LỜI MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Hôn nhân là khái niệm thƣờng thức và phổ quát trong nhận thức của xã hội loài ngƣời. Bởi lẽ, hôn nhân là nền tảng quan trọng, là tiền đề chính để tạo lập gia đình. Gia đình luôn đƣợc xác định là “tế bào của xã hội”, nền móng gia đình tốt thì xã hội mới phất triển tốt đẹp. Kết hôn với ý nghĩa để mở ra cuộc sống hôn nhân chính là sự kiện, là hành vi quan trọng trong cuộc đời mỗi con ngƣời.
Sau khi kết hôn, bắt đầu cuộc sống hôn nhân, con ngƣời có nhiều sự thay đổi về tƣ tƣởng, nhận thức lẫn trách nhiệm, kể cả trách nhiệm pháp lý. Về mặt xã hội, không ai là không có nhận thức về kết hôn. Nhận thức này là nhận thức phổ biến. Quyền kết hôn là quyền tự nhiên của con ngƣời, đƣợc pháp luật ghi nhận và bảo vệ.
Quyền kết hôn đƣợc ghi nhận trong nhiều Công ƣớc quốc tế quan trọng về quyền con ngƣời. ở Việt Nam, quyền kết hôn là quyền hiến định và đƣợc ghi nhận cụ thể trong luật Hôn nhân và gia đình qua các thời kỳ. Về mặt pháp lý, kết hôn là thời điểm bắt đầu thời kỳ hôn nhân, quan hệ hôn nhân mang đến những hệ quả pháp lý cả về quyền nhân thân và quyền tài sản. Luật Hôn nhân và gia đình tổng hợp các quy định điều chỉnh quan hệ hôn nhân và gia đình nhằm bảo đảm tốt nhất cho quyền lợi của ngƣời kết hôn cũng nhƣ cũng nhƣ bảo vệ chế độ gia đình trong xã hội.
Chế định kết hôn trong Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 của Việt Nam đƣợc quy định dựa trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các quy định về kết hôn trong các Luật hôn nhân và gia đình trƣớc đó và các công ƣớc quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời tiếp tục phát triển cho phù hợp với hoàn cảnh xã hội trong thời kỳ mới. Mặc dù chế định kết hôn trong Luật Hôn nhân gia đình năm 2014 đã thể hiện một bƣớc phát triển mới trong pháp luật điều chỉnh việc kết hôn, quy định một cách cụ thể và toàn diện, khắc phục đƣợc nhiều vƣớng mắc, bất cập của Luật Hôn nhân và gia đình 2000, tuy nhiên, để tiếp tục hoàn 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thiện pháp luật hôn nhân gia đình, đáp ứng nhu cầu điều chỉnh các quan hệ hôn nhân đang có xu hƣớng thay đổi phức tạp, cần thiết phải nghiên cứu, đáng giá một cách toàn diện và không ngừng. Thực trạng xã hội hiện nay, hiểu biết pháp luật và thực tiễn thi hành luật còn nhiều hạn chế, các chủ thể “kết hôn” còn đa phần chƣa nhận thức rõ những thay đổi trong đời sống kể cả về mặt xã hội lẫn pháp lý sau khi việc kết hôn có hiệu lực. Việc nam nữ sống chung nhƣ vợ chồng không đăng ký kết hôn có nhƣng diễn biến phức tạp, tình trạng quan hệ chung sống của những ngƣời đồng tính cũng gia tăng, công khai.
Từ đó, cách hiểu chung về “hôn nhân” cũng có phần lệch lạc, dẫn đến những tranh chấp về tài sản, con cái sau khi không chung sống nữa trở lên phức tạp hơn. Việc kết hôn giữa ngƣời Việt Nam và ngƣời nƣớc ngoài cũng tăng lên đáng kể về số lƣợng trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng của Việt Nam hiện nay. Hoạt động môi giới hôn nhân bất hợp pháp của một số tổ chức, cá nhân vẫn tiếp tục diễn ra dƣới nhiều hình thức ẩn náu, trái với thuần phong mỹ tục, xúc phạm danh dự nhân phẩm con ngƣời, đặc biệt đối với phụ nữ và trẻ em gái. Những hệ quả pháp lý của kết hôn cũng dẫn đến hiện tƣợng kết hôn giả tạo ngày càng có xu hƣớng gia tăng, ảnh hƣởng xấu tới chế độ hôn nhân gia đình Việt Nam Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 ra đời đa đáp ứng đƣợc phần nào giải quyết những tranh chấp xã hội nói trên, tuy nhiên vẫn còn nhiều điểm chƣa hợp lý, bất cập.
Xuất phát từ những lẽ trên, em xin lựa chọn đề tài “Hiệu lực của kết hôn theo pháp luật Việt Nam” làm đề tài Luận văn thạc sĩ luật học nhằm nghiên cứu một cách sâu sắc và toàn diện hiệu lực của kết hôn theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình năm 2014. Nghiên cứu này cũng đƣa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hôn nhân gia đình trong cuộc sống.Tình hình nghiên cứu 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chế định kết hôn là một chế định có vị trí, vai trò quan trọng trong Luật HN&GĐ năm 2000. Vì vậy, từ trƣớc đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về toàn bộ nội dung chế định kết hôn hoặc một nội dung của chế định này. Có thể chia các công trình nghiên cứu về chế định kết hôn trong Luật HN&GĐ năm 2000 thành ba nhóm lớn: - Nhóm luận văn: Ở nhóm này có thể liệt kê một số công trình nghiên cứu tiêu biểu nhƣ: "Chế định kết hôn trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000", Luận văn thạc sĩ Luật học của Khuất Thị Thu Hạnh, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008; "Những khía cạnh pháp lý của chung sống nhƣ vợ chồng không đăng ký kết hôn ở Việt Nam", Luận văn thạc sĩ Luật học của Hoàng Hạnh Nguyên, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011; Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về kết hôn trái pháp luật trong tình hình xã hội hiện nay, Luận văn thạc sĩ Luật học của Nguyễn Huyền Trang, 2012.
Hầu hết các luận văn nghiên cứu một nội dung riêng lẻ nào đó của chế định kết hôn trong Luật HN&GĐ năm 2000. Chỉ có duy nhất một luận văn thạc sĩ nghiên cứu về chế định này, tuy nhiên cũng đã khá lâu và không đặt trong bối cảnh sửa đổi Luật HN&GĐ năm 2000. - Nhóm giáo trình, sách: Trong nhóm này phải kể đến Giáo trình Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam của Trƣờng Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2009. Về sách, có thể kể tới một số sách chuyên sâu nhƣ: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 của hai tác giả Nguyễn Văn Cừ và Ngô Thị Hƣờng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002; Bình luận khoa học Luật Hôn nhân và gia đình của tác giả Nguyễn Ngọc Điện, tập 1, tập 2, Nxb Trẻ, 2002.
Ngoài ra, còn rất nhiều sách nghiên cứu chuyên sâu khác nhƣng cũng chƣa có công trình nào nghiên cứu riêng, đầy đủ và toàn diện về lý luận cũng nhƣ đánh giá những mặt tích cực, hạn chế, những bất cập cần sửa đổi của chế định kết hôn trong Luật HN&GĐ 2000. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nhóm các bài báo, tạp chí chuyên ngành Luật: Các bài nghiên cứu thuộc nhóm này đƣợc đề cập trên một số tạp chí nhƣ Tạp chí Luật học, Tạp chí Tòa án nhân dân, Tạp chí Kiểm sát, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp. Trong đó có thể kể đến bài viết của TS. Nguyễn Văn Cừ: "Hoàn thiện quy định về điều kiện kết hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000", Tạp chí Tòa án nhân dân, số 24/2013; TS.
Ngô Thị Hƣờng "Mấy vấn đề về quy định cấm kết hôn giữa những ngƣời cùng giới tính", Tạp chí Luật học, số 06/2001; ThS. Bùi Thị Mừng "Chế định kết hôn trong pháp Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam qua các thời kì dƣới góc nhìn lập pháp", Tạp chí Luật học, số 11/2012… Ngoài ra, còn có nhiều bài viết đăng trên các báo điện tử. Nhìn chung, mỗi công trình nghiên cứu đã nhìn nhận, giải quyết vấn đề kết hôn ở một nội dung, góc độ khác nhau và cho đến nay vẫn chƣa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu và riêng biệt về việc hoàn thiện chế định kết hôn trong Luật HN&GĐ năm 2000 đặt trong bối cảnh sửa đổi Luật HN&GĐ năm 2000. Nhận diện đƣợc vấn đề này, luận văn đề cập đến việc nghiên cứu vấn đề lý luận về kết hôn, điều kiện kết hôn, kết hôn trái pháp luật, cơ sở quy định và ý nghĩa của chế định kết hôn cũng nhƣ đánh giá những mặt tích cực, hạn chế, bất cập trong thực tiễn áp dụng chế định kết hôn để từ đó đƣa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện chế định này cho phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay, khi có nhiều yếu tố tác động, chi phối đến việc kết hôn của các bên nam - nữ.
Do đó, công trình sẽ không phải là sự lặp lại của bất kỳ công trình nào trƣớc đó.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu - Mục đích nghiên cứu đề tài là: + Làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc kết hôn trong luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Làm sáng tỏ thời điểm có hiệu lực, hiệu lực về thời gian, không gian của việc kết hôn; + Chỉ ra một số hệ quả pháp lý liên quan đến quyền nhân thân và tài sản của con ngƣời trƣớc và sau kết hôn + Chỉ ra những điểm bất cập trong pháp luật hiện hành và thực tiễn thực hiện pháp luật về kết hôn; + Đề xuất ý kiến nhằm hoàn thiện chế định kết hôn và tăng cƣờng nhận thức của ngƣời dân trong việc kết hôn. - Để thực hiện đƣợc mục đích trên, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là: + Nghiên cứu những vấn đề lý luạn cơ bản về chế định kết hôn để từ đó làm rõ hiệu lực của việc kết hôn; + Phân tích những quy định về kết hôn trong Luật Hôn nhân và gia đình cũng nhƣ trong thực tiễn áp dụng pháp luật để phát hiện những hạn chế, bất cập; + Đánh giá sự tác động của chế định kết hôn đối với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân trong quan hệ hôn nhân; + Xây dựng cơ sở lú luận và thực tiễn để đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả điều chỉnh pháp luật về kết hôn.Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng của đề tài là những vấn đề lý luận về chế định kết hôn; quy định của pháp luật về quyền nhân thân cũng nhƣ tài sản của vợ chồng; thực tiễn thực hiện pháp luật hôn nhân gia đình tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu của đề tài là cơ sở lý luận, thực tiễn của chế định kết hôn, chế định về quan hệ giữa vợ và chồng, pháp luật có liên quan đến 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.