UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: NGOẠI KHOA GIA SÚC NGÀNH, NGHỀ: DỊCH VỤ THÚ Y TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định Số:…./QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày… tháng… năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU NGOẠI KHOA GIA SÚC là môn học chuyên ngành thú y, giới thiệu những kiến thức cơ bản về phẫu thuật NGOẠI KHOA GIA SÚC. Phương pháp phẫu thuật từng vùng trên cơ thể gia súc.
nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp chẩn đoán, điều trị các bệnh NGOẠI KHOA GIA SÚC thường gặp. Môn học đòi hỏi học sinh sinh viên phải có kiến thức tổng hợp của các môn học/môn học cơ sở và các môn chuyên môn khác trước khi nhập môn, mặt khác môn học mang tính thực hành nhiều nên cần có thời gian, trang thiết bị và gia súc bệnh. Giáo trình NGOẠI KHOA GIA SÚC được biên soạn nhằm mục đích cung cấp kiến thức cơ bản. Giáo trình có thể dùng làm tài liệu giảng dạy và tham khảo cho giáo viên, sinh viên ngành chăn nuôi, thú y trường Cao Đẳng.
mặt khác, giáo trình còn là nguồn tài liệu tham khảo cho những người hành nghề thú y muốn đi sâu vào lĩnh vực phẫu thuật. Đồng Tháp, ngày…. năm 2017 Chủ biên: Trần Thị Kiều Oanh ii MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU. 1 SỰ LÀNH SẸO VẾT THƯƠNG.
Cơ bản sinh học của sự lành sẹo vết thương. Giai đoạn viêm nhiễm. Giai đoạn biêu mô hóa. Giai đoạn tăng sinh sợi.
Giai đoạn trưởng thành. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự lành sẹo. Do vô trùng, sát trùng. Do kỹ thuật mổ và may.
Do tình trạng sức khỏe và dinh dưỡng. Do các yếu tố khác. Kỹ thuật cắt mô giúp cho sự lành sẹo tốt. 6 DỤNG CỤ GIẢI PHẪU – PHƯƠNG PHÁP VÔ TRÙNG VÀ SÁT TRÙNG.
Dụng cụ giải phẫu .3 Kẹp cầm kim. Kẹp vai trùm. Kẹp banh vết mồ. Cây hướng dẫn.
Phương pháp vô trùng và sát trùng. Chuân bị y phục và dụng cụ. Sửa soạn tay trước phẫu thuật. Các phương pháp khử trùng dụng cụ và vật liệu.
Chuẩn bị vùng giải phẫu. Cách đặt vải trùm. Chuẩn bị bàn dụng cụ. Chuẩn bị địa điêm.
Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá.
14 KIM VÀ CHỈ PHẪU THUẬT. Tính chất kim may. Các loại kim may. Chỉ phẫu thuật.
Chỉ không tan. Chỉ không tan thiên nhiên:. Chỉ không tan tổng hợp:. Lựa chọn chỉ may.
Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá.
20 CÁC ĐƯỜNG MAY CĂN BẢN THƯỜNG DÙNG. Cách cột nút và cột mạch máu. Nguyên tắc cột nút. Cách cột nút bằng tay.
Cách cột nút bằng dụng cụ. Cách kết thúc đường may. Các đường may căn bản thường dùng. Nguyên tắc may các mô.
Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá.
34 SỰ GÂY MÊ VÀ GÂY TÊ. Ý nghĩa của việc sử dụng thuốc mê. Các đường dẫn nhập thuốc. Khám thể chất cho thú.
Các phương pháp gây tê, mê. Các vấn đề liên quan đến thuốc tê. Các tính chất mong muốn của thuốc tê. Một số loại thuốc tê thường dùng.
Các phương pháp gây tê. Chuẩn bị thú trước khi gây mê. Các giai đoạn của sự mê. Thuốc tiền mê.
Gây mê bằng đường tiêm. Gây mê bằng đường thở. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành.
Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá. 42 NHỮNG PHƯƠNG PHÁP CẦM CỘT GIA SÚC. Phương pháp cầm cột bò.
Phương pháp quật ngã bò lớn. Phương pháp cột để nhấc chân trước lên. Cách buộc để nhấc chân sau lên. Cách cố định để thiến bê đực.
Phương pháp cầm cột heo. Cầm giữ heo để chích ngừa hoặc thiến. Cách cầm giữ để cho heo uống thuốc. Cột heo ở tư thế nằm ngữa.
Phương pháp quật ngã heo. Phương pháp cầm cột chó. Vòng đeo cổ. Buộc để cân chó.
Buộc chó trên bàn mổ. Phương pháp cầm cột mèo. Cách buộc miệng. Cách cố định để thiến mèo đực.
48 CÁC TRƯỜNG HỢP ỨNG DỤNG PHẪU THUẬT. Sa trực tràng- âm đạo. Heo con không có hậu môn. Các đường mổ trên vùng bụng chó .Xác định vị trí.
Heo thoát vị ruột qua rốn và qua bẹn (hernia). Xác định vị trí. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành.
Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá. 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 56 vii GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: NGOẠI KHOA GIA SÚC Mã môn học: TNN434 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: - Vị trí của môn học: Là môn học chuyên ngành trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng dịch vụ thú y, được bố trí giảng dạy sau môn cơ sở trong chương trình đào tạo: Cơ thể, Dược lý, Giống gia súc… - Tính chất của môn học: Là môn học chuyên ngành quan trọng cung cấp kiến thức một cách đầy đủ và là môn khoa học ứng dụng.
Vì vậy yêu cầu sinh viên phải nắm vững những nguyên tắc căn bản của kỹ thuật mổ xẽ và am hiểu tường tận về cấu tạo cơ thể của từng loại gia súc khác nhau. - Ý nghĩa và vai trò của môn học: Giáo trình này rất có ý nghĩa trong giảng dạy và học tập, góp phần quan trọng trong chương trình môn học của ngành. Giúp sinh viên thao tác tốt trong các cuộc phẫu thuật. Mục tiêu của môn học: - Về kiến thức: + Phân tích về bệnh NGOẠI KHOA GIA SÚC, kỹ thuật giải phẫu gia súc, gia cầm.
+ Giải thích về các khái niệm của sự lành sẹo, phương pháp vô trùng, sát trùng ảnh hưởng trực tiếp đến NGOẠI KHOA GIA SÚC. + Trình bày được các phương pháp cầm cột gia súc. - Về kỹ năng: + Ứng dụng vào thực tế các trường hợp tiểu phẫu, đại phẫu trên gia súc. + Thao tác được các kỹ thuật để giúp cho vết mổ có sự lành sẹo tốt.
+ Sử dụng dụng cụ giải phẫu đạt yêu cầu. Biểu diễn phương pháp vô trùng, sát trùng đúng mục đích. + Thao tác và lựa chọn kim may, chỉ may phù hợp cho từng đối tượng cũng như vị trí phẫu thuật. + Lựa chon đúng đường may và đúng vị trí để đạt hiệu quả nhất định.
Thao tác sạch, đẹp để có sự lành sẹo đạt yêu cầu. + Biểu diễn thao tác gây mê, gây tê và tính toán liều lượng phù hợp với thể trạng và đường dẫn hiệu quả nhất. viii + Biểu diễn việc cầm cột gia súc nhỏ và lớn và lựa chọn cách cầm cột để tránh trường hợp bị kích thích, tổn thương, kiệt sức trong phẫu thuật + Biểu diễn các trường hợp liên quan đến NGOẠI KHOA GIA SÚC. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ trong công tác chẩn đoán và quyết định thực hiện việc phẫu thuật.
Nội dung của môn học: Thời gian (giờ) Thực Kiểm tra hành, thí (định kỳ)/ SốTT Tên các bài trong môn học Tổng số Lýthuyết nghiệm, Ôn thi, Thi thảo luận, kết thúc bài tập môn học 1 Bài 1: Sự lành sẹo vết thương 2 2 2 Bài 2: Dụng cụ giải phẫu – 6 2 4 Phương pháp vô trùng và sát trùng 3 Bài 3: Kim và chỉ phẫu thuật 6 2 4 4 Bài 4: Các đường may căn bản 10 2 8 thường dùng 5 Bài 5: Sự gây mê và gây tê 6 2 4 6 Bài 6: Những phương pháp cầm 2 2 cột gia súc 7 Bài 7: Các trường hợp ứng dụng 10 2 8 phẫu thuật Ôn thi 1 1 Thi kết thúc môn học 1 1 Cộng 45 14 28 3 ix BÀI 1 SỰ LÀNH SẸO VẾT THƯƠNG MĐ24-01 Giới thiệu: Da là một trong những cơ quan chiếm trọng lượng lớn nhất của cơ thể hay còn gọi là lớp bảo vệ các bộ phận bên trong khỏi sự xâm hại và tác động trực tiếp từ bên ngoài. Khi da bị tổn thương, quá trình tự nhiên của da là tạo hàng loạt phản ứng sinh học phức tạp diễn ra hay còn gọi là quá trình tương tác giữa các tế bào nhằm tái tạo biểu bì và mô da từ đó vết thương sẽ dần đần được phục hồi. Quá trình này được gọi là sự lành sẹo của vết thương. Mục tiêu: - Kiến thức: + Trình bày được những khái niệm của sự lành sẹo.
+ Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình lành sẹo. - Kỹ năng: Thao tác được các kỹ thuật để giúp cho vết mổ có sự lành sẹo tốt. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính tỉ mỉ, cẩn thận trong công việc. Cơ bản sinh học của sự lành sẹo vết thương Vết thương Cầm máu Viêm nhiễm Đáp ứng mạch máu Đáp ứng tế bào Hình thành cục máu đông Biểu mô hóa Phân chia tế bào đáy Sự thâm nhập biểu mô 1 Tăng sinh tế bào sợi Tăng sinh sợi Sản xuất collagen Sản xuất mô nền căn bản Kết dính chéo collagen Trưởng thành Tái tạo theo kiểu có thứ tự Co thắt SƠ ĐỒ CÁC GIAI ĐOẠN CỦA SỰ LÀNH SẸO CỦA VẾT THƯƠNG Sự lành sẹo của vết thương chia làm 4 giai đoạn: 1.
Giai đoạn viêm nhiễm Quá trình đáp ứng mạch máu: ngay sau khi có vết thương 5 – 10 phút mạch máu sẽ co lại cầm máu, tích tụ những phần tử tế bào trong phạm vi mạch máu. Tiểu cầu sẽ phản ứng với thrombine hình thánh cục máu đông. Histamin được phóng thích kích thích sự giãn mạch và tăng tính thấm thành mạch dẫn tới sự rò rỉ huyết tương và các thành phần tế bào tại vết thương. Quá trình này thể hiện sự phù nề và sưng của vết thương.
Quá trình đáp ứng tế bào: Bạch cầu đa nhân trung tính sẽ thực bào và nuốt vi trùng, vật thể lạ, các mảnh hoại tử bằng enzyme ly giải (lysomal enzyme).