phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu. Chƣơng 2: Thực tiễn quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu trên địa bàn quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh. Chƣơng 3: Các yêu cầu và giải pháp bảo đảm quyết định hình phạt đúng đối với các tội xâm phạm sở hữu. 6 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU 1.
Những vấn đề lý luận về quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu 1. Khái niệm và ý nghĩa của quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu 1. Khái niệm quyết định hình phạt Khi nghiên cứu Luật hình sự Việt Nam, bên cạnh các khái niệm về tội phạm, định tội danh, hình phạt… khái niệm QĐHP được coi là một trong những khái niệm cơ bản và quan trọng thể hiện tập trung nhất bản chất giai cấp và chính sách hình sự của Nhà nước Việt Nam. Trong hầu hết các quốc gia, luật hình sự đều là văn bản quy phạm pháp luật – nơi xác định hành vi nào là nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm đến khách thể được pháp luật hình sự bảo vệ, qua đó đưa ra các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của nhà nước đối với người thực hiện hành vi phạm tội.
Có thể khẳng định rằng giữa tội phạm và hình phạt cần có một nhân tố quan trọng đóng vai trò cầu nối, móc xích quan trọng đó là QĐHP. QĐHP là một giai đoạn rất quan trọng trong hoạt động xét xử của Tòa án. QĐHP đối với người phạm tội có ý nghĩa về chính trị, xã hội và pháp lý. QĐHP có căn cứ, đúng pháp luật, công bằng là tiền đề, điều kiện để đạt được mục đích của hình phạt, nghĩa là mới có khả năng cải tạo, giáo dục người bị kết án trở thành người có ích cho xã hội, mới có tác dụng răn đe, phòng ngừa chung.
Đồng thời, QĐHP đúng còn góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm, bảo vệ và tăng cường pháp chế XHCN và trật tự pháp luật. Mặc dù, là một khái niệm quan trọng nhưng đến nay, pháp luật hình sự Việt Nam vẫn chưa có một văn bản chính thức để định nghĩa cụ thể về khái niệm QĐHP. Khái niệm này chỉ được nghiên cứu dưới góc độ là một 7 khái niệm khoa học luật hình sự mà chưa được qui định trong hệ thống văn bản pháp luật hình sự có tính chất chính thống. Trong khoa học luật hình sự đã có nhiều nhà nghiên cứu về luật hình sự đã đưa ra các khái niệm khác nhau về QĐHP.
Nguyễn Ngọc Chí thì: “QĐHP là việc nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự do Tòa án có thẩm quyền, nhân danh Nhà nước thực hiện sau khi đã định tội danh và tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể để quyết định khung hình phạt, loại hình phạt (hình phạt chính, hình phạt bổ sung), mức hình phạt cụ thể áp dụng cho cá nhân người phạm tội trong phạm vi giới hạn của khung hình phạt do luật định, phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; hoặc miễn hình phạt cho người phạm tội theo qui định của Bộ luật hình sự” [3, tr. Đinh Văn Quế đưa ra định nghĩa về QĐHP như: “QĐHP là việc Tòa án lựa chọn hình phạt buộc người bị kết án phải chấp hành. Tòa án lựa chọn loại hình phạt nào, mức hình phạt bao nhiêu phải tuân thủ theo những qui định của Bộ luật hình sự” [12, tr. Bên cạnh định nghĩa của các Luật gia như đã nêu, nhìn từ góc độ luật tố tụng hình sự, TS.
Chu Thị Trang Vân cho rằng: “QĐHP là một giai đoạn rất quan trọng trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân (TAND), là việc Tòa án lựa chọn loạt hình phạt và mức hình phạt cụ thể được qui định trong luật hình sự tương ứng với cấu thành tội phạm cụ thể để áp dụng với người phạm tội, thể hiện trong các bản án phạm tội [39, tr. Từ nghiên cứu các khái niệm nêu trên, QĐHP chỉ được đặt ra với những trường hợp người phạm tội phải chịu TNHS và bị áp dụng hình phạt. Trong luật hình sự Việt Nam đa số hình phạt chính áp dụng cho các loại tội phạm là chế tài lựa chọn. Hình phạt chính áp dụng cho các tội XPSH cũng có những đặc điểm tương tự.
Trong khung hình phạt qui định nhiều loại hình phạt khác nhau thì QĐHP là sự lựa chọn một hình phạt cụ thể trong phạm vi 8 pháp luật cho phép để áp dụng đối với người phạm tội. Ví dụ: Trường hợp điều luật qui định hình phạt chính là tù chung thân hoặc tử hình thì việc QĐHP trong trường hợp này thực chất là việc chọn hình phạt (cân nhắc áp dụng hình phạt này hay hình phạt kia) để áp dụng chứ không phải lựa chọn mức hình phạt cụ thể trong khung hình phạt. QĐHP bổ sung là việc lựa chọn một hay nhiều hình phạt bổ sung mà pháp luật cho phép để áp dụng bổ sung cho hình phạt chính. Tuy nhiên, nội dung quan trọng trong QĐHP của Tòa án vẫn là hình phạt chính.
Như vậy, từ góc độ khoa học luật hình sự trên cơ sở nghiên cứu các định nghĩa khoa học pháp lý nêu trên chúng tôi có cùng quan điểm với tác giả Bùi Thị Chinh Phương trong cách hiểu về QĐHP: “QĐHP là hoạt động của Tòa án lựa chọn loại hình phạt và mức hình phạt cụ thể bao gồm hình phạt chính và hình phạt bổ sung, trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội” [11, tr. Từ phân tích các khái niệm về QĐHP chúng ta có thể thấy giữa hình phạt và QĐHP luôn tồn tại mối quan hệ khăng khít. BLHS 1999 (được sửa đổi bổ sung năm 2009) và BLHS 2015 đều khẳng định Hình phạt là biện pháp nghiêm khắc nhất của Nhà nước nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội”. Người phạm tội chỉ phải chịu biện pháp trừng trị nghiêm khắc nhất của nhà nước bằng các hình phạt chính và hình phạt bổ sung khi Tòa án QĐHP đối với họ.
Như vậy, QĐHP luôn đi đôi với hình phạt dù nội dung của QĐHP là áp dụng hình phạt chính, hình phạt bổ sung hoặc miễn hình phạt. Vì TAND là cơ quan duy nhất được Nhà nước trao quyền, nhân danh Nhà nước tiến hành hoạt động áp dụng pháp luật hình sự (bao gồm cả phần chung và phần các tội phạm), theo đó, Tòa án lựa chọn các mức hình phạt cụ thể tương ứng với hành vi phạm tội để đưa ra quyết định cuối cùng có áp dụng hình phạt hay không; nếu có thì loại và mức hình phạt đối với người 9 phạm tội. Đây chính là hoạt động QĐHP của Tòa án. Để QĐHP chính xác, đúng qui định pháp luật, khách quan, công bằng, thể hiện được đường lối xét xử và bản chất nhà nước XHCN, đòi hỏi các Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân ngoài năng lực trình độ pháp luật tốt cần phải có phẩm chất đạo đức, chính trị vững vàng, công tâm, bản lĩnh trong việc lựa chọn loại hình phạt và mức hình phạt cụ thể để áp dụng đối với người có hành vi phạm tội.Khái niệm quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu Qua việc nghiên cứu các quan điểm khác nhau về định nghĩa khoa học của QĐHP, mối quan hệ giữa hình phạt và QĐHP, đặc điểm của việc QĐHP, trước hết tác giả nhận thấy QĐHP đối với các tội XPSH có các đặc điểm như sau: -Thứ nhất, đây là hoạt động ADPL chỉ thuộc thẩm quyền của Tòa án và có quan hệ chặt chẽ với hoạt động định tội danh.
Nếu như hoạt động đinh tội danh diễn ra trong suốt quá trình TTHS do cả Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát và Toà án thực hiện, thì hoạt động QĐHP chỉ duy nhất Tòa án được quyền thực hiện. Là chủ thể duy nhất có quyền xác định loại hình phạt và mức hình phạt để áp dụng với người phạm tội nên hoạt động này chỉ diễn ra tại phiên tòa khi Tòa án thực hiện chức năng xét xử của mình. Các cơ quan tiến hành TTHS khác có việc xác định khung hình phạt thông qua loại tội mà bị can được bị điều tra, truy tố để từ đó áp dụng các biện pháp pháp lý khác (áp dụng biện pháp ngăn chặn, áp dụng thời hạn tố tụng.) nhưng đó chỉ là những biện pháp tạm thời, phục vụ cho các hoạt động trước xét xử. Chỉ khi ra đến phiên tòa, căn cứ vào diễn biến phiên tòa, đánh giá công khai, toàn diện các tình tiết vụ án, lúc đó Tòa án mới quyết định áp dụng hình phạt hay là biện pháp pháp lý hình sự nào khác cho bị cáo, tác động trực tiếp vào các quyền của bị cáo phải chịu trách nhiệm với Nhà nước.
10 -Thứ hai, hoạt động ADPL của Tòa án nên QĐHP đòi hỏi sự tuân thủ các căn cứ và nguyên tắc trong quá trình áp dụng và điều này có thể được thể hiện trực tiếp trong BLHS hoặc thể hiện trong tinh thần của các điều luật. BLHS có qui định về các căn cứ để Tòa án QĐHP, tức là những tiêu chí mà dựa vào đó, Tòa án sẽ lựa chọn được loại hình phạt và mức hình phạt phù hợp với trường hợp cụ thể của mỗi bị cáo, trên cơ sở đánh giá tổng thể các yếu tố về khách quan, chủ quan, về con người, tâm lý. với mục đích đạt được là hình phạt đó sẽ không chỉ là “cái giá” mà bị cáo phải gánh chịu do hành vi phạm tội của mình mà còn là “cơ hội” để bị cáo đó có khả năng phục thiện, tái hóa nhập cộng đồng. Với các nguyên tắc khi QĐHP, do hoạt động này diễn ra trong phiên tòa hình sự, khi Tòa án thực hiện chức năng xét xử do Nhà nước giao nên Tòa án sẽ phải tuân theo các nguyên tắc của BLHS, ccác hoạt động tố tụng của BLTTHS.
Những nguyên tắc đó là tư tưởng chung được thể hiện trong các đạo luật khác nhau và nó được vận dụng cụ thể với từng vụ án cụ thể.