình công tác xã hội liên tục từ 2 đến 3 năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên cơ sở lý luận và thực trạng khảo sát, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp công tác xã hội cụ thể:

Giải pháp 1: Thiết lập quy trình quản lý ca và tổ chức tham vấn tâm lý định kỳ. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân xã Hòa Bình phối hợp cùng Chi cục Phòng, chống tệ nạn xã hội Hải Phòng. Mục tiêu định lượng phấn đấu 100% người sau cai khi trở về địa phương được lập hồ sơ quản lý ca và tiếp cận ít nhất 2 buổi tham vấn tâm lý mỗi tháng nhằm nâng cao kỹ năng ứng phó với cơn thèm nhớ ma túy. Thời gian triển khai liên tục từ năm 2021 đến 2023.

Giải pháp 2: Xây dựng mạng lưới kết nối đào tạo nghề và xúc tiến vốn vay sinh kế. Chủ thể thực hiện gồm Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Thủy Nguyên, Hội Nông dân và Đoàn Thanh niên xã. Mục tiêu đảm bảo tối thiểu 65% người sau cai có nhu cầu được học nghề thực tế hoặc tiếp cận vốn vay ưu đãi từ 30 đến 50 triệu đồng/hộ để tự tạo việc làm. Thời gian triển khai định kỳ hằng năm.

Giải pháp 3: Đẩy mạnh truyền thông cộng đồng và duy trì sinh hoạt nhóm tự lực. Ban Văn hóa Thông tin xã cùng các đoàn thể đóng vai trò chủ trì. Mục tiêu tổ chức 4 chiến dịch truyền thông giảm kỳ thị mỗi năm, duy trì sinh hoạt câu lạc bộ đồng đẳng 2 lần/tháng với tỷ lệ tham gia của người sau cai đạt trên 70%.

Giải pháp 4: Chuẩn hóa năng lực chuyên môn và chính sách đãi ngộ cho nhân viên công tác xã hội cấp cơ sở. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Hải Phòng chủ trì tổ chức 2 khóa tập huấn chuyên sâu/năm về kỹ năng can thiệp khủng hoảng và kỹ năng biện hộ chính sách, đồng thời kiến nghị hỗ trợ kinh phí hoạt động thường xuyên cho đội ngũ cán bộ kiêm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách an sinh xã hội: Lãnh đạo Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Chi cục Phòng chống tệ nạn xã hội và Ủy ban nhân dân cấp xã, huyện có thể khai thác số liệu thực chứng để hoàn thiện quy trình quản lý sau cai, phân bổ ngân sách dạy nghề và ban hành quy chế phối hợp liên ngành phù hợp với thực tiễn cơ sở.

Thứ hai, Nhân viên công tác xã hội và Chuyên viên tham vấn tâm lý: Tài liệu cung cấp hướng dẫn nghiệp vụ chuẩn xác về kỹ thuật quản lý ca, kỹ năng biện hộ quyền lợi cho nhóm yếu thế và phương pháp ứng dụng liệu pháp nhận thức - hành vi trong môi trường thực địa.

Thứ ba, Các tổ chức phi chính phủ, Đoàn thể và Câu lạc bộ phòng chống tệ nạn xã hội: Các đơn vị có thể áp dụng mô hình sinh hoạt nhóm tự lực, phương pháp giáo dục đồng đẳng và cách thức huy động nguồn lực xã hội hóa để hỗ trợ sinh kế cho người sau cai nghiện.

Thứ tư, Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên chuyên ngành Công tác xã hội, Xã hội học: Luận văn là tài liệu học thuật giá trị, cung cấp khung lý thuyết đa tầng, bộ công cụ bảng hỏi khảo sát 96 mẫu chuẩn mực và nguồn tài liệu tham khảo phong phú cho các đề tài nghiên cứu liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn này là gì? Trả lời: Luận văn đã hệ thống hóa và chứng minh tính hiệu quả của việc kết hợp ba lý thuyết nhận thức - hành vi, can thiệp khủng hoảng và thuyết nhu cầu Maslow vào công tác hỗ trợ người sau cai nghiện. Bộ dữ liệu khảo sát từ 96 người tại xã Hòa Bình cung cấp luận cứ thực chứng vững chắc khẳng định can thiệp công tác xã hội toàn diện vượt trội hơn hẳn các biện pháp quản lý hành chính đơn thuần.

Câu hỏi 2: Vì sao tỷ lệ tái nghiện ngoài cộng đồng vẫn ở mức cao dù đã hoàn thành cai nghiện tập trung? Trả lời: Nguyên nhân cốt lõi là do sự cộng hưởng giữa áp lực tâm lý từ sự kỳ thị của xã hội (xuất hiện ở hơn 80% trường hợp) và tình trạng thất nghiệp, thu nhập bấp bênh (chiếm 68,8% đối tượng). Khi thiếu việc làm ổn định và không có mạng lưới nâng đỡ tâm lý chuyên nghiệp, người sau cai rất dễ rơi vào khủng hoảng và tái sử dụng chất kích thích.

Câu hỏi 3: Vai trò trọng tâm của hoạt động biện hộ chính sách trong nghiên cứu là gì? Trả lời: Biện hộ giúp người sau cai cất lên tiếng nói chính đáng, bảo vệ quyền con người và hỗ trợ họ tiếp cận các dịch vụ y tế, học nghề, vay vốn theo đúng quy định của Nhà nước. Nhân viên công tác xã hội giữ vai trò đại diện, tháo gỡ các rào cản thủ tục hành chính giữa thân chủ và chính quyền địa phương.

Câu hỏi 4: Mô hình can thiệp tại xã Hòa Bình có thể nhân rộng sang các địa bàn khác không? Trả lời: Mô hình hoàn toàn có khả năng nhân rộng. Khung can thiệp công tác xã hội cá nhân kết hợp hỗ trợ sinh kế và truyền thông cộng đồng tại xã Hòa Bình được thiết kế dựa trên đặc điểm của khu vực nông thôn ven đô, rất phù hợp để chuyển giao cho các xã, thị trấn có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng trên cả nước.

Câu hỏi 5: Gia đình đóng vai trò như thế nào trong tiến trình can thiệp của nhân viên công tác xã hội? Trả lời: Gia đình là nguồn lực nội sinh quan trọng nhất, với 91,7% người sau cai đánh giá cao sự hỗ trợ của người thân. Gia đình cần phối hợp với nhân viên công tác xã hội để theo dõi biến đổi tâm lý, xóa bỏ định kiến nội bộ và tạo điều kiện về vốn, phương tiện làm ăn giúp thân chủ tái hòa nhập thành công.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Hà Thanh Cảnh đã khẳng định vai trò then chốt của công tác xã hội trong việc trợ giúp người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng tại xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên. Các đóng góp chính và định hướng hành động bao gồm:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dịch vụ công tác xã hội, ứng dụng hiệu quả liệu pháp nhận thức - hành vi và thuyết can thiệp khủng hoảng cho nhóm đối tượng người sau cai nghiện ma túy.
• Phản ánh trung thực thực trạng đời sống và nhu cầu cấp thiết của 96 người sau cai nghiện tại địa bàn nghiên cứu, chỉ rõ khoảng trống lớn trong hỗ trợ sinh kế và tham vấn tâm lý.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ gắn liền với trách nhiệm cụ thể của chính quyền cơ sở, các đoàn thể, ngân hàng chính sách và cơ quan quản lý chuyên ngành.
• Xác lập lộ trình hành động rõ ràng cho giai đoạn 2021-2025 nhằm kéo giảm tỷ lệ tái nghiện, nâng cao chỉ số việc làm bền vững cho trên 65% đối tượng có nhu cầu.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc chuẩn hóa chức danh và nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân viên công tác xã hội cấp xã, hướng tới xây dựng hệ thống an sinh xã hội bao trùm và nhân văn.

Các nhà quản lý, cán bộ xã hội và chuyên gia học thuật hãy tham khảo và ứng dụng ngay mô hình can thiệp này để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tệ nạn và trợ giúp người yếu thế tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của luận văn chia thành 3 chƣơng: Chƣơng I: Những vấn đề lý luận về hoạt động CTXH hỗ trợ cho ngƣời sau cai nghiện. Chƣơng II: Thực trạng hoạt động CTXH hỗ trợ cho ngƣời sau cai nghiện tại xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên, thành phố hải Phòng. Chƣơng III: Đề xuất một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động CTXH hỗ trợ cho ngƣời sau cai nghiện ma túy tạixã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên, thành phố hải Phòng. 15 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI HỖ TRỢ CHO NGƢỜI SAU CAI NGHIỆN.

Khái niệm Nghiên cứu 1.Công tác xã hội Theo định nghĩa của Hiệp hội quốc gia của nhân viên CTXH Mỹ (NASW - 1970): "Công tác xã hội là một chuyên ngành để giúp đỡ cá nhân, nhóm hoặc cộng đồng tăng cƣờng hay khôi phục việc thực hiện các chức năng xã hội của họ và tạo những điều kiện thích hợp nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đó”. Luật an sinh-xã hội Phillipines giải thích: Công tác xã hội là một nghề bao gồm các hoạt động cung cấp các dịch vụ nhằm thúc đẩy hay điều phối các mối quan hệ xã hội, điều chỉnh sự hoà hợp giữa cá nhân và môi trƣờng để có xã hội tốt đẹp. Ở Việt Nam cũng có nhiều cách hiểu khác nhau về CTXH. CTXH có thể hiểu là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cƣờng chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trƣờng xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội góp phần đảm bảo an sinh xã hội.

Từ các khái niệm trên, khái niệm CTXH đƣợc tác giả sử dụng trong luận văn này nhƣ sau: “Công tác xã hội là một hoạt động chuyên môn nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng xã hội đồng thời công tác xã hội thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia 16 đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội thông qua đó đảm bảo nền anh sinh xã hội.Nhân viên công tác xã hội (NVCTXH) Nhân viên công tác xã hội (tiếng Anh là social worker) là những ngƣời hoạt động trong nhiều lĩnh vực, đƣợc đào tạo chính quy và cả bán chuyên nghiệp, đƣợc trang bị các kiến thức và kỹ năng trong công tác xã hội để trợ giúp các đối tƣợng tiếp cận đƣợc nguồn lực cần thiết; thúc đẩy sự tƣơng tác giữa các cá nhân, giữa cá nhân với môi trƣờng tạo ảnh hƣởng tới chính sách xã hội, các cơ quan, tổ chức vì lợi ích của cá nhân, gia đình, nhóm và cộng đồng thông qua hoạt động nghiên cứu và hoạt động thực tiễn (Theo Hiệp hội Nhân viên công tác xã hội quốc tế - IFSW). Nhân viên công tác xã hội là những nhà chuyên nghiệp làm chủ những nền tảng kiến thức cần thiết, có khả năng phát triển các kỹ năng cần thiết, tuân theo những tiêu chuẩn và đạo đức của nghề công tác xã hội (Dubois and Miley, 2005). Ở Việt Nam thời điểm trƣớc năm 1975, nhân viên xã hội là một từ đƣợc một số ít ngƣời biết đến, nhƣng từ sau năm 1975 đến nay từ nhân viên công tác xã hội vẫn là một từ mới ít ngƣời bình thƣờng biết tới. Nhƣ vậy trong nghiên cứu này nhân viên công tác xã hội chính là ngƣời tham gia vào các hoạt động nghề công tác xã hội.Công tác xã hội cá nhân Hiện nay trên thế giới và tại Việt Nam có nhiều định nghĩa liên quan đến công tác xã hội cá nhân, sau đây là một số định nghĩa của một số tác giả, tổ chức tiêu biểu: Theo Mary Richmond: “Công tác xã hội cá nhân là những tiến trình phát triển nhân cách nhờ những điều chỉnh đƣợc tác động một cách có ý thức, theo từng cá nhân một, giữa con ngƣời và môi trƣờng xã hội của họ…” “Có 17 thể định nghĩa Công tác xã hội cá nhân là nghệ thuật thực hiện những việc khác nhau bằng cách hợp tác với họ để cùng đạt tới sự tốt đẹp hơn cho xã hội và cho chính bản thân họ”.

Theo bà Nguyễn Thị Oanh: “Công tác xã hội cá nhân là một phƣơng pháp can thiệp (của Công tác xã hội) quan tâm đến những vấn đề về nhân cách mà một thân chủ cảm nghiệm. Mục đích của Công tác xã hội cá nhân là phục hồi, củng cố và phát triển sự thực hành bình thƣờng các chức năng xã hội của cá nhân và gia đình. Theo định nghĩa của Hiệp hội Công tác xã hội Thế giới: Công tác xã hội cá nhân là một hình thức cá biệt hóa việc giúp đỡ con ngƣời đối phó với những vấn đề cá nhân thƣờng liên quan đến sự sa sút hay gãy đổ trong việc thực hiện các chức năng xã hội một cách đầy đủ”. Mỗi định nghĩa đều đƣa ra các luận điểm khác nhau về công tác xã hội cá nhân.

Tựu chung lại, công tác xã hội cá nhân chính là một phƣơng pháp công tác xã hội. Công tác xã hội sử dụng phƣơng pháp này đề tác động, can thiệp vào những vấn đề gặp phải của thân chủ, hỗ trợ thân chủ phát huy năng lực bản thân, kết nối thân chủ với các nguồn lực khác để giải quyết vấn đề gặp phải. Dịch vụ công tác xã hội Theo Nguyễn Hải Hữu (2011) trong bài viết “Phát triển mạng lƣới dịch vụ công tác xã hội và nhân viên công tác xã hội” có nêu: Từ trƣớc tới nay, chúng ta đã quen với thuật ngữ dịch vụ xã hội, cung cấp dịch vụ xã hội. Ví dụ, nhƣ ngƣời ốm đau bệnh tật thì cần đƣợc chữa trị và họ là ngƣời mua dịch vụ, từ đó xuất hiện nhu cầu đào tạo ngƣời chữa bệnh là y tá, y sỹ, bác sỹ.

Tƣơng tự nhƣ vậy, con ngƣời ta có nhu cầu hiểu biết xã hội, từ đó xuất hiện nhu cầu đào tạo giáo viên cho các cấp học, bậc học và ngƣời giáo viên là ngƣời cung cấp dịch vụ dạy học. Một khi nói tới dịch vụ, cung cấp dịch vụ tức là cần có 18 hai yếu tố là những ngƣời có nhu cầu sử dụng dịch vụ và những ngƣời cung cấp dịch vụ. Còn các thuật ngữ dịch vụ công tác xã hội, mạng lƣới dịch vụ công tác xã hội ở nƣớc ta chƣa đƣợc nói đến nhiều. Song, những thuật ngữ này sẽ từng bƣớc đƣợc làm quen và đƣợc mọi ngƣời chấp nhận, bởi thực tế hiện luôn có rất nhiều ngƣời có nhu cầu về loại hình dịch vụ này.

Xét về bản chất dịch vụ xã hội và dịch vụ công tác xã hội có thể gần tƣơng đồng tuy nhiên dịch vụ công tác xã hội có nét đặc trƣng riêng bởi những ngƣời có nhu cầu sử dụng dịch vụ và các loại hình dịch vụ mà họ muốn đƣợc cung cấp thông qua các hoạt động tƣ vấn, tham vấn, quản lý đối tƣợng, nâng cao năng lực và giúp đối tƣợng có kế hoạch hành động thiết thực trong cuộc sống, có thể tiếp cận các nguồn lực sẵn có để sử dụng các nguồn lực, dịch vụ có hiệu quả. Nhƣ vậy, có thể hiểu rằng: dịch vụ công tác xã hội là hệ thống các hoạt động trợ giúp xã hội cho những cá nhân, nhóm và cộng đồng đang gặp phải các vấn đề khó khăn. Các cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội có thể là của Nhà nước, tư nhân, tổ chức phi chính phủ, tổ chức tôn giáo và các tổ chức xã hội khác. Các dịch vụ cho những nhóm đối tƣợng khác nhau tạo thành một hệ thống dịch vụ công tác xã hội đặc thù nhƣ: dịch vụ công tác xã hội cho trẻ em, dịch vụ công tác xã hội cho ngƣời nghèo, dịch vụ công tác xã hội cho ngƣời nghiện và sau cai nghiện ma túy, 1.

Dịch vụ công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy Theo quan điểm, định hƣớng của Đề án đổi mới công tác cai nghiện (QĐ 2596/QĐ-TTg năm 2013), Nghiện ma túy là bệnh mãn tính do rối loạn của não bộ, điều trị nghiện ma túy (gọi tắt là điều trị nghiện) là một quá trình lâu dài bao gồm tổng thể các can thiệp hỗ trợ, các dịch vụ về y tế, tâm lý, xã hội làm thay 19 đổi nhận thức, hành vi nhằm giảm tác hại của nghiện ma túy và giảm tình trạng sử dụng ma túy trái phép, cai nghiện ma túy để hòa nhập cộng đồng. Nhƣ vậy có thể hiểu: hoạt động công tác xã hội hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy là các hoạt động hay các dịch vụ hướng tới trợ giúp xã hội cho người sau cai nghiện ma túy và gia đình họ (cũng có thể là nhóm người saunghiện ma túy và cộng đồng) giúp họ có thể vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Những hodịch vụ này sẽ được cung cấp tới khách hàng theo nguyên tắc toàn diện và liên tục, nhằm năng cao khả năng tự giải quyết vấn đề cho khách hàng (thân chủ), giúp họ phục hồi và hòa nhập cộng đồng bền vững. Hay nói cách khác hoạt động công tác xã hội hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy là các hoạt động cung cấp dịch vụ hỗ trợ tham vấn, tư vấn, giáo dục, biện hộ, kết nối nguồn lực… giúp người sau nghiện ma túy, gia đình và cộng đồng phát huy nội lực, ngoại lực; tìm kiếm, tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ công tác xã hộiphù hợp với vấn đề và nhu cầu của họ để hòa nhập cộng đồng hiệu quả và bền vững 1.Các khái niệm liên quan đến ma túy 1.

Ma túy Ở Việt Nam, thuật ngữ “ma túy” xuất hiện, ban đầu có nghĩa là thuốc phiện. Sau đó ma túy còn là cây cần sa và cây côca. Có ý kiến cho rằng gọi là “ma túy” bởi vì các chất này có tác dụng nhƣ ma thuật, ma quái có thể chữa một số bệnh có hiệu quả cao và tăng hƣng phấn hoặc ức chế thần kinh. Nó làm cho con ngƣời mê mẩn, ngây ngất, túy lúy.

Trong tiềm thức của ngƣời Việt Nam “ma túy” đồng nghĩa với xấu xa, tội lỗi. Ma tuý là từ Hán Việt, với nghĩa: “ma” là tê mê, “túy” là say sƣa. Nhƣ vậy, ma túy là chất đƣa đến sự say sƣa, mê mẩn.