phần mở đầu, và tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn gồm hai chƣơng và bốn tiết. 9 Trong tiến trình đổi mới đất nƣớc 25 năm qua, nhận thức của Đảng ta về văn hóa đã có bƣớc phát triển mới và đạt đƣợc nhiều thành tựu nổi bật. Hiện nay, việc gia nhập WTO và hội nhập kinh tế quốc tế đang tạo cơ hội lớn để văn hóa nƣớc ta tiếp thu, chọn lọc đƣợc những giá trị của văn hóa thế giới, nhƣng cũng đặt ra những thách thức rất lớn cho nền văn hóa dân tộc, đòi hỏi Đảng ta phải tiếp tục đổi mới tƣ duy về văn hóa, có đƣờng lối, chính sách đúng đắn trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trong thời đại ngày nay, xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ, trên quy mô lớn.
Cùng với sự phát triển nhƣ vũ bão của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại và mạng thông tin toàn cầu, “ngôi nhà” thế giới dƣờng nhƣ trở nên “nhỏ bé” hơn. “Toàn cầu hoá kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhƣng cũng chứa đựng nhiều yếu tố bất bình đẳng, gây khó khăn, thách thức lớn cho các quốc gia, nhất là các nƣớc đang phát triển”[11, 73]. Sự ảnh hƣởng của quá trình này không chỉ về phƣơng diện kinh tế. Bất luận tham gia chủ động hay buộc phải cuốn theo một cách bị động vào quá trình toàn cầu hoá kinh tế thì văn hóa dân tộc đều phải tiếp xúc, giao thoa với các nền văn hóa khác trên thế giới, đều thôi thúc từng dân tộc suy nghĩ xem phải ứng xử với xu thế lịch sử này nhƣ thế nào.
Đắk Lắk là một tỉnh nằm ở trung tâm chính trị, kinh tế văn hoá xã hội của tỉnh và cả vùng Tây Nguyên. Bên cạnh đó với việc có mặt của ngƣời dân tộc bản địa đã có mặt ở trên vùng đất này, Đắk Lắk còn mang trên mình một sắc thái văn hóa đã hình thành từ lâu đời, trong đó có văn hóa truyền thống của ngƣời Êđê. 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CƠ BẢN CỦA DÂN TỘC Ê ĐÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK 1. CÁC YẾU TỐ CƠ BẢN HÌNH THÀNH NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA CỦA DÂN TỘC ÊĐÊ Ở TỈNH ĐẮK LẮK 1.
Điều kiện địa lý - tự nhiên và điều kiện kinh - tế xã hội tỉnh Đắk Lắk - cơ sở thực tiễn cho sự hình thành đặc điểm văn hóa của dân tộc Êđê ở tỉnh Đắk Lắk Ngày nay, nói đến Đắk Lắk là chúng ta nghĩ ngay tới một vùng đất đỏ basalte mênh mông với bạt ngàn cà phê, cao su cùng với các khu tiều công nghiệp mới hình thành cũng nhƣ các danh lam thắng cảnh nổi tiếng với các thắng cảnh sinh thái hồ, thác nƣớc, rừng nguyên sinh nhƣ Vƣờn Quốc gia YokDon, Vƣờn Quốc gia Chƣ Yang Sin, khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô,…với nhiều loài động thực vật quí hiếm, đặc biệt là voi. Đắk Lắk có nhiều di tích lịch sử văn hóa và cách mạng đƣợc du khách quan tâm. Thu hút và gây ấn tƣợng mạnh mẽ cho khách du lịch đến Đắk Lắk không chỉ là những cảnh quan thiên nhiên kỳ thú mà còn bởi Đắk Lắk có một nền văn hóa truyền thống đặc sắc, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc. Các lễ hội đua voi, lễ hội cồng chiêng và lễ hội cà phê đã đƣợc nhà nƣớc công nhận và tổ chức đều đặn hàng năm nhƣ một giá trị truyền thống.
Đắk Lắk còn là một trong những cái nôi nuôi dƣỡng Không gian văn hóa công chiêng tây Nguyên, đƣợc UNESCO công nhận là Kiệt tác truyền khẩu phi vật thể nhân loại. Về điều kiện địa lý và tự nhiên tỉnh Đắk Lắk Đắk Lắk nằm trên địa bàn gồm năm tỉnh ở Tây Nguyên, thuộc biên giới Tây Nam của Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Nằm ở trung tâm cao nguyên miền Trung Việt Nam, Đắk Lắk đƣợc xác định nằm trong khoảng toạ độ địa lý từ 107o28’57”- 108o59’37” độ kinh Đông và từ 12o9’45”- 13o25’06” 11 độ vĩ Bắc. Đắk Lắk là một tỉnh nằm ở trung tâm Tây Nguyên, có tổng diện tích tự nhiên là 13.085 km2, phía bắc giáp Gia Lai, phía nam giáp Lâm Đồng, phía tây nam giáp Đăk Nông, phía đông giáp Phú Yên và Khánh Hoà, phía tây giáp Vƣơng quốc Campuchia với đƣờng biên giới dài 193 km.
Tỉnh lỵ của Đắk Lắk là thành phố Buôn Ma Thuột, cách Hà Nội 1.410 km và cách Thành phố Hồ Chí Minh 320 km. Đắk Lắk là tỉnh có vị trí chiến lƣợc quan trọng về mặt: kinh tế, chính trị, quân sự và an ninh quốc phòng. Với độ cao trong bình 600 - 700m. Đắk Lắk đƣợc các nhà quân sự xem là xƣơng sống, nóc nhà của ba nƣớc Đông Dƣơng.
Trong chiến tranh các nhà quân sự đã đặt ra mục tiêu: ai chiếm đƣợc Đắk Lắk ngƣời đó thực sự làm chủ chiến trƣờng Đông Dƣơng nói chung và chiến trƣờng Tây Nguyên nói riêng. Thực tế đã chứng minh đúng nhƣ vậy. từ đây có thể kiển soát và khống chế toàn bộ vùng cao nguyên Trung phần, án ngữ con đƣờng xuyên Việt từ Kon Tum - Pleiku qua Đắk Lắk xuống Miền Tây Nam Trung Bộ, từ cao nguyên Đắk Lắk xuống dải đất vien biển Nam Trung Bộ, từ ven biển trung bộ qua Đắk Lắk sang các nƣớc Campuchia và Lào. Thành phố Buôn Ma Thuột là trung tâm chính trị, kinh tế văn hoá xã hội của tỉnh và cả vùng Tây Nguyên.
Trung tâm thành phố là điểm giao cắt giữa quốc lộ 14 (chạy xuyên suốt tỉnh theo chiều từ Bắc xuống Nam) với quốc lộ 26 và quốc lộ 27 nối Buôn Ma Thuột với các thành phố Nha Trang (Khánh Hoà), Đà Lạt (Lâm Đồng) và Pleiku (Gia Lai). Trong tƣơng lai khi đƣờng Hồ Chí Minh đƣợc xây dựng cùng với đƣờng hàng không đƣợc nâng cấp thì Đắk Lắk sẽ là đầu mối giao lƣu rất quan trọng nối liền các trung tâm kinh tế của cả nƣớc nhƣ Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh. Đây là động lực lớn, thúc đẩy nền kinh tế của tỉnh cũng nhƣ toàn vùng Tây Nguyên phát triển. 12 Đại bộ phận diện tích của tỉnh nằm ở phía Tây Trƣờng Sơn, có hƣớng thấp dần từ Đông Nam sang Tây Bắc.
Địa hình đa dạng đồi núi xen kẻ bình nguyên và thung lũng, có thể chia thành các dạng địa hình chính sau: Địa hình vùng núi: Vùng núi cao Chƣ Yang Sin: nằm ở phía Đông Nam của tỉnh với diện tích xấp xỉ bằng ¼ diện tích tự nhiên toàn tỉnh, ngăn cách giữa cao nguyên Buôn Ma Thuột và cao nguyên Lâm Viên (Lâm Đồng), vùng có nhiều dãy núi cao trên 1.500 mét cao nhất là đỉnh Chƣ Yang Sin 2. Vùng núi thấp, trung bình Chƣ Dơ Jiu: nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh, ngăn cách thung lũng sông Ba (Gia Lai) và cao nguyên Buôn Ma Thuột, độ cao trung bình 600-700 m, đỉnh Chƣ Dơ Jiu cao 1. Địa hình cao nguyên: Chiếm phần lớn diện tích tự nhiên của tỉnh, địa hình bằng phẳng, đƣờng Quốc lộ 14 gần nhƣ là đỉnh phân thuỷ, cao ở giữa và thấp dần về hai phía, địa hình thấp dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam. Toàn tỉnh có 2 cao nguyên lớn: Cao nguyên Buôn Ma Thuột : là cao nguyên rộng lớn chạy dài từ Bắc xuống Nam trên 90 km, từ Đông sang Tây 70 km.
Phía Bắc cao gần 800m, phía Nam 400 m, thoải dần về phía Tây còn 300 m. Đây là vùng có địa hình khá bằng phẳng, độ dốc trung bình 3-80. Phần lớn diện tích cao nguyên này là đất đỏ Bazan màu mở và hầu hết đã đƣợc khai thác sử dụng. Cao nguyên M’Drăk (cao nguyên Khánh Dƣơng): nằm ở phía Đông tỉnh tiếp giáp với tỉnh Khánh Hoà, độ cao trung bình 400- 500 m.
Đất Granit chiếm phần lớn diện tích với các thảm thực vật rừng thƣờng xanh ở núi cao và trảng cỏ ở núi thấp và đồi thoải. Đặc diểm về khí hậu thời tiết: Do đặc điểm vị trí địa lý, địa hình nên khí hậu ở Đắk Lắk vừa chịu sự chi phối của khí hậu nhiệt đới gió mùa, vừa mang tính chất của khí hậu cao nguyên mát dịu. Nhìn chung thời tiết chia làm 2 mùa khá rỏ rệt, mùa mƣa từ tháng 5 đến tháng 10 kèm theo gió Tây Nam 13 thịnh hành. Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, trong mùa này độ ẩm giảm, gió Đông Bắc thổi mạnh, bốc hơi lớn, gây khô hạn nghiêm trọng.
Tóm lại khí hậu Đắk Lắk vừa mang nét chung của khí hậu nhiệt đới gió mùa vừa chịu ảnh hƣởng của khí hậu vùng cao nguyên nên phù hợp với nhiều loại cây trồng. Tuy nhiên do chế độ thời tiết có 2 mùa rỏ rệt, mùa khô thiếu nƣớc cho sản xuất và sinh hoạt, mùa mƣa lƣợng mƣa lớn tập trung gây lũ lụt một số vùng. Lƣợng mƣa lớn cũng gây xói mòn và rửa trôi đất đai. Đặc điểm về thuỷ văn: Hệ thống sông suối trên địa bàn tỉnh khá phong phú, phân bố tƣơng đối đồng đều, nhƣng do địa hình dốc nên khả năng giữ nƣớc kém, những khe suối nhỏ hầu nhƣ không có nƣớc trong mùa khô nên mực nƣớc các sông suối lớn thƣờng xuống rất thấp.
Trên địa bàn có hai hệ thông sông chính chảy qua là hệ thống sông Srêpok và sông Ba. Hệ thống sông Srêpok có diện tích lƣu vực chiếm tới 2/3 diện tích lãnh thổ bao gồm lƣu vực dòng chính Srêpok và tiểu lƣu vực Ea H’Leo; hệ thống sông Ba không chảy qua Đắk Lắk nhƣng ở phía Đông và Đông Bắc của tỉnh có 2 nhánh thuộc thƣợng nguồn sông Ba là sông Krông H’Năng và sông Hinh. Sông Srêpok, sông Krông Knô bắt, sông Krông Ana, sông Ea H’Leo, sông Krông H’Năng. Ngoài các sông lớn nêu trên, hệ thống sông suối vừa và nhỏ cũng khá phong phú, tuy nhiên một số suối không có nƣớc trong mùa khô, nhất là khu vực Ea Sup - Buôn Đôn.
Trong những năm gần đây tình hình thời tiết có nhiều biến đổi, lƣợng mƣa thấp, tình trạng tài nguyên rừng bị suy giảm, mức độ khai thác nguồn nƣớc ngầm không kiểm soát đƣợc là những nguyên nhân làm cho tình trạng hạn hán gay gắt và thiếu nƣớc nghiêm trọng. Một trong những tài nguyên lớn đƣợc thiên nhiên ƣu đãi cho Đắk Lắk, đó là tài nguyên đất. Toàn tỉnh có diện tích tự nhiên là 13.085 km2, trong đó chủ yếu là nhóm đất xám, đất đỏ bazan và một số nhóm khác nhƣ: đất phù sa, đất gley, đất đen.