Chương 1. Dẫn nhập vß công tác xã hội với ngưßi cao tuổi Chương 2. Luật pháp và chính sách xã hội với ngưßi cao tuổi Chương 3. Các kỹ năng cơ b¿n trong lĩnh vực trợ giúp ngưßi cao tuổi Chương 4.
Phát trián công tác xã hội với ngưßi cao tuổi á Vißt Nam. 7 Mỗi chương được trình bày theo cÁu trúc: mÿc tiêu; nội dung; câu hỏi ôn tập; bài tập thực hành và hướng dẫn tự học. Đá hoàn thành được Giáo trình, nhóm tác gi¿ chân thành c¿m ơn đÁn các chā biên cāa các tài lißu tham kh¿o; c¿m ơn sự góp ý ph¿n bißn từ phía Hội đồng thẩm định Trưßng Cao đẳng Cộng đồng Kon Tum; c¿m ơn sự góp ý từ đồng nghißp. Kon Tum, ngày 24 tháng 12 năm 2021 Tham gia biên so¿n Chā biên: Nguyễn Thị Bích Ngọc Thành viên: Huỳnh Hà Tố Uyên 8 GIÁO TRÌNH MÔN HàC Tên môn hác: CÔNG TÁC Xà HàI VâI NG¯äI CAO TUèI Mã môn hác: 61033029 Vß trk, tknh chất, ý ngh*a và vai trò của môn hác - Vị trí: Công tác xã hội với ngưßi cao tuổi là môn học chuyên ngành quan trọng cāa chương trình đào t¿o nghß công tác xã hội.
- Tính chÁt: Là môn học bắt buộc quan trọng cāa nghß công tác xã hội; môn học kÁt hợp giữa lý thuyÁt và thực hành. Thông qua môn học s¿ cung cÁp cho sinh viên những kiÁn thức, kỹ năng cần thiÁt đá thực hißn tốt công tác thực hành và làm vißc với đối tượng ngưßi cao tuổi. Qua đó, giúp sinh viên xác định được một số nội dung, phương pháp làm vißc với ngưßi cao tuổi. - Ý nghĩa và vai trò cāa môn học: Môn học cung cÁp các kiÁn thức, kỹ năng cơ b¿n đá hướng dẫn ngưßi học thực hành tốt nhißm vÿ cung cÁp dịch vÿ chăm sóc và hỗ trợ cho ngưßi cao tuổi t¿i cộng đồng, bao gồm đánh giá nhu cầu, lập kÁ ho¿ch hỗ trợ, cung cÁp dịch vÿ, kÁt nối m¿ng lưới, và vận động và thực hißn các chính sách, chương trình cho ngưßi cao tuổi.
Măc tiêu của môn hác - KiÁn thức + Gi¿i thích được khái nißm, đặc điám tâm sinh lý, nhu cầu ngưßi cao tuổi. + Phân tích được một số luật pháp, chính sách xã hội và xu hướng phát trián công tác xã hội đối với ngưßi cao tuổi. + Vận dÿng được các nội dung á các luật, nghị định liên quan đÁn ngưßi cao tuổi đá kÁt nối m¿ng lưới, vận động và thực hißn các chính sách, chương trình cho ngưßi cao tuổi. - Kỹ năng + Rèn luyßn các kỹ năng: ghi chép hồ sơ cá nhân; đánh giá vÁn đß; can thißp gi¿i quyÁt vÁn đß; thuyÁt trình và làm vißc nhóm.
9 + Hình thành kỹ năng chăm sóc và hỗ trợ ngưßi cao tuổi t¿i cộng đồng, bao gồm kỹ năng đánh giá vÁn đß, phân tích nhu cầu, lập kÁ ho¿ch can thißp và theo dõi giám sát. + Thực hành thành th¿o lập kÁ ho¿ch hỗ trợ; xây dựng m¿ng lưới hỗ trợ và vận dÿng chính sách gi¿i quyÁt các vÁn đß cāa ngưßi cao tuổi. - Vß năng lực tự chā và trách nhißm: + Có năng lực tự định hướng, tự học tập, tích lũy kiÁn thức, kinh nghißm đá nâng cao trình độ chuyên môn, nghißp vÿ, thích nghi với các môi trưßng làm vißc khác nhau. + Luôn có trách nhißm, trung thực, có ý thức tổ chức kÿ luật, tự giác trong công vißc, đoàn kÁt, có tinh thần vì cộng đồng, sẵn sàng tham gia ho¿t động xã hội vì mÿc đích chung.
+ Có thái độ, nhận thức đúng đắn vß nghß nghißp cāa mình cũng như trách nhißm, nhißm vÿ cāa mình trong công tác trợ giúp ngưßi cao tuổi t¿i địa phương. Nái dung của môn hác CH¯¡NG 1. DÀN NH¾P CÔNG TÁC Xà HàI VâI NG¯äI CAO TUèI Giãi thiáu Chăm sóc ngưßi cao tuổi nhằm nâng cao chÁt lượng cuộc sống cāa ngưßi cao tuổi, góp phần xây dựng xã hội văn minh tiÁn bộ, b¿o đ¿m an sinh xã hội. Công vißc này đòi hỏi nhân viên công tác xã hội ph¿i được trang bị những kiÁn thức, kỹ năng cần thiÁt, đặc thù đá thực hißn nhißm vÿ đ¿t hißu qu¿.
Đặc bißt là ph¿i hiáu được tâm sinh lý và nhu cầu cāa ngưßi cao tuổi. Trong chương này, cung cÁp cho ngưßi học những kiÁn thức cơ b¿n, trọng tâm vß công tác xã hội với ngưßi cao tuổi, thực tr¿ng và xu hướng ngưßi cao tuổi t¿i Vißt Nam, các đặc điám tâm sinh lý và nhu cầu cāa ngưßi cao tuổi. 10 Măc tiêu - Gi¿i thích được các khái nißm : ngưßi cao tuổi, công tác xã hội với ngưßi cao tuổi; phân tích được các đặc điám tâm sinh lý và nhu cầu cāa ngưßi cao tuổi, các bßnh thưßng gặp và cách khắc phÿc một số bßnh thưßng gặp cāa ngưßi cao tuổi. - Rèn luyßn các kỹ năng: đọc và phân tích tài lißu; quan sát; kỹ năng thu thập và xử lý thông tin.
- Luôn có trách nhißm, trung thực, có ý thức tổ chức kÿ luật; tuyên truyßn phòng ngừa một số bßnh thưßng gặp á ngưßi cao tuổi. Vài nét khái quát vÁ CTXH vãi ng°åi cao tuéi 1. Khái niệm người cao tuổi Ngưßi cao tuổi hay ngưßi cao niên hay ngưßi già là những ngưßi lớn tuổi, từ 60 tuổi trá lên. Ngưßi cao tuổi được gắn với độ tuổi vß hưu, không còn là lực lượng lao động chính.
Luật Ngưßi cao tuổi được Quốc Hội nước Cộng hoà xã hội chā nghĩa Vißt Nam thông qua t¿i kỳ họp khoá 6, Quốc Hội khoá XII xác định: Ngưßi cao tuổi là công dân Việt Nam từ đÿ 60 tuổi trở lên. Định nghĩa cāa Liên Hợp quốc cũng đồng nhÁt với Vißt Nam, NCT là ngưßi có độ tuổi từ 60 trá lên. Ngưßi cao tuổi tuy không còn là lực lượng lao động chính, nhưng vẫn còn có kh¿ năng đóng góp cho xã hội, là một bộ phận trong đßi sống xã hội có nhißu tác động đÁn các tầng lớp, lứa tuổi khác. B¿n thân ngưßi cao tuổi vẫn có những nhu cầu vß hưáng thÿ đßi sống vật chÁt, tinh thần.
Có rÁt nhißu khái nißm khác nhau vß NCT. Trước đây, ngưßi ta thưßng dùng thuật ngữ ngưßi già đá chá những ngưßi có tuổi, hißn nay <ngưßi cao tuổi= ngày càng được sử dÿng nhißu hơn. Hai thuật ngữ này tuy không khác nhau vß mặt khoa học song vß tâm lý, <ngưßi cao tuổi= là thuật ngữ mang tính tích cực và thá hißn thái độ tôn trọng. 11 Theo tổ chức y tÁ thÁ giới thì ng°ời cao tuổi ph¿i là những ngưßi từ 70 tuổi trá lên.
Quan nißm này gắn với tình tr¿ng sức khỏe. Cũng có một số ngưßi đưa ra khái nißm ng°ời cao tuổi gần giống với khái nißm ngưßi già. + Quan nißm theo năm tháng: Ngưßi cao tuổi là những ngưßi tuổi đã cao, sống qua nhißu thÁ hß khác nhau. + Quan nißm theo tình tr¿ng sức khỏe, thá chÁt: Ngưßi cao tuổi là những ngưßi tuổi đã cao, sức khỏe cũng như thá chÁt cāa họ bị gi¿m sút.
Họ thưßng mắc một số bßnh vß tim m¿ch, xương khớp. + Quan nißm theo nhận thức, tâm lý: Ngưßi cao tuổi là những ngưßi tuổi đã cao và họ tự c¿m thÁy mình già, có tâm lý sợ phißn hà đÁn ngưßi khác. + Theo quan điám cāa Công tác xã hội: Với đặc thù là một nghß trợ giúp xã hội, công tác xã hội nhìn nhận vß NCT như sau: Ngưßi cao tuổi với những thay đổi vß tâm sinh lý, lao động – thu nhập, quan hß xã hội s¿ gặp nhißu khó khăn, vÁn đß trong cuộc sống. Do đó, ngưßi cao tuổi là một đối tượng yÁu thÁ, cần sự trợ giúp cāa công tác xã hội.
Luật Ngưßi cao tuổi cāa Quốc hội khóa XII kì họp thứ 6 số 39/2009/QH12 ngày 23/11/2009 ban hành ngày 4/12/2009 có hißu lực ngày 1/7/2010, ngưßi cao tuổi được quy định trong luật này là công dân Vißt Nam đā 60 tuổi trá lên. Thông thưßng những ngưßi vß hưu đối với nam là 60 tuổi, đối với nữ là 55 tuổi đßu có thá gia nhập hội những ngưßi cao tuổi và được gia đình, xã hội xem là ngưßi cao tuổi. Ngưßi cao tuổi thưßng là những ngưßi đã sống qua nhißu thÁ hß nối tiÁp nhau. Họ có vốn kinh nghißm quý báu đá truyßn đ¿t cho con cháu.
Do đó, có thá nói ngưßi cao tuổi là tÁm gương, là nßn t¿ng cāa gia đình. Ngưßi cao tuổi thưßng sống với con cháu, cùng sinh ho¿t trong một đ¿i gia đình đầm Ám. Họ thưßng là những ngưßi có uy tín trong gia đình, có quan hß họ hàng làng xóm, trong lễ nghi cāa gia tộc. Sự sum vầy cāa con cháu, muốn có b¿n tri kÿ cùng bàn luận.
Họ thưßng làm các công vißc (trừ những ngưßi già neo đơn, không nơi nương tựa): trông cháu cho con, làm những công vißc nhẹ trong nhà. 12 Tuy nhiên, không ph¿i những kiÁn thức cāa họ lúc nào cũng đúng. Một số ngưßi có hiáu biÁt sai lßch vß một vÁn đß nào đó hoặc những đißu họ biÁt không còn phù hợp trong thßi đ¿i hißn nay nữa. Nhưng họ vẫn cho rằng mình đúng và luôn răn d¿y con cháu ph¿i nghe và làm theo.
Như vậy, các bậc con cháu ph¿i biÁt chọn lọc và tiÁp thu những kiÁn thức đúng cho mình. Nhißu ngưßi cao tuổi có đóng góp rÁt lớn vào sự nghißp xây dựng và b¿o vß đÁt nước. Đặc bißt là trong hai cuộc đÁu tranh giữ nước cāa dân tộc. Họ là tÁm gương anh dũng mà đßi đßi con cháu ph¿i noi theo.
Tóm l¿i, mỗi nước s¿ có quy định khác nhau nhưng chung nhÁt ngưßi cao tuổi là ngưßi tuổi đã cao, đã già và thưßng đã có cống hiÁn cho gia đình, cho xã hội. Nước ta quy định hißn nay theo luật là từ 60 tuổi trá lên, nhưng trong cuộc sống thì thông thưßng khi vß hưu nam 65 tuổi, nữ 60 tuổi đßu có thá gia nhập hội ngưßi cao tuổi, gia đình xã hội coi là ngưßi cao tuổi. Khái niệm công tác xã hội với người cao tuổi Công tác xã hội là một ngành khoa học xã hội ứng dÿng nhằm giúp con ngưßi thực hißn chức năng tâm lý xã hội cāa mình một cách có hißu qu¿ và t¿o ra những thay đổi trong xã hội đá đem l¿i sự an sinh cao nhÁt cho con ngưßi. Công tác xã hội có rÁt nhißu lĩnh vực nghiên cứu và ho¿t động như CTXH với trẻ em và gia đình, CTXH với tß n¿n xã hội và tội ph¿m, CTXH với Ngưßi khuyÁt tật, CTXH trong trưßng học, CTXH trong bßnh vißn, CTXH trong nhà máy, xí nghißp; CTXH với cộng đồng nghèo, CTXH với ngưßi cao tuổi.