mở đầu trong vụ kiện dân sự tại toà sơ thẩm" [64]. Một quan niệm khác lại cho rằng, khiếu nại là việc yêu cầu cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội hoặc người có chức vụ giải quyết việc vi phạm các quyền hoặc lợi ích hợp pháp của bản thân người khiếu nại hay người khác. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi nhận [63, tr.
Từ điển Luật học cũng đưa ra việc phân chia khái niệm nói chung thành hai dạng là khiếu nại hành chính và khiếu nại tư pháp. Khiếu nại hành chính là việc cá nhân hay tổ chức đề nghị cơ quan hành chính nhà nước xem xét, sửa chữa một hành vi hay một quyết định hành chính mà họ cho là hành vi và quyết định đó không đúng pháp luật, gây thiệt hại hoặc sẽ gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của họ. Khiếu nại tư pháp là việc công dân hay tổ chức đề nghị cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án, cơ quan thi hành án xem xét, sửa chữa một việc làm hoặc thay đổi một quyết định hành chính trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án mà họ cho rằng việc làm hoặc quyết định đó là không đúng pháp luật, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của họ [64, tr. Mỗi khái niệm trên là sự phản ánh về những quan điểm khác nhau về khiếu nại.
các quan niệm thứ nhất và thứ hai tiếp cận khiếu nại thông qua việc giải nghĩa từ vựng, ngữ nghĩa thuần tuý. Trong đó đã đưa ra dấu hiệu đặc trưng của khái niệm khiếu nại đó là sự phản ứng, sự bất bình, phàn nàn của người có liên quan. Quan niệm này phản ánh được tính chất tự nhiên, tính chất xã hội của khiếu nại. Quan niệm thứ ba tiếp cận khái niệm khiếu nại từ phương diện khoa học luật.
Theo đó khiếu nại thuộc về quyền năng pháp lý của người liên quan đến vụ, việc; là việc khởi sự làm phát sinh các sự kiện pháp lý. Các quan niệm này đã đề cập đến quyền của người liên quan được yêu cầu cơ quan nhà nước, quyền đòi hỏi Nhà nước phải can thiệp giải quyết vụ, việc khi phát hiện có sự vi phạm pháp luật. Như vậy, cách tiếp cận này đã đề cập đến tính hợp pháp hay bất hợp pháp của hành vi và đề cập đến quyền yêu cầu về sự can thiệp của Nhà nước trong việc phán xét các hành vi đó. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ điển Luật học nêu ra khái niệm khiếu nại từ quan niệm chung và sau đó là có sự phân chia nhận dạng về khiếu nại hành chính và khiếu nại tư pháp.
Việc xác định các khái niệm khiếu nại hành chính, khiếu nại tư pháp là một hướng tiếp cận khái niệm và phân chia khái niệm để hiểu rõ hơn bản chất của nó. Qua việc phân tích các nhóm quan niệm trên, từ góc độ lý luận và thực tiễn đi đến nhận diện bản chất của khiếu nại như sau: Từ khía cạnh xã hội, khiếu nại là một hiện tượng phản ánh sự phàn nàn, phản đối, hay bày tỏ thái độ không đồng ý của người dân đến cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền đối với việc làm hoặc quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của họ. Thực tế đời sống xã hội cho thấy, mỗi người dân coi việc sử dụng quyền khiếu nại như một quyền đương nhiên, một phương tiện tự vệ, cứu cánh mỗi khi họ thấy cần tìm đến sự che chở, bảo vệ, can thiệp của Nhà nước, của xã hội. Khiếu nại được tiếp cận từ khía cạnh xã hội phản ánh sự mất công bằng, sự bất ổn do những vi phạm pháp luật, vi phạm quy định xâm hại quyền, lợi ích của công dân.
Vì thế khiếu nại có tính xã hội sâu sắc. Từ khía cạnh chính trị - pháp lý, khiếu nại là sự phản ánh quan hệ chính trị - pháp lý giữa Nhà nước và xã hội. Mối quan hệ ấy được thể hiện ở chỗ Nhà nước xác nhận khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân, được Hiến pháp ghi nhận và cụ thể hoá qua các chế định pháp luật. Quyền khiếu nại được quy định và bảo đảm thực hiện phản ánh tính chất của chế độ chính trị, địa vị pháp lý của công dân trong việc sử dụng công cụ pháp lý để bảo vệ mình trước sự xâm hại của các hành vi vi phạm pháp luật.
Trong đó chủ yếu là các hành vi từ phía các quan nhà nước. Công dân là một chủ thể trong quan hệ chính trị - pháp lý với Nhà nước và các cơ quan tổ chức. Công dân có quyền lựa chọn và quyết định thực hiện quyền khiếu nại với nghĩa là thực hiện quyền yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình thông qua sự can thiệp của Nhà nước. Khiếu nại được tiếp cận từ khía cạnh chính trị - 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp lý phản ánh tình hình vi phạm pháp luật từ phía công quyền.
Do vậy, xem xét giải quyết khiếu nại là giải quyết mối quan hệ pháp lý - chính trị giữa công dân và Nhà nước. Nhận diện khái niệm khiếu nại từ khía cạnh quản lý. Chủ thể và đối tượng trong hệ thống quản lý tác động qua lại nhau thông qua các quan hệ ràng buộc và chịu sự chi phối của mục tiêu quản lý đã được định trước. Cụ thể hơn, quan hệ đó được phản ánh qua tác động của các quyết định, các hành vi của chủ thể với đối tượng của quản lý; kết quả thực hiện và những thông tin phản đối từ đối tượng với quyết định, hành vi của chủ thể.
Tính đúng đắn của quyết định, của hành vi từ phía chủ thể, kết quả thực hiện và thông tin phản hồi của đối tượng phụ thuộc vào những yếu tố có tính khách quan, chủ quan trực tiếp hoặc gián tiếp chi phối. Do vậy, việc xuất hiện những khiếm khuyết, trục trặc của hệ thống quản lý (từ cả phía chủ thể và đối tượng) như một vấn đề có tính tất yếu (điều này lại càng phổ biến hơn khi hệ thống pháp luật cho quản lý chưa đồng bộ và đầy đủ). Phản ứng của đối tượng đến với chủ thể bằng con đường khiếu nại là một kênh thông tin phản hồi quan trọng về hệ thống quản lý. Nó được hệ thống tiếp nhận như một kênh để kiểm tra, giám sát bộ máy quản lý; phát hiện, báo động có tính dự phòng, thường trực về những khuyết điểm của hệ thống.
Theo đó, khiếu nại là việc cần thiết đối với đối tượng và chủ thể quản lý từ góc độ bảo vệ, xác lập quyền lợi và tháo gỡ trục trặc khiếm khuyết của nội bộ cơ quan, đơn vị [30, tr. Từ những phân tích trên, luận văn xác định khái niệm khiếu nại như sau: Theo nghĩa rộng, khiếu nại là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định, hành vi khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi ấy xâm hại đến quyền, lợi ích của mình. Với quan niệm này, các quyết định, hành vi là đối tượng của khiếu nại là quyết định, hành vi trái pháp luật hoặc không đúng quy định của tổ chức, cộng đồng. Quyền, lợi ích cần bảo vệ của người khiếu nại được xác định trong các văn bản pháp luật hoặc các quy định của tổ chức, cộng đồng.
Do 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vậy, khiếu nại được đề cập trong các tổ chức không thuộc phạm vi hoạt động của bộ máy nhà nước. Theo nghĩa hẹp, khiếu nại là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét lại quyết định, hành vi trái pháp luật khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi ấy xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Lúc này khiếu nại chỉ hướng vào phạm vi hoạt động của bộ máy nhà nước và được thực hiện trên cơ sở nhận định, đánh giá về tính trái pháp luật của các quyết định, các hành vi. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, luận văn chỉ đề cập đến khiếu nại trong phạm vi hành chính của các cơ quan nhà nước.
Khi căn cứ vào tính chất của quyết định, hành vi và các quan hệ pháp luật phát sinh, khiếu nại được nhận dạng, phân loại thành hai dạng cơ bản sau: Một là, khiếu nại hành chính- khiếu nại về quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính trái pháp luật của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền trong hoạt động quản lý của các cơ quan hành chính nhà nước. Đó là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính trái pháp luật khi có căn cứ cho rằng nó xâm hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Khiếu nại được Luật Khiếu nại, tố cáo đề cập đó là công việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính là quyết định bằng văn bản hoặc hành vi của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật; quyết định kỷ luật cán bộ công chức là quyết định bằng văn bản của người đứng đầu cơ quan, tổ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức để áp dụng một trong các hình thức kỷ luật là khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, hạ ngạch, cách chức, buộc thôi việc đối với cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý của mình theo quy định của pháp luật về cán bộ công chức.