phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 3 chương 7 tiết. 4 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến đạo đức, tƣ tƣởng đạo đức Hồ Chí Minh, giáo dục tƣ tƣởng đạo đức Hồ Chí Minh, lối sống, lối sống sinh viên, xây dựng lối sống sinh viên và quan hệ giữa đạo đức và lối sống 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đạo đức, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 1.
Một số công trình tiêu biểu liên quan đến đạo đức - Trong công trình: “Đạo đức học” tập I, tập II của Bandzeladze [10], tác giả đã phân tích và luận giải vai trò của đạo đức, làm sáng tỏ nhiều hiện tượng đạo đức xã hội cũng như mối quan hệ giữa đạo đức với “tính người” của con người. Theo ông, “Đạo đức là hệ thống những chuẩn mực biểu hiện sự quan tâm tự nguyện, tự giác của những con người trong quan hệ với nhau và trong quan hệ với xã hội nói chung. Bản chất của đạo đức là sự quan tâm tự giác của những con người đến lợi ích của nhau, đến lợi ích của xã hội” [10. Ở đây, ông đã trình bày hệ thống các vấn đề chủ nghĩa Mác về đạo đức: Đạo đức là gì? Đạo đức đã phát sinh phát triển như thế nào? mối quan hệ giữa đạo đức với các hình thái ý thức xã hội khác, lý thuyết đạo đức cộng sản.
Trong nước, các công trình tiêu biểu bàn về đạo đức như: - Trong công trình “Đạo đức mới” của tác giả Vũ Khiêu (Chủ biên) [79], các tác giả đã trình bày cơ sở khoa học của đạo đức, nội dung cơ bản của đạo đức mới, lao động, học tập đạo đức mới trong các quan hệ gia đình, tình bạn, tình yêu, phấn đấu không ngừng rèn luyện đạo đức theo gương Hồ Chí Minh. - Trong cuốn: “Giáo trình đạo đức học Mác - Lênin” của Nguyễn Ngọc Long và Nguyễn Thế Kiệt (đồng chủ biên). Giáo trình Đạo đức học Mác – Lênin của tác giả Vũ Trọng Dung (chủ biên), các tác giả đã trình bày khái niệm, nguồn gốc, bản chất, chức năng của đạo đức, của nguyên tắc xây dựng đạo đức mới - Trong cuốn sách: “Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay” của Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Phúc (đồng chủ biên) [19], đã có bài viết về giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam, đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường, giữ gìn phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay. - Cuốn: “Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay – vấn đề và giải pháp” của Nguyễn Duy Quý (chủ biên) [148] đã đề cập đến những vấn đề đạo đức đang tồn tại 5 ở các nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam.
Các tác giả cũng đã phân tích thực trạng đạo đức của cán bộ, đảng viên và công chức, đạo đức trong lao động và trong giao tiếp, đạo đức trong gia đình, đạo đức của thanh niên ở Việt Nam hiện nay. Các tác giả chỉ ra nguyên nhân suy thoái của đạo đức trong xã hội, cũng như phương hướng và giải pháp xây dựng đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay. - Trong cuốn sách: “Mấy vấn đề về đạo đức học và xây dựng đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt nam hiện nay” của Nguyễn Thế Kiệt [86], đã trình bày rõ nguồn gốc, bản chất của đạo đức, các quy luật vận động của đạo đức, khái niệm đạo đức mới, các yêu cầu của đạo đức mới, xây dựng đạo đức mới trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay. Kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học trên sẽ là nguồn tư liệu quý giá cho NCS có thể tham khảo, kế thừa trong những nội dung cụ thể của luận án nhất là các khái niệm đạo đức, nguồn gốc, bản chất đạo đức, quan hệ đạo đức với các hình thái ý thức xã hội khác, đạo đức mới, đạo đức cách mạng.
Một số công trình tiêu biểu liên quan đến tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tư tưởng của Người, có giá trị toàn diện, sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn, được thể hiện với một phong cách độc đáo, cô đúc, giản dị và dễ hiểu. Nó trở thành tài sản tinh thần vô giá của Đảng và dân tộc ta, vì thế đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều đề tài, nhiều công trình khoa học. Có thể liệt kê một số tác phẩm tiêu biểu như: - Cuốn sách: “Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh” của tác giả Đặng Xuân Kỳ chủ biên [87] là một trong số ít tài liệu nghiên cứu một cách khái quát, hệ thống những vấn đề này, đưa công tác nghiên cứu về phương pháo và phong cách Hồ Chí Minh lên một tầm cao mới. Các tác giả đã trình bày khái niệm, nội dung của phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh, đi từ khái niệm đến hệ thống phương pháp và phong cách của Người, cũng như khẳng định mối quan hệ giữa phương pháp Hồ Chí Minh với những phương pháp cách mạng Việt Nam, giữa phong cách Hồ Chí Minh với phong cách của những người cộng sản chân chính,.
Từ đó, các tác giả cũng khẳng định tầm quan trọng của việc nghiên cứu và vận dụng sáng tạo phương pháp và phong cách của Người trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay. - Cuốn sách: “Những bài giảng về môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh ” của tác giả Nguyễn Khánh Bật chủ biên [9]. Công trình này gồm có 15 bài, được viết theo từng chuyên đề, trên cơ sở kế thừa và phát triển thành quả của tập tài liệu xuất bản năm 1996, trong đó có chuyên đề tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, tác giả đã trình 6 bày những vấn đề về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, nội dung cơ bản của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh. Đây là tài liệu rất quý cho tác giả trong quá trình thực hiện viết luận án.
- Cuốn sách: “Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh truyền thống dân tộc và nhân loại” do tác giả Vũ Khiêu chủ biên [80]. Công trình (đề tài KX2) đã tập hợp các bài tham luận và bài phát biểu tại Hội thảo về: Nguồn gốc hình thành và đặc điểm tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh; Hồ Chí Minh với các giá trị và tinh hoa đạo đức của nhân loại. Các tác giả đã phân tích và chỉ rõ: Quá trình hình thành, phát triển tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một cuộc cách mạng trên lĩnh vực đạo đức, nó thể hiện thái độ khoa học đối với đạo đức cũ; Trên cơ sở của chủ nghĩa Mác – Lênin, Hồ Chí Minh đã gạt bỏ cái lỗi thời, phát huy những nhân tố tích cực của đạo đức cũ để xây dựng một nền đạo đức mới; Đạo đức mới là đạo đức chiến đấu vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, vì sự tiến bộ của nhân loại, vì tự do và hạnh phúc của mỗi con người. Những vấn đề tư tưởng đạo đức luôn được thể hiện trong lời nói và bài viết của Người.
Đây là những tư liệu quý báu giúp tác giả tìm thấy những căn cứ đúng nhất để “xét người, xét việc và xem xét chính bản thân mình”; giúp tác giả tìm thấy ở đây những chuẩn mực để yêu hay ghét, ca ngợi hay chê trách, tán thành hay phản bác, đặc biệt là biết phấn đấu vươn tới những phẩm chất cao đẹp của con người. - Cuốn sách: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức” của tác giả Đinh Xuân Dũng [22] là tập hợp nhiều bài viết về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh của nhiều nhà lãnh đạo chính trị cao cấp và một số nhà khoa học như Lê Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Lê Khả Phiêu, Nông Đức Mạnh. Mỗi bài viết là một góc nhìn, một chiều cạnh riêng về tư tưởng đạo đức, tác phong, nhân cách Hồ Chí Minh. Cuốn sách là tập hợp những bài nghiên cứu, những trích dẫn tiêu biểu về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và một số mẩu chuyện chân thật, sinh động về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
Đây là những nội dung bổ ích định hướng cho tác giả trong quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài luận án. - Cuốn sách: “Học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh xây dựng nền văn hóa đạo đức nước ta hiện nay”, của tác giả Thành Duy và Lê Quý Đức [26], có nhận định: Trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta, tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh đã góp phần rất quan trọng, có tác dụng mạnh mẽ trong sự nghiệp chiến đấu và chiến thắng kẻ thù xâm lược, giành độc lập dân tộc và tự do cho nhân dân ta. Có thể nói, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là kết quả thử nghiệm thành công thực tiễn cuộc sống chiến đấu giành độc lập, tự do của một dân tộc còn mang nặng ý thức hệ phong 7 kiến, chín mươi phần trăm dân số là nông dân chưa thoát khỏi điều kiện sản xuất nhỏ của một nước nông nghiệp còn nghèo nàn, lạc hậu. Từ ý thức đề cao vị trí, vai trò của đạo đức, đồng thời khẳng định người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, Hồ Chí Minh luôn đòi hỏi cán bộ đảng viên trước hết phải trau dồi đạo đức cách mạng, coi đó là một trong những điều kiện tiên quyết nhất để trở thành người cách mạng chân chính.
- Các cuốn sách Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh của Hội đồng trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Bộ giáo dục và đào tạo. Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh của Học Viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh của Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh của Bộ Giáo dục và đào tạo.
Tất cả các cuốn sách này đều dành riêng một chương phân tích về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.