Giáo Trình Môn Học Điều Tra Xã Hội Học

Giáo trình môn học điều tra xã hội học cung cấp kiến thức cơ bản và phương pháp nghiên cứu xã hội, hỗ trợ sinh viên phát triển kỹ năng phân tích.

• Tác giả: ThS. Võ Mạnh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Kim Thu
• Trường học: Trường Cao đẳng Cộng đồng Kon Tum
• Chuyên ngành: Công tác xã hội
• Đề tài: Giáo Trình Điều Tra Xã Hội Học
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Kon Tum

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC
• 1.1. Khái niệm, chức năng và mục đích của điều tra xã hội học trong công tác xã hội
• 1.1.1. Khái niệm điều tra xã hội học
• 1.1.2. Đối tượng của điều tra xã hội học
• 1.1.3. Chức năng của điều tra xã hội học
• 1.1.4. Nhiệm vụ của điều tra xã hội học
• 1.1.5. Cơ sở lý luận và phương pháp luận của điều tra xã hội học trong công tác xã hội
• 1.2. Các giai đoạn điều tra xã hội học
• 1.2.1. Giai đoạn chuẩn bị điều tra
• 1.2.1.1. Xác định vấn đề nghiên cứu và đặt tên đề tài
• 1.2.1.2. Xác định mục đích, nhiệm vụ của cuộc điều tra
• 1.2.1.3. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu
• 1.2.1.4. Xây dựng mô hình lý luận, thao tác hoá khái niệm
• 1.2.1.5. Xây dựng bảng hỏi (Phiếu điều tra)
• 1.2.1.6. Chọn phương pháp điều tra
• 1.2.1.7. Xác định mẫu điều tra
• 1.2.1.8. Dự kiến phương án xử lý thông tin
• 1.2.1.9. Điều tra thử và hoàn thiện phương án điều tra. Chuẩn bị kinh phí
• 1.2.2. Giai đoạn thu thập thông tin
• 1.2.2.1. Chọn thời điểm điều tra
• 1.2.2.2. Tiến hành công tác tiền trạm
• 1.2.2.3. Lập biểu đồ tiến độ điều tra. Tập huấn điều tra viên
• 1.2.2.4. Tiến hành thu thập thông tin
• 1.2.3. Giai đoạn xử lý, phân tích thông tin, trình bày báo cáo
• 1.2.3.1. Phân tích tương quan các biến
• 1.2.3.2. Kiểm tra giả thuyết
• 1.2.3.3. Trình bày báo cáo
• 1.2.3.4. Thực hành thiết kế phiếu hỏi
• 1.3. Một số phương pháp cơ bản của điều tra xã hội học
• 1.3.1. Phương pháp chọn mẫu
• 1.3.1.1. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên (probability sampling methods)
• 1.3.1.2. Phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên (non-probability sampling methods)
• 1.3.2. Phương pháp phân tích tài liệu
• 1.3.2.1. Các loại phân tích tài liệu
• 1.3.2.2. Những ưu, nhược điểm của phương pháp phân tích tài liệu
• 1.3.3. Phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi tự ghi (Poll)
• 1.3.3.1. Những đặc điểm của trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi tự ghi (Poll)
• 1.3.3.2. Một số loại trưng cầu chủ yếu
• 1.3.3.3. Những ưu, nhược điểm của trưng cầu ý kiến
• 1.3.4. Phương pháp quan sát
• 1.3.4.1. Các bước thực hiện quan sát
• 1.3.4.2. Ưu, nhược điểm của phương pháp quan sát
• 1.3.5. Phương pháp nghiên cứu tình huống
• 1.3.6. Phương pháp phỏng vấn
• 1.3.6.1. Khái niệm phương pháp phỏng vấn
• 1.3.6.2. Các loại phỏng vấn
• 1.3.6.3. Một số quy tắc cho việc thực hiện phỏng vấn. Ưu, nhược điểm của phương pháp phỏng vấn
• 1.4. Phương pháp trình bày kết quả điều tra xã hội học để đóng góp xây dựng chính sách
• 1.4.1. Phương pháp lập kế hoạch trình bày với các nhóm đối tượng và các nhà quản lý
• 1.4.2. Phương pháp trình bày kết quả nghiên cứu cho tổ chức của mình và các tổ chức khác hay chính quyền
• 1.4.3. Phương pháp thu thập phản hồi cho nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Điều Tra Xã Hội Học trong Công Tác Xã Hội

Giáo trình Điều tra xã hội học là tài liệu học tập quan trọng cho sinh viên ngành Công tác xã hội. Tài liệu này được biên soạn dựa trên khung chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng Cộng đồng Kon Tum. Mục tiêu chính của giáo trình là cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên trong việc thực hiện các cuộc điều tra xã hội học. Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm, chức năng và mục đích của điều tra xã hội học, cũng như các phương pháp nghiên cứu cơ bản. Việc nắm vững nội dung giáo trình sẽ giúp sinh viên áp dụng hiệu quả trong thực tiễn công tác xã hội.

1.1. Khái niệm và Chức năng của Điều Tra Xã Hội Học

Điều tra xã hội học là quá trình thu thập thông tin về các hiện tượng và quá trình xã hội. Chức năng của nó bao gồm việc cung cấp thông tin cho các nhà quản lý, giúp họ đưa ra quyết định chính xác hơn trong công tác quản lý xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi mà thông tin ngày càng trở nên phong phú và đa dạng.

1.2. Mục đích của Giáo Trình Điều Tra Xã Hội Học

Mục đích của giáo trình là trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về điều tra xã hội học, từ đó giúp họ phát triển kỹ năng cần thiết trong công tác xã hội. Giáo trình cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu trong thực tiễn, nhằm nâng cao chất lượng công tác xã hội.

II. Những Thách Thức trong Việc Ứng Dụng Điều Tra Xã Hội Học

Việc áp dụng điều tra xã hội học trong công tác xã hội gặp phải nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc thu thập thông tin chính xác và đáng tin cậy. Các yếu tố như sự thiên lệch trong câu hỏi khảo sát, sự không hợp tác của đối tượng điều tra, và sự phức tạp của các hiện tượng xã hội có thể ảnh hưởng đến kết quả điều tra. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp.

2.1. Khó Khăn trong Việc Thu Thập Dữ Liệu

Một trong những khó khăn lớn nhất trong điều tra xã hội học là việc thu thập dữ liệu chính xác. Các nhà nghiên cứu thường phải đối mặt với sự không hợp tác từ phía đối tượng điều tra, cũng như các yếu tố bên ngoài có thể làm sai lệch kết quả. Việc thiết kế bảng hỏi và lựa chọn mẫu điều tra cũng cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính đại diện.

2.2. Sự Thiếu Hụt Về Kỹ Năng Nghiên Cứu

Nhiều sinh viên và cán bộ công tác xã hội thiếu kỹ năng cần thiết để thực hiện các cuộc điều tra xã hội học. Điều này có thể dẫn đến việc áp dụng sai phương pháp nghiên cứu, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng kết quả. Việc đào tạo và nâng cao kỹ năng cho sinh viên là rất cần thiết để đảm bảo hiệu quả của công tác xã hội.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu trong Điều Tra Xã Hội Học

Phương pháp nghiên cứu trong điều tra xã hội học rất đa dạng và phong phú. Các phương pháp này bao gồm phương pháp chọn mẫu, phương pháp phân tích tài liệu, và phương pháp phỏng vấn. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1. Phương Pháp Chọn Mẫu trong Nghiên Cứu

Phương pháp chọn mẫu là một trong những bước quan trọng trong điều tra xã hội học. Việc lựa chọn mẫu đại diện sẽ giúp đảm bảo rằng kết quả nghiên cứu phản ánh đúng thực tế của tổng thể. Có hai loại phương pháp chọn mẫu chính: chọn mẫu ngẫu nhiên và chọn mẫu phi ngẫu nhiên, mỗi loại đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng.

3.2. Phương Pháp Phỏng Vấn và Quan Sát

Phỏng vấn và quan sát là hai phương pháp phổ biến trong điều tra xã hội học. Phỏng vấn cho phép thu thập thông tin chi tiết từ đối tượng, trong khi quan sát giúp ghi nhận hành vi và hiện tượng trong môi trường tự nhiên. Cả hai phương pháp này đều cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính chính xác của dữ liệu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Điều Tra Xã Hội Học

Kết quả từ các cuộc điều tra xã hội học có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ chính sách công đến phát triển cộng đồng. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân và nâng cao hiệu quả công tác xã hội. Các nhà quản lý có thể sử dụng thông tin từ điều tra để đưa ra các quyết định chính xác hơn trong việc xây dựng chính sách.

4.1. Ứng Dụng trong Chính Sách Công

Thông tin từ điều tra xã hội học có thể giúp các nhà quản lý xây dựng các chính sách công phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng. Việc sử dụng dữ liệu từ điều tra sẽ giúp đảm bảo rằng các chính sách được thiết kế dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn.

4.2. Ứng Dụng trong Phát Triển Cộng Đồng

Điều tra xã hội học cũng đóng vai trò quan trọng trong phát triển cộng đồng. Các kết quả nghiên cứu có thể giúp xác định các vấn đề xã hội cần được giải quyết, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

V. Kết Luận và Tương Lai của Điều Tra Xã Hội Học

Điều tra xã hội học là một công cụ quan trọng trong công tác xã hội, giúp thu thập thông tin và phân tích các hiện tượng xã hội. Tương lai của điều tra xã hội học sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại và sự phát triển của công nghệ thông tin. Việc nâng cao kỹ năng cho sinh viên và cán bộ công tác xã hội là rất cần thiết để đảm bảo rằng họ có thể thực hiện các cuộc điều tra một cách hiệu quả.

5.1. Tương Lai của Nghiên Cứu Xã Hội Học

Tương lai của nghiên cứu xã hội học sẽ được định hình bởi sự phát triển của công nghệ và các phương pháp nghiên cứu mới. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong điều tra xã hội học sẽ giúp nâng cao hiệu quả và độ chính xác của các cuộc điều tra.

5.2. Vai Trò của Giáo Trình trong Đào Tạo

Giáo trình Điều tra xã hội học sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo sinh viên ngành Công tác xã hội. Việc cập nhật nội dung giáo trình để phản ánh các xu hướng và thách thức mới trong xã hội là rất cần thiết để đảm bảo rằng sinh viên được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng.

Nội dung chính

BÁO CÁO THƯ MỤC HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Điều tra xã hội học (Mã môn học: 61033043) do Thạc sĩ Võ Mạnh Tuấn làm chủ biên cùng tác giả Nguyễn Thị Bích Ngọc biên soạn, được ban hành theo quyết định của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Kon Tum ngày 24 tháng 12 năm 2021. Trong chương trình đào tạo nghề Công tác xã hội trình độ cao đẳng, đây là môn học kỹ thuật cơ sở mang tính chất bắt buộc. Học phần cung cấp hệ thống phương pháp luận và kỹ thuật thu thập, xử lý thông tin định lượng cũng như định tính, phục vụ trực tiếp cho các kỹ năng tác nghiệp chuyên môn, trọng tâm là phương pháp Phát triển cộng đồng và công tác an sinh xã hội tại địa phương.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện chuẩn đầu ra:

• Về kiến thức: Người học giải thích được quy trình các bước tiến hành một cuộc điều tra xã hội học; phân biệt và lựa chọn phương pháp nghiên cứu định tính hoặc định lượng; phân tích đặc trưng của các hiện tượng xã hội; nắm vững kỹ thuật chọn mẫu, thiết kế bảng hỏi, xử lý số liệu và kết cấu báo cáo khoa học.
• Về kỹ năng: Người học hình thành năng lực thiết kế công cụ thu thập thông tin, thực hiện phỏng vấn, quan sát, phân tích tương quan biến số; phát triển kỹ năng thuyết trình, làm việc nhóm và xây dựng báo cáo đóng góp cho việc hoạch định quy trình thay đổi chính sách xã hội cấp cơ sở.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Sinh viên tuân thủ nghiêm ngặt tính khách quan, trung thực và đạo đức nghiên cứu xã hội học, bảo đảm độ xác thực của dữ liệu trước khi đề xuất các giải pháp trợ giúp cộng đồng.

Về cấu trúc, tài liệu gồm 4 chương chính, tiếp cận từ hệ thống lý luận chung, quy trình thực hiện ba giai đoạn, bộ công cụ phương pháp thu thập dữ liệu chuyên sâu cho đến kỹ năng trình bày báo cáo chính sách.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KHUNG CẤU TRÚC GIÁO TRÌNH ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC (4 CHƯƠNG)            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Chương 1: Một số vấn đề chung về điều tra xã hội học                              |
| Chương 2: Các giai đoạn điều tra xã hội học                                       |
| Chương 3: Một số phương pháp cơ bản của điều tra xã hội học                       |
| Chương 4: Phương pháp trình bày kết quả điều tra xã hội học để đóng góp chính sách |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được tổ chức tuần tự theo logic vận hành của một công trình nghiên cứu xã hội học thực nghiệm, bao gồm 4 chương:

                  TIẾN TRÌNH LOGIC CỦA GIÁO TRÌNH
+----------------------------------------------------------------+
| Chương 1: Cơ sở lý luận & Phương pháp luận                     |
| - Khái niệm, đối tượng, 5 chức năng, lịch sử thuyết thực chứng |
+-------------------------------+--------------------------------+
                                |
                                v
+----------------------------------------------------------------+
| Chương 2: Tiến trình 3 giai đoạn điều tra                      |
| - Chuẩn bị (đề tài, giả thuyết, thao tác hóa khái niệm)        |
| - Thu thập (tiền trạm, tập huấn điều tra viên)                 |
| - Xử lý & Thiết kế công cụ bảng hỏi                            |
+-------------------------------+--------------------------------+
                                |
                                v
+----------------------------------------------------------------+
| Chương 3: Kỹ thuật & Phương pháp chọn mẫu                      |
| - Lấy mẫu xác suất (đơn giản, hệ thống, cả khối, phân tầng)    |
| - Lấy mẫu phi xác suất (thuận tiện, phán đoán, định ngạch)     |
| - Phân tích tài liệu, quan sát, phỏng vấn, nghiên cứu tình huống|
+-------------------------------+--------------------------------+
                                |
                                v
+----------------------------------------------------------------+
| Chương 4: Báo cáo & Ứng dụng thực tiễn                         |
| - Kế hoạch trình bày kết quả cho các cơ quan quản lý           |
| - Thu thập phản hồi phục vụ xây dựng chính sách                |
+----------------------------------------------------------------+

• Chương 1: Một số vấn đề chung về điều tra xã hội học. Chương này trình bày định nghĩa điều tra xã hội học là phương pháp thu thập thông tin về các hiện tượng, quá trình xã hội trong điều kiện không gian và thời gian cụ thể. Chương phân loại điều tra theo phạm vi (toàn bộ, không toàn bộ), theo thời gian (thường xuyên, không thường xuyên), theo nội dung (cơ bản, chuyên đề). Giáo trình phân tích 15 khía cạnh thuộc đối tượng nghiên cứu của xã hội học (dân số, việc làm, phân tầng xã hội, hôn nhân gia đình, dư luận xã hội, môi trường sinh thái, thiết chế chính sách...). Đồng thời, chương 1 phân tích chi tiết 5 chức năng: quản lý, nhận thức, tư tưởng, thực tiễn và dự báo.

• Chương 2: Các giai đoạn điều tra xã hội học. Nội dung làm rõ quy trình 3 giai đoạn:

  1. Giai đoạn chuẩn bị điều tra: Xác định vấn đề nghiên cứu, đặt tên đề tài (ngắn gọn, phản ánh đối tượng và khách thể); xác định mục đích, nhiệm vụ (cây mục tiêu); xây dựng giả thuyết (mô tả, nguyên nhân, xu hướng); xây dựng mô hình lý luận và thao tác hóa khái niệm (chuyển biến khái niệm trừu tượng thành chỉ báo thực nghiệm); lập kế hoạch xử lý thông tin, điều tra thử để loại bỏ lỗi nghiên cứu/lỗi bước nhảy, và dự trù kinh phí.
  2. Giai đoạn thu thập thông tin: Lựa chọn thời điểm thích hợp, thực hiện công tác tiền trạm, lập biểu đồ tiến độ và tổ chức tập huấn điều tra viên.
  3. Giai đoạn xử lý, phân tích thông tin và trình bày báo cáo: Phân tích tương quan biến số, kiểm tra giả thuyết thống kê, cấu trúc bài báo cáo khoa học theo 6 phân loại báo cáo của tác giả Therese L. Baker. Phần thực hành chương 2 cung cấp kỹ thuật thiết kế câu hỏi đóng, câu hỏi mở, câu hỏi chức năng tâm lý, câu hỏi lọc, câu hỏi kiểm tra độ tin cậy và thang đo ma trận.

• Chương 3: Một số phương pháp cơ bản của điều tra xã hội học. Phân tích quy trình 6 bước tổ chức điều tra chọn mẫu, đồng thời đi sâu vào hai nhóm phương pháp lấy mẫu:

  • Chọn mẫu ngẫu nhiên (xác suất): Ngẫu nhiên đơn giản, ngẫu nhiên hệ thống (tính khoảng cách $k = N/n$), chọn mẫu cả khối, chọn mẫu phân tầng và chọn mẫu nhiều giai đoạn.
  • Chọn mẫu phi ngẫu nhiên (phi xác suất): Chọn mẫu thuận tiện, chọn mẫu phán đoán và chọn mẫu định ngạch. Bên cạnh đó, chương 3 nêu cơ sở lý thuyết và ưu nhược điểm của các phương pháp: phân tích tài liệu, trưng cầu ý kiến qua bảng hỏi tự ghi (Poll), quan sát khoa học, phỏng vấn chuyên sâu và nghiên cứu tình huống.

• Chương 4: Phương pháp trình bày kết quả điều tra xã hội học để đóng góp cho xây dựng chính sách. Hướng dẫn phương pháp xây dựng kế hoạch báo cáo kết quả nghiên cứu đối với các nhóm đối tượng quản lý, phương thức chuyển tải thông tin thực nghiệm cho tổ chức chủ quản hoặc chính quyền địa phương, cùng kỹ thuật thu thập phản hồi nhằm phục vụ trực tiếp cho việc điều chỉnh và ban hành chính sách an sinh xã hội.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống tri thức dựa trên các nền tảng khoa học:

• Lý thuyết xã hội học thực chứng (Positivism): Giáo trình dẫn xuất nguồn gốc thuật ngữ "xã hội học" do Emmanuel Joseph Sieyès khởi xướng năm 1780, được Auguste Comte phát triển trong tác phẩm The Course of Positive Philosophy (1830–1842), và tiếp tục được Émile Durkheim chuẩn hóa thành nền tảng của nghiên cứu xã hội ứng dụng nhằm giải quyết các biến đổi xã hội gắn với đô thị hóa, kỹ nghệ hóa và hiện đại hóa.
• Phương pháp luận thống kê ứng dụng: Kết hợp phương pháp thống kê toán học (xác suất, dung sai mẫu, kiểm định giả thuyết) với các phương pháp xã hội học chuyên ngành để lượng hóa các hiện tượng phi lượng hóa.
• Khung thao tác hóa khái niệm (Operationalization Framework): Quy trình chuyển đổi các khái niệm trừu tượng (như chất lượng đào tạo, phân tầng xã hội, lối sống) thành các chỉ báo thực nghiệm có khả năng đo lường qua câu hỏi khảo sát.

                      SƠ ĐỒ THAO TÁC HÓA KHÁI NIỆM
               (Trích dẫn ví dụ: Đánh giá chất lượng đào tạo)
               
+----------------------------------------------------------------+
| Khái niệm cơ sở:                                               |
| CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO                                             |
+-------------------------------+--------------------------------+
                                |
        +-----------------------+-----------------------+
        |                                               |
        v                                               v
+-------------------------------+               +-------------------------------+
| Thao tác hóa lần 1:           |               | Thao tác hóa lần 1:           |
| Đánh giá chương trình đào tạo |               | Đánh giá đội ngũ giảng viên   |
+---------------+---------------+               +---------------+---------------+
                |                                               |
        +-------+-------+                               +-------+-------+
        |               |                               |               |
        v               v                               v               v
+---------------+---------------+               +---------------+---------------+
| Thao tác hóa  | Thao tác hóa  |               | Thao tác hóa  | Thao tác hóa  |
| lần 2:        | lần 2:        |               | lần 2:        | lần 2:        |
| Kiến thức cần | Nội dung cập  |               | Kiến thức     | Kinh nghiệm   |
| thiết         | nhật đổi mới  |               | chuyên môn    | thực tế       |
+---------------+---------------+               +---------------+---------------+

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện cho sinh viên hệ thống kỹ năng thực hành nghề nghiệp:

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Kỹ thuật tính toán cỡ mẫu và khoảng cách chọn mẫu hệ thống (ví dụ: $k = \frac{240.000}{2.000} = 120$); kỹ thuật mã hóa dữ liệu câu hỏi đóng; kỹ năng nhận diện và xử lý các lỗi kỹ thuật trong phiếu hỏi (lỗi bước nhảy, lỗi logic, câu hỏi ghép không hợp lý).
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Năng lực xây dựng cây mục tiêu nghiên cứu; thiết lập giả thuyết nghiên cứu (như giả thuyết thống kê về nguyên nhân ly hôn của 70% giới trẻ đô thị; giả thuyết thực nghiệm so sánh tốc độ sinh trưởng của keo tai tượng và keo lá tràm); phân tích mối tương quan giữa các biến số thực nghiệm.
• Kỹ năng thực thi thực địa (Practical competencies): Kỹ năng đi tiền trạm, tiếp xúc chính quyền địa phương; kỹ năng huấn luyện điều tra viên; kỹ năng thiết kế phiếu hỏi với các câu hỏi kiểm tra tính trung thực (ví dụ đối chiếu câu hỏi đọc tác phẩm Tắt đèn của Ngô Tất Tố với các chi tiết nhân vật) và kỹ năng trình bày báo cáo khoa học trước các nhà quản lý xã hội.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình Điều tra xã hội học được tổ chức theo mô hình kết hợp giữa lý thuyết phương pháp luận và rèn luyện kỹ năng tác nghiệp thực nghiệm:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               QUY TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH TẠI LỚP HỌC                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Bước 1: Phân nhóm học tập (từ 3 đến 5 sinh viên/nhóm)                             |
| Bước 2: Lựa chọn đề tài thực tiễn và xây dựng cây mục tiêu                        |
| Bước 3: Thao tác hóa khái niệm và thiết kế bản dự thảo phiếu hỏi                  |
| Bước 4: Điều tra thử nghiệm, ghi nhận sai số, chỉnh sửa bảng hỏi                  |
| Bước 5: Đại diện nhóm thuyết trình sản phẩm - Sinh viên các nhóm nhận xét, phản biện|
| Bước 6: Giảng viên tổng hợp, phân tích lỗi sai và đánh giá kết quả                |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

• Mô hình tiếp cận sư phạm: Mỗi chương đều có kết cấu quy chuẩn gồm 5 phần: Mục tiêu; Nội dung lý thuyết; Câu hỏi ôn tập; Bài tập thực hành; Hướng dẫn tự học.
• Hoạt động thực hành và nghiên cứu tình huống: Cuối mỗi chương đều tích hợp phần thực hành cụ thể. Tiêu biểu là bài tập thiết kế bảng hỏi tại Chương 2: sinh viên chia nhóm từ 3–5 người, lựa chọn đề tài xã hội mang tính thời sự, tiến hành thao tác hóa khái niệm, thiết kế cấu trúc phiếu hỏi hoàn chỉnh (phần nhận dạng, phần nội dung câu hỏi đóng/mở/ma trận), tổ chức điều tra thử và trình bày trước lớp.
• Phương pháp đánh giá học tập: Việc đánh giá được thực hiện kết hợp giữa việc kiểm tra mức độ nắm vững lý thuyết (thông qua hệ thống câu hỏi tự luận ở cuối mỗi chương) và đánh giá năng lực thực hành (theo dõi quá trình chuẩn bị bài tập nhóm, chất lượng bảng hỏi, kỹ năng phân tích tương quan biến số và thái độ nghiêm túc, tuân thủ đạo đức nghiên cứu).
• Chỉ dẫn tự học: Sinh viên được yêu cầu đọc kỹ tài liệu tham khảo, chuẩn bị đề cương nghiên cứu, tập nhận diện các câu hỏi khảo sát bị lỗi ngữ nghĩa hoặc câu hỏi gợi ý thiên lệch (như việc dùng từ ngữ định kiến về các hiện tượng tiêu cực xã hội) để tự hoàn thiện công cụ đo lường trước khi đi thực địa.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình ghi nhận những điểm đặc thù gắn liền với tính ứng dụng trong ngành Công tác xã hội và bối cảnh đào tạo địa phương:

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                CÁC ĐẶC ĐIỂM TRỌNG TÂM CỦA TÀI LIỆU BIÊN SOẠN                      |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Kế thừa học thuật chuẩn tắc từ Giáo trình Điều tra XHH của PGS.TS Trần Thị Kim Thu |
| 2. Định hướng chuyên biệt cho phương pháp Phát triển cộng đồng & An sinh xã hội    |
| 3. Hệ thống hóa chi tiết các dạng câu hỏi khảo sát (Lọc, Tâm lý, Kiểm tra, Ma trận)|
| 4. Gắn kết trực tiếp giữa kết quả nghiên cứu định lượng với quy trình làm chính sách|
+------------------------------------------------------------------------------------+

• Nền tảng học thuật kế thừa rõ ràng: Tài liệu biên soạn có sự tham khảo và kế thừa khung lý thuyết từ Giáo trình điều tra xã hội học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Kim Thu, bảo đảm tính quy chuẩn trong định nghĩa, các tiêu chí phân loại và công thức tính toán thống kê.
• Gắn liền với thực tiễn Công tác xã hội và Phát triển cộng đồng: Khác với các tài liệu xã hội học thuần túy lý thuyết, giáo trình này định hướng kỹ năng điều tra như một công cụ nghiệp vụ trực tiếp phục vụ cho việc đánh giá nhu cầu cộng đồng, khảo sát ý kiến người dân trong các dự án di dời, giải tỏa đất đai hoặc các chương trình trợ giúp an sinh xã hội.
• Hệ thống hóa chi tiết các công cụ khảo sát thực tế: Tài liệu phân tích rõ cấu trúc và mục đích của từng loại câu hỏi chuyên biệt (câu hỏi lọc để phân loại nhóm đối tượng nội trú/ngoại trú; câu hỏi kiểm tra để đo lường độ trung thực của người trả lời; câu hỏi ma trận 3 mức độ hoặc 5 mức độ để đo lường thái độ).
• Định hướng ứng dụng vào xây dựng chính sách: Dành riêng Chương 4 để hướng dẫn sinh viên cách chuyển đổi số liệu điều tra thành các báo cáo phục vụ cho cơ quan quản lý và chính quyền cấp cơ sở, hình thành cầu nối giữa nghiên cứu thực nghiệm và thực thi chính sách an sinh xã hội.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Nhóm đối tượng           | Phạm vi và mục đích sử dụng                             |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Sinh viên Cao đẳng       | Giáo trình chính thức môn Điều tra xã hội học (Mã môn   |
| Công tác xã hội          | học: 61033043); hoàn thành chuẩn đầu ra về kỹ năng thu  |
|                          | thập và xử lý số liệu cộng đồng.                         |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Giảng viên chuyên ngành  | Tài liệu giảng dạy chính thức, xây dựng giáo án lý thuyết|
|                          | và tổ chức các buổi thực hành thiết kế bảng hỏi.        |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Cán bộ công tác xã hội,  | Tài liệu tham khảo về phương pháp chọn mẫu, kỹ năng     |
| phát triển cộng đồng     | phỏng vấn, khảo sát nhu cầu người dân tại địa phương.    |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+

• Sinh viên chuyên ngành: Tài liệu phục vụ trực tiếp cho sinh viên hệ cao đẳng nghề Công tác xã hội tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Kon Tum và các cơ sở đào tạo tương đương. Người học cần có kiến thức nền tảng về Xã hội học đại cương, hiểu biết căn bản về tâm lý học xã hội và các khái niệm thống kê mô tả cơ bản.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức, căn cứ vào hệ thống mục tiêu từng chương để xây dựng kế hoạch bài giảng, tổ chức hướng dẫn thảo luận nhóm và triển khai các buổi điền dã thực hành.
• Người tự học và cán bộ chuyên môn: Tài liệu là nguồn tham khảo phương pháp luận chuẩn xác cho các cán bộ quản lý xã hội, điều phối viên dự án phát triển cộng đồng tại địa phương khi cần thực hiện các cuộc khảo sát ý kiến nhân dân hoặc đánh giá tác động của chính sách xã hội.

---

Câu hỏi thường gặp

+----+-----------------------------------------------------+-------------------------------------------------------+
| STT| Câu hỏi                                             | Căn cứ giải đáp từ giáo trình                        |
+----+-----------------------------------------------------+-------------------------------------------------------+
| 1  | Giáo trình này phù hợp với ai?                      | Sinh viên và giảng viên Cao đẳng Công tác xã hội.     |
+----+-----------------------------------------------------+-------------------------------------------------------+
| 2  | Cần kiến thức nền nào trước khi học?                 | Xã hội học đại cương, thống kê mô tả cơ bản.          |
+----+-----------------------------------------------------+-------------------------------------------------------+
| 3  | Điểm khác biệt so với giáo trình xã hội học chung?  | Tập trung sâu vào kỹ thuật khảo sát an sinh xã hội.   |
+----+-----------------------------------------------------+-------------------------------------------------------+
| 4  | Làm sao để học tập và rèn luyện hiệu quả?          | Thực hiện đầy đủ bài tập thiết kế bảng hỏi theo nhóm.  |
+----+-----------------------------------------------------+-------------------------------------------------------+
| 5  | Có tài liệu bổ trợ và căn cứ tham chiếu nào?        | Công trình PGS.TS Trần Thị Kim Thu và Therese Baker.  |
+----+-----------------------------------------------------+-------------------------------------------------------+

1. Giáo trình này được biên soạn phù hợp cho những ai?

Giáo trình được biên soạn làm tài liệu giảng dạy và học tập chính thức cho giảng viên cùng sinh viên ngành Công tác xã hội trình độ cao đẳng tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Kon Tum, đồng thời là tài liệu tham khảo nghiệp vụ cho cán bộ làm việc trong lĩnh vực phát triển cộng đồng.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào?

Người học cần trang bị kiến thức tổng quan về khoa học xã hội, các khái niệm cơ bản về cấu trúc xã hội, thiết chế xã hội và các kỹ năng tính toán toán học/thống kê cơ bản để tiếp thu phương pháp chọn mẫu xác suất và xử lý tương quan biến số.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu xã hội học khác là gì?

Tài liệu gắn chặt phương pháp điều tra với chuyên môn Công tác xã hội, đặc biệt nhấn mạnh quy trình thu thập dữ liệu phục vụ các dự án Phát triển cộng đồng và phương pháp trình bày báo cáo đóng góp ý kiến sửa đổi, xây dựng chính sách cấp địa phương (Chương 4).

4. Phương pháp nào giúp tự học và thực hành giáo trình hiệu quả?

Người học cần bám sát hệ thống câu hỏi ôn tập và bài tập thực hành sau mỗi chương, tự giác thực hành thao tác hóa khái niệm trên các chủ đề xã hội cụ thể, tự xây dựng bảng hỏi, kiểm tra lỗi kỹ thuật và tiến hành điều tra thử nghiệm quy mô nhỏ để rút kinh nghiệm.

5. Giáo trình có những nguồn tài liệu tham khảo bổ trợ chính nào?

Giáo trình tham khảo khung nội dung từ Giáo trình điều tra xã hội học của PGS.TS Trần Thị Kim Thu, các nghiên cứu kinh điển của Auguste Comte, Émile Durkheim và hệ thống phân loại báo cáo nghiên cứu của tác giả Therese L. Baker.

---

Kết luận

Giáo trình Điều tra xã hội học của Trường Cao đẳng Cộng đồng Kon Tum xác lập một khung tài liệu sư phạm hoàn chỉnh về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm trong ngành Công tác xã hội. Giá trị cốt lõi của tài liệu thể hiện ở việc chuẩn hóa quy trình 3 giai đoạn điều tra, cung cấp công cụ chọn mẫu khoa học và gắn kết trực tiếp dữ liệu khảo sát với việc tham mưu, hoạch định chính sách an sinh xã hội.

                      LỘ TRÌNH TIẾP CẬN MÔN HỌC
+-------------------------------------------------------------------+
| 1. Nắm vững bản chất lý luận, 5 chức năng & lịch sử thực chứng    |
+---------------------------------+---------------------------------+
                                  |
                                  v
+-------------------------------------------------------------------+
| 2. Thành thạo quy trình 3 giai đoạn điều tra & thao tác hóa biến  |
+---------------------------------+---------------------------------+
                                  |
                                  v
+-------------------------------------------------------------------+
| 3. Làm chủ kỹ thuật chọn mẫu (xác suất / phi xác suất) & bảng hỏi |
+---------------------------------+---------------------------------+
                                  |
                                  v
+-------------------------------------------------------------------+
| 4. Xử lý dữ liệu, kiểm định giả thuyết & viết báo cáo chính sách  |
+-------------------------------------------------------------------+

Để nâng cao chất lượng nghiên cứu, sinh viên và giảng viên có thể tham khảo thêm các tài liệu kinh điển về thuyết thực chứng xã hội học (The Course of Positive Philosophy của Auguste Comte) cùng các chuyên khảo thống kê xã hội học ứng dụng của PGS.TS Trần Thị Kim Thu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 1. Giải thích khái niệm điều tra xã hội học. Giải thích đối tượng của điều tra xã hội học. Điều tra xã hội học có những chức năng gì ? Phân tích ý nghĩa của nó.

CÁC GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC Giới thiệu Nghiên cứu xã hội học là một quá trình nhận thức đặc biệt, được thực hiện trong một thời gian nhất định với nhiều giai đoạn khác nhau: công việc chuẩn bị, điền dã thu thập thông tin, xử lý kết quả và viết báo cáo khái quát kết quả và được thực hiện trong những thời kỳ khác nhau. Như vậy, phụ thuộc vào yêu cầu của các nhiệm vụ cần được giải quyết, một cuộc nghiên cứu xã hội học có thể được thực hiện theo các giai đoạn và các bước khác nhau. Bất cứ một cuộc điều tra nghiên cứu nào cũng đều có một trình tự chung và qua các bước được hoạch định sẵn. Nhìn chung, đối với một cuộc điều tra XHH trải qua 3 giai đoạn chính: chuẩn bị điều tra; tiến hành điều tra; xử lý kết quả điều tra.

Mục tiêu - Giải thích được quy trình của một cuộc điều tra xã hội học; phân tích được những vấn đề cơ bản của điều tra xã hội học như : đặt tên đề tài, xác định mục đích, nhiệm vụ, xây dựng giả thuyết nghiên cứu, mô hình và thao tác lý luận. - Thực hành thành thạo được trọn vẹn một cuộc điều tra xã hội học; xây dựng thành thạo phiếu hỏi; hoàn thiện được các mẫu điều tra. - Sử dụng số liệu điều tra theo đúng quy định đạo đức trong nghiên cứu công tác xã hội. Nội dung chính 1.

Giai đoạn chuẩn bị điều tra (1, 2) Trong giai đoạn này người nghiên cứu cần xác định rõ vấn đề nghiên cứu cụ thể và có các phương án điều tra. Đối với những cuộc điều tra uy mô lớn có liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực thì việc xây dựng phương án điều tra cần có sự thảo luận, bàn bạc thống nhất và phải được các cấp thảm quyền phê duyệt. Xác định vấn đề nghiên cứu và đặt tên đề tài Bất kỳ một hiện tượng kinh tế xã hội nào cũng có thể được quan sát, xem xét, nghiên cứu trên nhiều mặt, nhiều khía cạnh và nhiều góc độ. Ở mỗi mặt, mỗi khía cạnh đều có những kết luận khác nhau và phục vụ cho một mục đích cụ thể.

Vì vậy , trước khi tiến hành điều tra, cần xác định rõ cuộc điều tra để tìm hiểu vấn đề gì, phục vụ yêu cầu nghiên cứu nào. Đó chính là việc xác định vấn đề và mục đích của cuộc điều tra. Khi lựa chọn đề tài nghiên cứu, đặc biệt là các đề tài có tính thực tiễn cần tham khảo một số nguyên tắc sau để đảm bảo tính khả thi: - Phải tạo được sự quan tâm: đó có thể là vấn đề mà xã hội đang quan tâm, hay của nhà nghiên cứu hay nhà tài trợ. Chỉ có vấn đề nào thu hút được sự quan tâm, sự chú ý của người nghiên cứu, thì vấn đề đó mới được nhà nghiên cứu để tâm, ra sức tìm hiểu, nhận thức và tìm hướng giải quyết, và như vậy nghiên cứu mới có hiệu quả.

- Hai là, phải có tính cấp bách: tức là những vấn đề nổi cộm, có tính thời sự và cần phải giải quyết ngay. - Ba là, phải có tính hữu dụng - Phải có tính khả thi - Tính độc đáo của đề tài - Tính đến khả năng của nhà nghiên cứu: trình độ, khả năng về nguồn lực…. Xác định đề tài cũng cần thiết phải trả lời các câu hỏi: “ Nghiên cứu cái gi?” và “ Nghiên cứu ai?” Vấn đề nghiên cứu sẽ được cụ thể hóa thông qua tên đề tài nghiên cứu: Tên đề tài cần nêu một cách vắn tắt thể hiện được nội dung của cuộc nghiên cứu. Tên đề tài phải có được hai ý đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu nếu thiếu một trong hai ý trên sẽ rất khó khăn cho việc thu thập thông tin sau này.

20 Một số nguyên tắc phải tuân thủ khi đặt tên cho đề tài: - Ngắn gọn, rõ ràng: đảm bảo mọi người cùng có một cách hiểu thống nhất. - Đề cập trực tiếp vào vấn đề cần nghiên cứu. Thông qua tên đề tài có thể thấy rõ được mục đích nghiên cứu. - Cho thấy được đối tượng khảo sát, điều này khiến phạm vi nghiên cứu được cụ thể hơn, xác định được đối tượng cung cấp thông tin.

Tuy nhiên có những đề tài nội dung lại liên quan đến nhiều đối tượng, khi đó không nhất thiết đối tượng được phản ánh trong tên đề tài - Nên cần thiết giới hạn không gian và thời gian nghiên cứu (phạm vi) 1. Xác định mục đích, nhiệm vụ của cuộc điều tra Mục tiêu nghiên cứu là các vấn đề, là những cái đích mà cuộc nghiên cứu hướng đến để làm rõ nghĩa. Việc xác định mục tiêu nghiên cứu cần căn cứ vào hàng loạt các vấn đề do chính yêu cầu của công trình nghiên cứu đặt ra, cũng như cần căn cứ vào những vấn đề mà tác giả nghiên cứu cần phải làm sáng tỏ khi quyết định lựa chọn đề tài đó. Hơn nữa, để xác định được đầy đủ các mục tiêu, tác giả nghiên cứu cũng cần phải có một kiến tức đầy đủ, một sự am hiểu nhất định về vấn đề nghiên cứu ở cả mặt lý luận lẫn kinh nghiệm thực tế.

Như vậy, mục tiêu nghiên cứu là sự giải thích thêm cho đề tài, là sự cụ thể hóa của đề tài. Nhờ có mục tiêu, chúng ta có thể loại bỏ đi những yếu tố được xác định trong đề tài và ở một chừng mực nào đó, mục tiêu được xem xét như tiêu chuẩn cho đề tài. Đề tài sẽ đầy đủ và chính xác khi nó phù hợp với mục tiêu nghiên cứu. Mỗi một đề tài có thể có mục tiêu cơ bản và các mục tiêu cụ thể.

Mục tiêu cơ bản của đề tài bao giờ cũng hướng đến giải quyết vấn đề trug tâm xuyên suốt đề tài. Các mục tiêu cụ thể được xác định dựa trên mục tiêu cơ bản đó. Mục tiêu cụ thể hướng đến giải quyết những yếu tố, những công việc cụ thể và được coi như thành phần của mục tiêu cơ bản. Việc giải quyết các mục tiêu cụ thể sẽ giúp cho việc giải quyết mục tiêu cơ bản.

Vì vậy, việc xác định mucjtieeu cụ thể được dựa trên cơ sở xây dựng “cây mục tiêu” như bất kỳ một nghiên cứu khoa học nào. 21 Việc trình bày đề tài và mục tiêu nghiên cứu của công trình nghiên cứu xã hội học đã nhấn mạnh một cách đầy đủ và rõ ràng những vấn đề cần làm được sáng tỏ. Một công việc quan trọng nữa ở đây là đưa ra được các dự báo về kết quả mong đợi có vai trò như tiền đề cho việc hoàn thành các công việc xây dựng chương trình nghiên cứu. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu Một cuộc điều tra xã hội học nhất thiết phải xây dựng giả thuyết nghiên cứu; giả thuyết là sự giả định về thực trạng và mối liên hệ của vấn đề cần nghiên cứu.

Nó là sự khẳng định chủ quan của người nghiên cứu. Đối với một công trình nghiên cứu khoa học, giải thuyết có vai trò hết sức to lớn, nó là cơ sở, là khởi điểm của một công trình nghiên cứu, đồng thời nó cũng có vai trò định hướng cho công trình nghiên cứu đó. Khi một giả thuyết nghiên cứu khoa học được kiểm chứng, được khẳng định thì nó sẽ là cơ sở lý luận giúp ta nhận thức sâu hơn về bản chất của đối tượng nghiên cứu. Giả thuyết giúp cho người nghiên cứu tìm ra những dữ kiện có liên quan đến đề tài để sau đó thu thập thông tin.

Kết quả nghiên cứu sẽ khẳng định hoặc bác bỏ nhận định chủ quan của người nghiên cứu. Xây dựng giả thuyết là việc đưa ra nhận thức sơ bộ về vấn đề nghiên cứu. Nó thể hiện một cách tổng quát những hiểu biết của tác giả về đối tượng, về cơ cấu và những quy luật hiện có, đang hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu. Như vậy, giả thuyết nêu ra có tính khoa học, trước hết tác giả nghiên cứu cần có những tri thức nhất định kể cả ở mặt lý luận và thực tế về đối tượng và khách thể nghiên cứu.

Để xây dựng giả thuyết phù hợp cần căn cứ vào thực tế xã hội và hướng tiếp cận phân tích. Các giả thuyết có thể phân thành 3 nhóm: Giả thuyết mô tả; giả thuyết nguyên nhân và giả thuyết xu hướng. Khi các giả thuyết đã hình thành, đối với nhà nghiên cứu việc cần phải làm tiếp theo là tìm cách để làm sáng tỏ chúng. Nghĩa là phải làm rõ chúng sẽ được 22 kiểm định thông qua những số liệu nào? Việc đo lường được thực hiện thông qua biến số nào? Các biến số phải lien quan với nhau như thế nào? Để xây dựng các giả thuyết phù hợp có tính khoa học thì tác giả nghiên cứu cần có sự hiểu biết về đối tượng nghiên cứu cũng như về những cơ cấu, quy luật đang hoạt động trong lĩnh vực đó.

Xây dựng mô hình lý luận, thao tác hoá khái niệm Tiếp theo việc xác định vấn đề, xây dựng giả thuyết nhà nghiên cứu tiếp tục xây dựng mô hình lý luận (khung khái niệm) để có cái nhìn tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Mô hình lý luận giúp chúng ta khái quát vấn đề, đưa ra các lý giải có tính khoa học. Nó là khuôn mẫu để sắp xếp các dữ liệu rời rạc thành một chỉnh thể thống nhất. Kết quả của cuộc điều tra sẽ phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn xây dựng mô hình lý luận: logic, khoa học đầy đủ là tiền đề để có một cuộc điểu tra tốt.

Quá trình xây dựng giả thuyết và mô hình lý luận thường phát sinh các khái niệm khoa học. Đó là những biểu hiện mang tính khái quát bản chất của vấn đề, tình huống, những hành động cá biệt thường xuyên xảy ra trong đời sống xã hội. Các khái niệm có thể đơn giản hoặc phức tạp. Các khái niệm phức tạp thường dẫn đến cách hiểu ở mỗi người là khác nhau, khó có thể đo lường.

Do đó cần thiết phải chuyển thành các khái niệm đơn giản hơn để có cùng cách hiểu. Quá trình chuyển các khái niệm phức tạp thành các khái niệm đơn giản được gọi là thao tác hóa khái niệm (oprationalization). Quá trình này lần lượt phân chia, cụ thể hóa các khái niệm và được thực hiện tiếp tục cho đến khi các khái niệm trừu tượng chuyển thành những đặc tính gọi là các chỉ báo thực nghiệm có thể đo lường được.