Nghiên cứu hình ảnh X-quang ngực của bệnh nhân nhiễm COVID-19 tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ năm 2021

Tiểu luận phân tích hình ảnh X-quang ngực bệnh nhân Covid-19 tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ năm 2021, cung cấp thông tin hữu ích cho nghiên cứu y khoa.

• Người hướng dẫn: BSCKII Huỳnh Minh Phú
• Trường học: Bệnh Viện Đa Khoa Thành Phố Cần Thơ
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Đặc điểm hình ảnh X quang ngực của bệnh nhân nhiễm COVID-19
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• SỞ Y TẾ THÀNH PHỐ CẦN THƠ BỆNH VIỆN ĐA KHOA THÀNH PHỐ CẦN THƠ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP CƠ SỞ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về bệnh COVID-19
• 1.2. Chẩn đoán hình ảnh COVID-19
• 1.3. Đánh giá độ nặng của BN qua hình ảnh X-quang nhờ thang điểm Brixia
• 1.4. NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH ẢNH X QUANG
• 1.5. Một số nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Các biến số nghiên cứu
• 2.4. Quy trình thực hiện
• 2.5. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.6. Vấn đề đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm X Quang phổi
• 3.3. Đánh giá độ nặng trên X quang phổi bằng thang điểm Brixia
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• KẾT LUẬN NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hình ảnh X quang ngực

Hình ảnh X-quang ngực đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán và theo dõi bệnh nhân COVID-19. Các tổn thương phổi điển hình trên hình ảnh X-quang bao gồm tổn thương kính mờ và đông đặc nhu mô phổi. Theo nghiên cứu, tổn thương thường xuất hiện ở vùng ngoại vi và thùy dưới của hai phổi. Việc sử dụng hình ảnh X-quang giúp bác sĩ đánh giá nhanh tình trạng bệnh nhân, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh bùng phát. Hình ảnh X-quang không chỉ hỗ trợ trong việc chẩn đoán mà còn giúp theo dõi diễn tiến bệnh và đánh giá hiệu quả điều trị. Đặc biệt, thang điểm Brixia được sử dụng để đánh giá độ nặng của tổn thương phổi, từ đó hỗ trợ quyết định lâm sàng cho bệnh nhân COVID-19.

1.1. Đặc điểm tổn thương phổi trên X quang

Tổn thương phổi do COVID-19 trên hình ảnh X-quang thường có các đặc điểm như tổn thương kính mờ đa ổ và đông đặc nhu mô phổi. Các nghiên cứu cho thấy rằng tổn thương này thường phân bố chủ yếu ở vùng ngoại vi và thùy dưới của phổi. Hình ảnh X-quang có thể bình thường trong giai đoạn sớm của bệnh, nhưng khi bệnh tiến triển, các tổn thương sẽ trở nên rõ ràng hơn. Việc nhận diện sớm các tổn thương này là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 đang diễn biến phức tạp.

II. Chẩn đoán hình ảnh COVID 19

Chẩn đoán hình ảnh là một phần không thể thiếu trong việc phát hiện và theo dõi bệnh COVID-19. Hình ảnh X-quang ngực có giá trị trong việc phát hiện các tổn thương phổi, đánh giá mức độ nặng và theo dõi đáp ứng điều trị. Các dấu hiệu điển hình trên hình ảnh X-quang bao gồm tổn thương kính mờ và đông đặc nhu mô phổi. Tuy nhiên, việc chẩn đoán chỉ dựa vào hình ảnh X-quang là không đủ, cần kết hợp với các yếu tố lâm sàng và dịch tễ để đưa ra chẩn đoán chính xác. Hình ảnh X-quang cũng giúp phân biệt giữa viêm phổi do virus và các nguyên nhân khác, từ đó hỗ trợ bác sĩ trong việc đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

2.1. Giá trị của hình ảnh X quang trong chẩn đoán

Hình ảnh X-quang ngực có giá trị lớn trong việc phát hiện và theo dõi bệnh nhân COVID-19. Các tổn thương phổi điển hình như tổn thương kính mờ và đông đặc nhu mô phổi thường được ghi nhận. Hình ảnh X-quang không chỉ giúp bác sĩ đánh giá tình trạng bệnh nhân mà còn hỗ trợ trong việc theo dõi diễn tiến bệnh. Việc sử dụng thang điểm Brixia để đánh giá độ nặng của tổn thương phổi là một phương pháp hiệu quả, giúp bác sĩ đưa ra quyết định lâm sàng kịp thời và chính xác.

III. Kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ đã chỉ ra rằng hình ảnh X-quang ngực của bệnh nhân COVID-19 có nhiều đặc điểm đáng chú ý. Tổn thương phổi thường xuất hiện ở vùng ngoại vi và thùy dưới, với các dấu hiệu điển hình như tổn thương kính mờ và đông đặc. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng hình ảnh X-quang là một công cụ hữu ích trong việc chẩn đoán và theo dõi bệnh nhân COVID-19. Đặc biệt, thang điểm Brixia đã được áp dụng để đánh giá độ nặng của tổn thương phổi, từ đó hỗ trợ trong việc quyết định điều trị cho bệnh nhân.

3.1. Đặc điểm hình ảnh X quang tại Cần Thơ

Tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hình ảnh X-quang ngực của bệnh nhân COVID-19 thường có các tổn thương điển hình như kính mờ và đông đặc. Tổn thương này chủ yếu phân bố ở vùng ngoại vi và thùy dưới của phổi. Việc nhận diện sớm các tổn thương này là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 đang diễn biến phức tạp. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy rằng thang điểm Brixia là một công cụ hiệu quả trong việc đánh giá độ nặng của tổn thương phổi.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về hình ảnh X-quang ngực ở bệnh nhân COVID-19 tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ không chỉ có giá trị trong việc chẩn đoán mà còn có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Hình ảnh X-quang giúp bác sĩ đánh giá nhanh tình trạng bệnh nhân, từ đó đưa ra các quyết định điều trị kịp thời. Việc áp dụng thang điểm Brixia trong đánh giá độ nặng của tổn thương phổi cũng giúp cải thiện quy trình chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân COVID-19. Nghiên cứu này góp phần cung cấp thông tin quý giá cho các cơ sở y tế trong việc quản lý và điều trị bệnh nhân COVID-19.

4.1. Ứng dụng trong thực tiễn lâm sàng

Kết quả nghiên cứu về hình ảnh X-quang ngực ở bệnh nhân COVID-19 tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ có thể được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn lâm sàng. Hình ảnh X-quang không chỉ giúp phát hiện sớm các tổn thương phổi mà còn hỗ trợ trong việc theo dõi diễn tiến bệnh. Việc sử dụng thang điểm Brixia để đánh giá độ nặng của tổn thương phổi là một phương pháp hiệu quả, giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời và chính xác. Nghiên cứu này cũng mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo về hình ảnh học trong bệnh COVID-19.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Từ khi dịch COVID-19 bùng phát vào cuối năm 2019, virus SARS-CoV-2 đã gây ra đại dịch toàn cầu với hàng triệu ca nhiễm và tử vong. Tại Việt Nam, đặc biệt là thành phố Cần Thơ, số lượng bệnh nhân mắc COVID-19 tăng nhanh trong năm 2021, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế. Việc chẩn đoán và đánh giá mức độ tổn thương phổi đóng vai trò quan trọng trong quản lý và điều trị bệnh nhân. Hình ảnh X-quang ngực là phương pháp cận lâm sàng phổ biến, dễ tiếp cận và chi phí thấp, giúp phát hiện tổn thương phổi, theo dõi diễn tiến và tiên lượng bệnh. Thang điểm Brixia được sử dụng để đánh giá mức độ nặng của tổn thương trên X-quang ngực, hỗ trợ phân tầng bệnh nhân và quyết định điều trị.

Nghiên cứu này nhằm mô tả đặc điểm hình ảnh tổn thương phổi trên X-quang ngực của bệnh nhân COVID-19 tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 9 năm 2021, đồng thời đánh giá độ nặng tổn thương dựa trên thang điểm Brixia. Qua đó, nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả chẩn đoán, theo dõi và phân tầng điều trị bệnh nhân COVID-19 tại địa phương, đồng thời cung cấp dữ liệu tham khảo cho các cơ sở y tế khác trong bối cảnh dịch bệnh còn diễn biến phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Sinh lý bệnh COVID-19: Virus SARS-CoV-2 gây tổn thương tế bào nội mô phổi, kích hoạt phản ứng viêm và tăng đông máu, dẫn đến tổn thương phổi đa dạng như kính mờ, đông đặc, dày vách mô kẽ trên hình ảnh X-quang.
• Chẩn đoán hình ảnh COVID-19: Hình ảnh X-quang ngực và cắt lớp vi tính (CT) là các phương pháp chính để phát hiện tổn thương phổi, với các dấu hiệu đặc trưng như tổn thương kính mờ (GGO), đông đặc, dày thành phế quản, tràn dịch màng phổi.
• Thang điểm Brixia: Hệ thống đánh giá tổn thương phổi trên X-quang ngực chia phổi thành 6 vùng, mỗi vùng được chấm điểm từ 0 đến 3 dựa trên mức độ tổn thương, tổng điểm từ 0 đến 18 phản ánh mức độ nặng của bệnh nhân.

Các khái niệm chính bao gồm: tổn thương kính mờ, tổn thương đông đặc, tổn thương mô kẽ, phân bố tổn thương ngoại vi và trung tâm, thang điểm Brixia.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang, mô tả, tiến cứu.
• Đối tượng nghiên cứu: 116 bệnh nhân COVID-19 nhập viện tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Cần Thơ từ 01/08 đến 30/09/2021, có kết quả xét nghiệm PCR dương tính và được chỉ định chụp X-quang ngực thẳng lần đầu.
• Tiêu chuẩn chọn mẫu: Phim X-quang rõ nét, không có xảo ảnh, dị vật chồng lấp.
• Nguồn dữ liệu: Hồ sơ bệnh án, kết quả chụp X-quang ngực, điểm Brixia do các bác sĩ chuyên khoa đọc và chấm điểm.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS 26 và Excel 2013 để xử lý dữ liệu. Phân tích mô tả tần suất, tỷ lệ, trung bình; kiểm định khi bình phương để đánh giá mối liên hệ giữa thang điểm Brixia và việc chuyển khoa ICU.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu trong 2 tháng (tháng 8 và 9 năm 2021), phân tích và báo cáo kết quả ngay sau đó.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm chung nhóm nghiên cứu: Tuổi trung bình 57,3 tuổi, nhóm tuổi 41-60 và trên 60 chiếm 83,7%. Tỷ lệ nữ (58,6%) cao hơn nam (41,4%). Đa số bệnh nhân cư trú tại thành thị (83%). Tỷ lệ bệnh lý nền tim mạch và đái tháo đường lần lượt là 46,6% và 26,7%.

2. Tỷ lệ tổn thương phổi trên X-quang: 84,5% bệnh nhân có tổn thương phổi trên X-quang ngực. Trong đó, tổn thương kính mờ chiếm 70,7%, đông đặc 41,4%, mô kẽ 45,7%, dày thành phế quản 15,5%, tràn dịch màng phổi 9,5%. Các tổn thương khác như khí phế thủng, xơ hóa, xẹp phổi rất ít gặp (<5%).

3. Phân bố tổn thương phổi: Tổn thương chủ yếu phân bố ở cả hai phổi (64,3%), ưu thế ở 1/3 dưới phổi phải (40,7%) và trái (38,6%). Tổn thương thường nằm ở vùng ngoại vi (53,4%).

4. Đánh giá độ nặng bằng thang điểm Brixia: Điểm trung bình 5,1, điểm cao nhất 17, thấp nhất 0. Phân nhóm theo điểm: nhẹ (0-6 điểm) chiếm 68,1%, trung bình (7-12 điểm) 24,1%, nặng (13-18 điểm) 7,8%. Tỷ lệ bệnh nhân chuyển khoa ICU là 37,8%, chủ yếu có điểm Brixia từ 7 trở lên. Mối liên hệ giữa điểm Brixia và chuyển ICU có ý nghĩa thống kê (p < 0,001).

Thảo luận kết quả

Tuổi trung bình cao và tỷ lệ bệnh lý nền lớn trong nhóm nghiên cứu phản ánh đặc điểm bệnh nhân COVID-19 nặng, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Tỷ lệ tổn thương phổi trên X-quang cao (84,5%) tương đồng với các nghiên cứu khác như Rosy Setiawati (93,4%) và Sherif (90,3%), cho thấy X-quang ngực là công cụ hiệu quả trong phát hiện tổn thương phổi COVID-19.

Tổn thương kính mờ chiếm ưu thế (70,7%) phù hợp với giai đoạn đầu và trung bình của bệnh, trong khi tổn thương đông đặc (41,4%) phản ánh giai đoạn tiến triển nặng hơn. Phân bố tổn thương chủ yếu ở ngoại vi và 1/3 dưới phổi cũng tương đồng với các nghiên cứu quốc tế, giải thích bởi cơ chế vi huyết khối và tổn thương vi mạch ngoại vi do virus.

Điểm Brixia trung bình 5,1 cho thấy đa số bệnh nhân có tổn thương nhẹ đến trung bình. Mối liên hệ chặt chẽ giữa điểm Brixia và việc chuyển ICU chứng tỏ thang điểm này có giá trị trong phân tầng nguy cơ và hỗ trợ quyết định lâm sàng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố điểm Brixia và bảng so sánh tỷ lệ chuyển ICU theo nhóm điểm, giúp minh họa rõ ràng mối quan hệ này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng thang điểm Brixia rộng rãi trong các cơ sở y tế để đánh giá nhanh mức độ tổn thương phổi, hỗ trợ phân tầng bệnh nhân COVID-19, đặc biệt tại các bệnh viện tuyến tỉnh và bệnh viện dã chiến. Thời gian thực hiện: ngay lập tức; chủ thể: các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và lâm sàng.

2. Đào tạo nâng cao năng lực đọc và chấm điểm X-quang ngực cho nhân viên y tế, đảm bảo độ chính xác và nhất quán trong đánh giá tổn thương phổi. Thời gian: 3-6 tháng; chủ thể: Sở Y tế, bệnh viện.

3. Kết hợp chẩn đoán hình ảnh với lâm sàng và xét nghiệm PCR để đưa ra quyết định điều trị phù hợp, giảm thiểu tình trạng chuyển ICU không cần thiết và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực y tế. Thời gian: liên tục; chủ thể: bác sĩ điều trị.

4. Xây dựng hệ thống lưu trữ và phân tích dữ liệu hình ảnh X-quang để theo dõi diễn tiến bệnh nhân, phục vụ nghiên cứu và cải tiến quy trình điều trị. Thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: bệnh viện, trung tâm công nghệ thông tin y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và lâm sàng: Nâng cao hiểu biết về đặc điểm tổn thương phổi COVID-19 trên X-quang, áp dụng thang điểm Brixia trong thực hành lâm sàng.

2. Nhân viên y tế tại bệnh viện tuyến tỉnh và bệnh viện dã chiến: Áp dụng phương pháp đánh giá tổn thương phổi đơn giản, hiệu quả, giúp phân tầng bệnh nhân và quyết định điều trị kịp thời.

3. Nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Sử dụng dữ liệu nghiên cứu để xây dựng hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và phân bổ nguồn lực trong phòng chống dịch COVID-19.

4. Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành y học, chẩn đoán hình ảnh: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về COVID-19 và các bệnh lý hô hấp.

Câu hỏi thường gặp

1. Thang điểm Brixia là gì và có vai trò gì trong chẩn đoán COVID-19?
   Thang điểm Brixia là hệ thống đánh giá tổn thương phổi trên X-quang ngực, chia phổi thành 6 vùng và chấm điểm từ 0-3 cho mỗi vùng. Tổng điểm phản ánh mức độ nặng của tổn thương, giúp phân tầng bệnh nhân và hỗ trợ quyết định điều trị, đặc biệt trong điều kiện hạn chế nguồn lực.

2. Tổn thương kính mờ trên X-quang ngực biểu hiện điều gì ở bệnh nhân COVID-19?
   Tổn thương kính mờ (GGO) là dấu hiệu của sự lấp đầy một phần dịch hoặc tế bào trong phế nang, thường xuất hiện ở giai đoạn đầu hoặc trung bình của bệnh, thể hiện tổn thương chưa hoàn toàn đông đặc, vẫn nhìn thấy cấu trúc mạch máu bên trong.

3. Tỷ lệ bệnh nhân COVID-19 có tổn thương phổi trên X-quang là bao nhiêu?
   Trong nghiên cứu này, khoảng 84,5% bệnh nhân có tổn thương phổi trên X-quang ngực, tương tự các nghiên cứu khác trong và ngoài nước, cho thấy X-quang là công cụ hiệu quả để phát hiện tổn thương phổi do COVID-19.

4. Mối liên hệ giữa điểm Brixia và việc chuyển bệnh nhân vào ICU như thế nào?
   Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân có điểm Brixia từ 7 trở lên có tỷ lệ chuyển ICU cao hơn đáng kể, với p < 0,001, chứng tỏ điểm Brixia có giá trị tiên lượng và hỗ trợ phân tầng nguy cơ trong quản lý bệnh nhân.

5. Làm thế nào để cải thiện việc sử dụng X-quang ngực và thang điểm Brixia trong thực tế?
   Cần tổ chức đào tạo chuyên sâu cho nhân viên y tế về kỹ thuật chụp và đọc X-quang, xây dựng quy trình chuẩn trong đánh giá thang điểm Brixia, đồng thời kết hợp với lâm sàng và xét nghiệm để đưa ra quyết định điều trị chính xác và kịp thời.

Kết luận

• Nghiên cứu mô tả đặc điểm tổn thương phổi trên X-quang ngực của 116 bệnh nhân COVID-19 tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Cần Thơ, với tỷ lệ tổn thương phổi cao (84,5%), chủ yếu là kính mờ (70,7%) và đông đặc (41,4%).
• Tổn thương phổi phân bố chủ yếu ở ngoại vi và 1/3 dưới hai phổi, phù hợp với cơ chế bệnh sinh vi huyết khối và tổn thương vi mạch.
• Thang điểm Brixia có giá trị đánh giá mức độ nặng tổn thương phổi, điểm trung bình 5,1, mối liên hệ chặt chẽ với việc chuyển bệnh nhân vào ICU (p < 0,001).
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả chẩn đoán, phân tầng và điều trị bệnh nhân COVID-19 tại địa phương, đồng thời làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.
• Đề xuất áp dụng thang điểm Brixia rộng rãi, đào tạo nhân viên y tế và xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu hình ảnh để nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân COVID-19.

Hành động tiếp theo: Triển khai đào tạo và áp dụng thang điểm Brixia tại các cơ sở y tế, đồng thời mở rộng nghiên cứu theo dõi diễn tiến bệnh nhân và hiệu quả điều trị dựa trên đánh giá hình ảnh X-quang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về bệnh COVID-19: Trong thời gian bùng phát dịch virus corona 2019, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban đầu đề nghị sử dụng tên chỉ định tạm thời "2019-nCoV" (tiếng Anh: 2019 novel coronavirus – virus corona mới 2019) để gọi cho chủng virus này. Tuy nhiên, điều này dẫn đến một mối lo ngại, rằng việc không có tên chính thức có thể sẽ khiến việc sử dụng tên không chính thức một cách cố định và thường xuyên trong giao tiếp chung, virus này cũng thường được gọi là "virus corona mới", "virus corona Vũ Hán", "virus Vũ Hán" hoặc chỉ đơn giản là "virus corona"[ 24]. Theo hướng dẫn của WHO năm 2015 về việc đặt tên virus và bệnh, Ủy ban Quốc tế về Phân loại Virus thông báo rằng họ sẽ là cơ quan đặt tên chính thức cho các virus mới [ 24].

Ngày 11 tháng 2 năm 2020, Ủy ban Quốc tế về Phân loại Virus (ICTV) đã công bố tên "severe acute respiratory syndrome coronavirus 2" (tạm dịch "virus corona gây hội chứng hô hấp cấp tính nặng 2") và ký hiệu viết tắt là SARS-CoV- 2 để ám chỉ chủng virus trước đây gọi là 2019-nCoV [9]. Trước đó cùng ngày, WHO đã chính thức đổi tên căn bệnh do chủng virus gây ra từ "bệnh hô hấp cấp do 2019-nCoV" thành bệnh virus corona 2019 (COVID-19) (coronavirus disease 2019). Để tránh nhầm lẫn với bệnh SARS, căn bệnh trong dịch SARS năm 2003, WHO đôi khi gọi virus này là "virus COVID-19" hoặc "virus gây ra bệnh COVID-19" khi giao tiếp với công chúng. Cấu trúc virus COVID-19: Hình 1.

1 Cấu tạo virus COVID-19 (SARS-CoV-2) Nguồn: COVID-19 Clinical Diagnostics and Testing Technology, Pharmacotherapy, Chau C.H et al, 2020 [7] Virus COVID-19 có hình cầu với đường kính khoảng 125nm. Đặc điểm nổi bật nhất của coronavirus các protein bề mặt lồi ra thành các gai [7]. Bên trong vỏ của virion là nucleocapsid sợi đơn dương đối xứng xoắn ốc. Các hạt virus COVID-19 chứa bốn protein cấu trúc chính.

Đây là các protein spike (S), màng (M), vỏ (E) và nucleocapsid (N), tất cả đều được mã hóa trong đầu 3′ của bộ gen virus. Protein S có trọng lượng khoảng 150 kDa đa số Tieu luan 5 gồm hai tiểu phần S1 hình cầu ở đầu và S2 là phần cuống, tạo nên cấu trúc gai đặc biệt trên bề mặt của virus và có vai trò trung gian gắn vào thụ thể chủ của tế bào vật chủ. Protein M là protein cấu trúc chính của màng virus khiến virion có hình cầu. Protein E (8 -12 kDa) nằm trên vỏ virus và có vai trò chính trong việc lắp ráp và giải phóng virus.

Protein N tồn tại trong nucleocapsid và có vai trò liên kết bộ gen virut thành cấu trúc kiểu chuỗi hạt để đóng gói bộ gen thành các hạt virus [7]. Ngoài 4 protein chính trên, còn có protein phi cấu trúc hemagglutinin- esterase (HE), có vai trò tăng cường sự xâm nhập của virus qua trung gian protein S và giúp virus xâm nhập vào tế bào niêm mạc. Các protein phi cấu trúc khác có vai trò trong đảm bảo các hoạt động của virus [7]. Sinh lý bệnh: Nhiễm vi-rút nội mô dẫn đến tổn thương tế bào nội mô, kích hoạt giải phóng các cytokine tiền viêm và rối loạn chức năng vi tuần hoàn ở phổi, tim và gan.

Một hậu quả được cho là tình trạng tăng đông máu dẫn đến hình thành huyết khối vi mạch. Khi xảy ra ở phổi, huyết khối vi mạch có thể làm suy giảm quá trình trao đổi oxy; khi xảy ra trong các tĩnh mạch, nó có thể dẫn đến huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi và trong động mạch, đột quỵ do thiếu máu não cục bộ, thiếu máu cục bộ ở chi và nhồi máu cơ tim (4). Chảy máu quá nhiều có thể xảy ra trên BN COVID-19 nhưng ít phổ biến hơn nhiều so với các vấn đề đông máu [13]. Cách thức lây lan: Đến nay, bệnh được xác định là có lây truyền từ người sang người qua đường tiếp xúc trực tiếp với chất tiết từ đường hô hấp của người bệnh.

Bệnh còn lây lan đường gián tiếp khi bàn tay người lành tiếp xúc với các đồ vật bị nhiễm virus như bao cao su, băng vệ sinh. đặc biệt là các đồ vật có dính dịch mũi họng của người bị COVID-19, sau đó đưa tay vào mắt, mũi, miệng và gây nhiễm bệnh [25]. Triệu chứng lâm sàng: 1. Giai đoạn khởi phát - Thời gian ủ bệnh: từ 2-14 ngày, trung bình từ 5-7 ngày, thể delta có thời gian ủ bệnh ngắn hơn.

- Khởi phát: + Chủng alpha: Sốt, ho khan, mệt mỏi, đau họng, đau đầu. Một số trường hợp bị nghẹt mũi, chảy nước mũi, mất vị giác và khứu giác, buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng… + Chủng mới (delta): đau đầu, đau họng, chảy nước mũi, ho, sốt, ỉa chảy, khó thở, đau cơ. Giai đoạn toàn phát Sau 4-5 ngày. Hô hấp Ho nhiều hơn, đau ngực, cảm giác ngạt thở, sợ hãi, tuỳ mức độ bệnh nhân, thở sâu, phổi thường không ral, mạch thường không nhanh.

Khoảng 5-10% bệnh nhân có thể giảm oxy máu thầm lặng. Những trường hợp này bệnh nhân không có cảm giác khó thở nhưng SpO2 giảm rất dễ bị bỏ qua. Thể nặng của bệnh có biểu hiện giống ARDS. Tieu luan 7 + Mức độ trung bình: khó thở tần số thở > 20 lần/phút và/hoặc SpO2 94-96% + Mức độ nặng nhịp thở > 25 lần/phút và/hoặc SpO2 < 94%, cần cung cấp oxy hoặc thở máy dòng cao hoặc thở không xâm nhập.

+ Mức độ nguy kịch nhịp thở > 30 lần/phút có dấu hiệu suy hô hấp nặng với thở gắng sức nhiều, thở bất thường hoặc chậm < 10 lần/phút hoặc bệnh nhân tím tái, cần hỗ trợ hô hấp ngay với đặt ống nội khí quản thở máy xâm lấn. + Một số ít khác có thể có: ho ra máu, tràn khí, dịch màng phổi (do hoại tử nhu mô). Tuần hoàn Lâm sàng: - Các triệu chứng thường không đặc hiệu: đau ngực, mệt mỏi, khó thở, ho. - Sốc tim: huyết áp tụt, mạch nhanh, rối loạn nhịp, da, đầu chi lạnh, gan to, tĩnh mạch cổ nổi.

- Rối loạn nhịp chậm hoặc nhanh, suy tim cấp và sốc tim do suy tim trái (như Hội chứng trái tim vỡ, viêm cơ tim) hoặc suy tim phải cấp, thuyên tắc động mạch phổi, tràn dịch màng ngoài tim, nhồi máu cơ tim cấp, sốc nhiễm khuẩn thứ phát do COVID-19, tâm phế cấp (Acute cor pulmonary). Thận - Tổn thương thận cấp (AKI) xuất hiện ở 5-7% bệnh nhân COVID-19 chung và trong số bệnh nhân COVID-19 nhập ICU có tới 29-35% biểu hiện tổn thương thận cấp. Bệnh nhân COVID-19 có bệnh thận từ trước như đái tháo đường, tăng huyết áp có nguy cơ tăng tỷ lệ tử vong gấp 3 lần so với không có bệnh nền. - Cơ chế bệnh sinh: 4 nhóm nguyên nhân đã được đưa ra: + Do tổn thương trực tiếp tế bào, cầu thận, ống thận do vi rút.

+ Do cơn bão cytokin, rối loạn huyết động trong thận. Tieu luan 8 + Do huyết khối - tắc mạch thận. + Do các nguyên nhân thường gặp trong ICU: thiếu dịch trong lòng mạch, quá liều thuốc do không điều chỉnh theo mức lọc cầu thận, thở máy với PEEP cao, tương tác giữa các cơ quan (tim-thận, phổi-thận, gan-thận) - Lâm sàng: Bệnh nhân có thể thiểu niệu hoặc đái nhiều, nước tiểu có protein, đái máu vi thể hoặc đại thể, các biểu hiện của hội chứng ure máu cao ít gặp, nhưng thường nặng trên người bệnh đã có suy thận từ trước. - Chẩn đoán AKI và mức độ dựa vào creatinin huyết tương và thể tích nước tiểu.

Thần kinh - Nhồi máu não: liên quan đông máu do “bão cytokin”, hoặc do cục máu đông nguồn gốc từ tim, hoặc tĩnh mạch phổi, đặc biệt trên những người có yếu tố nguy cơ: tuổi cao, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, thuốc lá, béo phì, kháng thể kháng phospholipid. - Lâm sàng xuất hiện đột ngột: + Rối loạn ý thức theo các mức độ: nhẹ thì còn tỉnh, nặng nhất là hôn mê. + Hội chứng liệt nửa người: liệt vận động có hoặc không tê bì, dị cảm. + Mất thị lực, bán manh, góc manh.

+ Liệt dây thần kinh sọ. + Rối loạn cơ tròn. + Giảm hoặc mất khứu giác + Viêm não màng não, thoái hoá não, viêm đa rễ và dây thần kinh như hội chứng Guillain Barre, bệnh não do COVID-19. Dạ dày-ruột Vi rút xâm nhập vào tế bào dẫn tới viêm tế bào biểu mô làm giảm hấp thu, mất Tieu luan 9 cân bằng bài tiết ở ruột và hoạt hóa hệ thống thần kinh của ruột, dẫn tới ỉa chảy.

Ngoài ra có thể do dùng kháng sinh hay do thay đổi hệ vi sinh vật ở ruột, ít gặp hơn có thể liên quan đến huyết khối tắc mạch mạc treo. Tỷ lệ xuất hiện tiêu chảy từ 2-50% trong những bệnh nhân nhiễm COVID-19. Tiêu chảy phân lỏng cũng có khi phân toàn nước 7-8 lần/ngày và thường xuất hiện vào ngày thứ tư của khởi phát bệnh. Gan mật Có thể có vàng da, suy gan, tăng men gan, suy gan cấp, hôn mê gan.

Nội tiết Tăng đường máu ở bệnh nhân có đái tháo đường từ trước, hoặc tăng đường máu liên quan sử dụng corticoid có thể biến chứng: đái tháo đường mất bù, toan ceton, tăng áp lực thấm thấu máu… Huyết học - Huyết học: Tăng đông, rối loạn đông máu do nhiễm trùng (SIC) và đông máu nội mạch (DIC), hội chứng thực bào máu/hội chứng hoạt hoá đại thực bào, bệnh vi mạch huyết khối (TMA) với ban giảm tiểu cầu huyết khối (TTP) và hội chứng tăng ure huyết tán huyết (HUS), giảm tiểu cầu do heparin (HIT) do điều trị thuốc chống đông (LMWH: heparin trọng lượng phân tử thấp ). - Mạch máu: có thể gặp huyết khối gây tắc động mạch hoặc tĩnh mạch chi 2 bên. Da Biểu hiện với ngứa, đau/bỏng rát ở da với hình thái bao gồm các ban dạng mề đay, các ban dạng hồng ban, phát ban dạng mụn nước mụn mủ, phát ban giống dạng cước ở đầu ngón tay chân, ít gặp hơn phát ban dạng lưới (chỉ điểm bệnh diễn tiến nặng), giống tổn thương xuất huyết chủ yếu ở chi, ban đỏ đa hình thái ở tay chân niêm mạc, kết mạc miệng, viêm kết mạc ở trẻ em. Giai đoạn hồi phục - Đối với trường hợp nhẹ và trung bình, sau 7-10 ngày, bệnh nhân hết sốt, toàn trạng khá lên, tổn thương phổi tự hồi phục, có thể gặp mệt mỏi kéo dài.

- Những trường hợp nặng: Biểu hiện lâm sàng kéo dài, hồi phục từ 2-3 tuần, mệt mỏi kéo dài đến hàng tháng. - Những trường hợp nguy kịch có thể phải nằm hồi sức kéo dài nhiều tháng, có thể tiến triển xơ phổi, ảnh hưởng tâm lý, yếu cơ kéo dài. - Một số trường hợp sau nhiễm SARS-CoV-2, gặp các rối loạn kéo dài: bệnh lý tự miễn, hội chứng thực bào.