Giữ Gìn và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống Dân Tộc Ê Đê Ở Tỉnh Đắk Lắk Trong Quá Trình Đổi Mới

Chuyên khảo phân tích Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc êđê ở tỉnh đắk lắk trong quá trình đổi mới, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Dương Anh Tú
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Doãn Chính
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Giữ Gìn và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống Dân Tộc Ê Đê Tại Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Văn Hóa Ê Đê Đắk Lắk Giá Trị Cốt Lõi

Đắk Lắk, trái tim của Tây Nguyên, là vùng đất giàu bản sắc văn hóa với sự hiện diện của nhiều dân tộc, trong đó Ê Đê đóng vai trò quan trọng. Văn hóa Ê Đê Đắk Lắk không chỉ là di sản mà còn là nguồn lực phát triển. Việc giữ gìn và phát huy những giá trị này là nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh hội nhập. Các yếu tố địa lý, lịch sử, và xã hội đã tạo nên một bản sắc văn hóa Ê Đê độc đáo, thể hiện qua kiến trúc nhà dài, nghệ thuật cồng chiêng, và các lễ hội truyền thống. Theo Dương Anh Tú, văn hóa gắn liền với sự phát triển của xã hội, là bản sắc của một dân tộc (Luận văn Thạc sỹ, 2012).

1.1. Vị Trí Địa Lý và Ảnh Hưởng Đến Văn Hóa Ẩm Thực Ê Đê

Đắk Lắk, với địa hình đa dạng và khí hậu nhiệt đới gió mùa, tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều loại cây trồng và vật nuôi. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến văn hóa ẩm thực Ê Đê, với các món ăn đặc trưng như cơm lam, thịt nướng, và canh thụt. Sự phong phú của nguyên liệu tự nhiên cũng góp phần tạo nên sự đa dạng trong các nghi lễ và lễ hội của người Ê Đê, thể hiện sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên. Các sản vật từ rừng, nương rẫy không chỉ nuôi sống cộng đồng mà còn là biểu tượng văn hóa, được thể hiện qua các hoa văn trên trang phục và các vật dụng sinh hoạt.

1.2. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Bản Sắc Văn Hóa Ê Đê

Lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc Ê Đê gắn liền với quá trình khai phá và xây dựng vùng đất Đắk Lắk. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, người Ê Đê đã hình thành nên một bản sắc văn hóa riêng biệt, thể hiện qua hệ thống luật tục, các giá trị đạo đức, và các phong tục tập quán. Sự giao thoa văn hóa với các dân tộc khác cũng góp phần làm phong phú thêm văn hóa Ê Đê, nhưng vẫn giữ được những nét đặc trưng riêng. Các di tích lịch sử, các câu chuyện truyền miệng, và các hiện vật khảo cổ là những minh chứng cho quá trình hình thành và phát triển của văn hóa Ê Đê.

II. Thách Thức Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Ê Đê Tại Đắk Lắk

Quá trình đổi mới và hội nhập đặt ra nhiều thách thức cho việc bảo tồn văn hóa Ê Đê. Sự du nhập của văn hóa ngoại lai, sự thay đổi trong lối sống, và sự suy giảm của các nghề thủ công truyền thống đang đe dọa di sản văn hóa Ê Đê. Cần có những giải pháp đồng bộ để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa này, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế - xã hội của cộng đồng Ê Đê. Theo Dương Anh Tú, cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế tác động đến văn hóa truyền thống của các dân tộc (Luận văn Thạc sỹ, 2012).

2.1. Tác Động Của Kinh Tế Thị Trường Đến Nghề Thủ Công Truyền Thống Ê Đê

Kinh tế thị trường mang đến cơ hội phát triển kinh tế, nhưng cũng tạo ra áp lực cạnh tranh đối với các nghề thủ công truyền thống Ê Đê. Sự xuất hiện của các sản phẩm công nghiệp giá rẻ khiến cho các sản phẩm thủ công truyền thống khó tiêu thụ, dẫn đến nguy cơ mai một của các nghề này. Cần có những chính sách hỗ trợ để bảo tồn và phát triển các nghề thủ công truyền thống Ê Đê, đồng thời tạo ra thị trường tiêu thụ ổn định cho các sản phẩm này.

2.2. Sự Thay Đổi Lối Sống và Ảnh Hưởng Đến Phong Tục Tập Quán Ê Đê

Sự thay đổi trong lối sống, đặc biệt là ở thế hệ trẻ, đang ảnh hưởng đến phong tục tập quán Ê Đê. Nhiều thanh niên Ê Đê không còn quan tâm đến việc học hỏi và thực hành các nghi lễ truyền thống, dẫn đến nguy cơ mai một của các giá trị văn hóa này. Cần có những biện pháp giáo dục và tuyên truyền để nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về tầm quan trọng của việc giữ gìn phong tục tập quán Ê Đê.

2.3. Du Nhập Văn Hóa Ngoại Lai và Nguy Cơ Pha Loãng Bản Sắc Văn Hóa Ê Đê

Sự du nhập của văn hóa ngoại lai, thông qua các phương tiện truyền thông và giao lưu văn hóa, có thể dẫn đến nguy cơ pha loãng bản sắc văn hóa Ê Đê. Cần có sự chọn lọc và tiếp thu có ý thức để không làm mất đi những giá trị văn hóa truyền thống. Đồng thời, cần tăng cường quảng bá và giới thiệu văn hóa Ê Đê ra thế giới để nâng cao vị thế và giá trị của văn hóa dân tộc.

III. Giải Pháp Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống Ê Đê

Để phát huy văn hóa Ê Đê, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, cộng đồng, và các tổ chức xã hội. Các giải pháp cần tập trung vào việc bảo tồn các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội cho cộng đồng Ê Đê, và tăng cường giáo dục và tuyên truyền về văn hóa dân tộc. Theo Bế Viết Đẳng, cần có những nghiên cứu sâu hơn về từng dân tộc để bảo tồn văn hóa (Đại cương về các dân tộc Êđê, Mnông ở Đak Lak, 1982).

3.1. Bảo Tồn và Phát Huy Kiến Trúc Nhà Dài Ê Đê

Nhà dài Ê Đê không chỉ là nơi ở mà còn là biểu tượng văn hóa, thể hiện sự gắn kết cộng đồng và các giá trị truyền thống. Cần có những chính sách hỗ trợ để bảo tồn và phục dựng các nhà dài Ê Đê cổ, đồng thời khuyến khích xây dựng các nhà dài mới theo phong cách truyền thống. Việc phát triển du lịch cộng đồng gắn với nhà dài Ê Đê cũng là một giải pháp hiệu quả để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

3.2. Hỗ Trợ Phát Triển Nghệ Thuật Cồng Chiêng Ê Đê

Cồng chiêng Ê Đê là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, cần được bảo tồn và phát huy. Cần có những lớp học và câu lạc bộ để truyền dạy nghệ thuật cồng chiêng cho thế hệ trẻ, đồng thời hỗ trợ các nghệ nhân cồng chiêng trong việc sáng tạo và biểu diễn. Việc tổ chức các lễ hội cồng chiêng cũng là một cách để quảng bá và giới thiệu văn hóa cồng chiêng Ê Đê.

3.3. Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Gắn Với Văn Hóa Ê Đê

Du lịch cộng đồng là một giải pháp hiệu quả để bảo tồn và phát huy văn hóa Ê Đê, đồng thời tạo thu nhập cho cộng đồng. Cần có những tour du lịch khám phá văn hóa Ê Đê, với các hoạt động như tham quan nhà dài, xem biểu diễn cồng chiêng, và thưởng thức ẩm thực truyền thống. Việc phát triển du lịch cộng đồng cần đảm bảo tính bền vững và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến văn hóa Ê Đê.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Du Lịch Văn Hóa Đắk Lắk và Ê Đê

Du lịch văn hóa là một trong những hướng đi quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội của Đắk Lắk, đồng thời góp phần bảo tồn văn hóa Ê Đê. Cần có những sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn, và mang đậm bản sắc văn hóa Ê Đê để thu hút du khách. Việc quảng bá và giới thiệu du lịch văn hóa Đắk Lắk trên các phương tiện truyền thông cũng là một yếu tố quan trọng.

4.1. Xây Dựng Các Tour Du Lịch Văn Hóa Ê Đê Đặc Sắc

Cần xây dựng các tour du lịch văn hóa Ê Đê đặc sắc, với các hoạt động như tham quan nhà dài, xem biểu diễn cồng chiêng, tham gia các lễ hội truyền thống, và học hỏi các nghề thủ công truyền thống. Các tour du lịch cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu và sở thích của du khách, đồng thời đảm bảo tính bền vững và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến văn hóa Ê Đê.

4.2. Phát Triển Các Sản Phẩm Thủ Công Mỹ Nghệ Ê Đê Làm Quà Lưu Niệm

Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ Ê Đê, như vải thổ cẩm, đồ trang sức, và các vật dụng sinh hoạt, là những món quà lưu niệm độc đáo và mang đậm bản sắc văn hóa Ê Đê. Cần hỗ trợ các nghệ nhân trong việc thiết kế và sản xuất các sản phẩm thủ công mỹ nghệ chất lượng cao, đồng thời tạo ra thị trường tiêu thụ ổn định cho các sản phẩm này.

4.3. Tổ Chức Các Lễ Hội Văn Hóa Ê Đê Để Thu Hút Du Khách

Các lễ hội văn hóa Ê Đê, như lễ hội cồng chiêng, lễ hội đâm trâu, và lễ hội mừng lúa mới, là những sự kiện văn hóa quan trọng, thu hút đông đảo du khách. Cần tổ chức các lễ hội văn hóa Ê Đê một cách chuyên nghiệp và hấp dẫn, đồng thời đảm bảo tính truyền thống và không làm mất đi những giá trị văn hóa cốt lõi.

V. Thế Hệ Trẻ Ê Đê Giữ Lửa Văn Hóa Truyền Thống Dân Tộc

Thế hệ trẻ đóng vai trò then chốt trong việc giữ gìn văn hóa Ê Đê. Cần tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận và học hỏi về văn hóa dân tộc, đồng thời khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát huy văn hóa. Theo Nguyễn Khoa Điềm, cần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc (Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, 2001).

5.1. Giáo Dục Văn Hóa Ê Đê Trong Trường Học và Gia Đình

Giáo dục văn hóa Ê Đê trong trường học và gia đình là một giải pháp quan trọng để nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về tầm quan trọng của việc giữ gìn văn hóa dân tộc. Cần đưa các nội dung về văn hóa Ê Đê vào chương trình giảng dạy, đồng thời khuyến khích các gia đình truyền dạy văn hóa cho con cháu.

5.2. Khuyến Khích Thanh Niên Tham Gia Các Câu Lạc Bộ Văn Hóa Ê Đê

Các câu lạc bộ văn hóa Ê Đê là nơi để thanh niên giao lưu, học hỏi, và thực hành các loại hình nghệ thuật truyền thống. Cần hỗ trợ và tạo điều kiện cho sự phát triển của các câu lạc bộ văn hóa Ê Đê, đồng thời khuyến khích thanh niên tham gia vào các hoạt động của câu lạc bộ.

5.3. Sử Dụng Công Nghệ Để Quảng Bá Văn Hóa Ê Đê Đến Cộng Đồng

Công nghệ thông tin và truyền thông có thể được sử dụng để quảng bá văn hóa Ê Đê đến cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cần xây dựng các trang web, ứng dụng di động, và các kênh truyền thông xã hội để giới thiệu về văn hóa Ê Đê, đồng thời tạo ra các diễn đàn để mọi người có thể trao đổi và chia sẻ về văn hóa dân tộc.

VI. Tương Lai Văn Hóa Ê Đê Phát Triển Bền Vững Ở Đắk Lắk

Tương lai của văn hóa Ê Đê phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả cộng đồng. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa này, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế - xã hội của cộng đồng Ê Đê. Sự phát triển bền vững của văn hóa Ê Đê sẽ góp phần vào sự phát triển chung của Đắk Lắk và Việt Nam.

6.1. Xây Dựng Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Văn Hóa Ê Đê

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển văn hóa Ê Đê, bao gồm các chính sách về bảo tồn di sản văn hóa, hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội cho cộng đồng Ê Đê, và tăng cường giáo dục và tuyên truyền về văn hóa dân tộc. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên sự tham gia của cộng đồng và đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Để Bảo Tồn Văn Hóa Ê Đê

Hợp tác quốc tế là một yếu tố quan trọng để bảo tồn văn hóa Ê Đê. Cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, các quốc gia có kinh nghiệm trong việc bảo tồn văn hóa dân tộc, để học hỏi kinh nghiệm và nhận được sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật.

6.3. Đảm Bảo Quyền Tham Gia Văn Hóa Của Cộng Đồng Ê Đê

Cần đảm bảo quyền tham gia văn hóa của cộng đồng Ê Đê, bao gồm quyền tự do thực hành các nghi lễ truyền thống, quyền sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ, và quyền tham gia vào các hoạt động văn hóa. Việc tôn trọng và bảo vệ quyền tham gia văn hóa của cộng đồng Ê Đê là một yếu tố quan trọng để bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, và tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn gồm hai chƣơng và bốn tiết. 9 Trong tiến trình đổi mới đất nƣớc 25 năm qua, nhận thức của Đảng ta về văn hóa đã có bƣớc phát triển mới và đạt đƣợc nhiều thành tựu nổi bật. Hiện nay, việc gia nhập WTO và hội nhập kinh tế quốc tế đang tạo cơ hội lớn để văn hóa nƣớc ta tiếp thu, chọn lọc đƣợc những giá trị của văn hóa thế giới, nhƣng cũng đặt ra những thách thức rất lớn cho nền văn hóa dân tộc, đòi hỏi Đảng ta phải tiếp tục đổi mới tƣ duy về văn hóa, có đƣờng lối, chính sách đúng đắn trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trong thời đại ngày nay, xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ, trên quy mô lớn.

Cùng với sự phát triển nhƣ vũ bão của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại và mạng thông tin toàn cầu, “ngôi nhà” thế giới dƣờng nhƣ trở nên “nhỏ bé” hơn. “Toàn cầu hoá kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhƣng cũng chứa đựng nhiều yếu tố bất bình đẳng, gây khó khăn, thách thức lớn cho các quốc gia, nhất là các nƣớc đang phát triển”[11, 73]. Sự ảnh hƣởng của quá trình này không chỉ về phƣơng diện kinh tế. Bất luận tham gia chủ động hay buộc phải cuốn theo một cách bị động vào quá trình toàn cầu hoá kinh tế thì văn hóa dân tộc đều phải tiếp xúc, giao thoa với các nền văn hóa khác trên thế giới, đều thôi thúc từng dân tộc suy nghĩ xem phải ứng xử với xu thế lịch sử này nhƣ thế nào.

Đắk Lắk là một tỉnh nằm ở trung tâm chính trị, kinh tế văn hoá xã hội của tỉnh và cả vùng Tây Nguyên. Bên cạnh đó với việc có mặt của ngƣời dân tộc bản địa đã có mặt ở trên vùng đất này, Đắk Lắk còn mang trên mình một sắc thái văn hóa đã hình thành từ lâu đời, trong đó có văn hóa truyền thống của ngƣời Êđê. 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CƠ BẢN CỦA DÂN TỘC Ê ĐÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK 1. CÁC YẾU TỐ CƠ BẢN HÌNH THÀNH NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CỦA DÂN TỘC ÊĐÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK 1.

Điều kiện địa lý - tự nhiên và điều kiện kinh - tế xã hội tỉnh Đắk Lắk - cơ sở thực tiễn cho sự hình thành đặc điểm văn hóa của dân tộc Êđê ở tỉnh Đắk Lắk Ngày nay, nói đến Đắk Lắk là chúng ta nghĩ ngay tới một vùng đất đỏ basalte mênh mông với bạt ngàn cà phê, cao su cùng với các khu tiều công nghiệp mới hình thành cũng nhƣ các danh lam thắng cảnh nổi tiếng với các thắng cảnh sinh thái hồ, thác nƣớc, rừng nguyên sinh nhƣ Vƣờn Quốc gia YokDon, Vƣờn Quốc gia Chƣ Yang Sin, khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô,…với nhiều loài động thực vật quí hiếm, đặc biệt là voi. Đắk Lắk có nhiều di tích lịch sử văn hóa và cách mạng đƣợc du khách quan tâm. Thu hút và gây ấn tƣợng mạnh mẽ cho khách du lịch đến Đắk Lắk không chỉ là những cảnh quan thiên nhiên kỳ thú mà còn bởi Đắk Lắk có một nền văn hóa truyền thống đặc sắc, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc. Các lễ hội đua voi, lễ hội cồng chiêng và lễ hội cà phê đã đƣợc nhà nƣớc công nhận và tổ chức đều đặn hàng năm nhƣ một giá trị truyền thống.

Đắk Lắk còn là một trong những cái nôi nuôi dƣỡng Không gian văn hóa công chiêng tây Nguyên, đƣợc UNESCO công nhận là Kiệt tác truyền khẩu phi vật thể nhân loại. Về điều kiện địa lý và tự nhiên tỉnh Đắk Lắk Đắk Lắk nằm trên địa bàn gồm năm tỉnh ở Tây Nguyên, thuộc biên giới Tây Nam của Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Nằm ở trung tâm cao nguyên miền Trung Việt Nam, Đắk Lắk đƣợc xác định nằm trong khoảng toạ độ địa lý từ 107o28’57”- 108o59’37” độ kinh Đông và từ 12o9’45”- 13o25’06” 11 độ vĩ Bắc. Đắk Lắk là một tỉnh nằm ở trung tâm Tây Nguyên, có tổng diện tích tự nhiên là 13.085 km2, phía bắc giáp Gia Lai, phía nam giáp Lâm Đồng, phía tây nam giáp Đăk Nông, phía đông giáp Phú Yên và Khánh Hoà, phía tây giáp Vƣơng quốc Campuchia với đƣờng biên giới dài 193 km.

Tỉnh lỵ của Đắk Lắk là thành phố Buôn Ma Thuột, cách Hà Nội 1.410 km và cách Thành phố Hồ Chí Minh 320 km. Đắk Lắk là tỉnh có vị trí chiến lƣợc quan trọng về mặt: kinh tế, chính trị, quân sự và an ninh quốc phòng. Với độ cao trong bình 600 - 700m. Đắk Lắk đƣợc các nhà quân sự xem là xƣơng sống, nóc nhà của ba nƣớc Đông Dƣơng.

Trong chiến tranh các nhà quân sự đã đặt ra mục tiêu: ai chiếm đƣợc Đắk Lắk ngƣời đó thực sự làm chủ chiến trƣờng Đông Dƣơng nói chung và chiến trƣờng Tây Nguyên nói riêng. Thực tế đã chứng minh đúng nhƣ vậy. từ đây có thể kiển soát và khống chế toàn bộ vùng cao nguyên Trung phần, án ngữ con đƣờng xuyên Việt từ Kon Tum - Pleiku qua Đắk Lắk xuống Miền Tây Nam Trung Bộ, từ cao nguyên Đắk Lắk xuống dải đất vien biển Nam Trung Bộ, từ ven biển trung bộ qua Đắk Lắk sang các nƣớc Campuchia và Lào. Thành phố Buôn Ma Thuột là trung tâm chính trị, kinh tế văn hoá xã hội của tỉnh và cả vùng Tây Nguyên.

Trung tâm thành phố là điểm giao cắt giữa quốc lộ 14 (chạy xuyên suốt tỉnh theo chiều từ Bắc xuống Nam) với quốc lộ 26 và quốc lộ 27 nối Buôn Ma Thuột với các thành phố Nha Trang (Khánh Hoà), Đà Lạt (Lâm Đồng) và Pleiku (Gia Lai). Trong tƣơng lai khi đƣờng Hồ Chí Minh đƣợc xây dựng cùng với đƣờng hàng không đƣợc nâng cấp thì Đắk Lắk sẽ là đầu mối giao lƣu rất quan trọng nối liền các trung tâm kinh tế của cả nƣớc nhƣ Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh. Đây là động lực lớn, thúc đẩy nền kinh tế của tỉnh cũng nhƣ toàn vùng Tây Nguyên phát triển. 12 Đại bộ phận diện tích của tỉnh nằm ở phía Tây Trƣờng Sơn, có hƣớng thấp dần từ Đông Nam sang Tây Bắc.

Địa hình đa dạng đồi núi xen kẻ bình nguyên và thung lũng, có thể chia thành các dạng địa hình chính sau: Địa hình vùng núi: Vùng núi cao Chƣ Yang Sin: nằm ở phía Đông Nam của tỉnh với diện tích xấp xỉ bằng ¼ diện tích tự nhiên toàn tỉnh, ngăn cách giữa cao nguyên Buôn Ma Thuột và cao nguyên Lâm Viên (Lâm Đồng), vùng có nhiều dãy núi cao trên 1.500 mét cao nhất là đỉnh Chƣ Yang Sin 2. Vùng núi thấp, trung bình Chƣ Dơ Jiu: nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh, ngăn cách thung lũng sông Ba (Gia Lai) và cao nguyên Buôn Ma Thuột, độ cao trung bình 600-700 m, đỉnh Chƣ Dơ Jiu cao 1. Địa hình cao nguyên: Chiếm phần lớn diện tích tự nhiên của tỉnh, địa hình bằng phẳng, đƣờng Quốc lộ 14 gần nhƣ là đỉnh phân thuỷ, cao ở giữa và thấp dần về hai phía, địa hình thấp dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam. Toàn tỉnh có 2 cao nguyên lớn: Cao nguyên Buôn Ma Thuột : là cao nguyên rộng lớn chạy dài từ Bắc xuống Nam trên 90 km, từ Đông sang Tây 70 km.

Phía Bắc cao gần 800m, phía Nam 400 m, thoải dần về phía Tây còn 300 m. Đây là vùng có địa hình khá bằng phẳng, độ dốc trung bình 3-80. Phần lớn diện tích cao nguyên này là đất đỏ Bazan màu mở và hầu hết đã đƣợc khai thác sử dụng. Cao nguyên M’Drăk (cao nguyên Khánh Dƣơng): nằm ở phía Đông tỉnh tiếp giáp với tỉnh Khánh Hoà, độ cao trung bình 400- 500 m.

Đất Granit chiếm phần lớn diện tích với các thảm thực vật rừng thƣờng xanh ở núi cao và trảng cỏ ở núi thấp và đồi thoải. Đặc diểm về khí hậu thời tiết: Do đặc điểm vị trí địa lý, địa hình nên khí hậu ở Đắk Lắk vừa chịu sự chi phối của khí hậu nhiệt đới gió mùa, vừa mang tính chất của khí hậu cao nguyên mát dịu. Nhìn chung thời tiết chia làm 2 mùa khá rỏ rệt, mùa mƣa từ tháng 5 đến tháng 10 kèm theo gió Tây Nam 13 thịnh hành. Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, trong mùa này độ ẩm giảm, gió Đông Bắc thổi mạnh, bốc hơi lớn, gây khô hạn nghiêm trọng.

Tóm lại khí hậu Đắk Lắk vừa mang nét chung của khí hậu nhiệt đới gió mùa vừa chịu ảnh hƣởng của khí hậu vùng cao nguyên nên phù hợp với nhiều loại cây trồng. Tuy nhiên do chế độ thời tiết có 2 mùa rỏ rệt, mùa khô thiếu nƣớc cho sản xuất và sinh hoạt, mùa mƣa lƣợng mƣa lớn tập trung gây lũ lụt một số vùng. Lƣợng mƣa lớn cũng gây xói mòn và rửa trôi đất đai. Đặc điểm về thuỷ văn: Hệ thống sông suối trên địa bàn tỉnh khá phong phú, phân bố tƣơng đối đồng đều, nhƣng do địa hình dốc nên khả năng giữ nƣớc kém, những khe suối nhỏ hầu nhƣ không có nƣớc trong mùa khô nên mực nƣớc các sông suối lớn thƣờng xuống rất thấp.

Trên địa bàn có hai hệ thông sông chính chảy qua là hệ thống sông Srêpok và sông Ba. Hệ thống sông Srêpok có diện tích lƣu vực chiếm tới 2/3 diện tích lãnh thổ bao gồm lƣu vực dòng chính Srêpok và tiểu lƣu vực Ea H’Leo; hệ thống sông Ba không chảy qua Đắk Lắk nhƣng ở phía Đông và Đông Bắc của tỉnh có 2 nhánh thuộc thƣợng nguồn sông Ba là sông Krông H’Năng và sông Hinh. Sông Srêpok, sông Krông Knô bắt, sông Krông Ana, sông Ea H’Leo, sông Krông H’Năng. Ngoài các sông lớn nêu trên, hệ thống sông suối vừa và nhỏ cũng khá phong phú, tuy nhiên một số suối không có nƣớc trong mùa khô, nhất là khu vực Ea Sup - Buôn Đôn.

Trong những năm gần đây tình hình thời tiết có nhiều biến đổi, lƣợng mƣa thấp, tình trạng tài nguyên rừng bị suy giảm, mức độ khai thác nguồn nƣớc ngầm không kiểm soát đƣợc là những nguyên nhân làm cho tình trạng hạn hán gay gắt và thiếu nƣớc nghiêm trọng. Một trong những tài nguyên lớn đƣợc thiên nhiên ƣu đãi cho Đắk Lắk, đó là tài nguyên đất. Toàn tỉnh có diện tích tự nhiên là 13.085 km2, trong đó chủ yếu là nhóm đất xám, đất đỏ bazan và một số nhóm khác nhƣ: đất phù sa, đất gley, đất đen.