MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong thời gian qua, các quốc gia trên thế giới cũng như Việt Nam đang phải đối mặt với một tình hình chung, đó là các thách thức do hậu quả của các cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội xảy ra liên tiếp tại nhiều quốc gia. Đồng thời, bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng có nhiều diễn biến phức tạp, phát triển kinh tế-xã hội vẫn còn dựa nhiều vào việc khai thác tài nguyên thiên nhiên; năng suất lao động còn thấp; công nghệ sản xuất, mô hình tiêu dùng còn sử dụng nhiều năng lượng, nguyên liệu và thải ra nhiều chất thải. Dân số tăng nhanh, tỷ lệ hộ nghèo còn cao; các dịch vụ cơ bản về giáo dục và y tế hiện còn bất cập, các loại tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn triệt để, nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt, sử dụng lãng phí và kém hiệu quả.
Môi trường thiên nhiên ở nhiều nơi bị phá hoại nghiêm trọng, ô nhiễm và suy thoái đến mức báo động. đang là những vấn đề bức xúc và thách thức lớn đối với các quốc gia. Cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, suy thoái môi trường, suy giảm chất lượng cuộc sống tại các đô thị đang diễn ra với quy mô và cường độ đáng kể do mô hình phát triển không bền vững, thiếu sự quan tâm trong việc tích hợp các vấn đề môi trường đô thị và lồng ghép các vấn đề môi trường vào trong quy hoạch phát triển đô thị. Vì vậy, hướng tới sự bền vững về môi trường là xu hướng phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới.
Tăng trưởng xanh là một nội dung quan trọng của phát triển bền vững, đảm bảo phát triển nền kinh tế nhanh, hiệu quả. Tăng trưởng xanh là sự tăng trưởng dựa trên quá trình thay đổi mô hình tăng trưởng, tái cơ cấu nền kinh tế nhằm tận dụng lợi thế so sánh, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế thông qua việc nghiên cứu và áp dụng công nghệ tiên tiến, phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại để sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, giảm phát thải khí nhà kính, ứng phó với biến đổi khí hậu, góp phần xóa đói giảm nghèo và tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế một cách bền vững. 1 Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá tăng trưởng xanh áp dụng thử nghiệm ở Quận 11 Quận 11 là một trong những quận có tỷ lệ người Hoa cao trên địa bàn Tp. Năm 2000 người Hoa chiếm tỷ trọng 43,9% tổng dân số trên địa bàn quận 11, năm 2009 con số này là 44,7% và đến năm 2013 là 45,5%.
Điều này sẽ là một khó khăn và thách thức lớn cho việc triển khai các chính sách, thể chế, quy định của Quận nói chung cũng như tuyên truyền, vận động trong công tác bảo vệ môi trường, định hướng phát triển Quận 11 theo hướng tăng trưởng xanh nói riêng. Đặc điểm dân số và mật độ dân số trên địa bàn Quận 11 có ảnh hưởng sâu sắc đến phát triển thương mại dịch vụ và tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn trong những năm qua, cũng như nó có những tác động mạnh mẽ đến môi trường. Người Hoa chiếm tỷ lệ dân số khá cao góp phần hình thành các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp, các cơ sở thương mại - dịch vụ, tạo tiền đề cho sự phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương mại – dịch vụ trên địa bàn Quận. Tuy nhiên, phần lớn các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp mang tính chất gia đình, cha truyền con nối, quy mô nhỏ tận dụng mặt bằng nhà ở để sản xuất đã gây ô nhiễm môi trường.
Mật độ dân số khá cao là một áp lực lớn cho công tác bảo vệ môi trường ở Quận. Chính vì vậy, cần nâng cao công tác nghiên cứu theo con đường tăng trưởng xanh, ứng dụng rộng rãi các công nghệ tiên tiến vào sản xuất góp phần giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện môi trường tự nhiên, xanh hóa sản xuất, xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững, từng bước nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, xây dựng lối sống thân thiện với môi trường. Công việc chính của đề tài “Nghiên cứu xây dựng hệ thống các chỉ thị đánh giá tăng trưởng xanh cho các quận, huyện của Thành phố Hồ Chí Minh – Nghiên cứu điển hình tại Quận 11” nhằm định hướng Quận 11 phát triển theo hướng bền vững, theo mục tiêu của chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia là giảm thiểu phát thải nhà kính; tái cấu trúc nền kinh tế theo định hướng phát triển theo chiều sâu, giảm sử dụng tài nguyên, tăng các ngành công nghiệp sinh thái và dịch vụ môi trường, đổi mới công nghệ; xây dựng lối sống xanh và tiêu dùng bền vững. 2 Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá tăng trưởng xanh áp dụng thử nghiệm ở Quận 11 2.
Mục tiêu nghiên cứu Xây dựng được hệ thống các chỉ thị đánh giá tăng trưởng xanh cho các quận, huyện của Thành phố Hồ Chí Minh – Nghiên cứu điển hình tại Quận 11, trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp tăng trưởng xanh Quận 11. Nội dung nghiên cứu 3. Tổng quan về tăng trưởng xanh - Thu thập các tài liệu liên quan đến mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược của tăng trưởng xanh, các mô hình tăng trưởng xanh trên thế giới và ở Việt Nam, đánh giá tầm quan trọng của tăng trưởng xanh đến kinh tế, xã hội và môi trường. - Tình hình nghiên cứu xây dựng hệ thống chỉ thị tăng trưởng xanh trên thế giới và ở Việt Nam.
Xây dựng hệ thống tiêu chỉ thị đánh giá tăng trưởng xanh Xây dựng hệ thống chỉ thị đánh giá tăng trưởng xanh phù hợp với điều kiện ở Quận 11: • Nhóm chỉ thị về tiết kiệm năng lượng, giảm cường độ phát thải khí nhà kính, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo • Nhóm chỉ thị về xanh hóa sản xuất • Nhóm chỉ thị về xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững. Điều tra, đánh giá tình hình phát triển Quận 11 theo hệ thống chỉ thị tăng trưởng xanh - Thu thập số liệu về hiện trạng phát triển kinh tế, xã hội, công tác bảo vệ môi trường, những định hướng và quy hoạch phát triển của Quận 11. - Đánh giá tiềm năng tăng trưởng xanh, những khó khăn, thuận lợi để định hướng áp dụng theo hệ thống chỉ thị tăng trưởng xanh. - Điều tra và đánh giá tình hình phát triển Quận 11 theo hệ thống chỉ thị tăng trưởng xanh: 3 Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá tăng trưởng xanh áp dụng thử nghiệm ở Quận 11 • Đánh giá tình hình phát triển Quận 11 theo nhóm chỉ thị về tiết kiệm năng lượng, giảm cường độ phát thải khí nhà kính, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo • Đánh giá tình hình phát triển Quận 11 theo nhóm chỉ thị về xanh hóa sản xuất.
• Đánh giá tình hình phát triển Quận 11 theo nhóm chỉ thị về xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững. Đề xuất giải pháp tăng trưởng xanh ở Quận 11 - Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển Quận 11 theo định hướng tăng trưởng xanh: • Giải pháp tiết kiệm năng lượng, giảm cường độ phát thải khí nhà kính, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo • Giải pháp thúc đẩy xanh hóa sản xuất. • Giải pháp thực hiện xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững. - Các hiệu quả về mặt kinh tế, xã hội và môi trường khi áp dụng các giải pháp tăng trưởng xanh.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Các cơ sở sản xuất kinh doanh, các khu dân cư và người dân sống trên địa bàn Quận 11. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: trên toàn bộ địa bàn Quận 11. Quận 11 có tổng diện tích 513,58 ha, nằm ở Tây Nam thành phố, giáp quận Tân Bình ở phía Bắc và Tây Bắc, phía Đông giáp Quận 5,10, phía Nam và Tây Nam giáp ranh Quận 6.
Tính đến cuối năm 2013, quận 11 có dân số là 227. Người Hoa có 98.847 người (tỷ lệ 45,5%), mật độ dân số trung bình là 44.366 người/km2. 4 Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá tăng trưởng xanh áp dụng thử nghiệm ở Quận 11 - Phạm vi thời gian: số liệu thực tế cập nhật đến cuối năm 2013, dự báo đến năm 2020 5. Phương pháp nghiên cứu 5.
Khung sơ đồ nghiên cứu Trước hết, tác giả thu thập các tài liệu có liên quan đến tăng trưởng xanh, tham khảo các hệ thống chỉ thị tăng trưởng xanh đã được xây dựng trên thế giới như hệ thống chỉ thị tăng trưỡng xanh của Tổ chức hợp tác và phát triển (OECD), Ủy ban kinh tế xã hội Châu Á – Thái Bình Dương (UNESCAP), Hàn Quốc, Cộng hòa Séc,…và tham khảo bộ tiêu chí có liên quan ở Việt Nam là Bộ chỉ tiêu giám sát, đánh giá phát triển bền vững địa phương giai đoạn 2013 – 2020, thu thập tài liệu về điều kiện kinh tế, xã hội, môi trường ở khu vực nghiên cứu Quận 11, tổng quan về các đề tài, dự án nghiên cứu có liên quan, để từ đó xây dựng bộ tiêu chí đánh giá tăng trưởng xanh phù hợp ở khu vực Quận. Tiến hành xây dựng phiếu điều tra, khảo sát dựa trên cơ sở hệ thống tiêu chí đã xây dựng và phát phiếu điều tra, khảo sát đến các đối tượng là các cơ sở sản xuất kinh doanh và các hộ gia đình trên địa bàn Quận 11 (cụ thể khảo sát tại 5 phường: 3, 5, 7, 9, 15) để đánh giá tỉnh hình phát triển Quận 11 theo hệ thống tiêu chí tăng trưởng xanh. Từ thông tin khảo sát, lựa chọn ra các lĩnh vực có chỉ tiêu kém tăng trưởng xanh là cơ sở để đề xuất các giải pháp nhằm phát triển Quận 11 theo hướng tăng trưởng xanh. Khung sơ đồ nghiên cứu được đưa ra tại hình 0.
5 Thu thập Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá tăng trưởng xanhtàiáp dụng thử nghiệm ở Quận 11 liệu Điều kiện - Mô hình tăng trưởng kinh tế, xã xanh trên thế giới 1.Thu thập dữ liệu hội, môi - Các tài liệu tổng trường của quan về tăng trưởng 2.Phân tích và tổng hợp dữ liệu xanh: mục tiêu, tầm Quận 11 quan trọng, ý nghĩa của tăng trưởng xanh, nhiệm vụ chiến lược, giải pháp thực hiện. Xây dựng hệ thống chỉ thị đánh 1.
