Giáo Trình Lão Khoa Y Học Cổ Truyền và Hiện Đại

Giáo trình lão khoa y học cổ truyền cung cấp kiến thức chuyên sâu về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và phương pháp điều trị hiệu quả.

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y Học Cổ Truyền và Hiện Đại
• Đề tài: Giáo Trình Lão Khoa Y Học Cổ Truyền và Hiện Đại
• Loại tài liệu: giáo trình

Mục lục chi tiết

• 1. LÃO KHOA Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 1.1. Đại cương
• 1.1.1. Quy định của Liên hiệp quốc về người cao tuổi
• 1.1.2. Đặc điểm dịch tễ học về người cao tuổi
• 1.1.3. Tình hình bệnh tật
• 1.2. Những thay đổi về sinh lý và bệnh lý ở người cao tuổi
• 1.2.1. Sự thay đổi hệ thống miễn dịch
• 1.2.2. Những thay đổi của hệ nội tiết
• 1.2.2.1. Suy giảm chức năng đồi thị
• 1.2.2.2. Suy giảm chức năng tuyến yên
• 1.2.2.3. Rối loạn chức năng tuyến giáp
• 1.2.2.4. Suy giảm chức năng tuyến cận giáp
• 1.2.2.5. Suy giảm chức năng tuyến thượng thận
• 1.2.2.6. Rối loạn chức năng tuyến tụy nội tiết
• 1.2.2.7. Suy giảm chức năng buồng trứng
• 1.2.2.8. Suy giảm chức năng tinh hoàn
• 1.2.3. Sự thay đổi của hệ thần kinh
• 1.2.4. Sự thay đổi của hệ tim mạch
• 1.2.5. Sự thay đổi của hệ hô hấp
• 1.2.6. Sự thay đổi của hệ cơ - xương - khớp
• 1.2.7. Sự thay đổi của hệ tiêu hoá
• 1.2.8. Sự thay đổi của hệ sinh dục - tiết niệu
• 1.2.9. Sự thay đổi của các bộ phận khác
• 2. LÃO KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 2.1. Cơ sở lý luận của y học cổ truyền
• 2.2. Biến hoá sinh lý của các tạng ở người cao tuổi
• 2.2.1. Thận tàng tinh
• 2.2.2. Thận chủ thuỷ
• 2.2.3. Thận chủ nạp khí
• 2.2.4. Thận chủ cốt, sinh tuỷ, vinh nhuận ra tóc
• 2.2.5. Thận khai khiếu ra tai và nhị âm
• 2.2.6. Tỳ chủ vận hoá
• 2.2.7. Tỳ chủ thăng thanh
• 2.2.8. Tỳ chủ thống huyết
• 2.2.9. Tỳ chủ cơ nhục, tứ chi
• 2.2.10. Phế chủ khí, hô hấp
• 2.2.11. Phế chủ tuyên phát túc giáng, thông điều thuỷ đạo, bên ngoài hợp với bì mao
• 2.2.12. Can chủ sơ tiết
• 2.2.13. Can tàng huyết
• 2.2.14. Can chủ cân, tàng hồn, vinh nhuận ra móng, khai khiếu ra mắt
• 2.2.15. Tâm chủ huyết mạch, kỳ hoa tại diện
• 2.2.16. Tâm tàng thần
• 2.3. Biến hoá sinh lý của các phủ
• 2.3.1. Tiểu trường
• 2.3.2. Đại trường
• 2.4. Những thay đổi sinh lý của phủ kỳ hằng
• 2.5. Sự thay đổi của kinh lạc
• 2.6. Biến đổi của da, cơ, xương
• 2.7. Biến đổi của khí, huyết, tinh, tân dịch
• 3. NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ LÃO KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 3.1. Nguyên tắc điều trị lão khoa y học cổ truyền
• 3.1.1. Khi điều trị, phải chú ý đến tình trạng hoãn, cấp một cách hợp lý
• 3.1.2. Khứ tà phải công bổ kiêm thi
• 3.1.3. Phù chính phải tiến hành từ từ
• 3.1.4. Bổ hư phải chú ý hai tạng tỳ, thận
• 3.1.5. Khi dùng thuốc, chủ yếu là sơ thông
• 3.1.6. Khi lập phương thuốc phải rõ ràng
• 3.1.7. Chú ý chế độ dinh dưỡng trong quá trình điều trị
• 3.2. Ứng dụng nguyên tắc điều trị vào bát pháp trong lão khoa y học cổ truyền
• 4. TĂNG HUYẾT ÁP
• 4.1. Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 4.1.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 4.1.1.1. Cơ chế bệnh sinh
• 4.1.2. Triệu chứng cơ năng
• 4.1.3. Triệu chứng thực thể
• 4.1.4. Cận lâm sàng
• 4.1.5. Chẩn đoán nguyên nhân
• 4.1.6. Mục tiêu điều trị
• 4.1.7. Điều chỉnh lối sống
• 4.1.8. Điều trị bằng thuốc
• 4.1.9. Dự phòng bệnh tăng huyết áp
• 4.1.9.1. Quản lý bệnh tật có liên quan
• 4.2. Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 4.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 4.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 4.2.2.1. Thể can dương thượng xung
• 4.2.2.2. Thể can thận âm hư, can dương vượng
• 4.2.2.3. Thể âm dương lưỡng hư
• 4.2.2.4. Thể tỳ hư, đàm trệ
• 4.2.3. Một số phương pháp điều trị khác
• 4.2.4. Dự phòng tăng huyết áp
• 5. TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO
• 5.1. Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 5.1.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 5.1.2. Cận lâm sàng
• 5.1.3. Chẩn đoán định khu tổn thương
• 5.1.4. Xử trí cấp cứu
• 5.1.5. Điều trị duy trì
• 5.1.6. Điều trị di chứng tai biến mạch máu não
• 5.1.7. Phục hồi chức năng
• 5.1.8. Dự phòng tai biến mạch máu não
• 5.1.8.1. Quản lý bệnh tật có liên quan
• 5.2. Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 5.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 5.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 5.2.2.1. Thể phong đàm
• 5.2.2.2. Thể đàm nhiệt nội bế
• 5.2.2.3. Thể đàm mê thanh khiếu
• 5.2.2.4. Thể nguyên khí bại thoát
• 5.2.2.5. Thể âm hư phong động
• 5.2.2.6. Di chứng tai biến mạch máu não
• 5.2.3. Phòng bệnh
• 6. RỐI LOẠN LIPID MÁU
• 6.1. Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 6.1.1. Nhắc lại sự chuyển hóa và tác dụng của lipid trong cơ thể
• 6.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 6.1.3. Cận lâm sàng
• 6.1.4. Chẩn đoán nguyên nhân
• 6.1.5. Phân loại quốc tế
• 6.1.6. Phân loại theo de Gennes
• 6.1.7. Điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt
• 6.1.8. Dự phòng rối loạn lipid máu
• 6.2. Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 6.2.1. Nhắc lại chức năng của các tạng liên quan tới sự hình thành đàm và đặc điểm của đàm thấp trong cơ thể
• 6.2.2. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 6.2.3. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 6.2.3.1. Thể đàm trệ
• 6.2.3.2. Thể thấp nhiệt
• 6.2.3.3. Thể khí trệ huyết ứ
• 6.2.3.4. Thể thận dương hư
• 6.2.3.5. Thể can đởm thấp nhiệt
• 6.2.4. Phòng bệnh
• 7. ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
• 7.1. Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 7.1.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 7.1.1.1. Cơ chế bệnh sinh
• 7.1.2. Cận lâm sàng
• 7.1.3. Chẩn đoán phân biệt
• 7.1.4. Chẩn đoán nguyên nhân
• 7.1.5. Tiền đái tháo đường
• 7.1.6. Đái tháo đường typ 1
• 7.1.7. Đái tháo đường typ 2
• 7.1.8. Biến chứng cấp tính
• 7.1.8.1. Nhiễm toan ceton
• 7.1.9. Biến chứng mạn tính
• 7.1.9.1. Biến chứng về chuyển hóa
• 7.1.9.2. Tổn thương mạch máu nhỏ
• 7.1.9.3. Tổn thương mạch máu lớn
• 7.1.10. Một số biến chứng khác
• 7.1.11. Chế độ ăn uống, luyện tập
• 7.1.12. Các thuốc uống hạ đường máu
• 7.1.13. Điều trị các biến chứng thường gặp
• 7.1.14. Dự phòng bệnh đái tháo đường
• 7.2. Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 7.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 7.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 7.2.2.1. Thể vị âm hư, tân dịch khuy tổn
• 7.2.2.2. Thể vị âm hư, vị hỏa vượng
• 7.2.2.3. Thể khí âm lưỡng hư
• 7.2.2.4. Thể thận âm hư
• 7.2.2.5. Thể thận dương hư
• 7.2.3. Phòng bệnh
• 8. LOÃNG XƯƠNG Ở NGƯỜI CAO TUỔI
• 8.1. Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 8.1.1. Khái niệm loãng xương
• 8.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 8.1.2.1. Chuyển hoá calci và điều hoà chuyển hoá calci trong cơ thể
• 8.1.2.2. Các giai đoạn phát triển của xương
• 8.1.2.3. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 8.1.3. Các yếu tố thuận lợi gây bệnh loãng xương
• 8.1.4. Cận lâm sàng
• 8.1.4.1. Dấu hiệu X-quang
• 8.1.4.2. Tổ chức học
• 8.1.4.3. Sử dụng đồng vị phóng xạ
• 8.1.4.4. Đo mật độ khoáng của xương
• 8.1.5. Phân loại loãng xương
• 8.1.5.1. Loãng xương typ I (loãng xương sau mãn kinh)
• 8.1.5.2. Loãng xương typ II (loãng xương tuổi già)
• 8.1.6. Chẩn đoán phân biệt
• 8.1.7. Các phương pháp luyện tập điều trị loãng xương
• 8.1.8. Dự phòng bệnh loãng xương
• 8.1.8.1. Chế độ sinh hoạt
• 8.1.8.2. Dự phòng loãng xương
• 8.2. Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 8.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 8.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 8.2.2.1. Thể thận dương hư
• 8.2.2.2. Thể thận âm hư
• 8.2.2.3. Thể can thận âm hư, phong thấp xâm nhập
• 8.2.2.4. Thể tỳ vị hư nhược
• 8.2.3. Phòng bệnh
• 9. THOÁI HÓA KHỚP
• 9.1. Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 9.1.1. Giải phẫu bệnh
• 9.1.1.1. Sụn khớp và đĩa đệm bình thường
• 9.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 9.1.3. Cận lâm sàng
• 9.1.4. Thoái hóa khớp ở một số vị trí thường gặp
• 9.1.4.1. Thoái hóa đốt sống thắt lưng
• 9.1.4.2. Thoái hóa đốt sống cổ
• 9.1.4.3. Thoái hóa khớp gối
• 9.1.4.4. Thoái hóa khớp háng
• 9.1.5. Chẩn đoán phân biệt
• 9.1.6. Thoái hóa khớp nguyên phát
• 9.1.7. Thoái hóa khớp thứ phát
• 9.1.8. Các phương pháp điều trị khác
• 9.1.9. Điều dưỡng và dự phòng bệnh thoái hóa khớp
• 9.2. Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 9.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 9.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 9.2.2.1. Thể thận khí hư, vệ ngoại bất cố, tà khí thừa cơ xâm nhập
• 9.2.2.2. Thể can thận âm hư
• 9.2.2.3. Thể khí trệ huyết ứ
• 9.2.2.4. Một số phương pháp điều trị khác
• 9.2.3. Chăm sóc và phòng bệnh
• 10. RỐI LOẠN GIẤC NGỦ Ở NGƯỜI CAO TUỔI
• 10.1. Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 10.1.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 10.1.2. Điều chỉnh chế độ sinh hoạt
• 10.1.3. Điều dưỡng và dự phòng bệnh mất ngủ
• 10.2. Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 10.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 10.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 10.2.2.1. Thể tâm huyết hư
• 10.2.2.2. Thể tâm tỳ lưỡng hư
• 10.2.2.3. Thể tâm đởm khí hư
• 10.2.2.4. Thể thận âm hư
• 10.2.2.5. Thể vị khí hư
• 10.2.2.6. Thể can khí uất kết
• 10.2.3. Chăm sóc và phòng bệnh
• 11. SA SÚT TRÍ TUỆ
• 11.1. Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 11.1.1. Sa sút trí tuệ là gì?
• 11.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 11.1.3. Các dấu hiệu sớm quan trọng nhất của bệnh sa sút trí tuệ
• 11.1.4. Các biểu hiện của thời kỳ toàn phát
• 11.1.5. Các test kiểm tra
• 11.1.6. Chẩn đoán phân biệt
• 11.1.7. Các loại sa sút trí tuệ
• 11.1.7.1. Rối loạn nhận thức nhẹ (MCI - Mild Cognitive Impairment)
• 11.1.7.2. Sa sút trí tuệ do thể Lewy
• 11.1.7.3. Sa sút trí tuệ trán - thái dương (Frontotemporeal Demential- FTD)
• 11.1.8. Tâm lý trị liệu
• 11.1.9. Thay đổi môi trường sống
• 11.2. Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 11.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 11.2.1.1. Thận khuy tuổi già
• 11.2.1.2. Ăn uống không điều độ
• 11.2.1.3. Thất tình nội thương
• 11.2.1.4. Mất cân bằng giữa làm việc và nghỉ ngơi
• 11.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 11.2.2.1. Thể thận tinh khuy tổn
• 11.2.2.2. Thể khí huyết lưỡng hư
• 11.2.2.3. Thể đàm trọc trở khiếu
• 11.2.2.4. Thể khí trệ huyết ngưng
• 11.2.2.5. Phương pháp điều trị khác
• 11.3. Một số vị thuốc cổ truyền thường dùng trong điều trị sa sút trí tuệ
• 12. BỆNH PARKINSON
• 12.1. Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 12.1.1. Vai trò của “liềm đen” trong bệnh Parkinson
• 12.1.2. Môi trường
• 12.1.3. Gen di truyền
• 12.1.4. Các yếu tố nguy cơ
• 12.1.5. Cơ chế bệnh sinh
• 12.1.6. Các triệu chứng vận động
• 12.1.7. Các triệu chứng ngoài vận động
• 12.1.8. Chẩn đoán phân biệt
• 12.1.9. Điều trị nội khoa
• 12.1.10. Điều trị ngoại khoa
• 12.1.11. Vật lý trị liệu
• 12.1.12. Điều trị thử nghiệm
• 12.1.12.1. Cấy ghép tế bào
• 12.1.12.2. Liệu pháp điều trị gen
• 12.1.12.3. Sử dụng yếu tố tăng trưởng
• 12.1.13. Yếu tố quyết định điều trị
• 12.1.13.1. Giai đoạn sớm
• 12.1.13.2. Thời điểm bắt đầu điều trị
• 12.1.13.3. Lựa chọn thuốc điều trị ban đầu
• 12.1.14. Các biến chứng về vận động
• 12.1.15. Các biến chứng ngoài vận động
• 12.2. Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 12.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 12.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 12.2.2.1. Thể đàm nhiệt động phong
• 12.2.2.2. Thể khí huyết hư suy
• 12.2.2.3. Thể can thận âm hư
• 12.2.3. Chăm sóc và phòng bệnh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Lão Khoa Y Học Cổ Truyền và Hiện Đại

Giáo trình lão khoa y học cổ truyền và hiện đại là tài liệu quan trọng trong việc nghiên cứu và điều trị các bệnh lý liên quan đến người cao tuổi. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức về các phương pháp điều trị mà còn giúp hiểu rõ hơn về sự thay đổi sinh lý và bệnh lý ở người cao tuổi. Việc kết hợp giữa y học cổ truyền và hiện đại mang lại nhiều lợi ích cho việc chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

1.1. Đặc điểm của y học cổ truyền trong lão khoa

Y học cổ truyền tập trung vào việc điều trị toàn diện, chú trọng đến sự cân bằng âm dương và khí huyết. Các phương pháp như châm cứu, bấm huyệt và sử dụng thảo dược được áp dụng để cải thiện sức khỏe cho người cao tuổi.

1.2. Vai trò của y học hiện đại trong lão khoa

Y học hiện đại cung cấp các phương pháp chẩn đoán và điều trị chính xác hơn. Các công nghệ mới giúp phát hiện sớm các bệnh lý, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị cho người cao tuổi.

II. Những thách thức trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi gặp nhiều thách thức do sự thay đổi sinh lý và bệnh lý. Tình trạng sức khỏe của người cao tuổi thường phức tạp hơn, với nhiều bệnh lý đồng mắc. Điều này đòi hỏi các chuyên gia y tế phải có kiến thức sâu rộng và kỹ năng chuyên môn cao.

2.1. Tình trạng bệnh tật phổ biến ở người cao tuổi

Người cao tuổi thường mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, và các bệnh về tim mạch. Tần suất xuất hiện bệnh lý cao hơn so với các nhóm tuổi trẻ hơn, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

2.2. Những thay đổi sinh lý ảnh hưởng đến sức khỏe

Sự suy giảm chức năng của các cơ quan trong cơ thể như hệ miễn dịch, hệ nội tiết và hệ thần kinh làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Những thay đổi này cần được theo dõi và quản lý chặt chẽ để đảm bảo sức khỏe cho người cao tuổi.

III. Phương pháp điều trị lão khoa y học cổ truyền hiệu quả

Y học cổ truyền cung cấp nhiều phương pháp điều trị hiệu quả cho người cao tuổi. Các phương pháp này không chỉ giúp điều trị triệu chứng mà còn hỗ trợ phục hồi sức khỏe tổng thể.

3.1. Châm cứu và bấm huyệt trong điều trị

Châm cứu và bấm huyệt là những phương pháp phổ biến trong y học cổ truyền. Chúng giúp cải thiện lưu thông khí huyết, giảm đau và tăng cường sức khỏe cho người cao tuổi.

3.2. Sử dụng thảo dược trong điều trị

Thảo dược có vai trò quan trọng trong y học cổ truyền. Nhiều loại thảo dược được sử dụng để điều trị các bệnh lý thường gặp ở người cao tuổi, giúp tăng cường sức đề kháng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

IV. Ứng dụng y học hiện đại trong điều trị lão khoa

Y học hiện đại mang lại nhiều tiến bộ trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh cho người cao tuổi. Việc áp dụng công nghệ mới giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu rủi ro cho bệnh nhân.

4.1. Công nghệ chẩn đoán tiên tiến

Các công nghệ chẩn đoán như siêu âm, CT, MRI giúp phát hiện sớm các bệnh lý. Điều này cho phép bác sĩ có kế hoạch điều trị kịp thời và hiệu quả hơn.

4.2. Điều trị bằng thuốc và can thiệp y tế

Y học hiện đại cung cấp nhiều loại thuốc và phương pháp can thiệp y tế hiệu quả. Việc sử dụng thuốc hợp lý giúp kiểm soát triệu chứng và cải thiện sức khỏe cho người cao tuổi.

V. Kết luận về tương lai của giáo trình lão khoa

Giáo trình lão khoa y học cổ truyền và hiện đại sẽ tiếp tục phát triển để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người cao tuổi. Việc kết hợp giữa hai phương pháp này sẽ mang lại nhiều lợi ích cho người bệnh.

5.1. Xu hướng phát triển trong nghiên cứu lão khoa

Nghiên cứu lão khoa sẽ ngày càng chú trọng đến việc phát triển các phương pháp điều trị mới, kết hợp giữa y học cổ truyền và hiện đại để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.

5.2. Tầm quan trọng của giáo dục y tế

Giáo dục y tế cho cộng đồng và các chuyên gia y tế là rất quan trọng. Điều này giúp nâng cao nhận thức về sức khỏe người cao tuổi và cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lão khoa Y học cổ truyền là tài liệu giảng dạy chuyên ngành thuộc chương trình đào tạo Bác sĩ Y học cổ truyền, Bác sĩ Đa khoa và học viên sau đại học khối ngành khoa học sức khỏe. Giáo trình định vị môn học Lão khoa tại giao điểm giữa nội khoa hiện đại và lý luận kinh điển phương Đông, giải quyết các vấn đề bệnh lý và suy giảm chức năng ở quần thể dân số cao tuổi.

Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm:

1. Trình bày các tiêu chuẩn nhân khẩu học theo Liên hiệp quốc, đặc điểm dịch tễ học và những biến đổi giải phẫu - sinh lý bệnh ở người cao tuổi theo y học hiện đại.
2. Hệ thống hóa cơ sở lý luận y học cổ truyền về quy luật lão suy, sự biến hóa chức năng của ngũ tạng, lục phủ, phủ kỳ hằng, kinh lạc và khí huyết tân dịch.
3. Phân tích và áp dụng các nguyên tắc điều trị lão khoa, bao gồm việc điều chỉnh Bát pháp phù hợp với cơ địa người cao tuổi.
4. Chẩn đoán, phân thể lâm sàng, lập phương dược và xây dựng phác đồ dự phòng, điều dưỡng cho 9 bệnh lý lão khoa thường gặp: Tăng huyết áp, Tai biến mạch máu não, Rối loạn lipid máu, Đái tháo đường, Loãng xương, Thoái hóa khớp, Rối loạn giấc ngủ, Sa sút trí tuệ và Bệnh Parkinson.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo mô hình đối chiếu song song: mỗi chương bệnh học đều mở đầu bằng sinh lý bệnh, tiêu chuẩn chẩn đoán, phân loại và điều trị theo y học hiện đại, tiếp nối bằng nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh, phân thể hội chứng và phương pháp biện chứng luận trị theo y học cổ truyền. Cách tiếp cận này cung cấp góc nhìn tích hợp, gắn kết giữa lý thuyết kinh điển và thực hành lâm sàng thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình triển khai hệ thống kiến thức qua các cụm chuyên đề chính:

• Chuyên đề 1: Lão khoa Y học hiện đại: Cung cấp định nghĩa người cao tuổi theo Liên hiệp quốc (từ 60 hoặc 65 tuổi trở lên), phân tích dịch tễ học già hóa dân số và phân tích các biến đổi thoái hóa của 8 hệ cơ quan: miễn dịch (giảm lympho T, tăng tự kháng thể), nội tiết (suy giảm chức năng trục đồi thị - tuyến yên, tuyến giáp, cận giáp, thượng thận, tụy nội tiết), thần kinh (giảm 6% khối lượng não ở tuổi 60 và 10% ở tuổi 80, mất tế bào Purkinje, suy giảm dẫn truyền synap), tim mạch (giảm lưu lượng tim $Q = Q_s \times f_c$, xơ hóa cơ tim, giảm đàn hồi mạch máu), hô hấp (giảm dung tích phổi, giảm IgA niêm mạc), cơ - xương - khớp (giảm khối cơ nạc, mất khoáng chất xương, thoái hóa sụn), tiêu hóa (teo niêm mạc dạ dày, giảm men tụy, giảm tiết dịch vị) và sinh dục - tiết niệu (giảm số lượng nephron hoạt động, xơ hóa thận).
• Chuyên đề 2: Lão khoa Y học cổ truyền: Phân tích quy luật sinh - lão - bệnh - tử dựa trên y văn kinh điển (Hoàng đế nội kinh, Linh khu, Tố vấn). Khảo sát biến hóa bệnh lý của ngũ tạng (Thận tàng tinh suy giảm, Tỳ chủ vận hóa suy nhược, Phế mất tuyên phát túc giáng, Can mất sơ tiết, Tâm thất dưỡng gây thần chí bất an); lục phủ (Đởm, Vị, Tiểu trường, Đại trường, Bàng quang, Tam tiêu); phủ kỳ hằng (Não, Tủy, Mạch, Bào cung); sự suy giảm truyền dẫn kinh lạc và biến đổi của khí, huyết, tinh, tân dịch.
• Chuyên đề 3: Nguyên tắc điều trị và Bát pháp trong Lão khoa YHCT: Đưa ra 7 quy tắc trị liệu cốt lõi: phân định hoãn cấp hợp lý; khứ tà phải công bổ kiêm thi; phù chính tiến hành từ từ (điều bổ, tránh tuấn bổ); tập trung bổ hai tạng Tỳ và Thận; ưu tiên sơ thông khí huyết; lập phương rõ ràng chủ khách phân minh; kết hợp chế độ dinh dưỡng. Điều chỉnh Bát pháp: hạn chế hãn pháp và hạ pháp mạnh, loại bỏ thổ pháp, tăng cường hòa pháp, bổ pháp, tiêu pháp và thanh nhiệt sinh tân.
• Chuyên đề 4: Bệnh học Tim mạch và Rối loạn chuyển hóa:
  • Tăng huyết áp: Tiêu chuẩn JNC, dịch tễ học, phân thể Đông y (Can dương thượng xung, Can thận âm hư can dương vượng, Âm dương lưỡng hư, Tỳ hư đàm trệ).
  • Tai biến mạch máu não: Chẩn đoán định khu, xử trí cấp cứu, di chứng; phân thể YHCT (Phong đàm, Đàm nhiệt nội bế, Đàm mê thanh khiếu, Nguyên khí bại thoát, Âm hư phong động).
  • Rối loạn lipid máu: Chuyển hóa lipid, phân loại quốc tế và phân loại de Gennes; phân thể YHCT (Đàm trệ, Thấp nhiệt, Khí trệ huyết ứ, Thận dương hư, Can đởm thấp nhiệt).
  • Đái tháo đường: Cơ chế kháng insulin, biến chứng mạch máu nhỏ/lớn; phân thể YHCT (Vị âm hư tân dịch khuy tổn, Vị âm hư vị hỏa vượng, Khí âm lưỡng hư, Thận âm hư, Thận dương hư).
• Chuyên đề 5: Bệnh lý Cơ xương khớp và Thần kinh thoái hóa:
  • Loãng xương: Chuyển hóa calci, đo mật độ khoáng xương, phân loại Typ I và Typ II; phân thể YHCT (Thận dương hư, Thận âm hư, Can thận âm hư phong thấp, Tỳ vị hư nhược).
  • Thoái hóa khớp: Giải phẫu sụn khớp, đĩa đệm; thoái hóa cột sống cổ, thắt lưng, khớp gối, khớp háng; phân thể YHCT (Thận khí hư, Can thận âm hư, Khí trệ huyết ứ).
  • Rối loạn giấc ngủ: Cơ chế mất ngủ, điều chỉnh sinh hoạt; phân thể YHCT (Tâm huyết hư, Tâm tỳ lưỡng hư, Tâm đởm khí hư, Thận âm hư, Vị khí hư, Can khí uất kết).
  • Sa sút trí tuệ & Parkinson: Sa sút trí tuệ do thể Lewy, thoái hóa trán - thái dương (FTD), Alzheimer; vai trò của liềm đen và dopamin trong Parkinson; phân thể YHCT và các vị thuốc cổ truyền phục hồi trí nhớ, tức phong trừ đàm.

                    ┌────────────────────────────────────────┐
                    │    GIÁO TRÌNH LÃO KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN │
                    └───────────────────┬────────────────────┘
                                        │
         ┌──────────────────────────────┴──────────────────────────────┐
         ▼                                                             ▼
┌─────────────────────────────────┐                   ┌─────────────────────────────────┐
│       Y HỌC HIỆN ĐẠI            │                   │       Y HỌC CỔ TRUYỀN           │
├─────────────────────────────────┤                   ├─────────────────────────────────┤
│ • Dịch tễ học & Tiêu chuẩn LHQ  │                   │ • Y văn cổ: Linh khu, Tố vấn    │
│ • Biến đổi 8 hệ thống cơ quan   │                   │ • Biến đổi Tạng, Phủ, Kỳ hằng   │
│ • Cơ chế bệnh sinh phân tử      │                   │ • Biến đổi Khí, Huyết, Tân dịch │
│ • Tiêu chuẩn JNC, de Gennes...  │                   │ • Nguyên tắc điều trị & Bát pháp│
└────────────────┬────────────────┘                   └────────────────┬────────────────┘
                 │                                                     │
                 └──────────────────────┬──────────────────────────────┘
                                        ▼
                   ┌────────────────────────────────────────┐
                   │    9 CHUYÊN ĐỀ BỆNH HỌC LÂM SÀNG       │
                   │ • Tăng huyết áp     • Loãng xương      │
                   │ • Tai biến MM não   • Thoái hóa khớp   │
                   │ • Rối loạn lipid    • Mất ngủ          │
                   │ • Đái tháo đường    • Sa sút trí tuệ   │
                   │ • Parkinson                            │
                   └────────────────────────────────────────┘

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng nền tảng lý luận thông qua việc trích dẫn và luận giải các kinh văn cổ:

• Khái niệm "thiên niên", quy luật phát triển "ngũ thất" (35 tuổi ở nữ) và "ngũ bát" (40 tuổi ở nam) trong thiên Thượng cổ thiên chân luận (sách Tố vấn).
• Quy luật suy giảm ngũ tạng theo thập niên trong thiên Niên (sách Linh khu): 50 tuổi Can suy, 60 tuổi Tâm suy, 70 tuổi Tỳ suy, 80 tuổi Phế suy, 90 tuổi Thận tiêu, 100 tuổi ngũ tạng giai hư.
• Học thuyết Tạng tượng: Chức năng Thận tàng tinh, Tỳ sinh hóa khí huyết (trích luận điểm của Lý Đông Viên trong Tỳ vị luận), Phế thông điều thủy đạo (Kinh mạch biệt luận), Can tàng huyết (Ngũ tạng sinh thành), Tâm chủ huyết mạch và tàng thần.
• Khái niệm Não là "Tủy hải" (Linh khu - Hải luận) và "Não vi nguyên thần chi phủ" (Lý Thời Trân trong Bản thảo cương mục).
• Nguyên tắc trị bệnh từ gốc: "Trị vị bệnh" (chữa khi bệnh chưa phát), "Lão giả phục tráng", "Phù chính khu tà", "Bình hành âm dương".

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng chẩn đoán lâm sàng: Khám và phát hiện các dấu hiệu lão suy; phân biệt triệu chứng bệnh lý với biến đổi sinh lý thoái hóa thông thường; đánh giá cận lâm sàng (X-quang thoái hóa khớp, đo mật độ xương DEXA, xét nghiệm sinh hóa lipid, đường huyết, điện tâm đồ).
• Kỹ năng phân tích thể bệnh: Quy nạp các triệu chứng lâm sàng phức tạp ở người già (vốn có đặc điểm hư thực lẫn lộn, hàn nhiệt thác tạp) vào các thể bệnh học cổ truyền chính xác.
• Kỹ năng kê đơn phối ngũ: Vận dụng linh hoạt các bài thuốc cổ phương tiêu biểu như Tứ quân tử thang, Hương sa lục quân tử thang, Sâm linh bạch truật tán, Lục vị địa hoàng hoàn, Bát vị quế phụ, Tả quy hoàn, Hữu quy hoàn, Tiêu dao tán, Sài hồ sơ can tán, Tứ nghịch tán; thực hiện gia giảm theo nguyên tắc "bổ mà không trệ, tư mà không ngấy, dưỡng mà không táo".
• Kỹ năng dự phòng và điều dưỡng: Thiết lập chế độ dinh dưỡng, vận động, dưỡng sinh và tâm lý trị liệu chuyên biệt cho người cao tuổi.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được biên soạn phục vụ cho phương pháp dạy và học tích hợp (Integrated Medical Pedagogy):

• Phương pháp tiếp cận sư phạm: Giảng dạy theo tình huống dựa trên ca bệnh (Case-Based Learning). Kết hợp bài giảng lý thuyết phân tích cơ chế với thực hành đối chiếu bệnh học Đông - Tây y trực tiếp trên lâm sàng.
• Bài tập và nghiên cứu tình huống (Case Studies): Mỗi bài học cung cấp các ca bệnh giả định hoặc trích xuất từ thực tế bệnh viện, yêu cầu sinh viên:
  • Phân tích nguyên nhân tăng huyết áp vô căn kết hợp biện chứng thể Can thận âm hư, Can dương vượng.
  • Xử trí ca bệnh tai biến mạch máu não giai đoạn di chứng: lập kế hoạch phục hồi chức năng vận động kết hợp bài thuốc dưỡng huyết, hóa ứ, thông lạc.
  • Biện luận chẩn đoán phân biệt giữa loãng xương nguyên phát (Typ I, Typ II) với các bệnh lý thoái hóa cột sống, từ đó chỉ định pháp điều trị bổ Thận, kiện Tỳ.
• Hệ thống câu hỏi lượng giá: Cuối mỗi chương đều có hệ thống câu hỏi tự lượng giá bám sát chuẩn đầu ra:
  • Câu hỏi tái hiện kiến thức: Trình bày quy định của Liên hiệp quốc, biến đổi của hệ thống nội tiết, tim mạch, thần kinh; trình bày biến hóa sinh lý ngũ tạng, phủ kỳ hằng.
  • Câu hỏi phân tích - vận dụng: Trình bày nội dung nguyên tắc điều trị lão khoa YHCT; phân tích sự biến đổi của Bát pháp (hãn, hạ, hòa, ôn, thanh, tiêu, bổ); nêu ứng dụng của bổ pháp trong một ca bệnh cụ thể.
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đọc trước các chỉ số giải phẫu - sinh lý học hiện đại của từng hệ cơ quan; tra cứu đối chiếu các thuật ngữ Hán Nôm và trích đoạn kinh văn trong sách Nội kinh, Tố vấn, Linh khu; lập bảng so sánh phân thể lâm sàng YHCT và phác đồ điều trị YHHĐ cho từng bệnh danh.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Hệ thống số liệu dịch tễ học cập nhật: Giáo trình dẫn nguồn số liệu nhân khẩu học từ Báo cáo già hóa dân số của Liên hiệp quốc (tỷ lệ người cao tuổi toàn cầu tăng từ 9,2% năm 1990 lên 11,7% năm 2013 và dự báo đạt 21,1% vào năm 2050; nhóm trên 80 tuổi đạt 19% với 392 triệu người vào năm 2050). Trích dẫn số liệu điều tra dịch tễ học bệnh tăng huyết áp của Viện Tim mạch Việt Nam (tỷ lệ mắc 16,62% toàn quốc và 23% tại Hà Nội).
2. Tích hợp các bảng phân loại quốc tế chuẩn mực:
   • Đánh giá tăng huyết áp theo tiêu chuẩn của Liên ủy ban quốc gia về phòng ngừa, phát hiện, đánh giá và điều trị tăng huyết áp Hoa Kỳ (JNC).
   • Phân loại rối loạn lipid máu theo bảng phân loại quốc tế và phân loại theo de Gennes.
   • Phân loại loãng xương thành Typ I (loãng xương sau mãn kinh) và Typ II (loãng xương tuổi già).
   • Phân loại các hội chứng sa sút trí tuệ: Rối loạn nhận thức nhẹ (MCI), Sa sút trí tuệ thể Lewy, Sa sút trí tuệ trán - thái dương (FTD), Bệnh Alzheimer.
3. Cập nhật các hướng tiếp cận điều trị thử nghiệm hiện đại: Giới thiệu các liệu pháp thử nghiệm trong bệnh Parkinson như cấy ghép tế bào, liệu pháp điều trị gen, sử dụng yếu tố tăng trưởng thần kinh, bên cạnh các phương pháp điều trị nội khoa, ngoại khoa và vật lý trị liệu quy chuẩn.
4. Chuẩn hóa phương pháp luận Lão khoa YHCT: Làm rõ tính đặc thù của người cao tuổi là "đa bệnh lý", "chính khí hư suy", do đó xác lập nguyên tắc điều trị dùng "điều bổ" thay vì "tuấn bổ", dùng "hoãn hạ" thay vì "tuấn hạ", kết hợp chặt chẽ giữa "phù chính" và "khứ tà".

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ 4, năm thứ 5 và năm thứ 6 chuyên ngành Y học cổ truyền, Bác sĩ Đa khoa học định hướng Lão khoa tại các trường đại học y dược.
• Học viên sau đại học: Bác sĩ nội trú, Học viên Chuyên khoa I, Chuyên khoa II và Thạc sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền sử dụng làm tài liệu ôn tập, nghiên cứu chuyên sâu về bệnh học người cao tuổi.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở và chuyên ngành:
  • Khối kiến thức YHHĐ: Giải phẫu học, Sinh lý học, Hóa sinh, Sinh lý bệnh - Miễn dịch, Bệnh học Nội khoa, Dược lý học.
  • Khối kiến thức YHCT: Lý luận cơ bản Y học cổ truyền, Chẩn đoán Y học cổ truyền, Dược học cổ truyền, Phương tễ học, Nội khoa Y học cổ truyền.
• Giảng viên: Sử dụng giáo trình làm khung tài liệu chuẩn để thiết kế đề cương chi tiết, bài giảng lý thuyết, giáo án lâm sàng và xây dựng ngân hàng câu hỏi thi kết thúc học phần.
• Bác sĩ lâm sàng và chuyên viên y tế: Tài liệu tra cứu tại các khoa Lão, khoa Y học cổ truyền, bệnh viện phục hồi chức năng và trung tâm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn mực cho sinh viên đại học ngành Y học cổ truyền, Bác sĩ Đa khoa, học viên sau đại học (CKI, CKII, Thạc sĩ, Bác sĩ Nội trú) và các y bác sĩ lâm sàng cần tài liệu tham khảo chuyên sâu về điều trị kết hợp Đông - Tây y cho bệnh nhân cao tuổi.

2. Cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình?

Học viên bắt buộc phải nắm vững khối kiến thức cơ sở gồm: Giải phẫu - Sinh lý học người, Bệnh học Nội khoa hiện đại, Lý luận cơ bản YHCT (Âm dương, Ngũ hành, Tạng tượng, Khí huyết tân dịch, Kinh lạc), Chẩn đoán học YHCT và Phương tễ học (các bài thuốc cổ phương kinh điển).

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu Nội khoa thông thường là gì?

Giáo trình tập trung chuyên biệt vào cơ địa thoái hóa của người cao tuổi:

• Về giải phẫu - sinh lý: Phân tích sâu sự suy giảm chức năng của 8 hệ cơ quan hiện đại và sự hư suy của ngũ tạng, tủy hải, bào cung, kinh lạc.
• Về điều trị: Không áp dụng máy móc các phác đồ nội khoa chung mà điều chỉnh theo các nguyên tắc đặc thù: công bổ kiêm thi, phù chính từ từ, kiện tỳ bổ thận, sơ thông khí huyết, hoãn hạ và điều bổ.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Học viên nên học theo trình tự 3 bước:

1. Đọc hiểu phần biến đổi sinh lý bệnh YHHĐ để nắm cơ chế tổn thương thực thể và tiêu chuẩn chẩn đoán cận lâm sàng.
2. Nghiên cứu phần biến hóa tạng phủ YHCT, tra cứu các trích dẫn trong Nội kinh, Tố vấn, Linh khu để hiểu nguồn gốc bệnh sinh.
3. Làm các câu hỏi lượng giá và giải các bài tập tình huống lâm sàng ở cuối mỗi bài để rèn luyện kỹ năng biện chứng lập phương.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Cuối sách cung cấp danh mục tài liệu tham khảo bao gồm các văn bản y văn kinh điển (Hoàng đế nội kinh, Tỳ vị luận, Bản thảo cương mục, Loại kinh) cùng các công trình nghiên cứu dịch tễ học, tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế (JNC, de Gennes) và hướng dẫn điều trị lão khoa hiện đại.

---

Kết luận

Giáo trình Lão khoa Y học cổ truyền cung cấp hệ thống tri thức hoàn chỉnh về bệnh học và trị liệu cho người cao tuổi thông qua việc kết hợp chặt chẽ giữa y học hiện đại và y học cổ truyền. Toàn bộ nội dung được xây dựng trên nền tảng y văn kinh điển phương Đông (Hoàng đế nội kinh, Linh khu, Tố vấn, Tỳ vị luận) kết hợp với các chỉ số giải phẫu sinh lý bệnh, tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng quốc tế (JNC, de Gennes) và dịch tễ học thực chứng. Lộ trình học tập dẫn dắt người học từ biến đổi sinh lý thoái hóa đại cương đến nguyên tắc vận dụng Bát pháp và phác đồ điều trị 9 chuyên đề bệnh lý thực tế. Đây là tài liệu học thuật chuẩn mực, đáp ứng đầy đủ yêu cầu đào tạo đại học, sau đại học và công tác điều trị lâm sàng lão khoa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỤC LỤC Trang MỤC LỤC. 14 LÃO KHOA Y HỌC HIỆN ĐẠI .1 Quy định của Liên hiệp quốc về người cao tuổi .2 Đặc điểm dịch tễ học về người cao tuổi .3 Tình hình bệnh tật. 15 2 Những thay đổi về sinh lý và bệnh lý ở người cao tuổi .1 Sự thay đổi hệ thống miễn dịch.2 Những thay đổi của hệ nội tiết .1 Suy giảm chức năng đồi thị.2 Suy giảm chức năng tuyến yên .3 Rối loạn chức năng tuyến giáp .4 Suy giảm chức năng tuyến cận giáp.5 Suy giảm chức năng tuyến thượng thận .6 Rối loạn chức năng tuyến tụy nội tiết .7 Suy giảm chức năng buồng trứng .8 Suy giảm chức năng tinh hoàn .3 Sự thay đổi của hệ thần kinh .4 Sự thay đổi của hệ tim mạch .5 Sự thay đổi của hệ hô hấp .6 Sự thay đổi của hệ cơ - xương - khớp .7 Sự thay đổi của hệ tiêu hoá .8 Sự thay đổi của hệ sinh dục - tiết niệu .9 Sự thay đổi của các bộ phận khác. 24 LÃO KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN.

24 1 Cơ sở lý luận của y học cổ truyền. 24 2 Biến hoá sinh lý của các tạng ở người cao tuổi .1 Thận tàng tinh .2 Thận chủ thuỷ .3 Thận chủ nạp khí .4 Thận chủ cốt, sinh tuỷ, vinh nhuận ra tóc .5 Thận khai khiếu ra tai và nhị âm .1 Tỳ chủ vận hoá .2 Tỳ chủ thăng thanh .3 Tỳ chủ thống huyết.4 Tỳ chủ cơ nhục, tứ chi .1 Phế chủ khí, hô hấp .2 Phế chủ tuyên phát túc giáng, thông điều thuỷ đạo, bên ngoài hợp với bì mao .1 Can chủ sơ tiết .2 Can tàng huyết.3Can chủ cân, tàng hồn, vinh nhuận ra móng, khai khiếu ra mắt .1 Tâm chủ huyết mạch, kỳ hoa tại diện .2 Tâm tàng thần. 31 3 Biến hoá sinh lý của các phủ .3 Tiểu trường .4 Đại trường. 33 4 Những thay đổi sinh lý của phủ kỳ hằng.

35 5 Sự thay đổi của kinh lạc. 35 2 6 Biến đổi của da, cơ, xương. 37 7 Biến đổi của khí, huyết, tinh, tân dịch. 41 NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ LÃO KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN.

44 1 Nguyên tắc điều trị lão khoa y học cổ truyền .1 Khi điều trị, phải chú ý đến tình trạng hoãn, cấp một cách hợp lý.2 Khứ tà phải công bổ kiêm thi .3 Phù chính phải tiến hành từ từ.4 Bổ hư phải chú ý hai tạng tỳ, thận.5 Khi dùng thuốc, chủ yếu là sơ thông.6 Khi lập phương thuốc phải rõ ràng .7 Chú ý chế độ dinh dưỡng trong quá trình điều trị. 45 2 Ứng dụng nguyên tắc điều trị vào bát pháp trong lão khoa y học cổ truyền. 50 Y HỌC HIỆN ĐẠI. 51 2 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh.2 Cơ chế bệnh sinh .1 Triệu chứng cơ năng .2 Triệu chứng thực thể .2 Cận lâm sàng .2 Chẩn đoán nguyên nhân .1 Mục tiêu điều trị .2 Điều chỉnh lối sống .3 Điều trị bằng thuốc.

56 7 Dự phòng bệnh tăng huyết áp .1 Quản lý bệnh tật có liên quan. 61 Y HỌC CỔ TRUYỀN. 61 1 Bệnh nguyên, bệnh cơ. 61 2 Phân thể lâm sàng và điều trị .1 Thể can dương thượng xung .2 Thể can thận âm hư, can dương vượng .3 Thể âm dương lưỡng hư .4 Thể tỳ hư, đàm trệ.

66 3 Một số phương pháp điều trị khác. 67 4 Dự phòng tăng huyết áp. 68 TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO. 69 Y HỌC HIỆN ĐẠI.

70 2 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh.2 Cận lâm sàng .2 Chẩn đoán định khu tổn thương .1 Xử trí cấp cứu .2 Điều trị duy trì .3 Điều trị di chứng tai biến mạch máu não. 79 7 Phục hồi chức năng. 80 9 Dự phòng tai biến mạch máu não .1 Quản lý bệnh tật có liên quan. 83 Y HỌC CỔ TRUYỀN.

83 1 Bệnh nguyên, bệnh cơ. 83 2 Phân thể lâm sàng và điều trị. Thể phong đàm. Thể đàm nhiệt nội bế.

Thể đàm mê thanh khiếu. Thể nguyên khí bại thoát. Thể âm hư phong động .6 Di chứng tai biến mạch máu não. 91 3 Phòng bệnh.

93 RỐI LOẠN LIPID MÁU. 95 Y HỌC HIỆN ĐẠI. 95 1 Nhắc lại sự chuyển hóa và tác dụng của lipid trong cơ thể. 95 2 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh.2 Cận lâm sàng .2 Chẩn đoán nguyên nhân .1 Phân loại quốc tế .2 Phân loại theo de Gennes .1 Điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt.

103 8 Dự phòng rối loạn lipid máu. 103 Y HỌC CỔ TRUYỀN. 104 1 Nhắc lại chức năng của các tạng liên quan tới sự hình thành đàm và đặc điểm của đàm thấp trong cơ thể. 104 2 Bệnh nguyên, bệnh cơ.

106 3 Phân thể lâm sàng và điều trị .1 Thể đàm trệ.2 Thể thấp nhiệt .3 Thể khí trệ huyết ứ .4 Thể thận dương hư. Thể can đởm thấp nhiệt. 111 4 Phòng bệnh. 114 Y HỌC HIỆN ĐẠI.

115 2 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh.2 Cơ chế bệnh sinh .2 Cận lâm sàng .2 Chẩn đoán phân biệt .3 Chẩn đoán nguyên nhân .1 Tiền đái tháo đường .2 Đái tháo đường typ 1 .3 Đái tháo đường typ 2 .1 Biến chứng cấp tính.2 Nhiễm toan ceton .2 Biến chứng mạn tính .1 Biến chứng về chuyển hóa .2 Tổn thương mạch máu nhỏ .3 Tổn thương mạch máu lớn .3 Một số biến chứng khác .1 Chế độ ăn uống, luyện tập .2 Các thuốc uống hạ đường máu .4 Điều trị các biến chứng thường gặp. 132 9 Dự phòng bệnh đái tháo đường. 133 Y HỌC CỔ TRUYỀN. 134 1 Bệnh nguyên, bệnh cơ.

134 2 Phân thể lâm sàng và điều trị .1 Thể vị âm hư, tân dịch khuy tổn .2 Thể vị âm hư, vị hỏa vượng .3 Thể khí âm lưỡng hư .4 Thể thận âm hư .5 Thể thận dương hư. 141 3 Phòng bệnh. 143 LOÃNG XƯƠNG Ở NGƯỜI CAO TUỔI. 145 Y HỌC HIỆN ĐẠI.

146 1 Khái niệm loãng xương. 146 2 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh.1 Chuyển hoá calci và điều hoà chuyển hoá calci trong cơ thể .2 Các giai đoạn phát triển của xương.3 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh. 148 3 Các yếu tố thuận lợi gây bệnh loãng xương.2 Cận lâm sàng. Dấu hiệu X-quang.

Tổ chức học. Sử dụng đồng vị phóng xạ. Đo mật độ khoáng của xương. 154 5 Phân loại loãng xương .1 Loãng xương typ I (loãng xương sau mãn kinh) .2 Loãng xương typ II (loãng xương tuổi già) .2 Cận lâm sàng.2 Chẩn đoán phân biệt .2 Các phương pháp luyện tập điều trị loãng xương.

158 9 Dự phòng bệnh loãng xương .2 Chế độ sinh hoạt .3 Dự phòng loãng xương. 159 Y HỌC CỔ TRUYỀN. 160 1 Bệnh nguyên, bệnh cơ. 160 2 Phân thể lâm sàng và điều trị .1 Thể thận dương hư .2 Thể thận âm hư .3 Thể can thận âm hư, phong thấp xâm nhập .4 Thể tỳ vị hư nhược.

168 4 Phòng bệnh. 171 Y HỌC HIỆN ĐẠI. 171 1 Giải phẫu bệnh .1 Sụn khớp và đĩa đệm bình thường. 172 2 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh.2 Cận lâm sàng.

174 4 Thoái hóa khớp ở một số vị trí thường gặp .1 Thoái hóa đốt sống thắt lưng .2 Thoái hóa đốt sống cổ .3 Thoái hóa khớp gối .4 Thoái hóa khớp háng .2 Chẩn đoán phân biệt .1 Thoái hóa khớp nguyên phát .2 Thoái hóa khớp thứ phát .3 Các phương pháp điều trị khác. 183 8 Điều dưỡng và dự phòng bệnh thoái hóa khớp. 184 Y HỌC CỔ TRUYỀN. 184 1 Bệnh nguyên, bệnh cơ.

184 2 Phân thể lâm sàng và điều trị .1 Thể thận khí hư, vệ ngoại bất cố, tà khí thừa cơ xâm nhập .2 Thể can thận âm hư .3 Thể khí trệ huyết ứ .4 Một số phương pháp điều trị khác. 190 3 Chăm sóc và phòng bệnh. 190 RỐI LOẠN GIẤC NGỦ Ở NGƯỜI CAO TUỔI. 193 Y HỌC HIỆN ĐẠI.

195 2 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh.1 Điều chỉnh chế độ sinh hoạt. 198 7 Điều dưỡng và dự phòng bệnh mất ngủ. 199 Y HỌC CỔ TRUYỀN. 200 1 Bệnh nguyên, bệnh cơ.

200 2 Phân thể lâm sàng và điều trị .1 Thể tâm huyết hư.2 Thể tâm tỳ lưỡng hư .3 Thể tâm đởm khí hư .4 Thể thận âm hư .5 Thể vị khí hư. Thể can khí uất kết. 206 3 Chăm sóc và phòng bệnh. 208 SA SÚT TRÍ TUỆ.

210 Y HỌC HIỆN ĐẠI. 210 1 Sa sút trí tuệ là gì?. 210 3 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh.1 Các dấu hiệu sớm quan trọng nhất của bệnh sa sút trí tuệ .2 Các biểu hiện của thời kỳ toàn phát. 212 5 Các test kiểm tra .2 Chẩn đoán phân biệt.

216 7 Các loại sa sút trí tuệ .1 Rối loạn nhận thức nhẹ (MCI - Mild Cognitive Impairment) .3 Sa sút trí tuệ do thể Lewy .4 Sa sút trí tuệ trán - thái dương (Frontotemporeal Demential- FTD). Tâm lý trị liệu. Thay đổi môi trường sống. 227 Y HỌC CỔ TRUYỀN.

229 1 Bệnh nguyên, bệnh cơ .1 Thận khuy tuổi già .2 Ăn uống không điều độ .3 Thất tình nội thương .4 Mất cân bằng giữa làm việc và nghỉ ngơi. 230 2 Phân thể lâm sàng và điều trị .1 Thể thận tinh khuy tổn .2 Thể khí huyết lưỡng hư .3 Thể đàm trọc trở khiếu .4 Thể khí trệ huyết ngưng .5 Phương pháp điều trị khác. 239 Một số vị thuốc cổ truyền thường dùng trong điều trị sa sút trí tuệ. 241 Y HỌC HIỆN ĐẠI .1 Vai trò của “liềm đen” trong bệnh Parkinson .2 Môi trường .3 Gen di truyền.

242 2 Các yếu tố nguy cơ. 242 3 Cơ chế bệnh sinh .1 Các triệu chứng vận động .2 Các triệu chứng ngoài vận động.2 Chẩn đoán phân biệt .1 Điều trị nội khoa.2 Điều trị ngoại khoa .3 Vật lý trị liệu .4 Điều trị thử nghiệm .1 Cấy ghép tế bào .2 Liệu pháp điều trị gen .3 Sử dụng yếu tố tăng trưởng .5 Yếu tố quyết định điều trị.1 Giai đoạn sớm .2 Thời điểm bắt đầu điều trị .3 Lựa chọn thuốc điều trị ban đầu.1 Các biến chứng về vận động .2 Các biến chứng ngoài vận động. 256 Y HỌC CỔ TRUYỀN. 257 1 Bệnh nguyên, bệnh cơ.

257 2 Phân thể lâm sàng và điều trị .1 Thể đàm nhiệt động phong.2 Thể khí huyết hư suy .3 Thể can thận âm hư. 261 3 Chăm sóc và phòng bệnh. 263 TÀI LIỆU THAM KHẢO .