mở đầu của hệ thống chăm sóc sức khỏe. Đảnh giả sự toàn diện của chăm sóc. Nếu chúng ta muốn thấy sự toàn diên có đƣợc thực hiện hay không, chúng ta có thể nhìn vào phác đồ điều tri và sẽ thấy danh mục các vấn đề và danh mục thuốc có đƣợc liệt kê không. Thông tin y học ẹhi nhận đƣợc có dễ tiếp cận để sử dụng đƣợc không? Có bằng chứng nào chứng tỏ thay thuốc hiểu đƣợc một lời phàn nàn nào đó có nghĩa là gì đối với bệnh nhân không? Mc Whinney đã nhấn mạnh kiểu chăm sóc bệnh nhân này và gọi là "chăm sóc lấy bênh nhân là trung tâm".
Neu việc chăm sóc lấy bệnh nhân là trung tâm đang đƣợc thƣc hiện thì cũng sẽ có sự thừa nhận rằng thầy thuốc và bệnh nhân cộ thể có thời gian biểu riêng.Ví dụ, các bệnh nhân thƣờng đến với những điều mơ hồ mà ta phải loại trừ trƣớc khi thực hiện việc chăm sóc toàn diện.Đôi khi khó mà biết đƣợc thời gian biểu của bệnh nhân nếu bác sĩ không cố gắng phát hiện. Ngoài việc xem xét tất cả các vấn đề sinh học còn cần phải xem xét cả những vấn đề tâm lý và pháp lý nữa: 9 - Bác sĩ có hiểu biết về khả năng bệnh nhân trả tiền cho các loại thuốc hay các xét nghiệm chẩn đoán đƣợc chỉ định không? - Bác sĩ có chứng minh đƣợc sự hiểu biết về những vấn đề tâm lý xã hội trong việc chăm sóc bệnh nhân này không? - Đƣợc biết rõ ràng 50-60% số bệnh nhân bị suy sụp. Vậy chúng ta hỏi về tình trạng này bao nhiêu lần? - Chúng ta có biết những triệu chứng suy sụp ở các bệnh nhân có những bệnh đã rõ ràng không? Thậm chí điều còn quan trọng hơn là chúng ta có thƣờng luôn biết đến các lời phàn nàn có tính chất tâm thể ấy không? Ví dụ, chúng ta biết rằng đau ngực trong điều kiện chăm sóc ban đầu thƣờng không phải do bệnh tim gây ra (ngƣợc lại với điều xảy ra ở phòng khám của bác sĩ tim mạch). Thật vậy, một bệnh nhân đau ngực cấp tính đến chỗ bác sĩ gia đình thi chẩn đoán thƣờng là rối loạn do hoảng sợ hơn là do bệnh động mạch vành.
Phối hợp trong chăm sóc. Ngƣời thầy thuốc gia đình giống nhƣ một nhạc trƣởng trong việc chăm sóc cho từng bệnh nhân. BSGĐ còn xác định những ngƣời cung ứng và các nguồn chăm sóc sức khỏe khác cân thiêt đê hô trợ cho việc chăm sóc chung cho bệnh nhân. Những nguồn này bao gồm các chuyên gia bên ngoài cũng nhƣ những cán bộ chuyên môn y tế khác bên trong phòng khám của BSGĐ.
Hƣớng dẫn bệnh nhân tiếp cận với hệ thống chăm sóc sức khỏe là trách nhiệm của BSGĐ.Các bác sĩ gia đình hành động nhƣ các luật sƣ của bệnh nhân.BSGĐ có thể nói với các bệnh nhân là "Tốt hơn là ông/bà thông qua tôi để đến với cố vấn của mình.Sau đó cố vấn của ông/bà sẽ không những làm ông/bà thỏa mãn mà còn làm cho tôi thỏa mãn nữa". Hành vi tìm kiếm và những câu hỏi để xác định việc phối hợp có đƣợc thực hiện không: - Bác sĩ có bàn bạc với các chuyên gia về việc chăm sóc bệnh nhân qua điện thoại hoặc trực tiếp không? - Thỉnh thoảng bác sĩ có đi cùng với bệnh nhân đến chỗ các chuyên gia không? - Bác sĩ có kế hoạch chăm sóc bệnh nhân khi vắng mặt họ không? - Bác sĩ có huấn luyện những ngƣời trong phòng khám cách hỗ trợ cho việc phối hợp chăm sóc không? 10 - Khi có nhiều ngƣời tham gia trong nhóm nhân viên y tế thì ai sẽ nói với bệnh nhân về kết quả chẩn đoán? 4. Cộng đồng Nghề nghiệp, văn hóa và môi trƣờng là những khía cạnh của cộng đồng tác động đến việc chăm sổc bệnh nhân.Sự hiểu biết về những bệnh nào hoặc những vấn đề sức khỏe nào có tỷ lệ mắc cao nhất trong cộng đồng sẽ ảnh hƣởng đến những chẩn đoán của các BSGĐ và giúp họ đƣa ra những quyết định về việc |iáo dục cộng đồng và cung ứng dịch vụ.Ngoài vai trò là công cụ chẩn đoán, cộng đồng còn là tác nhân trị liệu.Trong cộng đồng có nhiều nguồn mà BSGĐ có thể sử dụng để cung ứng chăm sóc tối ƣu cho bệnh nhân. Các hành vỉ tìm kiếm và các câu hỏi để xác định có sự định hƣớng vào cộng đồng không: - Có phải là bác sĩ không những biết bệnh nhân làm việc gì mà còn biết cả về nơi làm việc, điều này có thể quan trọng trong việc điều tri bệnh nhân và nguyên nhân căn bệnh mà anh ta mắc phải? - Bác sĩ có sử dụng các nguồn lực của cộng đồng không? - Bác sĩ có sử dụng sự hiểu biết về tần suất bệnh tật trong cộng đồng khi chẩn đoán không? - Bác sĩ có là một thành viên tích cực trong cộng đồng mà họ hành nghề không? - Các chẩn đoán và điều trị đƣợc thực hiện (ví dụ nhƣ điều chỉnh liều lƣợng insulin) •> trên cơ sở lối sống của bệnh nhân nơi công sở hoặc bên ngoài bệnh viện hơn là trên cơ sở trong bệnh viện? 5.
Phòng bệnh Phòng bệnh bao gồm nhiều khía cạnh, đó là nhận biết đƣợc những yếu tố nguy cơ mắc bệnh, làm chậm lại các hậu quả của bệnh tật và khuyến khích lối sống lành mạnh.Dự phòng cũng có nghĩa là dự đoán trƣớc các vấn đề sẽ ảnh hƣởng đến sức khỏe nội tâm của bệnh nhân và gia đĩnh. Một ví dụ là sự "phản ứng kỷ niệm‟' hay sự mất mát một ngƣời thân. BSGĐ thƣờng xuyên thấy trƣớc và khuyên nhủ từng ngƣời và các gia đình trong những trƣờng hợp đó. Phòng bệnh không chỉ giới hạn vào việc bảo mọi ngƣời không hút thuốc lá, phải tập thể dục và ăn uống đúng cách mà còn là việc nhận ra các yếu tố nguy cơ đối với việc 11 mắc bệnh (ví dụ nhƣ lịch sử gia đinh) và sử dụng các phƣơng tiện sàng lọc để phát hiện bệnh ngay từ các giai đoạn đầu.
Nhớ rằng bạn có thể ngăn chặn sự phát triển tiếp tục của một bệnh nhƣ bệnh tắc phổi mạn tính hay bệnh tim bằng cách giảm các yếu tố nguy cơ. Các hành vì tìm kiếm và câu hỏi để xác định việc dự phòng cỏ đƣợc thực hiện không: - Các yếu tố nguy cơ đối với bệnh nhân có đƣợc xác định và thể hiện trong các sổ sách, bệnh án không? - Một số nhà lâm sàng cho rằng thông tin phòng bệnh quan trọng đến mức cần đƣơc đƣa vào danh mục các bệnh. Có tài liệu nào cho thây có sự thoả thuận với bênh nhân về việc có thể cần thay đổi hành vi để dự phòng không? - Quan trọng nhất là có bằng chứng nào cho thấy rằng bác sĩ dự đoán đƣợc những khủng hoảng có tính chất qui luật sẽ xảy ra trong cuộc sống của gia đình không? vỉ dụ có những vấn đê nhât định sẽ xảy ra trong những năm đâu của hôn nhân, nhƣ ngƣời ta thƣờng ít luyện tập hơn và ăn uống khác đi sau khi lập gia đình. Gia đình Các bác sĩ gia đình coi bệnh nhân nhƣ những thành viên chứa các hệ thống gia đình và thừa nhận ảnh hƣởng của bệnh tật đến gia đình cũng nhƣ ảnh hƣởng của gia đình đến bệnh tậtề Chúng ta đƣợc đào tạo để làm việc với các gia đình vĩ họ cần thích ứng với những giai đoạn chuyển tiếp có thể dự đoán trƣớc của cuộc sống và với các bệnh tật bất ngờỂ Các BSGĐ hiểu sự khác nhau giữa gia đình hoạt động bình thƣờng và không bình thƣờng và sử dụng sự hiểu biết này trong cả hai viêc chẩn đoán và điều trị bệnh nhân.
Chúng ta đang nói về một hệ thống hỗ trợ bệnh nhân khi định nghĩa các gia đình.Bệnh nhân không chỉ là một bộ phận của một gia đình truyền thống mà thƣờng là còn có sự hỗ trợ nào đó, dù hôn nhân có tồn tại hay không.Một gia đình đƣợc định nghĩa rộng rãi nhƣ là những cá nhân mà bệnh nhân trông mong có sự hỗ trợ với nhận thức rằng sự hỗ trợ này có cả quá khứ và tƣơng lai. Các hành vi tìm kiếm và câu hỏi để xác định xem việc chăm sóc dựa vào gia đình cỏ đƣợc thực hiện không: - Các số liệu y học có bao gồm bản đồ gen, sơ đồ gia đình, thang điểm Apgar của gia đình và có nhắc đến tình trạng hiện nay trong sơ đồ gia đình không? 12 Sơ đồ gia đình đƣợc sử dụng ừong những tình huống đặc biệt, nhƣng bản đồ gen và tình trạng gia đinh là cần thiết trong tất cả các phác đồ điều trị bệnh nhân. - Hệ thống hỗ trợ bệnh nhân có đƣợc ghi chép không? - Có bằng chứng nào cho thấy bác sĩ đang đánh giá ảnh hƣởng của bệnh tật đến các thành vỉên trong gia đình và ảnh hƣởng của gia đình đến bệnh tật không? Bản đồ gen là sự mô tả sinh học về gia đình và sơ đồ gia đình là một thang điểm mô tả nội tâm của gia đình (nội dung này sẽ đƣợc trình bày chi tiết hơn ở bài “Công cụ đánh giá gia đình”).Apgar cung cấp cho chúng ta điểm số đánh giá mức độ không hoạt động bình thƣờng của gia đình và vòng đời giúp cho bác sĩ hiểu biết những khủng hoảng dự kiến có thể xảy ra trong một gia đình. Nếu bác sĩ có những công cụ nói trên và ghi chép lại việc sử dụng các công cụ này thì rõ ràng là bác sĩ đang sử dụng thông tin để chăm sóc bệnh nhân.
CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN TRONG Y HỌC GIA ĐÌNH Các khái niệm thƣờng dùng trong Y học gia đình: - Chăm sóc ban đầu (Primary care): Là sự lồng ghép có chiến lƣợc các dịch vu. chăm sóc sức khỏe tiêp cận đƣợc do bác sĩ thực hiện, họ là ngƣời quan tâm đên đa số nhu cầu chăm sóc sức khỏe cá nhân, phát triển mối quan hệ lâu dài với bệnh nhân và thực hành chăm sóc trong khung cảnh gia đình và cộng đồng. - Quan điểm tiếp cận hƣớng về bệnh nhân bao gồm 4 thành tố: + Kết quả lâm sàng: cải thiện triệu chứng lâm sàng. + Kết quả chức năng: đảm bảo ăn, ngủ, làm việc, sinh hoạt bình thƣờng + Sự hài lòng của bệnh nhân: cảm giác thoải mái khi điều tộ + Giá thành điều trị: chấp nhận đƣợc - Khoa học hành vi về chăm sóc sức khỏe tâm lý của ngƣời bệnh trong khung cảnh sức khỏe gia đình.
Nghiên cứu hành vi con ngƣời để có biện pháp phòng ngừa thói quen xấu nhƣ nghiện hút thuốc lá, uống rƣợu,. - Sức khỏe gia đình : Kết hợp y học hiện đại.