Giáo Trình Kinh Tế và Tổ Chức Quản Lý Sản Xuất Vật Liệu Xây Dựng

Giáo trình kinh tế về và tổ chức quản lý sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng phần 1, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản

• Tác giả: Vũ Kim Yến
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Tất Lượng
• Trường học: Trường Đại Học Xây Dựng
• Chuyên ngành: Kinh Tế Xây Dựng
• Đề tài: Giáo Trình Kinh Tế và Quản Lý Sản Xuất Vật Liệu Xây Dựng
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: DOANH NGHIỆP VÀ HÌNH THÀNH DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 1.1. DOANH NGHIỆP VÀ QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP
• 1.1.1. Khái niệm, phân loại và mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp
• 1.1.1.1. Khái niệm về doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng (VLXD)
• 1.1.1.2. Phân loại doanh nghiệp
• 1.1.1.3. Các mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp
• 1.1.2. Thị trường và môi trường của doanh nghiệp
• 1.1.2.1. Thị trường của doanh nghiệp
• 1.1.2.2. Môi trường của doanh nghiệp
• 1.1.3. Quản trị doanh nghiệp
• 1.1.3.1. Khái niệm và vai trò của quản trị doanh nghiệp
• 1.1.3.2. Chức năng quản trị doanh nghiệp
• 1.1.4. Hệ thống sản xuất của doanh nghiệp
• 1.1.4.1. Khái niệm hệ thống sản xuất
• 1.1.5. Hình thành doanh nghiệp
• 1.1.5.1. Nghiên cứu thị trường và môi trường kinh doanh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẦU TƯ VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ TRONG SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN BỔ DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 4. CHƯƠNG 4: SẢN PHẨM VẬT LIỆU XÂY DỰNG VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA VẬT LIỆU, KẾT CẤU XÂY DỰNG THAY THẾ
• 5. CHƯƠNG 5: NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 6. CHƯƠNG 6: KẾ HOẠCH SẢN XUẤT CỦA DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 7. CHƯƠNG 7: TỔ CHỨC CUNG ỨNG VÀ SỬ DỤNG NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 8. CHƯƠNG 8: QUẢN LÝ LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 9. CHƯƠNG 9: QUẢN LÝ VỐN SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 10. CHƯƠNG 10: TỔ CHỨC SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 11. CHƯƠNG 11: QUẢN TRỊ CHẤT LƯỢNG VÀ TIÊU THỤ SẢN PHẨM VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 12. CHƯƠNG 12: GIÁ THÀNH SẢN PHẨM VÀ HIỆU QUẢ TRONG SẢN XUẤT KINH DOANH VẬT LIỆU XÂY DỰNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Kinh Tế và Quản Lý Sản Xuất Vật Liệu Xây Dựng

Giáo trình 'Kinh tế và Quản lý sản xuất vật liệu xây dựng' cung cấp cái nhìn tổng quan về các khía cạnh kinh tế và quản lý trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng. Tài liệu này không chỉ phục vụ cho công tác đào tạo mà còn là nguồn tham khảo quý giá cho các nhà nghiên cứu và quản lý trong ngành. Nội dung giáo trình được biên soạn bởi các chuyên gia hàng đầu, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất và quản lý trong doanh nghiệp.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình tập trung vào việc phân tích các vấn đề kinh tế và tổ chức quản lý trong sản xuất vật liệu xây dựng, từ đó đưa ra các giải pháp tối ưu hóa quy trình sản xuất.

1.2. Đối tượng và đối tác sử dụng giáo trình

Giáo trình hướng đến sinh viên, giảng viên và các nhà quản lý trong ngành xây dựng, giúp họ nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để quản lý hiệu quả.

II. Những thách thức trong Quản Lý Sản Xuất Vật Liệu Xây Dựng

Quản lý sản xuất vật liệu xây dựng đối mặt với nhiều thách thức như chi phí nguyên liệu tăng cao, yêu cầu về chất lượng sản phẩm ngày càng khắt khe và sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường. Những vấn đề này đòi hỏi các doanh nghiệp phải có chiến lược quản lý hiệu quả để duy trì và phát triển.

2.1. Chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến lợi nhuận

Chi phí vật liệu xây dựng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Việc phân tích chi phí là cần thiết để tối ưu hóa quy trình sản xuất.

2.2. Chất lượng sản phẩm và yêu cầu của thị trường

Chất lượng sản phẩm là yếu tố quyết định sự thành công trong ngành xây dựng. Doanh nghiệp cần áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

III. Phương Pháp Tối Ưu Hóa Quản Lý Sản Xuất Vật Liệu Xây Dựng

Để nâng cao hiệu quả sản xuất, các doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại như Lean Manufacturing, Six Sigma và quản lý chất lượng toàn diện. Những phương pháp này giúp giảm thiểu lãng phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

3.1. Lean Manufacturing trong sản xuất vật liệu xây dựng

Lean Manufacturing giúp loại bỏ lãng phí trong quy trình sản xuất, từ đó giảm chi phí và tăng cường hiệu quả. Doanh nghiệp cần áp dụng các nguyên tắc Lean để tối ưu hóa quy trình.

3.2. Six Sigma và quản lý chất lượng

Six Sigma là phương pháp quản lý chất lượng giúp giảm thiểu sai sót và nâng cao độ tin cậy của sản phẩm. Việc áp dụng Six Sigma trong sản xuất vật liệu xây dựng sẽ mang lại lợi ích lớn cho doanh nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu trong Quản Lý Sản Xuất

Nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp quản lý trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp áp dụng các giải pháp này không chỉ cải thiện hiệu quả sản xuất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm và sự hài lòng của khách hàng.

4.1. Các nghiên cứu điển hình thành công

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công các phương pháp quản lý hiện đại, từ đó cải thiện đáng kể hiệu quả sản xuất và giảm chi phí.

4.2. Đánh giá hiệu quả ứng dụng

Việc đánh giá hiệu quả ứng dụng các phương pháp quản lý là cần thiết để xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong quy trình sản xuất.

V. Kết Luận và Tương Lai của Quản Lý Sản Xuất Vật Liệu Xây Dựng

Quản lý sản xuất vật liệu xây dựng đang ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Tương lai của ngành này phụ thuộc vào khả năng áp dụng các công nghệ mới và cải tiến quy trình quản lý để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.1. Xu hướng phát triển trong ngành xây dựng

Ngành xây dựng đang chuyển mình với sự xuất hiện của các công nghệ mới, từ đó tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp trong việc tối ưu hóa sản xuất.

5.2. Tầm quan trọng của đổi mới trong quản lý

Đổi mới trong quản lý là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần không ngừng cải tiến để thích ứng với thị trường.

Nội dung chính

Giáo trình Kinh tế và tổ chức quản lý sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kinh tế và tổ chức quản lý sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng do tập thể giảng viên Bộ môn Kinh tế xây dựng – Trường Đại học Xây dựng biên soạn, TS. Đỗ Tất Lượng làm chủ biên, cùng sự tham gia của TS. Vũ Kim Yến, TS. Đinh Văn Khiên, TS. Phạm Xuân Anh và TS. Trần Văn Tấn. Tác phẩm được Nhà xuất bản Xây dựng ấn hành năm 2013 tại Hà Nội.

Trong chương trình đào tạo bậc đại học và sau đại học các ngành Kinh tế xây dựng, Quản lý xây dựng và Kỹ thuật vật liệu xây dựng, giáo trình đóng vai trò là tài liệu chuyên ngành cốt lõi. Môn học cung cấp hệ thống lý thuyết và công cụ thực hành quản trị chuyên biệt cho phân ngành công nghiệp sản xuất vật liệu và kết cấu xây dựng – lĩnh vực chiếm tỷ trọng từ 70% đến 80% trong tổng chi phí xây dựng của các công trình.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học năng lực nhận diện cơ cấu tổ chức, phương pháp phân tích thị trường, quy trình lập và thẩm định dự án đầu tư nhà máy vật liệu xây dựng (VLXD), cũng như các kỹ thuật hoạch định kế hoạch, quản lý chi phí, quản lý lao động, kiểm soát cung ứng nguyên vật liệu và quản trị chất lượng sản phẩm.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 12 chương, tiếp cận toàn diện theo chu kỳ vận hành của một doanh nghiệp: từ khâu thành lập, lựa chọn hình thức pháp lý, phân bố địa điểm, đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật của công nghệ, đến quản trị tài chính, tổ chức dây chuyền sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Điểm đặc thù của tài liệu là sự kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý luận quản trị học tổng quát với các ràng buộc kỹ thuật đặc thù và khung pháp lý thực tế của ngành xây dựng tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 12 chương với sự phân công biên soạn cụ thể: TS. Đỗ Tất Lượng biên soạn các chương 1, 3, 4, 6, 8, 10, 12; TS. Vũ Kim Yến biên soạn chương 2; TS. Đinh Văn Khiên biên soạn chương 5; TS. Phạm Xuân Anh biên soạn các chương 7, 9; TS. Trần Văn Tấn biên soạn chương 11. Các nội dung trọng tâm bao gồm:

• Chương 1: Doanh nghiệp và hình thành doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng (TS. Đỗ Tất Lượng)
  Trình bày khái niệm doanh nghiệp theo Woehe, G. và Luật Doanh nghiệp; phân loại hình thức pháp lý (DNNN, DNTN, CTCP, CTTNHH, CTHD, HTX); phân loại theo nhóm sản phẩm (kết cấu bê tông cốt thép lắp ghép, gốm xây dựng, chất kết dính, vật liệu cách âm/cách nhiệt). Trình bày cơ cấu hệ thống sản xuất gồm phân hệ chủ thể quản trị và phân hệ bị quản trị; các mô hình tổ chức bộ máy quản lý (trực tuyến, chức năng, trực tuyến - chức năng, trực tuyến - tham mưu, ma trận, tổ chức theo nhóm sản phẩm); phương pháp phân tích thiết lập số lượng phòng chức năng theo quy mô (7 phòng cho quy mô nhỏ/vừa, 11 phòng cho quy mô vừa/lớn, 15 phòng cho quy mô lớn).

• Chương 2: Đầu tư và đánh giá hiệu quả đầu tư trong sản xuất vật liệu xây dựng (TS. Vũ Kim Yến)
  Phân tích các giai đoạn lập dự án đầu tư theo Luật Xây dựng: dự án lập theo 2 bước (Báo cáo tiền khả thi và Báo cáo khả thi có thiết kế cơ sở) và dự án lập theo 1 bước (Báo cáo khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đối với công trình có quy mô vốn dưới 15 tỷ đồng). Xây dựng biểu đồ dòng tiền $P, F, A$; quy luật thay đổi giá trị tiền tệ theo thời gian; phương pháp chuyển đổi lãi suất danh nghĩa sang lãi suất thực ($i_{th}, i_{dn}$). Cung cấp nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tĩnh (chi phí một kỳ $C$, lợi nhuận $L$, mức doanh lợi vốn $R$, thời hạn thu hồi vốn $T_l, T_{l+k}$) và nhóm chỉ tiêu động (Hiện giá hiệu số thu chi $NPV$, Suất thu lợi nội tại $IRR$).

• Chương 3 & Chương 4: Phân bố doanh nghiệp VLXD; Sản phẩm VLXD và đánh giá hiệu quả vật liệu thay thế (TS. Đỗ Tất Lượng)
  Xác định các nguyên tắc và mô hình kinh tế trong việc chọn địa điểm đặt nhà máy nhằm tối ưu hóa chi phí vận chuyển nguyên vật liệu thô và chi phí đưa sản phẩm ra thị trường; tiêu chuẩn kinh tế - kỹ thuật khi áp dụng vật liệu, kết cấu mới thay thế vật liệu truyền thống.

• Chương 5: Những vấn đề kinh tế công nghệ sản xuất vật liệu xây dựng (TS. Đinh Văn Khiên)
  Nghiên cứu mối quan hệ giữa lựa chọn dây chuyền công nghệ, tiêu hao năng lượng, định mức nguyên liệu và hiệu quả kinh tế trong các lĩnh vực sản xuất xi măng, gạch ngói nung, gốm sứ xây dựng.

• Chương 6 & Chương 10: Kế hoạch sản xuất và tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp VLXD (TS. Đỗ Tất Lượng)
  Phương pháp xây dựng kế hoạch sản xuất; các phương pháp tổ chức sản xuất theo dây chuyền, tổ chức theo nhóm, sản xuất đơn chiếc; giới thiệu các phương pháp điều hành hiện đại như Just-In-Time (JIT), KANBAN và OPT.

• Chương 7 & Chương 9: Tổ chức cung ứng nguyên vật liệu; Quản lý vốn sản xuất kinh doanh (TS. Phạm Xuân Anh)
  Quy trình định mức tiêu hao, dự trữ vật tư đầu vào; phân bổ và quay vòng vốn cố định ($V_{cđ}$), vốn lưu động ($V_{lđ}$) trong chu kỳ sản xuất công nghiệp.

• Chương 11 & Chương 12: Quản trị chất lượng, tiêu thụ sản phẩm; Giá thành và hiệu quả sản xuất kinh doanh (TS. Trần Văn Tấn, TS. Đỗ Tất Lượng)
  Kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn kỹ thuật ngành xây dựng, chiến lược tiêu thụ và định giá; phương pháp tính giá thành công xưởng, giá thành toàn bộ và xác định lợi nhuận ròng của doanh nghiệp.

Progression logic của giáo trình đi từ việc thiết lập nền tảng pháp lý, tổ chức bộ máy và đánh giá tiền khả thi của dự án đầu tư $\rightarrow$ đi sâu vào kỹ thuật điều hành tác nghiệp (vật tư, nhân lực, công nghệ, kế hoạch) $\rightarrow$ hoàn thiện ở các chỉ tiêu kinh tế tổng hợp đầu ra (chất lượng, giá thành, tiêu thụ và tối ưu hóa lợi nhuận).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết hệ thống quản trị sản xuất: Mô hình hóa doanh nghiệp thành hai phân hệ tương tác hữu cơ: phân hệ chủ thể quản trị (cấp cao, cấp trung gian, cấp cơ sở) và phân hệ bị quản trị (cơ cấu sản xuất các phân xưởng).
• Lý thuyết giá trị của tiền tệ theo thời gian: Hệ thống công thức toán tài chính tính chuyển đổi dòng tiền đơn chiếc và dòng tiền đều: $$F = P(1+i)^N$$ $$P = F(1+i)^{-N}$$ $$NPV = \sum_{t=0}^N \frac{B_t - C_t}{(1+r)^t}$$
• Nguyên tắc phân quyền quản trị: 4 phương thức ủy quyền trong doanh nghiệp gồm phân quyền dọc, phân quyền ngang, phân quyền chọn lọc và phân quyền toàn bộ.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thiết lập sơ đồ cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý (sơ đồ trực tuyến, ma trận); tính toán định mức lao động; lập biểu đồ dòng tiền thu chi của dự án.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích tương quan cung - cầu trên thị trường VLXD; tính toán chuyển đổi các loại lãi suất; phân tích độ nhạy và tính đáng giá của dự án đầu tư thông qua các chỉ tiêu $NPV, IRR, R, T_l$.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Soạn thảo báo cáo đầu tư xây dựng công trình; xây dựng quy chế hoạt động và nội quy doanh nghiệp; tổ chức dây chuyền cung ứng vật tư và kiểm soát giá thành sản phẩm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp tiếp cận sư phạm kết hợp giữa diễn giải lý thuyết định tính và mô hình hóa toán kinh tế định lượng:

• Hệ thống sơ đồ và bảng biểu quy chuẩn: Giáo trình sử dụng các hình vẽ trực quan để chuẩn hóa kiến thức tổ chức, tiêu biểu như Sơ đồ cơ cấu tổ chức trực tuyến (Hình 1.1), Cơ cấu chức năng (Hình 1.2), Cơ cấu trực tuyến - chức năng (Hình 1.3), Cơ cấu ma trận (Hình 1.5), Sơ đồ các cấp quản trị (Hình 1.8), Bảng quan hệ giữa chức năng quản trị và bộ phận quản trị với các phương án 7, 11, 15 phòng ban (Hình 1.10) và Biểu đồ dòng tiền tệ (Hình 2.1, 2.2, 2.3).
• Hệ thống bài tập và câu hỏi ôn tập: Cuối mỗi chương đều có hệ thống câu hỏi định hướng tư duy phân tích. Ví dụ, cuối Chương 1 có 17 câu hỏi ôn tập tập trung vào việc phân biệt các mô hình cơ cấu quản trị, nguyên tắc thiết lập bộ máy theo phương pháp phân tích và bản chất của các mối quan hệ quyền hạn - quyền lực - trách nhiệm.
• Thực hành tính toán kinh tế: Cung cấp phương pháp giải chi tiết cho các bài toán kinh tế như: xác định chi phí một kỳ kinh doanh ($C = C_n + i \cdot V_{tb}$), tính thời hạn thu hồi vốn nhờ lợi nhuận và khấu hao ($T_{l+k}$), so sánh lựa chọn phương án đầu tư loại trừ nhau ($NPV_{chọn} = \max > 0$).
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá người học thông qua hai hợp phần: khả năng phân tích tổ chức (thiết kế bộ máy, xây dựng quy chế) và năng lực giải quyết bài toán định lượng (thẩm định dòng tiền dự án, tính giá thành và tối ưu quy mô sản xuất).
• Hướng dẫn tự học: Người học cần đối chiếu các căn cứ pháp lý trong sách với văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, kết hợp vẽ lại sơ đồ dòng tiền và áp dụng các công thức chiết khấu vào các số liệu giả định của dự án sản xuất VLXD cụ thể.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Khắc phục sự thiếu hụt tài liệu chuyên ngành: Giáo trình giải quyết tình trạng thiếu đồng bộ về tài liệu kinh tế và tổ chức quản trị chuyên sâu trong phân ngành sản xuất VLXD tại thời điểm xuất bản (2013).
• Tích hợp khung pháp lý xây dựng và doanh nghiệp: Cập nhật các quy định theo Luật Doanh nghiệp và Luật Xây dựng của Việt Nam; chuẩn hóa quy trình phân loại dự án đầu tư theo 1 bước và 2 bước, gắn với các hạn mức vốn cụ thể (như báo cáo kinh tế - kỹ thuật cho công trình dưới 15 tỷ đồng).
• Đưa vào các lý thuyết quản trị sản xuất hiện đại: Giới thiệu các phương thức điều hành tiên tiến trên thế giới như phương pháp JIT (Just-In-Time), hệ thống phiếu kiểm soát KANBAN và công nghệ tối ưu hóa sản xuất OPT vào điều kiện doanh nghiệp sản xuất VLXD.
• Gắn kết chặt chẽ với thực tiễn ngành VLXD: Phản ánh đúng đặc thù công nghiệp vật liệu với tỷ trọng chi phí thiết bị và máy móc lớn, chi phí vật tư chiếm 70-80% giá thành xây dựng; xử lý cụ thể bài toán kinh tế theo từng nhóm sản phẩm chuyên biệt (nhà máy xi măng, gạch ngói, cấu kiện bê tông cốt thép đúc sẵn).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Phục vụ trực tiếp sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành Kinh tế xây dựng, Quản lý xây dựng, Kỹ thuật vật liệu xây dựng, Kinh tế và Quản trị kinh doanh công nghiệp tại các trường đại học khối kỹ thuật và xây dựng.
• Học viên sau đại học: Tài liệu tham khảo cho học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản lý xây dựng thực hiện các đề tài nghiên cứu về tối ưu hóa chi phí sản xuất, phân bố nhà máy và thẩm định dự án đầu tư công nghiệp VLXD.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần: Kinh tế học vi mô, Kinh tế học vĩ mô, Nguyên lý quản trị học, Toán kinh tế và Vật liệu xây dựng đại cương.
• Giảng viên và cán bộ quản lý: Giảng viên sử dụng làm đề cương bài giảng và tài liệu thiết kế đồ án môn học; cán bộ quản trị, kỹ sư kinh tế tại các nhà máy, công ty sản xuất VLXD sử dụng làm tài liệu tra cứu trong công tác quản lý lao động, kiểm soát định mức vật tư và tái cơ cấu tổ chức bộ máy.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên, học viên cao học khối ngành Kinh tế xây dựng, Quản lý xây dựng, Kỹ sư kỹ thuật vật liệu xây dựng và cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp sản xuất VLXD.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?
Người học cần nắm vững kiến thức toán tài chính căn bản (tính toán lãi suất, chiết khấu dòng tiền), các khái niệm kinh tế học cơ bản và hiểu biết tổng quát về các loại vật liệu xây dựng thông dụng.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu quản trị kinh doanh thông thường là gì?
Giáo trình không trình bày quản trị kinh doanh chung chung mà tập trung vào các đặc thù kỹ thuật - kinh tế của ngành VLXD: tỷ trọng nguyên vật liệu chiếm 70-80% tổng chi phí công trình, phân tích hiệu quả kinh tế của vật liệu thay thế, và mô hình hóa dòng tiền dự án nhà máy công nghiệp theo quy định của Luật Xây dựng.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình đạt hiệu quả cao?
Cần kết hợp việc nghiên cứu lý thuyết tổ chức bộ máy với việc tự giải lại các công thức dòng tiền ($NPV, IRR, R, T_l$). Sau mỗi chương, cần tự trả lời đầy đủ hệ thống câu hỏi ôn tập (như hệ thống 17 câu hỏi tại Chương 1) để củng cố khả năng phân tích logic.

5. Giáo trình có các công cụ bảng biểu, sơ đồ thực hành nào đi kèm?
Tài liệu tích hợp đầy đủ sơ đồ các kiểu cơ cấu tổ chức (Hình 1.1 đến 1.5), mô hình phân cấp quản lý (Hình 1.8), bảng ma trận thiết lập 7, 11, 15 phòng ban chức năng (Hình 1.10) và hệ thống công thức giải tích tài chính từ công thức (2.1) đến (2.35).

---

Kết luận

Giáo trình Kinh tế và tổ chức quản lý sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng là công trình học thuật chuyên khảo hệ thống hóa toàn diện các vấn đề kinh tế, kỹ thuật và quản trị tổ chức trong lĩnh vực sản xuất VLXD.

Lộ trình tiếp cận kiến thức đề xuất cho người học gồm ba giai đoạn:

1. Nắm vững thể chế và cơ cấu tổ chức: Nghiên cứu Chương 1, 3, 4 để hiểu rõ cách thành lập doanh nghiệp, lựa chọn hình thức pháp lý, phân bố địa điểm và đánh giá vật liệu thay thế.
2. Thành thạo công cụ phân tích tài chính dự án: Nghiên cứu Chương 2, 5, 9, 12 để làm chủ các kỹ thuật chiết khấu dòng tiền, đánh giá hiệu quả đầu tư công nghệ và quản lý chi phí, giá thành sản phẩm.
3. Ứng dụng tác nghiệp điều hành: Nghiên cứu Chương 6, 7, 8, 10, 11 để nắm vững kỹ thuật lập kế hoạch, tổ chức cung ứng vật tư, quản lý lao động và kiểm soát chất lượng theo phương pháp quản trị tiên tiến.

Người học nên kết hợp giáo trình với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về đầu tư xây dựng, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về vật liệu xây dựng và các báo cáo tài chính thực tế của các doanh nghiệp đang vận hành trong ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, 3, 4, 6, 8, 10 và 12 T S Vũ K im Yến hiên soạn chương 2 T S Đinh Vt'.a Khiên hiên soạn chương 5 T S 1’hạnt X uân A nh biên soạn chương 7 và 9 T à Tru II Văn Tấn biên soạn chương 11 Cuốn sách có mục đích trước hết là phục vụ công tác đào tạo, đồng thời là lài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu và quản lý sản xuất kinh doanh vật liệu xây dựng và các lỉnh vực có liên quan. X in chân thành cám ơn các tác giả của các tài liệu đã được tham khảo, cám ơn các ý kiến đóng góp của bộ m ôn K inh t ế xây dựng đã giúp đỡ đê hoàn thành cuốn sách này. Tuy đã cô gắng trong quá trình biên soạn, song không tránh khỏi những thiếu sót. -Chúng tôi rất mong muôn bạn đọc góp ý đê hoàn thiện hơn nội dung của cuốn sách.

H à nội, n g à y 2 5 th á n g 12 n ă m 2012 B ộ m ô n K in h t ế x â y d ự n g T á c g iả 4 C h ư ư ng 1 D O A N H N G H IỆ P VÀ H ÌN H T H À N H D O A N H N G H IỆ P S Ả N X U Ấ T V Ậ T L IỆ U X Â Y DỤlSG 1. DOANH NGHIỆP VÀ QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm , phán loại và mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp 1. K hái niệm vế doanh nghiệp sản xuất vật liệu Xày dựng (VLXD) Miện nay có nhiều khái niệm về doanh nghiệp, có thể đưa ra một số khái niệm: Theo Woehe, G: “X í nghiệp (doanh nghiệp) là một đơn vị kinh tế được tổ chức một cách có kê hoạch đê sản xuất và tiêu thụ sản phẩm (dịch vụ)”.

Theo Luật Doanh nghiệp: Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có Irụ sờ giao dịch ổn dinh, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp sản xuất VLXD là một lổ chức kinh tế được thành lập và hoạt động theo quy định của pliáp luật nhằm thu lợi nhuận cho doanh nghiệp và đáp ứng các yêu cầu của thị trường về sàn phẩm vật liệu xây dựng. Phàn loại doanh nghiệp Có nhiều cách phân loại khác nhau sau đây chỉ giới thiệu một sô' cách chủ yếu: 1) Phân loại theo hình thức và mức độ trách nhiệm pháp lý Theo cách này có một sô hình thửc doanh nghiẹp sau: a) Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) Là một tổ chức kinh tế đo nhà nước sờ hữu toàn bộ vốn điểu lệ hoặc có vốn cổ phẩn, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước (CTNN), công ty cổ phẩn nhà nước (CTCPNN) và công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước (CTTNHHNN). b) Doanh nghiệp tư nhân (DNTN) Là doanh nghiệp do một cá nhân làm chù và tự chịu Irách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cùa mình về mọi hoạt đông cùa doanh nghiệp (chịu trách nhiệm pháp lý vô hạn).

c) Công ty cổ phần (CTCP) Là doanh nghiệp mà trong dó vốn điều lệ được chia thành nhiều cổ phần do tối thiểu ba cổ đông sờ hữu, được pliép phái hành cổ phiếu và có tư cách pháp nhân. d) Công ty trách nhiệm hữu hạn (CTTNHH), bao gồm: * Công ty TNHH có hai thành viên trờ lên 5 Là doanh nghiệp trong đó có nhiều nhất là 50 thành viên góp vốn Ihành lập, không được quyển phát hành cổ phiếu, có tư cách pháp nhân. * Công ty TNHH có một thành viên. Là doanh nghiệp do một tổ chức làm chủ sờ hữu, không được phát hành cổ phiếu, có tư cách pháp nhân.

e) Công ty hợp danh (CTHD) Là doanh nghiệp trong đó có ít nhất hai Ihành viên hợp danh và có thể có thành viên góp vốn và không có quyền phát hành chứng khoán. f) Hợp tác xã (HTX) Là một loại hình kinh doanh đa sở hữu, là tổ chức kinh tế tự chù do những người lao động có cùng nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện, tự giác hợp tác cùng nhau cùng đóng góp vốn, góp sức lập ra và hoạt động theo quy định cùa pháp luật. 2) Phân loại theo tính chất và đặc điểm của sản phẩm VLXD Theo cách này có thể có các loại doanh nghiệp chuyên môn hoá sản xuấl VLXD: - Doanh nghiệp sản xuất kết cấu xây dựng (kết cấu bê tông cốt thép lắp ghép: CỘI điện, ống nước, panel.và kết cấu thép.) - Doanh nghiệp sản xuất gốm xây dựng: gạch, ngói, tấm lát nển, ốp và thết bị vệ sinh. - Doanh nghiệp sản xuất chất kết dính: xi mãng, vôi.

- Doanh nghiệp sản xuất vật liệu cách âm, cách nhiệt, trang trí nội, ngoại thất. 3) Phân loại theo giác độ hợp tác quốc tế Theo cách này bao gổm các loại doanh nghiệp: - Công ty liên doanh (CTLD): Là công ty do liên doanh giữa doanh nghiệp trong nước và ngoài nước cùng góp vốn kinh doanh. - Công ty 100% vốn đẩu tư nước ngoài (DNFDI): Là doanh nghiệp nước ngoài đầu lư vốn và đăng ký hoạt động trẻn lãnh thổ Việt Nam. - Các doanh nghiệp ờ các khu chê xuãt, các doanh nghiệp theo hình thức BOT (xay dựng - kinh doanh - chuyển giao), BT hay BTO.

Các m ục tiêu hoạt động của doanh nghiệp Các mục tiêu sản xuất kinh doanh cùa doanh nghiệp bao gổm: 1) Các mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp a) Mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận Đây được coi là mục tiêu cơ bàn và dài hạn của các doanh nghiệp nhằm trang trải chi phí và tiếp tục phát triển doanh nghiệp. Tuy nhiên để đạt được lợi nhuận tối đa, hoạt động sản xuấl của doanh nghiệp cẩn phải gắn với môi trưòng cạnh tranh, phảikết hợp được lợi nhuận trước mắt và lâu dài và giới hạn tối đa mà doanh nghiệp cán có. b) Mục tiêu đa dạng hóa dạng, loại sàn phẩm Mục tiêu này nhằm đáp ứng sự phát triển, mờ mang thị trường của doanh nghiệp, tạo diều kiện thuận lợi cho việc Ihực hiện tốt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, hạn chê rủi ro và 6 an toàn trong kinh doanh. Khi thực hiện mục tiêu này doanh nghiệp cần chú ý tới nghiên cứu kỹ lưỡng chu kỳ sống của từng loại sản phẩm.

c) Mục tiêu tối đa hóa giá trị doanh nghiệp Thực hiện mục tiêu này sẽ tạo điều kiện cài thiện nâng cao khả năng tài chính cho doanh nghiệp từ đó thúc đẩy thực hiện tốt các chiến lược phát triển sản xuất kinh doanh mà doanh nghiệp đã đề ra. d) Mục tiêu tối đa hóa doanh thu trong sự ràng buộc về lợi nhuận Doanh thu trong kinh doanh phụ thuộc rất nhiều vào khối lượng sản phẩm sản xuất và được bán ra trên thị trường. Nó là thước đo đánh giá kết quả cùa hoạt động sản xuất kinh doanh nhimg kết quà này chỉ đạt được đầy đủ nhất khi nó Ihỏa mãn mục tiêu vể lợi nhuận của doanh nghiệp, tức là tối da hóa về doanh thu luỏn phải gắn liền với tối đa hóa vé lợi nhuận, hoặc nằm trong những ràng buộc giới hạn nhất dịnh vé lợi nhuận. e) Tối đa hóa và lăng cường năng lực hoạt động của chủ the quàn trị Trong mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, chù thể quản trị giữa một vị trí đặc biệt quan trọng.

Chủ thể quản trị quyết định những phương hướng và chiến lược, kế hoạch phái triển doanh nghiệp, quyết định trong những hoạt động điều hành sàn xuất kinh doanh, điểu hòa và đảm bảo lợi ích cho các thành viên cùa doanh nghiệp cũng như các hoại động đối ngoại.Tăng cường năng lực, chất lượng, số lượng các hoạt động của chù thể quản trị là công việc thường xuyên và rất cần thiết. 0 Tùy theo tình hình tài chính, tính chất của sản phẩm mà doanh nghiệp có thể để ra các mục tiêu khác như: Giảm chi phí, nâng cao hiệu suất sử dụng v ố n. 2) Các mục tiêu xã hội của doanh nghiệp - Cung ứng và thỏa mãn tối đa các nhu cẩu vể phục vụ, bảo vệ khách hàng, bạn hàng. Đây dược coi là mục tiêu phục vụ lâu dài trong chiến lược cạnh tranh cùa doanh nghiệp.

- Thòa mãn các nhu cẩu vể đời sống vật chất, văn hóa, giáo dục cho người lao động c ủ a d o a n h Iig liiô p d ò n g th ò i I>liủi c liú ý lú i v iô c b ả o vô m ô i trư ờ n g. 3) Các mục tiêu về khoa học - công nghệ - Kết hợp đầu tư đổi mới kỹ thuật, công nghệ, với khai thác tối đa khà nâng lao động, chú trọng đến chiến lược phát triển nguồn nhân lực. - Kết hợp nghiên cứu lý luận và thực tiễn trong việc lựa chọn phương án công nghệ tối ưu, phương thức kết hợp các yếu tố dầu vào của quá trình sản xuất. Thị trường và môi trường của doanh nghiệp 1.

Thị trường của doanh nghiệp 1) Khái niệm về thị trường Hiện nay có nhiều khái niệm về thị trường, xin dẫn ra một vài khái niệm: - Thị trường là nơi diễn ra các quá trình trao đổi và buôn bán. Thị trường còn bao gồm cả các hội chợ, cũng như các địa dư hay khu vực tiêu thụ theo mặt hàng, ngành hàng. 7 - Thị trường là nơi mua bán hàng hóa, là nơi gặp gỡ đê tiến hành hoạt động mua bán giữa người mua và người bán. - Thị trường là sự kết hợp giữa cung và cầu, Irong đó người mua và người bán là bình đẳng, cùng cạnh tranh.

- Thị trường được hiểu là nơi thực hiện các hành vi mua bán hàng hoá theo một phương thức nhấl định, ở thời điểm và địa điểm xác định. - Thị trường là một phạm trù riêng của nền sản xuất hàng hóa. Hoạtđộng của nó thể hiện qua 3 nhân tố có quan hệ mật thiết với nhau: Nhu cầu về hàng hóa (yếu tố cầu); cung ứng hàng hóa (yếu tô' cung) và giá cả hàng hóa (yếu tố giá cả). Khái niệm vể thị trường hoàn toàn không tách rời khái niệm phân công xã hội được, ờ đâu có phân công xã hội và có sản xuất hàng hóa thì ờ đó có thị trường.

2) Phân loại thị trường; Bao gồm một số cách phân loại chủ yếu sau: a) Theo tính chất của thị trường, người ta chia thị trường thành các loại * Thị trường các yếu tố đầu vào và đầu ra của quá trình sản xuất: - Thị trưcmg cung cấp các yếu tô đẩu vào gồm thị trường máy móc thiết bị, vật tư, lao động, vốn, khoa học công nghệ, thông tin đất đ a i.