Giáo trình Đạo đức Kinh doanh và Văn hóa Doanh nghiệp tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp

Giáo trình đạo đức kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp cung cấp kiến thức cần thiết cho sinh viên ngành quản trị kinh doanh cao đẳng.

• Người hướng dẫn: Chủ Biên: Ch. Nguyễn Nhật Tân
• Trường học: Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Giáo trình Đạo đức Kinh doanh và Văn hóa Doanh nghiệp
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm về văn hóa, văn hóa doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm về văn hóa
• 1.1.2. Các yếu tố cấu thành văn hóa
• 1.1.3. Chức năng và vai trò của văn hóa
• 1.1.4. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp
• 1.2. Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp
• 1.2.1. Các giá trị hữu hình của doanh nghiệp
• 1.2.2. Các niềm tin và giá trị
• 1.2.3. Những quan niệm chung
• 1.3. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong việc hình thành và phát triển của doanh nghiệp
• 1.3.1. Công cụ triển khai chiến lược
• 1.3.2. Tạo động lực cho người lao động và sức mạnh đoàn kết cho tổ chức
• 1.3.3. Là nguồn lực phát triển kinh doanh
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP
• 2.1. Văn hóa doanh nghiệp của Việt Nam
• 2.2. Văn hóa doanh nghiệp của các nước phát triển
• 2.3. Ảnh hưởng của nhà lãnh đạo đến văn hóa doanh nghiệp
• 2.3.1. Ảnh hưởng tích cực
• 2.3.2. Ảnh hưởng tiêu cực
• 2.4. Ảnh hưởng từ văn hóa bên ngoài
• 2.4.1. Những kinh nghiệm tập thể của doanh nghiệp
• 2.4.2. Những giá trị học hỏi từ các doanh nghiệp khác
• 2.4.3. Những giá trị do 1 hay nhiều thành viên mới mang lại
• 2.4.4. Những xu hướng hoặc trào lưu xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG VÀ DUY TRÌ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP
• 3.1. Các giai đoạn hình thành văn hóa doanh nghiệp
• 3.1.1. Giai đoạn non trẻ
• 3.1.2. Giai đoạn giữa
• 3.1.3. Giai đoạn chín muồi và suy thoái
• 3.2. Duy trì, phát huy văn hóa doanh nghiệp
• 3.2.1. Tại sao phải duy trì và phát huy văn hóa doanh nghiệp
• 3.2.2. Làm thế nào để duy trì và phát huy văn hóa doanh nghiệp
• 3.3. Thay đổi văn hóa doanh nghiệp
• 3.3.1. Khi nào nên thay đổi văn hóa doanh nghiệp
• 3.3.2. Làm thế nào để thay đổi văn hóa doanh nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: VĂN HÓA TRONG CÁC HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
• 4.1. Văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp
• 4.1.1. Vai trò của văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp
• 4.1.2. Biểu hiện văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp
• 4.1.2.1. Giữa cấp trên và cấp dưới
• 4.1.2.2. Giữa cấp dưới và cấp trên
• 4.1.2.3. Giữa đồng nghiệp với nhau
• 4.1.2.4. Giữa con người với công việc
• 4.1.3. Tác động của văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp
• 4.2. Văn hóa trong xây dựng và phát triển thương hiệu
• 4.2.1. Văn hóa – chiều sâu của thương hiệu
• 4.2.2. Văn hóa doanh nghiệp và thương hiệu
• 4.2.3. Một số khía cạnh văn hóa cần lưu ý trong xây dựng các thành tố thương hiệu
• 4.2.4. Đặt tên thương hiệu
• 4.2.5. Xây dựng logo của thương hiệu
• 4.2.6. Xây dựng tính cách của thương hiệu
• 4.2.7. Xây dựng câu khẩu hiệu (slogan)
• 4.3. Văn hóa trong hoạt động marketing
• 4.3.1. Văn hoá trong quảng bá thương hiệu
• 4.3.2. Văn hoá trong định giá sản phẩm
• 4.3.3. Văn hoá trong chính sách phân phối
• 4.3.4. Văn hoá trong chính sách xúc tiến bán hàng (chiêu thị)
• 4.4. Văn hóa trong đàm phán và thương lượng
• 4.4.1. Quan niệm về đàm phán và thương lượng trong hoạt động kinh doanh
• 4.4.2. Biểu hiện của văn hóa trong đàm phán và thương lượng
• 4.4.3. Tác động của văn hóa đến đàm phán và thương lượng
• 4.4.4. Những điều cần tránh trong đàm phán và thương lượng
• 4.5. Văn hóa trong định hướng với khách hàng
• 4.5.1. Khách hàng và mối quan hệ giữa doanh nghiệp với khách hàng
• 4.5.2. Cơ chế hình thành văn hoá doanh nghiệp định hướng khách hàng
• 4.5.3. Xây dựng văn hoá doanh nghiệp định hướng khách hàng
• 5. CHƯƠNG 5: ĐẠO ĐỨC TRONG KINH DOANH
• 5.1. Khái niệm đạo đức
• 5.1.1. Khái niệm đạo đức kinh doanh
• 5.1.2. Lịch sử hình thành đạo đức kinh doanh
• 5.1.3. Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội
• 5.2. Vai trò của đạo đức kinh doanh trong quản trị doanh nghiệp
• 5.2.1. Góp phần điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh doanh
• 5.2.2. Góp phần vào chất lượng của doanh nghiệp
• 5.2.3. Góp phần vào sự cam kết và tận tâm của nhân viên
• 5.2.4. Góp phần làm hài lòng khách hàng
• 5.2.5. Góp phần tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp
• 5.2.6. Góp phần vào sự vững mạnh của nền kinh tế quốc gia
• 5.3. Các khía cạnh thể hiện đạo đức trong kinh doanh
• 5.3.1. Xem xét trong các chức năng của doanh nghiệp
• 5.3.2. Xem xét trong các bên hữu quan
• 5.4. Xây dựng đạo đức trong kinh doanh
• 5.4.1. Một chương trình tuân thủ đạo đức hiệu quả
• 5.4.2. Xây dựng và truyền đạt/ phổ biến hiệu quả các tiêu chuẩn đạo đức
• 5.4.3. Thiết lập hệ thống điều hành thực hiện, kiểm tra, tăng cường tiêu chuẩn và việc tuân thủ đạo đức
• 5.4.4. Cải thiện liên tục chương trình tuân thủ đạo đức

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo trình Đạo đức Kinh doanh và Văn hóa Doanh nghiệp

Giáo trình Đạo đức Kinh doanh và Văn hóa Doanh nghiệp là một tài liệu quan trọng trong việc đào tạo các nhà quản trị tương lai. Nội dung giáo trình không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp sinh viên hiểu rõ về vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh. Đặc biệt, giáo trình này nhấn mạnh tầm quan trọng của đạo đức kinh doanh trong việc xây dựng thương hiệu và phát triển bền vững cho doanh nghiệp.

1.1. Khái niệm về Đạo đức Kinh doanh và Văn hóa Doanh nghiệp

Đạo đức kinh doanh được hiểu là những nguyên tắc và giá trị mà doanh nghiệp tuân thủ trong hoạt động kinh doanh. Văn hóa doanh nghiệp là tập hợp các giá trị, niềm tin và chuẩn mực mà các thành viên trong tổ chức chia sẻ. Hai khái niệm này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, ảnh hưởng đến cách thức hoạt động và hình ảnh của doanh nghiệp trong mắt công chúng.

1.2. Tầm quan trọng của Văn hóa Doanh nghiệp trong Kinh doanh

Văn hóa doanh nghiệp không chỉ là yếu tố tạo nên bản sắc riêng của mỗi tổ chức mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững. Một nền văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ giúp tăng cường sự gắn kết giữa các nhân viên, nâng cao hiệu suất làm việc và tạo ra môi trường làm việc tích cực.

II. Các thách thức trong việc xây dựng Văn hóa Doanh nghiệp

Việc xây dựng và duy trì văn hóa doanh nghiệp không phải là điều dễ dàng. Nhiều doanh nghiệp gặp phải các thách thức như sự khác biệt về văn hóa giữa các thế hệ, sự thay đổi trong môi trường kinh doanh và áp lực từ thị trường. Những thách thức này đòi hỏi các nhà quản lý phải có chiến lược phù hợp để duy trì và phát triển văn hóa doanh nghiệp.

2.1. Sự khác biệt văn hóa giữa các thế hệ

Mỗi thế hệ có những giá trị và quan điểm khác nhau về công việc và cuộc sống. Điều này có thể dẫn đến xung đột trong môi trường làm việc nếu không được quản lý tốt. Các nhà quản lý cần hiểu và tôn trọng sự khác biệt này để xây dựng một môi trường làm việc hòa hợp.

2.2. Áp lực từ thị trường và sự thay đổi trong môi trường kinh doanh

Thị trường luôn biến động, và các doanh nghiệp phải thích ứng nhanh chóng với những thay đổi này. Sự thay đổi trong nhu cầu của khách hàng, công nghệ mới và cạnh tranh ngày càng gay gắt có thể ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp. Do đó, việc duy trì một văn hóa linh hoạt và thích ứng là rất quan trọng.

III. Phương pháp xây dựng Văn hóa Doanh nghiệp bền vững

Để xây dựng một văn hóa doanh nghiệp bền vững, các doanh nghiệp cần áp dụng những phương pháp hiệu quả. Điều này bao gồm việc xác định rõ giá trị cốt lõi, tạo ra môi trường làm việc tích cực và khuyến khích sự tham gia của nhân viên trong quá trình xây dựng văn hóa.

3.1. Xác định giá trị cốt lõi của doanh nghiệp

Giá trị cốt lõi là nền tảng cho mọi hoạt động của doanh nghiệp. Việc xác định rõ ràng các giá trị này giúp định hướng hành động và quyết định của tất cả các thành viên trong tổ chức, từ đó tạo ra một văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ.

3.2. Tạo môi trường làm việc tích cực

Môi trường làm việc tích cực không chỉ giúp nâng cao tinh thần làm việc của nhân viên mà còn khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới. Các doanh nghiệp cần tạo điều kiện cho nhân viên phát triển bản thân và đóng góp ý tưởng cho sự phát triển của tổ chức.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Đạo đức Kinh doanh trong Doanh nghiệp

Đạo đức kinh doanh không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn trong mọi hoạt động của doanh nghiệp. Việc thực hiện đạo đức trong kinh doanh giúp xây dựng lòng tin với khách hàng và các bên liên quan, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

4.1. Đạo đức trong quan hệ với khách hàng

Doanh nghiệp cần xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng dựa trên sự trung thực và minh bạch. Điều này không chỉ giúp tăng cường lòng tin mà còn tạo ra sự trung thành từ phía khách hàng.

4.2. Đạo đức trong quan hệ với nhân viên

Việc đối xử công bằng và tôn trọng nhân viên là một phần quan trọng trong đạo đức kinh doanh. Doanh nghiệp cần tạo ra một môi trường làm việc công bằng, nơi mọi nhân viên đều có cơ hội phát triển và thể hiện bản thân.

V. Kết luận về Giáo trình Đạo đức Kinh doanh và Văn hóa Doanh nghiệp

Giáo trình Đạo đức Kinh doanh và Văn hóa Doanh nghiệp không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp sinh viên hiểu rõ về tầm quan trọng của văn hóa và đạo đức trong kinh doanh. Việc áp dụng những kiến thức này vào thực tiễn sẽ giúp các doanh nghiệp phát triển bền vững và tạo ra giá trị cho xã hội.

5.1. Tương lai của Đạo đức Kinh doanh và Văn hóa Doanh nghiệp

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, đạo đức kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Các doanh nghiệp cần chú trọng xây dựng văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ và thực hiện đạo đức trong mọi hoạt động để tồn tại và phát triển.

5.2. Lời khuyên cho các doanh nghiệp trong việc xây dựng Văn hóa Doanh nghiệp

Các doanh nghiệp nên thường xuyên đánh giá và điều chỉnh văn hóa doanh nghiệp của mình để phù hợp với sự thay đổi của thị trường và nhu cầu của nhân viên. Việc này không chỉ giúp duy trì sự phát triển mà còn tạo ra một môi trường làm việc tích cực và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Văn hóa doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh (mã môn học: MH22KX5340119 / CKT419) được biên soạn bởi chủ biên CH. Nguyễn Nhật Tân, ban hành theo Quyết định số 80/QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày 30 tháng 3 năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp. Trong chương trình đào tạo ngành Quản trị kinh doanh trình độ Cao đẳng, đây là môn học chuyên ngành tự chọn được bố trí giảng dạy vào học kỳ 4, sau khi người học đã hoàn thành các học phần nền tảng gồm Quản trị học và Marketing căn bản.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình trang bị cho người học ba nhóm chuẩn đầu ra cụ thể:

• Kiến thức: Hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về văn hóa, văn hóa kinh doanh, mô hình ba cấp độ văn hóa doanh nghiệp; phân tích các yếu tố tác động từ văn hóa quốc gia, vai trò của nhà lãnh đạo và môi trường ngoại sinh; nắm vững các giai đoạn hình thành, duy trì và thay đổi văn hóa tổ chức; hiểu rõ nguyên lý đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR).
• Kỹ năng: Rèn luyện năng lực phân tích và xử lý tình huống thực tế trong quản trị tổ chức; vận dụng các kỹ năng thu thập, tổng hợp dữ liệu để ra quyết định; nâng cao kỹ năng giao tiếp, thuyết trình và làm việc nhóm trong môi trường kinh doanh.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành ý thức tuân thủ chuẩn mực văn hóa và đạo đức nghề nghiệp; xây dựng tinh thần trách nhiệm đối với công việc và tổ chức; thấu hiểu và ứng xử phù hợp trước các mối quan hệ đa chiều với các bên hữu quan.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo cách tiếp cận đa tầng: bắt đầu từ các khái niệm văn hóa học và xã hội học đại cương, chuyển tiếp sang mô hình quản trị tổ chức hiện đại, phân tích tiến trình lịch sử văn hóa kinh doanh Việt Nam và cụ thể hóa thành các khung chương trình tuân thủ đạo đức trong quản trị điều hành. Điểm đặc sắc của tài liệu là sự kết hợp giữa các mô hình lý thuyết quốc tế (như mô hình ba cấp độ văn hóa của Edgar H. Schein, tháp nhu cầu Maslow) với các dữ liệu thực chứng lịch sử Việt Nam và các khảo sát hành vi thị trường thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 5 chương được phân bổ theo tiến trình logic chặt chẽ:

• Chương 1: Giới thiệu tổng quan về văn hóa doanh nghiệp (Mã chương: MH22KX5340119 - 01)
  Trình bày các định nghĩa về văn hóa từ góc độ từ nguyên học (gốc La-tinh cultus, ngữ nghĩa chữ Hán "văn" và "hóa"), góc độ nhân chủng học (khảo cứu 164 định nghĩa của A. Kluckhohn năm 1952, định nghĩa của UNESCO năm 1982) và Từ điển tiếng Việt. Phân tích 8 yếu tố cấu thành văn hóa (ngôn ngữ, tôn giáo/tín ngưỡng, giá trị/thái độ, phong tục tập quán, thói quen/cách cư xử, thẩm mỹ, giáo dục, khía cạnh vật chất); 4 chức năng cốt lõi (giáo dục, nhận thức, thẩm mỹ, giải trí) và 3 vai trò xã hội của văn hóa (mục tiêu, động lực, hệ điều tiết). Xác lập định nghĩa văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp và phân tích mô hình 3 cấp độ văn hóa của Edgar H. Schein (cấu trúc hữu hình, giá trị tuyên bố, quan niệm chung/ngầm định) kết hợp mô hình tháp nhu cầu Maslow.
• Chương 2: Các yếu tố tác động đến văn hóa doanh nghiệp (Mã chương: MH22KX5340119 - 02)
  Phân tích văn hóa doanh nghiệp Việt Nam theo tiến trình lịch sử: thời kỳ phong kiến (ảnh hưởng Nho - Phật, "văn hóa kẻ chợ", trung tâm thương mại Luy Lâu cổ đại); thời kỳ Pháp thuộc 1859–1945 (phong trào Duy Tân, trường Đông Kinh Nghĩa Thục, tác phẩm Thương học phương châm và tư tưởng "đạo làm giàu" của Lương Văn Can, thực tiễn kinh doanh của doanh nhân Bạch Thái Bưởi); thời kỳ kháng chiến 1945–1954 (đóng góp của các nhà tư sản dân tộc như Trịnh Văn Bô, Đỗ Đình Thiện, Ngô Tử Hạ). Khảo sát tác động tích cực và tiêu cực từ phong cách lãnh đạo, cùng 4 nguồn ảnh hưởng văn hóa ngoại sinh (kinh nghiệm tập thể, học hỏi từ đối thủ, thành viên mới, trào lưu xã hội).
• Chương 3: Xây dựng và duy trì văn hóa doanh nghiệp
  Phân tích vòng đời văn hóa qua 3 giai đoạn: non trẻ, giữa, chín muồi và suy thoái. Xác định các cơ chế duy trì, phát huy giá trị văn hóa và quy trình chuyển đổi văn hóa tổ chức (xác định thời điểm cần thay đổi và các bước thực hiện thay đổi).
• Chương 4: Văn hóa trong các hoạt động kinh doanh
  Khảo sát văn hóa ứng xử nội bộ qua 4 mối quan hệ: cấp trên - cấp dưới, cấp dưới - cấp trên, đồng nghiệp với nhau, con người với công việc. Hướng dẫn ứng dụng văn hóa trong việc định hình các thành tố thương hiệu (tên gọi, logo, slogan, tính cách thương hiệu); văn hóa trong chiến lược marketing 4P (quảng bá, định giá, phân phối, xúc tiến bán hàng); văn hóa trong đàm phán thương lượng và cơ chế xây dựng văn hóa định hướng khách hàng.
• Chương 5: Đạo đức trong kinh doanh
  Trình bày khái niệm, lịch sử hình thành đạo đức kinh doanh; phân định mối quan hệ giữa đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội (CSR). Khảo sát vai trò của đạo đức trong việc điều chỉnh hành vi quản trị, nâng cao chất lượng, gia tăng cam kết của nhân viên và tối ưu hóa lợi nhuận. Khái quát các khía cạnh đạo đức theo từng chức năng quản trị và theo các bên hữu quan; thiết lập quy trình 4 bước xây dựng chương trình tuân thủ đạo đức trong tổ chức.

Progression logic của giáo trình đi từ việc xây dựng nhận thức nền tảng (khái niệm, bản chất văn hóa) $\rightarrow$ nhận diện bối cảnh tác động và nguồn gốc lịch sử $\rightarrow$ phương pháp luận kiến tạo nội bộ (hình thành, duy trì, chuyển đổi) $\rightarrow$ triển khai vào các nghiệp vụ tác nghiệp cụ thể $\rightarrow$ quy chuẩn hóa thành hệ thống đạo đức và trách nhiệm xã hội.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết văn hóa ba cấp độ của Edgar H. Schein: Cung cấp khung phân tích văn hóa tổ chức từ bề nổi trực quan (Artifacts - kiến trúc, đồng phục, lễ nghi, biểu tượng) đến tầng trung gian (Espoused Values - chiến lược, mục tiêu, triết lý công bố) và tầng sâu cốt lõi (Basic Underlying Assumptions - những quan niệm và niềm tin ngầm định).
• Thuyết nhu cầu của Abraham Maslow: Ứng dụng mô hình 5 bậc nhu cầu (sinh lý, an toàn, xã hội, được tôn trọng, tự khẳng định) để lý giải cơ chế văn hóa tạo động lực phi tài chính và củng cố sự gắn kết của người lao động.
• Khung 8 thành tố văn hóa kinh doanh: Xác lập hệ quy chiếu toàn diện để đánh giá môi trường kinh doanh thông qua ngôn ngữ (lời nói và phi ngôn ngữ), tín ngưỡng, chuẩn mực giá trị, tập quán, thói quen tiêu dùng, thẩm mỹ, trình độ giáo dục và cơ sở hạ tầng vật chất.
• Hệ thống quản trị tuân thủ đạo đức: Khung nguyên tắc tích hợp đạo đức vào chiến lược quản trị doanh nghiệp gắn liền với các bên hữu quan (stakeholders) và trách nhiệm xã hội.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích và chẩn đoán tổ chức: Nhận diện và phân loại các biểu trưng văn hóa hữu hình và vô hình trong doanh nghiệp; đánh giá tính tương thích giữa văn hóa tổ chức với chiến lược kinh doanh.
• Kỹ năng giao tiếp và đàm phán thương mại: Vận dụng tri thức văn hóa vùng miền và quốc tế để kiểm soát hành vi giao tiếp có lời và phi ngôn ngữ, tránh các sai lệch văn hóa trong thương lượng hợp đồng.
• Kỹ năng xây dựng bản sắc thương hiệu: Vận dụng các yếu tố văn hóa để xây dựng hệ thống nhận diện (logo, khẩu hiệu, tên thương hiệu) và định hình tính cách thương hiệu nhất quán.
• Kỹ năng ra quyết định đạo đức: Đánh giá các tình huống xung đột lợi ích dựa trên các chuẩn mực đạo đức kinh doanh và quy định trách nhiệm xã hội.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế phục vụ phương pháp giảng dạy tích cực, lấy người học làm trung tâm, kết hợp giữa thuyết giảng lý thuyết và phân tích tình huống thực tế (case study analysis).

• Tiếp cận qua tình huống thực chứng: Giáo trình tích hợp nhiều ví dụ thực tế từ các doanh nghiệp và tổ chức. Điển hình là việc phân tích cấu trúc hữu hình tại trụ sở Tập đoàn Viettel (Hà Nội) với các yếu tố như cách bài trí không gian làm việc, biểu trưng slogan "Hãy nói theo cách của bạn", các ngày lễ truyền thống và việc sử dụng các câu chuyện lịch sử công ty để đào tạo nhân viên mới.
• Khai thác dữ liệu nghiên cứu thị trường: Đưa các số liệu khảo sát thị trường thực tế vào bài học, tiêu biểu là báo cáo của AC Nielsen và FTA (tháng 5/2009) phân tích sự khác biệt tâm lý và hành vi mua sắm giữa người tiêu dùng Hà Nội (tính cẩn trọng, chịu ảnh hưởng 99% từ gia đình, 91% từ bạn bè) và người tiêu dùng TP.HCM (83% dựa vào trải nghiệm đầu tiên, cởi mở với sản phẩm mới).
• Vận dụng tư liệu lịch sử và văn hóa dân gian: Sử dụng kho tàng ca dao, tục ngữ Việt Nam ("thuận mua vừa bán", "ăn lãi tùy chốn, bán vốn tùy nơi", "lời nói quan tiền, thúng thóc") và các tư liệu lịch sử thời phong kiến, thời Duy Tân để phân tích quá trình hình thành các chuẩn mực kinh doanh của người Việt.
• Phương pháp đánh giá: Kết hợp đánh giá quá trình (thảo luận nhóm, xử lý tình huống quản trị tại lớp, thuyết trình) và đánh giá kết thúc học phần (bài kiểm tra tự luận/trắc nghiệm tổng hợp kiến thức 5 chương).
• Hướng dẫn tự học: Cuối mỗi chương đều có hệ thống câu hỏi ôn tập định hướng tư duy phản biện. Người học được yêu cầu liên hệ kiến thức lý thuyết với các hoạt động thực tế của doanh nghiệp tại địa phương để hoàn thiện báo cáo thu hoạch.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cơ sở dữ liệu biên soạn chọn lọc: Giáo trình kế thừa có chọn lọc nguồn học liệu về văn hóa doanh nghiệp, đạo đức kinh doanh và tinh thần kinh doanh từ các trường đại học lớn trong nước, được hệ thống hóa ngắn gọn, phù hợp với khung đào tạo trình độ cao đẳng.
• Khảo cứu sâu sắc tiến trình lịch sử kinh doanh Việt Nam: Khác với các tài liệu thuần túy dịch chuyển lý thuyết phương Tây, giáo trình dành dung lượng lớn tại Chương 2 để phân tích lịch sử kinh doanh bản địa:
  • Phân tích hoạt động thương mại cổ xưa tại trung tâm Luy Lâu (Bắc Ninh) từ thế kỷ II đến thế kỷ X;
  • Tư tưởng canh tân gắn liền với "đạo làm giàu" của chí sĩ Lương Văn Can qua tác phẩm Thương học phương châm;
  • Điển cứu thực tế về doanh nhân Bạch Thái Bưởi với công ty vận tải Giang Hải Luân thuyền, việc sử dụng tinh thần dân tộc và tên các vị anh hùng (Hồng Bàng, Lạc Long, Trưng Trắc, Lê Lợi) làm tên tàu để cạnh tranh với thương nhân Pháp và Hoa kiều;
  • Đóng góp của các nhà tư sản dân tộc trong Tuần lễ Vàng 1945 và công cuộc kiến quốc (Trịnh Văn Bô, Đỗ Đình Thiện, Ngô Tử Hạ).
• Gắn kết thực tiễn quản trị và thị trường: Kết nối lý thuyết văn hóa với các chức năng kinh doanh thực tế (xây dựng thương hiệu, định giá, xúc tiến bán hàng, tiếp cận khách hàng) và quy trình thiết lập chương trình tuân thủ đạo đức 4 bước trong doanh nghiệp.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên: Phục vụ trực tiếp sinh viên năm thứ hai (học kỳ 4) chuyên ngành Quản trị kinh doanh tại các trường cao đẳng và đại học khối ngành kinh tế.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần Quản trị học (nắm vững các chức năng hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra) và Marketing căn bản (nắm vững nghiên cứu thị trường, hành vi khách hàng, marketing-mix 4P).
• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính khóa, định hướng khung bài giảng lý thuyết, cung cấp hệ thống câu hỏi ôn tập, gợi ý tình huống nghiên cứu và tiêu chí đánh giá chuẩn đầu ra môn học.
• Người tự học và cán bộ quản lý: Làm tài liệu tham khảo cho các nhà quản trị doanh nghiệp, cán bộ phụ trách nhân sự, truyền thông nội bộ và thương hiệu trong việc xây dựng quy chế văn hóa tổ chức và chuẩn mực đạo đức kinh doanh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên ngành Quản trị kinh doanh bậc cao đẳng/đại học, giảng viên bộ môn kinh tế và các nhà quản trị tổ chức quan tâm đến việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp và hệ thống đạo đức kinh doanh.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn này?
Người học cần trang bị kiến thức nền tảng từ hai môn học bắt buộc trước đó là Quản trị học và Marketing căn bản nhằm hiểu được cách thức vận hành của bộ máy tổ chức và các hoạt động kinh doanh trên thị trường.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?
Giáo trình tích hợp sự phân tích văn hóa kinh doanh Việt Nam theo dòng lịch sử (Luy Lâu, Lương Văn Can, Bạch Thái Bưởi) và dữ liệu nghiên cứu thị trường thực tế (AC Nielsen, FTA), kết hợp hài hòa giữa lý thuyết quản trị hiện đại và bản sắc văn hóa kinh doanh bản địa.

4. Làm sao để tự học giáo trình đạt hiệu quả cao?
Người học nên học tuần tự theo tiến trình 5 chương, trả lời chi tiết các câu hỏi ôn tập cuối chương, chủ động liên hệ phân tích các biểu trưng văn hóa hữu hình/vô hình tại các doanh nghiệp đang hoạt động trên thực tế.

5. Có tài liệu bổ trợ nào được đề cập trong giáo trình?
Giáo trình dẫn xuất các tài liệu tham khảo giá trị như tác phẩm Thương học phương châm (Lương Văn Can), các báo cáo khảo sát thị trường của AC Nielsen, FTA, cùng hệ thống văn bản pháp lý và các tài liệu chuyên ngành về Quản trị học, Marketing căn bản.

---

Kết luận

Giáo trình Văn hóa doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh và các dữ liệu lịch sử, thực tiễn có độ xác thực cao về vai trò của văn hóa và đạo đức trong quản trị kinh doanh.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học gồm 3 bước:

1. Nắm vững bản chất và các cấp độ văn hóa tổ chức (Chương 1 - 2);
2. Nắm vững phương pháp luận xây dựng, duy trì văn hóa và ứng dụng vào các chức năng kinh doanh cụ thể (Chương 3 - 4);
3. Hoàn thiện tư duy quản trị bằng việc thiết lập hệ thống tuân thủ đạo đức và thực hiện trách nhiệm xã hội (Chương 5).

Để mở rộng kiến thức, người học nên tham khảo thêm các nghiên cứu chuyên sâu về hành vi tổ chức, quản trị thương hiệu và các bộ quy tắc ứng xử (Code of Conduct) thực tế của các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về văn hóa doanh nghiệp: Trình bày kiến thức tổng quan về văn hoá doanh nghiệp như: khái niệm, đặc điểm, vai trò,… làm nền tảng kiến thức cho các chương sau. Chương 2: Các yếu tố tác động đến văn hóa doanh nghiệp: trình bày các yếu tố tác động đến văn hóa doanh nghiệp bao gồm văn hóa quốc gia, văn hóa của người lãnh đạo, ảnh hưởng của các văn hóa bên ngoài đến văn hóa doanh nghiệp Chương 3: Xây dựng và duy trì văn hóa doanh nghiệp: trình bày các giai đoạn hình thành và quá trình duy trì, phát huy cũng như thay đổi văn hóa doanh nghiệp. Chương 4: Văn hóa trong các hoạt động kinh doanh: trình bày nội dung văn hóa trong các hoạt động kinh doanh như: ứng xử nội bộ, marketing, đàm phán, thương lượng cũng như định hướng văn hóa với khách hàng. Chương 5: Đạo đức trong kinh doanh: trình bày những nét cơ bản về đạo đức, đạo đức kinh doanh, trách nhiệm xã hội và các khía cạnh thể hiện đạo đức kinh doanh với các mối quan hệ hữu quan.

1 Giáo trình Văn hoá doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh được xây dựng từ các nguồn: giáo trình về đạo đức kinh doanh, văn hoá doanh nghiệp, tinh thần kinh doanh của các tác giả có uy tín thuộc các trường đại học lớn trong nước. Xây dựng Giáo trình Văn hoá doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh là một công việc mới mẻ, đòi hỏi sự nỗ lực rất cao. Tuy nhiên, do sự hạn chế về thời gian và trình độ của những người biên soạn, nên không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rât mong sự chỉ giáo, đóng góp, xây dựng của người đọc để tác giả tiếp tục bổ sung, hoàn thiện giáo trình với nội dung ngày càng tốt hơn.

Xin trân trọng cảm ơn! Đồng Tháp, ngày 29 tháng 10 năm 2020 Tham gia biên soạn Chủ biên: CH. Nguyễn Nhật Tân 2 MỤC LỤC  Trang Lời giới thiệu 1 Mục lục 2 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 8 1. Khái niệm về văn hóa, văn hóa doanh nghiệp 9 1. Khái niệm về văn hóa 9 1.

Các yếu tố cấu thành văn hóa 12 1. Chức năng và vai trò của văn hóa 22 1. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp 26 2. Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp 28 2.

Các giá trị hữu hình của doanh nghiệp 30 2. Các niềm tin và giá trị 31 2. Những quan niệm chung 32 3. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong việc hình thành và phát triển của doanh 32 nghiệp 3.

Công cụ triển khai chiến lược 32 3. Tạo động lực cho người lao động và sức mạnh đoàn kết cho tổ chức 33 3. Là nguồn lực phát triển kinh doanh 34 Chƣơng 2: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 36 1. Văn hóa doanh nghiệp của Việt Nam 36 1.

Văn hóa doanh nghiệp của các nước phát triển 52 2. Ảnh hưởng của nhà lãnh đạo đến văn hóa doanh nghiệp 56 2. Ảnh hưởng tích cực 56 2. Ảnh hưởng tiêu cực 59 3.

Ảnh hưởng từ văn hóa bên ngoài 60 3. Những kinh nghiệm tập thể của doanh nghiệp 60 3. Những giá trị học hỏi từ các doanh nghiệp khác 61 3. Những giá trị do 1 hay nhiều thành viên mới mang lại 62 3.

Những xu hướng hoặc trào lưu xã hội 62 CHƢƠNG 3: XÂY DỰNG VÀ DUY TRÌ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 64 1. Các giai đoạn hình thành văn hóa doanh nghiệp 64 3 1. Giai đoạn non trẻ 64 1. Giai đoạn giữa 65 1.

Giai đoạn chín muồi và suy thoái 66 2. Duy trì, phát huy văn hóa doanh nghiệp 67 2. Tại sao phải duy trì và phát huy văn hóa doanh nghiệp 67 2. Làm thế nào để duy trì và phát huy văn hóa doanh nghiệp 68 3.

Thay đổi văn hóa doanh nghiệp 70 3. Khi nào nên thay đổi văn hóa doanh nghiệp 70 3. Làm thế nào để thay đổi văn hóa doanh nghiệp 72 CHƢƠNG 4: VĂN HÓA TRONG CÁC HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 75 1. Văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp 75 1.

Vai trò của văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp 75 1. Biểu hiện văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp 76 1. Giữa cấp trên và cấp dưới 76 1. Giữa cấp dưới và cấp trên 77 1.

Giữa đồng nghiệp với nhau 78 1. Giữa con người với công việc 79 1. Tác động của của văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp 80 2. Văn hóa trong xây dựng và phát triển thương hiệu 81 2.

Văn hóa – chiều sâu của thương hiệu 81 2. Văn hóa doanh nghiệp và thương hiệu 82 2. Một số khía cạnh văn hóa cần lưu ý trong xây dựng các thành tố thương hiệu 83 2. Đặt tên thương hiệu 83 2.

Xây dựng logo của thương hiệu 84 2. Xây dựng tính cách của thương hiệu 84 2. Xây dựng câu khẩu hiệu (slogan) 85 3. Văn hóa trong hoạt động marketing 86 3.

Văn hoá trong quảng bá thương hiệu 86 3. Văn hoá trong định giá sản phẩm 88 3. Văn hoá trong chính sách phân phối 88 3. Văn hoá trong chính sách xúc tiến bán hàng (chiêu thị) 89 4.

Văn hóa trong đàm phán và thương lượng 90 4. Quan niệm về đàm phán và thương lượng trong hoạt động kinh doanh 91 4 4. Biểu hiện của văn hóa trong đàm phán và thương lượng 91 4. Tác động của văn hóa đến đàm phán và thương lượng 93 4.

Những điều cần tránh trong đàm phán và thương lượng 93 5. Văn hóa trong định hướng với khách hàng 95 5. Khách hàng và mối quan hệ giữa doanh nghiệp với khách hàng 95 5. Cơ chế hình thành văn hoá doanh nghiệp định hướng khách hàng 98 5.

Xây dựng văn hoá doanh nghiệp định hướng khách hàng 99 Chƣơng 5: Đạo đức trong kinh doanh 103 1. Khái niệm đạo đức 103 1. Khái niệm đạo đức kinh doanh 104 1. Lịch sử hình thành đạo đức kinh doanh 105 1.

Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội 107 2. Vai trò của đạo đức kinh doanh trong quản trị doanh nghiệp 112 2. Góp phần điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh doanh 112 2. Góp phần vào chất lượng của doanh nghiệp 113 2.

Góp phần vào sự cam kết và tận tâm của nhân viên 115 2. Góp phần làm hài lòng khách hàng 116 2. Góp phần tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp 117 2. Góp phần vào sự vững mạnh của nền kinh tế quốc gia 118 3.

Các khía cạnh thể hiện đạo đức trong kinh doanh 119 3. Xem xét trong các chức năng của doanh nghiệp 119 3. Xem xét trong các bên hữu quan 128 4. Xây dựng đạo đức trong kinh doanh 138 4.

Một chương trình tuân thủ đạo đức hiệu quả 138 4. Xây dựng và truyền đạt/ phổ biến hiệu quả các tiêu chuẩn đạo đức 139 4. Thiết lập hệ thống điều hành thực hiện, kiểm tra, tăng cường tiêu chuẩn và 140 việc tuân thủ đạo đức 4. Cải thiện liên tục chương trình tuân thủ đạo đức 140 5 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Văn hóa doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh Mã môn học: MH22KX5340119 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: - Vị trí: Học trong học kỳ 4, sau khi đã học xong các môn học đại cương như: Quản trị học, Marketing căn bản.

- Tính chất: là môn học chuyên ngành tự chọn - Ý nghĩa và vai trò của môn học: Trong tiến trình phát triển và hội nhập kinh tế, văn hóa doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh đang trở thành nhân tố tác động mọi hoạt động của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh trong bối cảnh nền kinh tế thị trường chính là yếu tố then chốt, quyết định sự thành bại cũng như khẳng định thương hiệu bền vững của mỗi doanh nghiệp. Nhiều bài học thực tế trong quá trình xây dựng và phát triển thương hiệu của các doanh nghiệp đã khẳng định, nếu thiếu sự quan tâm cần thiết đối với việc xây dựng nền tảng văn hoá, đạo đức kinh doanh thì thiệt thòi là chính các doanh nghiệp. Thực tế đã chứng minh, không ít doanh nghiệp vì lợi nhuận mà bất chấp, vì đồng tiền mà đánh cược cả niềm tin đang dần cạn kiệt từ phía khách hàng; nhiều doanh nghiệp từng là thương hiệu đình đám trên thị trường bỗng chốc bị đổ bể.

Môn học giúp cho sinh viên nhận thấy tầm quan trọng của việc thực hiện đạo đức trong kinh doanh cũng như trong cuộc sống. Bên cạnh đó, là sự cần thiết trong việc xây dựng bản sắc riêng của doanh nghiệp thông qua các biểu trưng của văn hóa doanh nghiệp. Mục tiêu của môn học: - Về kiến thức: + Hiểu được về văn hóa doanh nghiệp, các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp, vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong việc hình thành và phát triển của doanh nghiệp, khái niệm về đạo đức trong kinh doanh và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. + Hiểu được các yếu tố tác động đến văn hóa doanh nghiệp bao gồm văn hóa quốc gia, văn hóa của người lãnh đạo, ảnh hưởng của các văn hóa bên ngoài đến văn hóa doanh nghiệp.

+ Phân tích được các giai đoạn hình thành và quá trình thay đổi của văn hóa doanh nghiệp cũng như các phương pháp thay đổi văn hóa doanh nghiệp. 6 + Ứng dụng được kiến thức về văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp, trong xây dựng và phát triển thương hiệu, văn hóa trong hoạt động marketing, trong đàm phán và thương lượng, trong định hướng với khách hàng. - Về kỹ năng: + Nâng cao kỹ năng giải quyết các vấn đề thực tế trong tổ chức thông qua việc xử lý các tình huống. + Hoàn thiện và nâng cao kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, thuyết trình.

+ Vận dụng được các kỹ năng tổng hợp và phân tích thông tin để đưa ra quyết định. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Cảm thông trước nhũng ứng xử không hay của mọi người trong kinh doanh giữa tổ chức các bên liên quan. + Luôn ý thức về văn hóa doanh nghiệp. + Tích cực làm việc nhóm trong tổ chức.

+ Ý thức, trách nhiệm đối với các công việc được giao trong tổ chức. 7 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP Mã chƣơng: MH22KX5340119 - 01 Giới thiệu: Văn hoá doanh nghiệp là một yêu cầu tất yếu của sự phát triển thương hiệu vì hình ảnh văn hóa doanh nghiệp sẽ góp phần quảng bá thương hiệu của doanh nghiệp. Văn hoá doanh nghiệp chính là tài sản vô hình của mỗi doanh nghiệp. Văn hoá doanh nghiệp không phải là những khẩu hiệu của ban lãnh đạo được treo trước cổng, trên hành lang hay trong phòng họp.