Chương 1. NGƯỜI CAO TUỔI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ SỨC KHỎE. KHÁI QUÁT VỀ NGƯỜI CAO TUỔI VÀ SỰ LÃO HÓA. Người cao tuổi và già hóa dân số.
Người cao tuổi. Già hóa dân số. Cơ sở lý thuyết về lão hóa. Quá trình lão hóa.
Một số lý thuyết về lão hóa. NHỮNG THAY ĐỔI CHUNG Ở NGƯỜI CAO TUỔI. Thay đổi về thể chất ở người cao tuổi và ý nghĩa đối với điều dưỡng. Thay đổi về thể chất ở người cao tuổi.
Ý nghĩa đối với điều dưỡng. Thay đổi về tâm lý ở người cao tuổi và ý nghĩa đối với điều dưỡng. Thay đổi về tâm lý ở người cao tuổi. Ý nghĩa đối với điều dưỡng.
CÁC VẤN ĐỀ SỨC KHỎE CHUNG Ở NGƯỜI CAO TUỔI. Các vấn đề sức khỏe ở người cao tuổi. Theo hệ thống cơ thể. Theo mức độ thường gặp.
Theo nhóm tuổi cao. Các vấn đề chung liên quan đến chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Các vấn đề về cơ cấu bệnh tật và kinh tế xã hội. Các vấn đề về chính sách liên quan đến người cao tuổi.
Một số mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. ĐIỀU DƯỠNG VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE NGƯỜI CAO TUỔI. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐỐI VỚI ĐIỀU DƯỠNG LÃO KHOA. Những quan tâm chung của điều dưỡng lão khoa.
Một số khái niệm liên quan đến lão khoa. Những lưu ý của điều dưỡng khi chăm sóc người cao tuổi. Xây dựng kế hoạch chăm sóc điều dưỡng cho người cao tuổi. Các vấn đề cho chẩn đoán điều dưỡng hiện tại.
Các vấn đề cho chẩn đoán điều dưỡng nguy cơ. PHÒNG BỆNH VÀ PHỤC HỒI SỨC KHỎE CHO NGƯỜI CAO TUỔI. Phòng bệnh cho người cao tuổi. Kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Từ bỏ những thói quen có hại. Tránh để rơi vào trạng thái căng thẳng. Tạo lập và duy trì nề nếp trong sinh hoạt. Thực hiện ăn uống hợp lý.
Phục hồi sức khỏe cho người cao tuổi. Sức khỏe và phục hồi sức khỏe. Mục đích và lợi ích của phục hồi sức khỏe cho người cao tuổi. Các phương pháp phục hồi sức khỏe cho người cao tuổi.
Một số trị liệu phục hồi sức khỏe có thể thực hiện tại gia đình. Vật lý trị liệu. Vận động trị liệu. Những lưu ý khi thực hiện trị liệu phục hồi sức khỏe tại nhà.
Phục hồi sức khỏe sau mắc một số bệnh. Phục hồi sau đột quỵ não. Phục hồi sau nhồi máu cơ tim. Phục hồi sau mắc bệnh phổi mạn tính.
SA SÚT TRÍ TUỆ Ở NGƯỜI CAO TUỔI. Khái quát về sa sút trí tuệ. Sa sút trí tuệ và một số trạng thái cần phân biệt. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây sa sút trí tuệ ở người cao tuổi.
Biểu hiện của sa sút trí tuệ. Điều trị sa sút trí tuệ. Chăm sóc người cao tuổi sa sút trí tuệ. Nhận định các biểu hiện của sa sút trí tuệ.
Áp dụng các chiến lược chăm sóc. Duy trì chăm sóc lâu dài. Theo dõi và quản lý. Đánh giá kết quả.
Giới thiệu một số công cụ nhận định sức khỏe người cao tuổi. Nhận định chung sức khỏe người cao tuổi (SPICES). Chỉ số phụ thuộc KATZ trong các hoạt động sống hành ngày. Nhận định trạng thái tâm thần tối thiểu của người cao tuổi.
Đánh giá tình trạng tâm thần tối thiểu. 79 TÀI LIỆU THAM KHẢO. NGƯỜI CAO TUỔI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ SỨC KHỎE Chương này đề cập đến những hiểu biết cơ bản liên quan đến người cao tuổi, lý thuyết về lão hóa và lão hóa thành công, những thay đổi về thể chất và tâm lý ở người cao tuổi, và những vấn đề đặt ra đối với chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, là cơ sở để người điều dưỡng vận dụng vào thực tiễn chăm sóc, nghiên cứu và phát triển điều dưỡng lão khoa. KHÁI QUÁT VỀ NGƯỜI CAO TUỔI VÀ SỰ LÃO HÓA MỤC TIÊU Sau khi kết thúc bài học, học viên có khả năng: 1) Nhận biết được khái niệm và xu hướng già hóa dân số trên thế giới và Việt Nam.
2) Giải thích được quá trình lão hóa, lão hóa thành công và ý nghĩa cho điều dưỡng. Người cao tuổi và già hóa dân số 1. Người cao tuổi Người cao tuổi, dựa trên tiêu chí về tuổi, theo Điều 2 - Luật người cao tuổi Việt Nam (Quốc hội số 39/2009/QH12-2009), cũng như theo Qui ước của Liên hợp quốc (UN New York, 2013) là người từ 60 tuổi trở lên. Dân số người cao tuổi (dân số già) đang ngày càng tăng nhanh cả về số lượng và tỷ lệ.
Trên thế giới, theo số liệu đã thống kê và dự báo của Liên hợp quốc, tốc độ gia tăng dân số người cao tuổi ngày càng nhanh (Bảng 1). Tại một số nước phát triển như Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc số người có độ tuổi từ 65 trở lên hiện đã chiếm khoảng trên 14% dân số. Tại Nhật Bản, chỉ trong vòng 25 năm tỷ lệ người già Nhật Bản đã tăng lên gấp đôi, từ 7% trong tổng dân số vào năm 1970 tăng lên 14,85% trong tổng dân số năm vào năm 1995. Thời gian cho tỷ lệ người cao tuổi trong dân số cũng khác nhau ở một số nước, thí dụ: 115 năm đối với Pháp, 82 năm đối với Thụy Điển, 46 năm đối với Anh, 42 năm đối với Đức và 69 năm đối với Hoa Kỳ và Canada.
Việt Nam, một trong những quốc gia có quy mô dân số lớn, mức độ đông dân đứng thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á và đứng thứ 13 trên thế giới. Theo số liệu điều tra dân 2 số qua các năm cho thấy tỷ lệ người cao tuổi tăng rất nhanh chiếm 7,2% tổng dân số năm 1989; chiếm 8,2% tổng dân số năm 1990, chiếm 9,45% tổng dân số năm 2009 và theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2010, tỷ lệ người cao tuổi so với tổng dân số ở Việt Nam đạt khoảng 10% vào năm 2017. Số lượng và tỷ lệ người cao tuổi (60+) trên thế giới 1950 – 2050 1950 1975 2000 2025 2050 Tổng dân số (triệu) 2500 3900 6080 8011 9150 Số người cao tuổi (triệu) 214 350 590 1193 2008 Tỷ lệ người cao tuổi (%) 8,6 9,1 9,7 14,9 21,9 Nguồn: United Nations, Population Division of the Department of Economic and Social Affairs, World Population Prospects: The 2008 Revision. Già hóa dân số Già hóa dân số là quá trình tăng dần tỷ lệ người cao tuổi trong tổng dân số.
Trong dân số học, quốc gia có cơ cấu dân số già là quốc gia có tỷ lệ người già (từ 60 tuổi, một số nước tính mốc từ 65 tuổi trở lên) chiếm trên 10% tổng dân số, tỷ lệ trẻ em (từ 0 – 14 tuổi) thấp dưới 30 – 35%. Đây là một đặc điểm lớn về dân số và xã hội của những năm gần đây, được cộng đồng quốc tế rất quan tâm. Dự báo, đến năm 2030, số người từ 60 tuổi trở lên sẽ chiếm 18,3% dân số, gấp gần hai lần hiện nay. Đến năm 2050, Việt Nam sẽ là quốc gia siêu già với hơn 32 triệu người cao tuổi, chiếm 31% tổng dân số.
Trong khi đó, khả năng đáp ứng của hệ thống y tế và hệ thống an sinh xã hội còn nhiều điểm chưa theo kịp với nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Tốc độ già hóa dân số nhanh là kết quả của sự phát triển kinh tế nhanh, thu nhập cao hơn, giáo dục tốt hơn, tuổi thọ kéo dài hơn, tỷ lệ sinh và tỷ lệ chết thấp hơn. Tương tự như gia tăng dân số, già hóa dân số cũng đặt ra nhiều thách thức cho tăng trưởng kinh tế cũng như hạ tầng cơ sở và các dịch vụ an sinh xã hội. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê từ Tổng điều tra dân số Việt Nam năm 2019, trong 10 năm số lượng và tỷ lệ người cao tuổi tại Việt Nam theo các nhóm tuổi, ngoại trừ nhóm tuổi 75-79, về tổng thể số lượng và tỷ lệ người cao tuổi đã tăng lên rõ rệt.
3 Trên thực tế, số người cao tuổi ở Việt Nam liên tục tăng trong những năm gần đây, Việt Nam hiện có khoảng 11,4 triệu người cao tuổi (khoảng 11,86% dân số) vào năm 2022. Như vậy, Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới và đã chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011, nhanh hơn rất nhiều so với các dự báo trước đây là vào năm 2017. Mức tăng giảm của dân số cao tuổi theo các nhóm tuổi Tuổi 2009 2019 Tăng/Giảm Tốc độ (người) (người) (người) tăng/giảm (%) 60 - 64 1.938 4,35 Nguồn: Tổng cục Thống kê (7-2021) - Tổng điều tra dân số và nhà ở 2019: Già hóa dân số và người cao tuổi ở Việt Nam. Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), tuổi thọ trung bình của người Việt Nam tăng từ 68,6 tuổi năm 1999 lên 73,2 tuổi năm 2014 và dự báo sẽ tăng lên tới 78 tuổi vào năm 2030 và 80,4 tuổi vào năm 2050; đến năm 2050, dân số người cao tuổi sẽ tăng lên đến khoảng 27 triệu người, chiếm 1/4 tổng dân số cả nước.
Già hóa dân số cùng với tăng nhanh số lượng người cao tuổi đang là một trong những thay đổi quan trọng nhất trong xã hội kèm theo là nhu cầu chăm sóc ngày càng lớn. Trong khi là nhóm dễ bị tổn thương, những thành kiến và phân biệt về tuổi tác còn tồn tại, đặt ra những thách thức cho chăm sóc sức khỏe và bảo vệ người cao tuổi. Cơ sở lý thuyết về lão hóa 2. Quá trình lão hóa Quá trình lão hóa (aging process) hay già hóa là quá trình sinh học tự nhiên liên quan đến tuổi tác, diễn ra ở các mức độ: dưới phân tử (submolecule), phân tử (molecule), tế bào (cell), mô (tissue), cơ quan/hệ thống (organ/system), và toàn cơ thể (body).
Đặc điểm của quá trình lão hóa là diễn ra không đồng thì và không đồng tốc. Nói cách khác, 4 sự lão hóa của các bộ phận trong cơ thể xảy ra không cùng một lúc (có bộ phận già trước, có bộ phận già sau), và không cùng một tốc độ (có bộ phận già nhanh, có bộ phận già chậm). Già hóa dẫn đến sự suy giảm hiệu lực của các cơ chế tự điều chỉnh, tự tu sửa dẫn đến giảm khả năng thích nghi, bù trừ, từ đó dẫn đến đáp ứng ngày càng khó khăn với cuộc sống.