Giáo Trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài Phần 2 - Đại Học Luật Hà Nội (Thái Vĩnh Thắng & Vũ Hồng Anh)

"Giáo trình Luật Hiến pháp nước ngoài phần 2, chủ biên Thái Vĩnh Thắng và Vũ Hồng Anh, cung cấp kiến thức chuyên sâu về luật hiến pháp quốc tế, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy."

• Tác giả: Thái Vĩnh Thắng
• Trường học: Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp Nước Ngoài
• Đề tài: Giáo trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài - Phần 2
• Loại tài liệu: giáo trình
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: HỆ THỐNG TOÀ ÁN PHÁP
• 1.1. Toà án dân sự thông thường
• 1.2. Toà hình sự thông thường
• 1.3. Toà án hình sự đặc biệt
• 1.4. Toà phá án (Cour de Cassation)
• 1.5. Toà án hành chính thẩm quyền chung
• 1.5.1. Toà hành chính sơ thẩm (Tribunal Administratif)
• 1.5.2. Toà hành chính phúc thẩm (Tribunal Administratif d'Appel)
• 1.5.3. Tham chính viện (Conseil d'Etat)
• 1.6. Toà án hành chính thẩm quyền chuyên biệt
• 1.6.1. Toà kiểm toán (Tribunal de Compte)
• 1.6.2. Toà kỉ luật, ngân sách và tài chính
• 1.6.3. Ủy ban quốc gia về giải quyết tranh chấp dịch vụ y tế và xã hội
• 1.6.4. Ủy ban trung ương về giải quyết khiếu kiện của người tị nạn
• 1.7. Toà án hiến pháp (Hội đồng bảo hiến - Conseil Constitutionnel)
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA LUẬT HIẾN PHÁP LIÊN BANG NGA
• 2.1. Những nguyên tắc cơ bản của chế độ nhà nước
• 2.2. Nguyên tắc phân chia quyền lực
• 2.3. Nguyên tắc hệ thống đa nguyên, đa nguyên chính trị và đa đảng
• 2.4. Nguyên tắc chủ quyền tối cao của nhà nước thuộc về nhân dân
• 2.5. Tổng thống

Tóm tắt

I. Luật Hiến Pháp và Hệ Thống Pháp Luật Pháp

Luật Hiến Pháp là nền tảng của hệ thống pháp luật Pháp, quy định cấu trúc và hoạt động của các cơ quan nhà nước. Giáo trình Luật này tập trung vào việc phân tích các nguyên tắc cơ bản của Luật Hiến Pháp và cách thức áp dụng trong thực tiễn. Hệ thống pháp luật Pháp được chia thành các cấp xét xử khác nhau, từ Toà sơ thẩm đến Toà phúc thẩm và Toà phá án, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình xét xử.

1.1. Toà án dân sự và hình sự

Hệ thống Toà án dân sự và hình sự của Pháp được tổ chức chặt chẽ, phù hợp với các quy định của Bộ luật hình sự. Toà vi cảnh xử lý các tội nhẹ, trong khi Toà tiểu hình và Toà đại hình xử lý các tội nghiêm trọng hơn. Mỗi loại toà án có thẩm quyền và quy trình xét xử riêng, đảm bảo tính chuyên môn và hiệu quả trong việc giải quyết các vụ án.

1.2. Toà án hành chính

Toà án hành chính của Pháp có thẩm quyền xét xử các vụ việc liên quan đến quyết định hành chính. Tham chính viện là cơ quan tối cao trong hệ thống toà án hành chính, có quyền xem xét và huỷ bỏ các quyết định không phù hợp với pháp luật. Hệ thống này đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quản lý hành chính nhà nước.

II. Giáo trình Luật và Chương trình Đào Tạo

Giáo trình Luật này được biên soạn bởi Thái Vĩnh Thắng và Vũ Hồng Anh, hai chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực Luật Hiến Pháp. Giáo trình cung cấp kiến thức toàn diện về Luật Nước Ngoài, đặc biệt là hệ thống pháp luật Pháp, giúp sinh viên Đại Học Luật Hà Nội nắm vững các nguyên tắc cơ bản và cách thức áp dụng trong thực tiễn.

2.1. Nghiên cứu Luật và Pháp luật so sánh

Giáo trình nhấn mạnh tầm quan trọng của Nghiên cứu Luật và Pháp luật so sánh trong việc hiểu rõ sự khác biệt và tương đồng giữa các hệ thống pháp luật. Việc so sánh giúp sinh viên có cái nhìn toàn diện về cách thức vận hành của pháp luật ở các quốc gia khác nhau, từ đó áp dụng hiệu quả trong thực tiễn.

2.2. Giáo dục pháp lý và đào tạo luật sư

Giáo dục pháp lý là nền tảng quan trọng trong việc đào tạo luật sư chuyên nghiệp. Giáo trình cung cấp các kiến thức cơ bản và nâng cao, giúp sinh viên phát triển kỹ năng phân tích và áp dụng pháp luật trong các tình huống thực tế. Đây là bước đệm quan trọng để trở thành các chuyên gia pháp lý trong tương lai.

III. Thực Tiễn và Ứng Dụng của Luật Hiến Pháp

Luật Hiến Pháp không chỉ là lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn cao. Giáo trình này cung cấp các ví dụ cụ thể về cách thức áp dụng Luật Hiến Pháp trong các vụ án thực tế, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ quyền con người và duy trì trật tự xã hội.

3.1. Tư pháp quốc tế và hệ thống pháp luật

Tư pháp quốc tế là một phần không thể thiếu trong hệ thống pháp luật hiện đại. Giáo trình phân tích cách thức các quốc gia hợp tác trong việc giải quyết các vụ án có yếu tố nước ngoài, đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong quá trình xét xử.

3.2. Pháp luật so sánh và giáo dục pháp lý

Pháp luật so sánh giúp sinh viên hiểu rõ sự khác biệt giữa các hệ thống pháp luật, từ đó áp dụng hiệu quả trong thực tiễn. Giáo dục pháp lý là nền tảng quan trọng trong việc đào tạo các chuyên gia pháp lý, giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để giải quyết các vấn đề pháp lý phức tạp.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Luật Hiến pháp nước ngoài (hoặc Luật so sánh / Thể chế chính trị các nước) giữ vị trí học phần chuyên sở ngành và chuyên ngành bắt buộc trong khung chương trình đào tạo Cử nhân Luật học, Cử nhân Luật Quốc tế, cũng như chương trình đào tạo Sau đại học (Thạc sĩ, Tiến sĩ) chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính. Học phần cung cấp tri thức nền tảng về tổ chức quyền lực nhà nước, hình thức chính thể và hệ thống tư pháp của các quốc gia đại diện cho những truyền thống pháp luật lớn trên thế giới.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của giáo trình hướng đến việc trang bị cho người học năng lực:

• Phân tích và đối chiếu cơ cấu tổ chức, nguyên tắc phân quyền và cơ chế kiểm soát quyền lực giữa các nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp tại các mô hình nhà nước tiêu biểu (như Cộng hòa Pháp, Liên bang Nga và Cộng hòa Italia).
• Giải thích các quy phạm hiến định, văn bản luật tổ chức và các án lệ/chế định hiến pháp điều chỉnh chức năng của nguyên thủ quốc gia, nghị viện, chính phủ và hệ thống tòa án.
• Vận dụng phương pháp nghiên cứu luật học so sánh để đánh giá ưu thế, hạn chế và sự vận hành thực tế của từng mô hình chính thể (Cộng hòa lưỡng tính, Cộng hòa nghị viện, Cộng hòa tổng thống).

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo phương pháp luật học thực định kết hợp phân tích thể chế (institutional analysis). Giáo trình khảo cứu trực tiếp các điều khoản của văn bản lập hiến hiện hành (Hiến pháp Pháp năm 1958, Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993, Hiến pháp Italia năm 1947), các luật hiến pháp liên bang, luật tổ chức bộ máy và hệ thống tài liệu học thuật chuyên khảo quốc tế. Điểm đặc trưng của văn bản là tính chính xác về số liệu tổ chức học thuật, trích dẫn song ngữ chuẩn xác các thuật ngữ pháp lý chuyên ngành và hệ thống hóa chi tiết thẩm quyền của từng thiết chế quyền lực.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Căn cứ vào cấu trúc văn bản, nội dung kiến thức được phân chia thành các hợp phần nghiên cứu thể chế chuyên sâu:

1. Hệ thống tư pháp và tài phán hành chính, bảo hiến tại Cộng hòa Pháp:

   • Tòa án tư pháp: Phân định thẩm quyền giữa Tòa sơ thẩm thẩm quyền rộng (Tribunal de Grande Instance - 181 tòa), Tòa phúc thẩm (Cour d'Appel), các tòa chuyên biệt (Tòa thương mại, Tòa lao động, Tòa nông nghiệp) và Tòa phá án (Cour de Cassation - gồm 6 tòa chuyên trách, 149 thẩm phán và công tố viên, chỉ xét xử questions of law mà không can thiệp questions of fact). Phân loại tội phạm theo Bộ luật Hình sự Pháp gồm 3 cấp độ: vi cảnh (contravention - do Tribunal de police xét xử), thường tội (délit - do Tribunal correctionnel xét xử) và đại hình (tội giết người - do Cour d'Assises xét xử với hội đồng gồm 3 thẩm phán và 9 hội thẩm nhân dân - Juré).
   • Tòa án hành chính: Phân cấp từ Tòa hành chính sơ thẩm (Tribunal Administratif - thành lập năm 1953), Tòa hành chính phúc thẩm (Cour Administrative d'Appel - 8 tòa tại các trung tâm lãnh thổ) đến Tham chính viện (Conseil d'État - tòa án hành chính tối cao kiêm cơ quan tham mưu cho Chính phủ, chia làm 5 ban hành chính và 1 ban tài phán gồm 10 tiểu ban, vận hành qua 4 dạng hội đồng xét xử từ 3 đến 17 thành viên hoặc phiên toàn thể 12 thành viên). Các tòa hành chính chuyên biệt gồm: Tòa kiểm toán (Cour des Comptes - 1807), Tòa kỷ luật ngân sách và tài chính (1948), Ủy ban trung ương giải quyết khiếu kiện người tị nạn (1988), Ủy ban quốc gia giải quyết tranh chấp dịch vụ y tế và xã hội (1990).
   • Cơ quan bảo hiến: Hội đồng bảo hiến (Conseil Constitutionnel - Hiến pháp 1958) gồm 9 thành viên nhiệm kỳ 9 năm không tái bổ nhiệm (do Tổng thống, Chủ tịch Thượng viện và Chủ tịch Hạ viện mỗi bên bổ nhiệm 3 thành viên) cùng các cựu Tổng thống.

2. Chương XIV: Những vấn đề cơ bản của Luật Hiến pháp Liên bang Nga:

   • Nguyên tắc nền tảng: Xác lập chế độ dân chủ tư sản và nhà nước pháp quyền theo Hiến pháp ngày 12/12/1993 (thông qua bằng trưng cầu ý dân); nguyên tắc phân chia quyền lực (Điều 10); chế độ đa nguyên chính trị và đa hệ tư tưởng (Điều 13 - không thừa nhận hệ tư tưởng bắt buộc); nguyên tắc chủ quyền nhân dân (Điều 3).
   • Thiết chế Tổng thống (Nguyên thủ quốc gia): Điều 80-93. Nhiệm kỳ 6 năm (sửa đổi từ mức 4 năm trước 2008), tối đa 2 nhiệm kỳ. Thẩm quyền bổ nhiệm Thủ tướng (sau khi có sự đồng ý của Duma Quốc gia), quyền giải tán Duma Quốc gia nếu 3 lần bác bỏ ứng viên Thủ tướng, chỉ huy tối cao lực lượng vũ trang, ban hành sắc lệnh (Decree) và lệnh (Order). Thủ tục đàn hạch (impeachment) quy định tại Điều 93 đòi hỏi sáng kiến từ 1/3 đại biểu Duma, biểu quyết 2/3 Duma, xác nhận tội phạm từ Tòa án Tối cao, xác nhận thủ tục từ Tòa án Hiến pháp và quyết định phế truất bởi 2/3 Thượng viện trong thời hạn 3 tháng.
   • Chính phủ Liên bang Nga: Điều 110-113 và Luật tổ chức Chính phủ năm 1997. Cơ quan quyền lực nhà nước thực hiện quyền hành pháp. Quy định nghiêm ngặt về tính bất khả kiêm nhiệm (không được kiêm nhiệm nghị sĩ, không tham gia kinh doanh hoặc làm công việc có thù lao ngoài giảng dạy, nghiên cứu khoa học và hoạt động sáng tạo).
   • Nghị viện Liên bang (Quốc hội Liên bang): Điều 94-108. Cơ cấu lưỡng viện gồm Hội đồng Liên bang (Thượng viện - 178 đại biểu đại diện cho 89 chủ thể liên bang, mỗi chủ thể cử 2 đại biểu từ cơ quan lập pháp và hành pháp) và Duma Quốc gia (Hạ viện - 450 đại biểu, nhiệm kỳ 4 năm, bầu theo hệ thống hỗn hợp: 1/2 theo danh sách đảng phái, 1/2 theo khu vực bầu cử). Thẩm quyền phê chuẩn luật hiến pháp liên bang đòi hỏi 3/4 Thượng viện và 2/3 Hạ viện tán thành. Quy trình sửa đổi Hiến pháp (Điều 135) xác định các Chương I, II, IX là bất khả xâm phạm đối với thủ tục sửa đổi thông thường của Nghị viện mà phải triệu tập Quốc hội lập hiến.
   • Tổ chức tư pháp và chính quyền địa phương tự quản: Quyền tư pháp thuộc hệ thống tòa án (Điều 118); Tòa án Hiến pháp gồm 19 thẩm phán; Tòa án Tối cao và Tòa án Trọng tài Tối cao; thẩm phán liên bang bổ nhiệm suốt đời. Hệ thống Viện công tố tập trung thống nhất. Chính quyền địa phương tự quản (Điều 131, 133) hoạt động độc lập với quyền quản lý tài sản công xã (Municipal property), ngân sách và thuế địa phương.
   • Cấu trúc liên bang: 89 chủ thể (21 nước cộng hòa, 6 lãnh địa, 49 vùng, 2 thành phố liên bang, 1 vùng tự trị, 10 khu vực tự trị). Phân định thẩm quyền độc quyền của Liên bang (Điều 71) và thẩm quyền kết hợp giữa Liên bang với các chủ thể (Điều 72).

3. Chương XV: Chế độ cộng hòa nghị viện Italia:

   • Thiết chế Tổng thống: Điều 83-90 Hiến pháp 1947. Do phiên họp toàn thể lưỡng viện Nghị viện cùng 58 đại biểu vùng (mỗi vùng 3 đại biểu, riêng Valle d'Aosta có 1) bầu ra với tỷ lệ 2/3 phiếu (hoặc quá bán ở vòng 3). Nhiệm kỳ 7 năm, độ tuổi từ 50 trở lên. Cơ chế tiếp ký (countersignature - Điều 90) từ các bộ trưởng hoặc Thủ tướng để văn bản có hiệu lực; Tổng thống được miễn trừ trách nhiệm trừ tội phản quốc và xâm phạm hiến pháp.
   • Nghị viện Italia: Lưỡng viện hoàn toàn bình đẳng (bicameralismo perfetto). Hạ viện (Camera dei Deputati) gồm 630 đại biểu (độ tuổi ứng cử từ 25); Thượng viện (Senato) gồm 315 đại biểu được bầu (độ tuổi ứng cử từ 40) cùng các cựu Tổng thống và 5 thượng nghị sĩ suốt đời do Tổng thống bổ nhiệm. Nhiệm kỳ 5 năm. Quyền sáng kiến lập pháp thuộc Chính phủ, nghị sĩ và nhân dân (thu thập 50.000 chữ ký cử tri). Thiết chế trưng cầu ý dân bãi bộ đạo luật (Điều 75) khi có 500.000 cử tri hoặc 5 hội đồng vùng yêu cầu.
   • Chính phủ (Hội đồng Bộ trưởng): Điều 92-98. Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và các Bộ trưởng (20 bộ). Phải đạt được sự tín nhiệm của cả hai viện trong vòng 10 ngày sau khi thành lập (Điều 94). Bỏ phiếu bất tín nhiệm khi có 1/10 nghị sĩ đề nghị và thảo luận sau 3 ngày. Chế định ủy quyền lập pháp và ban hành sắc lệnh luật khẩn cấp (có hiệu lực 60 ngày, phải được Nghị viện phê chuẩn theo Điều 76, 77).
   • Hệ thống tòa án và cơ quan bổ trợ: Tòa án tư pháp đa cấp gồm Tòa hòa giải (Court of Peace), Tòa quận (Pretura), Tòa tỉnh (Tribunale - 150 tòa), Tòa phúc thẩm, Tòa đại hình (100 tòa) và Tòa phá án (Corte di Cassazione - 300 thẩm phán). Tòa án Hiến pháp (Luật 1953) gồm 15 thẩm phán nhiệm kỳ 9 năm không tái bổ nhiệm (1/3 Tổng thống, 1/3 Nghị viện, 1/3 các Tòa án tối cao bổ nhiệm). Tòa án hành chính gồm Hội đồng Nhà nước (Consiglio di Stato - 74 cố vấn) và Tòa hành chính sơ thẩm vùng (TAR - 1974). Tòa kiểm toán (Corte dei Conti - 1934) gồm 20 phân tòa xét xử và 31 phân tòa kiểm tra với 3.400 công chức (450 thẩm phán). Các cơ quan bổ trợ gồm Hội đồng Quốc gia về Kinh tế và Lao động (CNEL - Điều 99, 115 thành viên) và Hội đồng Thẩm phán Tối cao (CSM - Điều 104-105, gồm 3 thành viên đương nhiên và 30 thành viên bầu với nhiệm kỳ 4 năm).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Các lý thuyết nền tảng: Lý thuyết tam quyền phân lập (trias politica) của Montesquieu; lý thuyết chủ quyền nhân dân; lý thuyết tài phán hiến pháp tập trung theo mô hình Hans Kelsen (Châu Âu lục địa); lý thuyết phân cấp, tản quyền và tự quản địa phương.
• Các nguyên tắc cốt lõi: Nguyên tắc tối cao của Hiến pháp; nguyên tắc pháp chế và tính độc lập của tư pháp; nguyên tắc kiểm soát và cân bằng quyền lực (checks and balances); nguyên tắc đa nguyên chính trị; nguyên tắc bất khả kiêm nhiệm công vụ.
• Khung phân tích chuẩn hóa: Khung phân loại hình thức chính thể (Cộng hòa lưỡng tính/bán tổng thống tại Nga vs. Cộng hòa đại nghị tại Italia); khung phân định thẩm quyền liên bang (liệt kê thẩm quyền độc quyền và thẩm quyền hỗn hợp); khung tố tụng tranh tụng đối kháng (adversarial system) và tố tụng thẩm vấn trong tư pháp.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng chuyên môn: Phân tích, tra cứu và đối chiếu các quy định pháp luật hiến chương, luật hiến pháp liên bang và các văn bản tổ chức bộ máy nhà nước nước ngoài; xác định thẩm quyền của các cơ quan tài phán tư pháp, hành chính và bảo hiến.
• Kỹ năng phân tích: Năng lực phân tích so sánh mô hình tổ chức quyền lực; đánh giá mối quan hệ tương tác giữa các nhánh quyền lực (chế định giải tán nghị viện, đàn hạch tổng thống, bỏ phiếu bất tín nhiệm chính phủ, lập pháp ủy quyền); phân biệt thẩm quyền xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm và phá án (cassation).
• Năng lực ứng dụng thực tiễn: Vận dụng tri thức so sánh thể chế phục vụ công tác rà soát, lập đề xuất hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật trong nước; tham vấn chính sách công và xử lý các vụ việc có yếu tố pháp lý quốc tế liên quan đến tư pháp và hành chính nước ngoài.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

   PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN VÀ HỌC TẬP HỌC PHẦN
   

Giáo trình định hình mô hình dạy và học dựa trên các phương pháp sư phạm chuyên ngành luật học:

• Phương pháp tiếp cận: Kết hợp giữa phương pháp phân tích quy phạm luật học thực định (normative legal analysis) và phương pháp so sánh chức năng (functional comparative method). Giảng viên hướng dẫn người học đặt các quy phạm hiến định trong bối cảnh vận hành chính trị - xã hội cụ thể của từng quốc gia.
• Hệ thống bài tập và câu hỏi định hướng thảo luận: Cuối mỗi chương đều tích hợp hệ thống câu hỏi tổng hợp nhằm định hướng tư duy phân tích:
  • Chương Pháp: Yêu cầu trình bày lịch sử lập hiến; cách thức thiết lập, chức năng, thẩm quyền của Tổng thống, Chính phủ, Nghị viện; phân tích đặc điểm cấu trúc hệ thống tòa án tư pháp và hành chính.
  • Chương XIV (Nga): Phân tích các nguyên tắc chế độ nhà nước; thẩm quyền của Tổng thống và Chính phủ; cấu trúc và thẩm quyền của Duma Quốc gia và Hội đồng Liên bang; hệ thống cơ quan tư pháp và nguyên tắc phân định thẩm quyền liên bang.
  • Chương XV (Italia): Phân tích cách thức bầu cử và thẩm quyền của Tổng thống; cơ cấu tổ chức và quy trình lập pháp của Nghị viện; cơ chế thành lập và trách nhiệm chính trị của Chính phủ; cấu trúc hệ thống tòa án và vai trò của Hội đồng Thẩm phán Tối cao (CSM).
• Bài tập tình huống và phân tích ca định chế (case studies):
  • Phân tích cơ chế giải quyết xung đột khi Duma Quốc gia 3 lần bác bỏ đề cử Thủ tướng của Tổng thống Nga.
  • Quy trình xử lý xung đột thẩm quyền giữa các nhánh quyền lực do Tòa án Hiến pháp Italia giải quyết theo Điều 134-136.
  • Thủ tục 2 lần bỏ phiếu kín (bỏ phiếu xác định tội danh và bỏ phiếu quyết định mức hình phạt) tại Tòa đại hình Pháp (Cour d'Assises).
• Phương pháp đánh giá:
  • Đánh giá quá trình: Kiểm tra khả năng phân tích sơ đồ tổ chức bộ máy, thuyết trình so sánh các nhánh quyền lực, làm việc nhóm xử lý các chuyên đề thể chế.
  • Đánh giá kết thúc học phần: Thi tự luận chuyên sâu yêu cầu bình luận điều khoản hiến pháp, so sánh cơ chế kiểm soát quyền lực giữa các quốc gia hoặc giải quyết bài tập tình huống về xung đột thẩm quyền hiến định.
• Hướng dẫn tự học: Người học cần chủ động đối chiếu trực tiếp văn bản hiến pháp và các luật tổ chức hiện hành; vẽ sơ đồ phân cấp hệ thống tòa án; tra cứu thuật ngữ pháp lý nguyên bản (tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Ý) để nắm vững bản chất thể chế.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Dữ liệu tổ chức và quy phạm pháp lý có căn cứ xác thực:

   • Cập nhật số liệu điều chỉnh nhiệm kỳ Tổng thống Liên bang Nga từ 4 năm lên 6 năm (theo quy định sửa đổi năm 2008 đối với Điều 80).
   • Ghi nhận sự chuyển đổi đơn vị tiền tệ trong các chế tài phạt tiền tại hệ thống tư pháp Pháp từ Franc sang Euro (như mức phạt tiền của Tòa vi cảnh và Tòa tiểu hình dưới và trên 12.000 Franc được quy đổi tương đương sang Euro).
   • Hệ thống hóa chuẩn xác số lượng đơn vị: 181 Tòa sơ thẩm thẩm quyền rộng (TGI) tại Pháp; 8 Tòa hành chính phúc thẩm Pháp; 89 chủ thể Liên bang Nga; 630 Hạ nghị sĩ và 315 Thượng nghị sĩ Italia; 150 Tòa án tỉnh (Tribunale), 100 Tòa đại hình và 36 Tòa phúc thẩm đại hình tại Italia; 3.400 công chức Tòa kiểm toán Italia.

2. Tính chuẩn xác trong trích dẫn văn bản luật và thuật ngữ chuyên ngành:

   • Trích dẫn nguyên văn song ngữ các điều khoản then chốt: Điều 10 Hiến pháp Nga về phân chia quyền lực; Điều 13 về đa nguyên chính trị (Political plurality and the multi-party system); Điều 3 về chủ quyền nhân dân; lời tuyên thệ của Tổng thống Nga (Điều 82); Điều 110 về quyền hành pháp của Chính phủ.
   • Định danh chính xác chức danh và định chế tư pháp: Thẩm phán điều tra (Juge d'Instruction), Thẩm phán xét xử (Juge), Thẩm phán thi hành án (Juge de l'application des peines), Cố vấn tham vấn (Conseiller référendaire) tại Tòa phá án Pháp; Hội đồng Thẩm phán Tối cao (Consiglio Superiore della Magistratura) và Hội đồng Quốc gia về Kinh tế và Lao động (CNEL) tại Italia.

3. Khai thác nguồn tài liệu dịch thuật và tham khảo học thuật chính thống:

   • Trích dẫn trực tiếp công trình chuyên khảo: Pháp luật hành chính của Cộng hoà Pháp của các tác giả Martine Lombard & Gilles Dumont (Bản dịch của Nhà pháp luật Việt - Pháp, tr. 266-267).
   • Dẫn chiếu các đạo luật tổ chức cụ thể: Luật tổ chức Chính phủ Liên bang Nga năm 1997; Luật về Hội đồng Nhà nước Italia năm 1924; Luật tổ chức Tòa án hành chính vùng Italia năm 1974; Luật tổ chức Tòa kiểm toán Italia năm 1934; Luật về Hội đồng Thẩm phán Tối cao Italia năm 1975; Luật tổ chức Hội đồng Quốc gia về Kinh tế và Lao động Italia năm 1986.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên bậc Đại học: Sinh viên từ năm thứ 2 trở lên thuộc các ngành Luật học, Luật Thương mại Quốc tế, Luật Quốc tế, Quản trị - Luật, Khoa học Chính trị và Quan hệ Quốc tế. Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng bắt buộc để tiếp thu các môn học tiếp theo như Luật Quốc tế, Công pháp Quốc tế so sánh, Tư pháp Quốc tế và Luật Thương mại Thế giới.
• Học viên Sau đại học và Nghiên cứu sinh: Người học bậc Thạc sĩ, Tiến sĩ chuyên ngành Luật Hiến pháp - Hành chính, Luật So sánh, Luật Quốc tế sử dụng tài liệu làm cơ sở dữ liệu lý luận và thực định để thực hiện các công trình luận văn, luận án nghiên cứu so sánh mô hình chính quyền địa phương, tài phán hiến pháp hoặc tổ chức quyền lực nhà nước.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng: Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Lịch sử Nhà nước và Pháp luật Thế giới, và Luật Hiến pháp Việt Nam.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Giảng viên sử dụng giáo trình để biên soạn đề cương bài giảng, thiết kế tình huống thảo luận và xây dựng ngân hàng đề thi đánh giá năng lực phân tích thể chế. Các chuyên gia nghiên cứu lập pháp, cán bộ làm việc tại các cơ quan tư pháp, ngoại giao, nghiên cứu chiến lược sử dụng giáo trình làm tài liệu tra cứu quy chuẩn về mô hình nhà nước và tư pháp các quốc gia.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế chuẩn mực cho sinh viên đại học chuyên ngành luật từ năm thứ 2, học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Luật Hiến pháp, Luật So sánh, cũng như các giảng viên, nhà nghiên cứu lập pháp và chính sách công cần tài liệu tham cứu về thể chế nhà nước nước ngoài.

2. Cần kiến thức nền nào để học tốt giáo trình?

Người học cần nắm vững các khái niệm cơ bản trong Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật (khái niệm chính thể, cấu trúc nhà nước, nguyên tắc phân quyền, nguồn của pháp luật) và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật Thế giới để tiếp thu các phân tích quy phạm và tổ chức bộ máy.

3. Điểm khác biệt cốt lõi của giáo trình so với các tài liệu khác là gì?

Giáo trình tập trung chi tiết vào cấu trúc thực định và thẩm quyền cụ thể theo từng điều khoản hiến pháp và văn bản luật tổ chức của từng quốc gia; cung cấp số liệu thực tế về cơ cấu nhân sự, các phân tòa tư pháp và trích dẫn chuẩn xác các thuật ngữ pháp lý nguyên bản, hạn chế các nhận định suy diễn phi văn bản.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Người học nên lập bảng đối chiếu thể chế giữa 3 quốc gia (Pháp, Nga, Italia) dựa trên các tiêu chí: thẩm quyền nguyên thủ, cơ chế giải tán nghị viện, quy trình lập pháp, cấu trúc tòa án tư pháp vs tòa án hành chính; đồng thời trả lời chi tiết hệ thống câu hỏi ôn tập được đặt ở cuối mỗi chương.

5. Giáo trình có tích hợp các tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Nội dung giáo trình tích hợp sơ đồ hệ thống Tòa án hành chính ở Pháp, các bảng phân loại thẩm quyền theo Điều 71, 72 Hiến pháp Nga, các chú thích dẫn chiếu văn bản dịch thuật học thuật quốc tế (Martine Lombard & Gilles Dumont), cùng hệ thống câu hỏi hướng dẫn ôn tập và định hướng thảo luận ở cuối mỗi phần.

---

Kết luận

Giáo trình cung cấp hệ thống tri thức luật học chuẩn xác, toàn diện về luật hiến pháp và cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước của các quốc gia đại diện tiêu biểu (Pháp, Liên bang Nga, Italia). Thông qua việc phân tích trực tiếp văn bản hiến định và các luật tổ chức chuyên ngành, tài liệu thiết lập nền tảng khoa học vững chắc cho tư duy luật học so sánh.

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững các nguyên tắc phân quyền và chế độ nhà nước, tiếp nối bằng việc phân tích chuyên sâu thẩm quyền của ba nhánh quyền lực (nguyên thủ/hành pháp, lập pháp, tư pháp) và đối chiếu mô hình tài phán hiến pháp. Để tối ưu hóa hiệu quả học tập, người học nên kết hợp nghiên cứu toàn văn Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993, Hiến pháp Italia năm 1947, Hiến pháp Pháp năm 1958 cùng các công trình chuyên khảo pháp luật hành chính của Nhà pháp luật Việt - Pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

trị tranh chấp ến 30.000 Franc (tr°ớc khi sử dụng ồng Euro), xét xử s¡ thấm ồng thời chung thẩm các vụ án có giá trị từ 13.000 Franc trở xuống. - Toa s¡ thâm thấm quyền rộng (Tribunal de Grande Instance) là cap xét xử c¡ bản của hệ thống toà án Pháp. Mỗi tỉnh có từ 1 ến 3 toà. Toàn bộ n°ớc Pháp có 181 toà.

Toà án này xét xử theo nguyên tắc tập thể, mỗi phiên toà ều có 3 thâm phán chuyên nghiệp. Quyết ịnh của toà án này có thể bị kháng nghị, kháng cáo lên toà phúc thâm. - Toà phúc thâm (Cour dAppel) °ợc thành lập ở các thành phố lớn và các khu vực lãnh thổ. Toàn thé n°ớc Pháp có 3 toà phúc thâm (ch°a kể lãnh thé hải ngoại).

Toà án này có nhiệm vụ xét xử phúc thấm các vụ án do các toà án cấp d°ới xét xử bị kháng nghị, kháng cáo và xét xử s¡ thấm các ban án phức tạp. Các vụ án xét xử phúc thấm gồm có 5 thâm phán, các vụ án xét xử s¡ thâm gồm 3 thẩm phan và 9 hội thâm (lay theo danh sách cử tri có lí lịch t° pháp trong sạch). Quyết ịnh của toà phúc thẩm có thé bị kháng nghị, kháng cáo lên Toà phá án. Toà dan sự ặc biệt Bên cạnh các toà dân sự thông th°ờng còn có các toà án khác nh° toà th°¡ng mại (Tribunal de Commerce), toà lao ộng (Conseil prudhommes), toà xét xử hợp ồng nông nghiệp (Tribunal paritaire des baux ruraux).

Toà hình sự thông th°ờng Toà hình sự thông th°ờng ở Pháp °ợc tổ chức phù hợp với việc phân loại tội phạm trong Bộ luật hình sự Pháp. Bộ luật hình sự hiện hành của Pháp phan chia tội phạm làm ba loại: contravention (tdi vi cảnh nh°: lái xe quá tốc ộ ch°a gây tai nạn, lái xe không có giấy phép, lái xe sử dụng r°ợu, bia, trộm cắp nhỏ bị bắt quả tang. Mỗi loại tội phạm °ợc 263 xét xử ở một loại toà án khác nhau. - Toà vi cảnh (Tribunal de police) xét xử các tội vi cảnh, có thé áp dung các hình phat tù từ 1 ngày ến 2 tháng, phạt tiền từ 12.000 Franc trở xuống (hiện nay ã chuyền sang phạt bang Euro với số tiền t°¡ng ứng); - Toà tiêu hình (Tribunal correctinnel) xét xử th°ờng tội (delit) và có thé áp dụng hình phạt tù trên hai tháng hoặc phạt tiền trên 12.000 Franc (hiện nay ã chuyển sang phạt bang Euro với số tiền t°¡ng ứng); - Toà tiêu hình phúc thâm (Tribunal correctionnel appel) xét xử phúc thâm các bản án bị kháng nghị, kháng cáo của hai loại toà án nói trên.

Phiên toà phúc thâm tiểu hình °ợc xét xử bang ba thâm phán chuyên nghiệp. - Toa ại hình (Cour dAssises) xét xử các tội ại hình (tội giết ng°ời). Toà ại hình không phải là toà án hoạt ộng th°ờng trực mà hoạt ộng 3 tháng/kì. Trong các phiên toà ại hình ngoài 3 thâm phan, 1 công tố viên còn có 9 hội thẩm (Juré).

Các hội thâm tham gia xét xử vụ án °ợc lựa chọn một cách ngẫu nhiên bằng ph°¡ng pháp bốc thm trong số 50 hội thâm nhân dân °ợc toà án gọi ến. Danh sách các hội thâm nhân dân °ợc toà ại hình lựa chọn hàng nm từ danh sách cử tri có lí lịch t° pháp trong sạch. Các thâm phán và hội thâm bình dang khi xử án. Trong phiên toa ại hình, thâm phan và hội thâm phải bỏ hai loại phiếu kín dé giải quyết vụ việc.

Phiếu thứ nhất trả lời câu hỏi có tội hay không có tội? BỊ cáo chỉ bị coi là có tội khi có ít nhất 2/3 tong số thâm phán và hội thâm khang ịnh là có tội. Hình phạt cụ thể sẽ °ợc quyết ịnh sau khi công bố kết quả lần bỏ phiếu thứ nhất. Lần bỏ phiếu thứ hai ể quyết ịnh hình phạt cụ thé chỉ xảy ra khi kết quả lần một °ợc công bố là có tội. Tr°ớc khi lần bỏ phiếu thứ hai sẽ thực hiện, trong phòng nghị án các thâm phán có ngh)a vụ giải thích quy ịnh iều luật liên quan ến tội phạm t°¡ng 264 ứng mà bị cáo phạm phải.

Mức ộ hình phạt (thời gian tù có thời hạn hoặc tù chung thân) °ợc quyết ịnh theo a số. Toà án hình sự ặc biệt Toà án hình sự ặc biệt gồm CÓ: - Toa án dành cho các vi thành niên (Tribunal des Enfants); - Toa an quân sự; - Toà án an ninh quốc gia. Trong các toà hình sự của Pháp ều có thâm phán iều tra (Jugde d'Instruction), thâm phán xét xử (Jugde) và thâm phán áp dụng hình phạt (Jugde Application de peine). Toà pha an (Cour de Cassafion) Toà phá án là toà án t° pháp tối cao của n°ớc Cộng hoà Pháp.

Toà án này °ợc gọi là Toà phá án vì nó th°ờng huỷ bỏ các bản án của toà án cấp d°ới nh°ng không thay thé các bản án ó bằng bản án của mình mà gửi vụ án xuống toà án khác cùng cấp với toà án ã xét xử vụ việc dé xét xử lại. Toa pha án chỉ xem xét “questions of law” chứ không xem xét “questions of fact”, iều ó có ngh)a là Toà phá án chỉ xem xét toà án cấp d°ới khi xét xử có tuân thủ úng các quy tac của pháp luật vật chất và t6 tụng hay không, áp dụng pháp luật úng hay sai còn việc xét xử lại Toà sẽ không tự mình xem xét. Nh° vậy, nếu ban án có sai sót về mặt thủ tục t6 tụng hay áp dụng pháp luật nội dung không úng thì Toà phá án sẽ huỷ án và chuyên hồ s¡ vụ án cho toà án phúc thâm khác xét xử lại. Toà phá án có 6 toà (Chambre) chuyên trách bao gồm 3 toà dân sự; | toà th°¡ng mại, tài chính; 1 toà hình sự; 1 toa về các van ề xã hội.

Về nhân sự, Toà phá án có 1 chánh án, 6 chánh toà, 84 thắm phán, 37 cố van ( conseiller referendaire), 1 viện tr°ởng công tố, 1 viện phó công tố, 19 công tô viên cao cấp, 2 công tố viên uỷ quyên. Tổng số thâm phán và công tố viên của Toà phá án là 149. Toà ún hành chính 4. Toà án hành chính thẩm quyên chung a) Toà hành chính s¡ thâm Toà án hành chính s¡ thẩm (Tribunal Administratif) là toà án có thâm quyền chung trong l)nh vực hành chính, xét xử s¡ thẩm moi vụ việc hành chính, trừ một số tr°ờng hợp ngoại lệ vụ việc °ợc giao cho toà án khác theo quy ịnh của pháp luật.

Các toà án hành chính s¡ thâm °ợc thành lập từ nm 19530) thay thế cho các “Hội ồng tỉnh tr°ởng” - dang toà án °ợc thành lập vào nm 1800 trong mỗi tỉnh với nng lực rất hạn chế. Thâm quyền của Toà án hành chính °ợc xác ịnh theo nguyên tắc lãnh thổ ngh)a là toà hành chính có thâm quyền xét xử là toà án n¡i có trụ sở của c¡ quan hành chính ã ban hành quyết ịnh hành chính bị khiếu kiện hoặc hợp ồng hành chính có tranh chấp. b) Toà hành chính phúc thâm Toà hành chính phúc thấm (Tribunal Administratif dAppel) °ợc thành lập ở các thành phố lớn nh° Paris, Bordaux, Marseil, Lyon và một số thành phó là trung tâm của một số khu vực lãnh thổ nh° Nancy, Nantes, Douai, Versailles. Theo nguyên tắc trên, Pháp có 8 toà hành chính phúc thâm.

c) Tham chính viện Tham chính viện (Conseil Etat) là toà án hành chính tối cao của Pháp, ngoài ra Tham chính viện còn là c¡ quan tham m°u cho Chính phủ Pháp. Tham chính viện có khoảng 300 thành viên nh°ng chỉ 2/3 trong số ó là hoạt ộng th°ờng xuyên tại tham chính viện, số còn lại th°ờng nắm giữ những chức vụ quan trọng trong bộ máy hành chính (1).Xem: Martine Lambard & Gilles Dumont, Pháp luật hành chính của Cộng hoà Pháp, Bản dịch của Nhà pháp luật Việt - Pháp, Nxb. 266 nhà n°ớc ở trung °¡ng. a số thành viên của tham chính viện °ợc lựa chọn từ những ng°ời ã tốt nghiệp Học viện hành chính quốc gia.

Thành viên tham chính viện chia làm ba loại: thầm phán tập sự, thâm phán tham vấn và thâm phán cao cấp. Tham chính viện °ợc chia thành 6 ban, 5 ban có chức nng hành chính (nội vụ, tài chính, công chính, xã hội, nghiên cứu) và 1 ban có chức nng tai phán. Ban tài phán chia làm 10 tiêu ban. Tuy theo tam quan trọng và tinh chat của vụ việc cần giải quyết, hội ồng xét xử của Tham chính viện có 4 dạng sau ây: - ối với vụ việc ¡n giản hội ồng xét xử chỉ có 3 thâm phán; - ối với những vụ việc t°¡ng ối phức tạp và khó giải quyết Hội ồng xét xử °ợc thành lập từ nhiều tiểu ban, gồm 9 thành viên, trong ó tiêu ban ã thụ lí vụ việc và tiễn hành thâm cứu sẽ phối hợp với một tiêu ban khác dé xét xử.

- ối với những vụ việc phức tạp và khó giải quyết về mặt pháp luật hoặc có ý ngh)a quan trọng, hội ồng xét xử sẽ có 17 thành viên bao gồm chủ tịch ban tài phán, 3 phó chủ tịch ban tài phán, 10 chủ tịch tiểu ban, báo cáo viên và 2 thâm phan cao cấp. - ối với vụ việc ặc biệt phức tạp và nhạy cảm về chính trị thì phải do hội ồng thâm phán Tham chính viện xét xử. ây là hội ồng cao nhất, gồm chủ tịch của tất cả các ban hành chính và ban tài phán, 3 phó chủ tịch ban tài phán, chủ tịch tiêu ban thẩm cứu và báo cáo viên, d°ới sự chủ tọa của phó chủ tịch Tham chính viện (tất cả có 12 thành vién).” Các vụ việc thuộc thâm quyền giải quyết của Tham chính viện chủ yếu bao gồm: - Khiếu kiện ối với nghị ịnh và pháp lệnh của Chính phủ; - Khiếu kiện ối với các quyết ịnh là vn bản quy phạm pháp luật (1).Xem: Martine Lombard và Gilles Dumont, sdd, tr.