trị tranh chấp ến 30.000 Franc (tr°ớc khi sử dụng ồng Euro), xét xử s¡ thấm ồng thời chung thẩm các vụ án có giá trị từ 13.000 Franc trở xuống. - Toa s¡ thâm thấm quyền rộng (Tribunal de Grande Instance) là cap xét xử c¡ bản của hệ thống toà án Pháp. Mỗi tỉnh có từ 1 ến 3 toà. Toàn bộ n°ớc Pháp có 181 toà.
Toà án này xét xử theo nguyên tắc tập thể, mỗi phiên toà ều có 3 thâm phán chuyên nghiệp. Quyết ịnh của toà án này có thể bị kháng nghị, kháng cáo lên toà phúc thâm. - Toà phúc thâm (Cour dAppel) °ợc thành lập ở các thành phố lớn và các khu vực lãnh thổ. Toàn thé n°ớc Pháp có 3 toà phúc thâm (ch°a kể lãnh thé hải ngoại).
Toà án này có nhiệm vụ xét xử phúc thấm các vụ án do các toà án cấp d°ới xét xử bị kháng nghị, kháng cáo và xét xử s¡ thấm các ban án phức tạp. Các vụ án xét xử phúc thấm gồm có 5 thâm phán, các vụ án xét xử s¡ thâm gồm 3 thẩm phan và 9 hội thâm (lay theo danh sách cử tri có lí lịch t° pháp trong sạch). Quyết ịnh của toà phúc thẩm có thé bị kháng nghị, kháng cáo lên Toà phá án. Toà dan sự ặc biệt Bên cạnh các toà dân sự thông th°ờng còn có các toà án khác nh° toà th°¡ng mại (Tribunal de Commerce), toà lao ộng (Conseil prudhommes), toà xét xử hợp ồng nông nghiệp (Tribunal paritaire des baux ruraux).
Toà hình sự thông th°ờng Toà hình sự thông th°ờng ở Pháp °ợc tổ chức phù hợp với việc phân loại tội phạm trong Bộ luật hình sự Pháp. Bộ luật hình sự hiện hành của Pháp phan chia tội phạm làm ba loại: contravention (tdi vi cảnh nh°: lái xe quá tốc ộ ch°a gây tai nạn, lái xe không có giấy phép, lái xe sử dụng r°ợu, bia, trộm cắp nhỏ bị bắt quả tang. Mỗi loại tội phạm °ợc 263 xét xử ở một loại toà án khác nhau. - Toà vi cảnh (Tribunal de police) xét xử các tội vi cảnh, có thé áp dung các hình phat tù từ 1 ngày ến 2 tháng, phạt tiền từ 12.000 Franc trở xuống (hiện nay ã chuyền sang phạt bang Euro với số tiền t°¡ng ứng); - Toà tiêu hình (Tribunal correctinnel) xét xử th°ờng tội (delit) và có thé áp dụng hình phạt tù trên hai tháng hoặc phạt tiền trên 12.000 Franc (hiện nay ã chuyển sang phạt bang Euro với số tiền t°¡ng ứng); - Toà tiêu hình phúc thâm (Tribunal correctionnel appel) xét xử phúc thâm các bản án bị kháng nghị, kháng cáo của hai loại toà án nói trên.
Phiên toà phúc thâm tiểu hình °ợc xét xử bang ba thâm phán chuyên nghiệp. - Toa ại hình (Cour dAssises) xét xử các tội ại hình (tội giết ng°ời). Toà ại hình không phải là toà án hoạt ộng th°ờng trực mà hoạt ộng 3 tháng/kì. Trong các phiên toà ại hình ngoài 3 thâm phan, 1 công tố viên còn có 9 hội thẩm (Juré).
Các hội thâm tham gia xét xử vụ án °ợc lựa chọn một cách ngẫu nhiên bằng ph°¡ng pháp bốc thm trong số 50 hội thâm nhân dân °ợc toà án gọi ến. Danh sách các hội thâm nhân dân °ợc toà ại hình lựa chọn hàng nm từ danh sách cử tri có lí lịch t° pháp trong sạch. Các thâm phán và hội thâm bình dang khi xử án. Trong phiên toa ại hình, thâm phan và hội thâm phải bỏ hai loại phiếu kín dé giải quyết vụ việc.
Phiếu thứ nhất trả lời câu hỏi có tội hay không có tội? BỊ cáo chỉ bị coi là có tội khi có ít nhất 2/3 tong số thâm phán và hội thâm khang ịnh là có tội. Hình phạt cụ thể sẽ °ợc quyết ịnh sau khi công bố kết quả lần bỏ phiếu thứ nhất. Lần bỏ phiếu thứ hai ể quyết ịnh hình phạt cụ thé chỉ xảy ra khi kết quả lần một °ợc công bố là có tội. Tr°ớc khi lần bỏ phiếu thứ hai sẽ thực hiện, trong phòng nghị án các thâm phán có ngh)a vụ giải thích quy ịnh iều luật liên quan ến tội phạm t°¡ng 264 ứng mà bị cáo phạm phải.
Mức ộ hình phạt (thời gian tù có thời hạn hoặc tù chung thân) °ợc quyết ịnh theo a số. Toà án hình sự ặc biệt Toà án hình sự ặc biệt gồm CÓ: - Toa án dành cho các vi thành niên (Tribunal des Enfants); - Toa an quân sự; - Toà án an ninh quốc gia. Trong các toà hình sự của Pháp ều có thâm phán iều tra (Jugde d'Instruction), thâm phán xét xử (Jugde) và thâm phán áp dụng hình phạt (Jugde Application de peine). Toà pha an (Cour de Cassafion) Toà phá án là toà án t° pháp tối cao của n°ớc Cộng hoà Pháp.
Toà án này °ợc gọi là Toà phá án vì nó th°ờng huỷ bỏ các bản án của toà án cấp d°ới nh°ng không thay thé các bản án ó bằng bản án của mình mà gửi vụ án xuống toà án khác cùng cấp với toà án ã xét xử vụ việc dé xét xử lại. Toa pha án chỉ xem xét “questions of law” chứ không xem xét “questions of fact”, iều ó có ngh)a là Toà phá án chỉ xem xét toà án cấp d°ới khi xét xử có tuân thủ úng các quy tac của pháp luật vật chất và t6 tụng hay không, áp dụng pháp luật úng hay sai còn việc xét xử lại Toà sẽ không tự mình xem xét. Nh° vậy, nếu ban án có sai sót về mặt thủ tục t6 tụng hay áp dụng pháp luật nội dung không úng thì Toà phá án sẽ huỷ án và chuyên hồ s¡ vụ án cho toà án phúc thâm khác xét xử lại. Toà phá án có 6 toà (Chambre) chuyên trách bao gồm 3 toà dân sự; | toà th°¡ng mại, tài chính; 1 toà hình sự; 1 toa về các van ề xã hội.
Về nhân sự, Toà phá án có 1 chánh án, 6 chánh toà, 84 thắm phán, 37 cố van ( conseiller referendaire), 1 viện tr°ởng công tố, 1 viện phó công tố, 19 công tô viên cao cấp, 2 công tố viên uỷ quyên. Tổng số thâm phán và công tố viên của Toà phá án là 149. Toà ún hành chính 4. Toà án hành chính thẩm quyên chung a) Toà hành chính s¡ thâm Toà án hành chính s¡ thẩm (Tribunal Administratif) là toà án có thâm quyền chung trong l)nh vực hành chính, xét xử s¡ thẩm moi vụ việc hành chính, trừ một số tr°ờng hợp ngoại lệ vụ việc °ợc giao cho toà án khác theo quy ịnh của pháp luật.
Các toà án hành chính s¡ thâm °ợc thành lập từ nm 19530) thay thế cho các “Hội ồng tỉnh tr°ởng” - dang toà án °ợc thành lập vào nm 1800 trong mỗi tỉnh với nng lực rất hạn chế. Thâm quyền của Toà án hành chính °ợc xác ịnh theo nguyên tắc lãnh thổ ngh)a là toà hành chính có thâm quyền xét xử là toà án n¡i có trụ sở của c¡ quan hành chính ã ban hành quyết ịnh hành chính bị khiếu kiện hoặc hợp ồng hành chính có tranh chấp. b) Toà hành chính phúc thâm Toà hành chính phúc thấm (Tribunal Administratif dAppel) °ợc thành lập ở các thành phố lớn nh° Paris, Bordaux, Marseil, Lyon và một số thành phó là trung tâm của một số khu vực lãnh thổ nh° Nancy, Nantes, Douai, Versailles. Theo nguyên tắc trên, Pháp có 8 toà hành chính phúc thâm.
c) Tham chính viện Tham chính viện (Conseil Etat) là toà án hành chính tối cao của Pháp, ngoài ra Tham chính viện còn là c¡ quan tham m°u cho Chính phủ Pháp. Tham chính viện có khoảng 300 thành viên nh°ng chỉ 2/3 trong số ó là hoạt ộng th°ờng xuyên tại tham chính viện, số còn lại th°ờng nắm giữ những chức vụ quan trọng trong bộ máy hành chính (1).Xem: Martine Lambard & Gilles Dumont, Pháp luật hành chính của Cộng hoà Pháp, Bản dịch của Nhà pháp luật Việt - Pháp, Nxb. 266 nhà n°ớc ở trung °¡ng. a số thành viên của tham chính viện °ợc lựa chọn từ những ng°ời ã tốt nghiệp Học viện hành chính quốc gia.
Thành viên tham chính viện chia làm ba loại: thầm phán tập sự, thâm phán tham vấn và thâm phán cao cấp. Tham chính viện °ợc chia thành 6 ban, 5 ban có chức nng hành chính (nội vụ, tài chính, công chính, xã hội, nghiên cứu) và 1 ban có chức nng tai phán. Ban tài phán chia làm 10 tiêu ban. Tuy theo tam quan trọng và tinh chat của vụ việc cần giải quyết, hội ồng xét xử của Tham chính viện có 4 dạng sau ây: - ối với vụ việc ¡n giản hội ồng xét xử chỉ có 3 thâm phán; - ối với những vụ việc t°¡ng ối phức tạp và khó giải quyết Hội ồng xét xử °ợc thành lập từ nhiều tiểu ban, gồm 9 thành viên, trong ó tiêu ban ã thụ lí vụ việc và tiễn hành thâm cứu sẽ phối hợp với một tiêu ban khác dé xét xử.
- ối với những vụ việc phức tạp và khó giải quyết về mặt pháp luật hoặc có ý ngh)a quan trọng, hội ồng xét xử sẽ có 17 thành viên bao gồm chủ tịch ban tài phán, 3 phó chủ tịch ban tài phán, 10 chủ tịch tiểu ban, báo cáo viên và 2 thâm phan cao cấp. - ối với vụ việc ặc biệt phức tạp và nhạy cảm về chính trị thì phải do hội ồng thâm phán Tham chính viện xét xử. ây là hội ồng cao nhất, gồm chủ tịch của tất cả các ban hành chính và ban tài phán, 3 phó chủ tịch ban tài phán, chủ tịch tiêu ban thẩm cứu và báo cáo viên, d°ới sự chủ tọa của phó chủ tịch Tham chính viện (tất cả có 12 thành vién).” Các vụ việc thuộc thâm quyền giải quyết của Tham chính viện chủ yếu bao gồm: - Khiếu kiện ối với nghị ịnh và pháp lệnh của Chính phủ; - Khiếu kiện ối với các quyết ịnh là vn bản quy phạm pháp luật (1).Xem: Martine Lombard và Gilles Dumont, sdd, tr.