Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học (mã số 931 02 04) với đề tài "Giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Tâm thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS,TS. Đỗ Xuân Tuất vào năm 2023.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn xác định thế hệ trẻ là "mùa xuân của xã hội", đặt con người vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển và coi trọng việc giáo dục thế hệ trẻ phát triển toàn diện cả đức và tài, trong đó đức là gốc. Quan điểm này được Đảng và Nhà nước cụ thể hóa qua Chỉ thị số 42-CT/TW của Bộ Chính trị về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý luận cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2020", Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, cùng các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.

Tại tỉnh Thanh Hóa, quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh đã được triển khai qua các nghị quyết của Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX và Đại hội Đảng bộ Trường Đại học Hồng Đức lần thứ V. Dù đa số sinh viên giữ vững bản lĩnh chính trị, tích cực tham gia các phong trào tình nguyện (như "Đông ấm xứ Thanh", "Tất cả vì miền Trung thân yêu", hỗ trợ phòng chống dịch Covid-19), nhưng mặt trái của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã khiến một bộ phận sinh viên xuất hiện biểu hiện "lệch chuẩn", thực dụng, giảm sút niềm tin, phai nhạt lý tưởng và vi phạm kỷ luật. Thực trạng này đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu một cách hệ thống việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào giáo dục lối sống cho sinh viên các cơ sở đại học trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

  • Mục đích nghiên cứu: Làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống cho sinh viên; khảo sát và đánh giá sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa; đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này trong thời gian tới.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 5 nhiệm vụ cụ thể):
    1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến lối sống và giáo dục lối sống cho sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
    2. Phân tích, luận giải hệ thống khái niệm: lối sống, lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh, lối sống sinh viên, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống cho sinh viên, giáo dục lối sống cho sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
    3. Phân tích nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò, nội dung và phương pháp giáo dục lối sống cho sinh viên.
    4. Đánh giá thực trạng, làm rõ thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra trong việc giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay.
    5. Phân tích các nhân tố tác động và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống cho sinh viên và thực tiễn việc giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học, phân hiệu đại học tại tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò, nội dung, phương pháp giáo dục lối sống cho sinh viên và thực tiễn vận dụng.
  • Phạm vi không gian: Khảo sát tại 02 trường đại học và 01 phân hiệu đại học tại tỉnh Thanh Hóa, bao gồm: Trường Đại học Hồng Đức, Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, Phân hiệu Trường Đại học Y Hà Nội tại Thanh Hóa.
  • Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực tiễn việc giáo dục lối sống cho sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa từ năm 2013 đến nay (năm 2023).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân loại các công trình nghiên cứu liên quan thành 4 nhóm chính:

Nhóm nghiên cứu Tác giả và công trình tiêu biểu trong văn bản Nội dung chính được tác giả điểm luận
1. Nghiên cứu về lối sống và lối sống sinh viên - Ph.Ăngghen (Hệ tư tưởng Đức)
- Max Weber (Tập hợp các chuyên luận về xã hội học tôn giáo)
- Alfred Adler (tiếp cận kiểu sống/lối sống)
- Philip Jones, Ken Sheard, Kenvin Beger (Nhập môn xã hội học, 1981, 1987)
- Dick Hebdige (Subculture in the Meaning of Style, 1979)
- Michael Brake (trường phái xã hội học chức năng)
- Diane Tillman (Những giá trị sống cho tuổi trẻ, 2015)
- Phong Châu, Nguyễn Trọng Thụ (Về lối sống mới của chúng ta, 1983)
- Huỳnh Khái Vinh (2001)
- Thanh Lê (Giáo dục lối sống - nếp sống mới, 2004)
- Lê Như Hoa (Lối sống đô thị miền Trung..., 1996)
- Đặng Cảnh Khanh (Xã hội học thanh niên, 2006)
- Nguyễn Thị Oanh (Thanh niên - Lối sống, 2001)
- Nguyễn Thị Thanh Huyền (2007)
- Đỗ Huy (Lối sống dân tộc - hiện đại..., 2008)
- Phạm Hồng Tung (Thanh niên và lối sống của thanh niên Việt Nam..., 2011)
- Trần Kiều (2001, khảo sát 3000 HSSV)
- Nguyễn Thị Bích Hằng (2014, tiếp cận bản năng Eros và Thanatos của Freud)
- Bùi Thị Tỉnh (2013, đề tài cấp bộ về chủ nghĩa thực dụng)
- Bùi Hoài Sơn (2013, 3 mô hình lý thuyết: cấu trúc, chức năng, thay đổi)
- Vũ Đình Quyền (2016)
- Tỉnh ủy Hưng Yên (2016)
- Trần Thị Hồng Lê (2017, sinh viên ngành Y Nam Bộ)
- Lê Xuân Giang, Phan Thị Hồng Duyên (2017, tại Ninh Bình)
- Nguyễn Ngọc Hòa (2018)
- Khuất Văn Quý (2019)		 Phân tích khái niệm lối sống, tiểu văn hóa thanh niên (subculture), các nhân tố tác động từ kinh tế thị trường, các giá trị sống phổ quát và thực trạng lối sống sinh viên ở các địa bàn, lĩnh vực đào tạo khác nhau.
2. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống - Furuta Motoo (Hồ Chí Minh - giải phóng dân tộc và đổi mới, 1996)
- William J. Duiker (Hồ Chí Minh, Một cuộc đời, 2001)
- E. Côbêlép (Đồng chí Hồ Chí Minh, 2010)
- Nguyễn Vũ (Những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, 2008)
- Phạm Văn Đồng (Học Chủ tịch Hồ Chí Minh chúng ta học gì?, 2019)
- Song Thành (Hồ Chí Minh nhà tư tưởng lỗi lạc, 2005)
- Trương Minh Dục (2010)
- Vũ Khiêu (Hồ Chí Minh ngôi sao sáng mãi trên bầu trời Việt Nam, 2012)
- Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh (Bộ GD&ĐT 2009, 2021; Hội đồng Trung ương 2003)
- Hoàng Chí Bảo (2015)
- Ban Tuyên giáo Trung ương (2017)		 Khắc họa chân dung, phong cách sống giản dị, thanh tao, nhân văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh; hệ thống hóa các quan điểm về xây dựng lối sống mới, chuẩn mực đạo đức cách mạng và phương thức phòng chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.
3. Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo dục lối sống cho sinh viên - Nguyễn Thị Kim Dung, Trần Thị Nhuần (2015)
- Lê Cao Vinh (2017, luận án về tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh)
- Đào Thị Trang (2018, luận án về giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh trong xây dựng lối sống SV)
- Doãn Thị Chín, Lê Thị Thảo (2016, khảo sát các trường ĐH tại Hà Nội)
- Nguyễn Khánh Ly (2020)
- Lê Thị Thanh Hoa (2020)		 Khẳng định giá trị định hướng của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với việc hình thành nhân cách sinh viên; đánh giá thực trạng công tác giáo dục chính trị, đạo đức tại một số cơ sở giáo dục đại học ở Hà Nội và các trung tâm lớn.
4. Nghiên cứu lối sống con người Thanh Hóa và giáo dục lối sống cho sinh viên tại Thanh Hóa - Hoàng Thị Mai (2019, đề tài cấp tỉnh về điểm mạnh, điểm yếu con người Thanh Hóa)
- Lê Thị Nguyệt Linh (2013, đề xuất 10 giải pháp giáo dục lối sống văn hóa cho SV ở Thanh Hóa)
- Vũ Thị Lan (2018, đề tài cấp cơ sở tại ĐH Hồng Đức)
- Mai Thị Quý (2021, đề tài cấp bộ về giáo dục giá trị cho nữ sinh viên ĐH, CĐ ở Thanh Hóa)		 Đánh giá đặc trưng tâm lý, tính cách con người xứ Thanh; thực trạng giáo dục lối sống văn hóa và định hướng giá trị cho sinh viên trong phạm vi hẹp ở từng trường hoặc từng đối tượng riêng biệt.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Từ việc phân tích tổng quan tài liệu, tác giả chỉ ra 4 khoảng trống học thuật cần tiếp tục giải quyết:

  1. Các công trình nghiên cứu riêng biệt và chuyên sâu về lối sống sinh viên theo từng khối ngành nghề đào tạo (nghệ thuật, y khoa, sư phạm, kinh tế) và theo đặc thù vùng miền còn hạn chế.
  2. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống cho sinh viên chưa có nhiều công trình làm rõ cấu trúc hệ thống khái niệm, quan điểm toàn diện về vị trí, vai trò, nội dung và phương pháp giáo dục.
  3. Thiếu vắng các công trình đi sâu nghiên cứu những giải pháp cụ thể trong kiểm tra, đánh giá quá trình giáo dục, như xây dựng thang đo tiêu chí đánh giá lối sống mới hoặc xây dựng các mô hình điểm trong phong trào sinh viên học tập và làm theo Bác.
  4. Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu trực tiếp, toàn diện về nội dung và giải pháp giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm cơ bản

Luận án vận dụng nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng hệ thống quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác thanh niên, sinh viên.

Tác giả xác lập hệ thống 5 khái niệm cốt lõi:

  • Lối sống: Là toàn bộ hoạt động sống của con người chịu sự chi phối của điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường sống, thể hiện sự lựa chọn giá trị và cách thức sinh hoạt, ứng xử của cá nhân hoặc cộng đồng.
  • Lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh: Là lối sống có lý tưởng, trung với nước, hiếu với dân, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, khiêm tốn, giản dị, kết hợp hài hòa giữa truyền thống văn hóa dân tộc với tinh hoa tiến bộ của nhân loại.
  • Lối sống sinh viên: "Là những hoạt động của sinh viên biểu hiện ở sự lựa chọn giá trị sống và cách thức thực hiện trên các lĩnh vực: nhận thức chính trị, học tập, lao động, đời sống sinh hoạt trong điều kiện kinh tế - xã hội nhất định. Lối sống sinh viên vừa mang đặc điểm chung của cộng đồng và đặc điểm riêng của từng cá nhân, chịu tác động của môi trường sống và điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội" (tr. 35).
  • Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống cho sinh viên: "Là hệ thống các quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò, nội dung, phương pháp giáo dục. Nhằm xây dựng cho sinh viên lối sống đẹp, góp phần hoàn thiện nhân cách cho sinh viên trở thành những công dân có ích cho xã hội, hoàn thành sứ mệnh vẻ vang được Đảng và nhân dân giao phó" (tr. 36).
  • Giáo dục lối sống cho sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh: "Là hoạt động có mục đích của các chủ thể trong việc lựa chọn nội dung và phương pháp giáo dục, nhằm hình thành cho sinh viên lối sống có văn hóa, tiến bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Qua đó, góp phần giúp sinh viên hoàn thiện nhân cách, trở thành những con người mới vừa 'hồng' vừa 'chuyên' đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước" (tr. 38).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

  • Phương pháp luận chung: Vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin.
  • Phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành:
    • Phương pháp lịch sử và lôgic, phân tích và tổng hợp, thống kê và so sánh: Được sử dụng chủ yếu tại Chương 1 và Chương 2 nhằm phân tích các nguồn văn bản, tác phẩm của Hồ Chí Minh và tài liệu của các nhà nghiên cứu đi trước, xác lập khung lý luận.
    • Phương pháp điều tra xã hội học, khảo sát thực tế, phỏng vấn chuyên gia, thống kê: Sử dụng chủ yếu tại Chương 3 để thu thập số liệu thực chứng, đánh giá thực trạng lối sống và công tác giáo dục lối sống cho sinh viên tại 3 cơ sở đại học ở Thanh Hóa.
    • Phương pháp phân tích, tổng hợp và dự báo: Sử dụng tại Chương 4 để xác định các yếu tố tác động và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục.
  • Nguồn tư liệu và dữ liệu: Toàn văn các tác phẩm trong Hồ Chí Minh Toàn tập, các văn kiện của Trung ương Đảng, Tỉnh ủy Thanh Hóa, báo cáo công tác của các trường Đại học Hồng Đức, Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, Phân hiệu Đại học Y Hà Nội tại Thanh Hóa cùng dữ liệu điều tra thực tế từ năm 2013 đến năm 2023.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này chia làm hai nội dung lớn: Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án (tr. 7) và Khái quát tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài (tr. 23). Tác giả đã phân tích hệ thống các công trình nghiên cứu về lối sống học đường, lối sống thanh niên, tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách sống và thực tiễn giáo dục lối sống tại tỉnh Thanh Hóa; đồng thời khẳng định 4 khoảng trống nghiên cứu mà luận án trực tiếp đảm nhận giải quyết.

Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống cho sinh viên - Một số vấn đề lý luận

Chương 2 luận giải 4 nhóm vấn đề lý luận có quan hệ chặt chẽ:

  1. Một số khái niệm cơ bản (tiết 2.1): Định vị các khái niệm về lối sống, lối sống sinh viên, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống và cấu trúc 5 yếu tố cấu thành của giáo dục lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh (mục tiêu, chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp).
  2. Vị trí, vai trò của giáo dục lối sống cho sinh viên (tiết 2.2): Luận giải 3 vai trò căn bản:
    • Góp phần hình thành nhân sinh quan, thế giới quan khoa học và nâng cao chí khí cách mạng cho sinh viên.
    • Giúp sinh viên giữ vững lập trường, quan điểm cách mạng, duy trì thái độ sống tích cực và phòng ngừa tác động tiêu cực xã hội.
    • Hoàn thiện nhân cách sinh viên thành con người mới xã hội chủ nghĩa "vừa hồng vừa chuyên", đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
  3. Nội dung giáo dục lối sống cho sinh viên (tiết 2.3): Hệ thống hóa các nội dung cốt lõi:
    • Giáo dục lối sống có lý tưởng, yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội.
    • Giáo dục ý chí cách mạng, tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh dũng cảm, quyết tâm vượt qua khó khăn, gian khổ, kiên định tinh thần "đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên làm".
    • Giáo dục đạo đức cách mạng: trung với nước, hiếu với dân, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, khiêm tốn, giản dị.
    • Giáo dục thái độ, tác phong trong học tập, lao động, quan hệ ứng xử văn minh trong nhà trường, gia đình và xã hội.
  4. Phương pháp giáo dục lối sống cho sinh viên (tiết 2.4): Kết hợp các phương pháp truyền thống và hiện đại: tuyên truyền giải thích; nêu gương người tốt việc tốt và tấm gương Hồ Chí Minh; gắn lý luận với thực tiễn ("học đi đôi với hành"); phát huy tính tự giác, tự tu dưỡng của sinh viên; phối hợp chặt chẽ giữa 3 môi trường: nhà trường, gia đình và xã hội.

Chương 3: Giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh - Thực trạng và những vấn đề đặt ra

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về thực trạng lối sống và công tác giáo dục lối sống cho sinh viên tại 3 cơ sở đào tạo (Đại học Hồng Đức, Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, Phân hiệu Đại học Y Hà Nội tại Thanh Hóa) từ năm 2013 đến nay qua các số liệu điều tra:

Ký hiệu dữ liệu Tên biểu đồ / bảng thống kê trong luận án Trang Nội dung dữ liệu phản ánh
Biểu đồ 3.1 Mức độ cần thiết của việc giáo dục lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh 71 Phản ánh nhận thức của sinh viên và cán bộ giảng viên về sự cần thiết của công tác giáo dục lối sống theo gương Bác.
Biểu đồ 3.2 Mức độ giống và khác nhau trong lối sống của sinh viên ở các trường đại học 90 Đánh giá mức độ đồng nhất và khác biệt trong nếp sống, hoạt động của sinh viên giữa các khối ngành sư phạm, văn hóa nghệ thuật và y khoa tại Thanh Hóa.
Biểu đồ 3.3 Quan điểm của sinh viên về tình trạng sống thử trước hôn nhân 100 Thống kê tỷ lệ sinh viên đồng tình, phản đối hoặc có quan điểm trung lập về quan hệ tình cảm và lối sống thử.
Biểu đồ 3.4 Mức độ chán nản, bi quan và mất niềm tin, mất phương hướng trong cuộc sống 100 Thống kê tỷ lệ sinh viên đối mặt với áp lực tinh thần, khủng hoảng tâm lý hoặc thiếu định hướng tương lai.
Bảng 3.1 Những nguyên nhân của biểu hiện tiêu cực trong lối sống của sinh viên 105 Tổng hợp đánh giá về các nhóm nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến sai lệch lối sống (tác động mạng xã hội, buông lỏng quản lý, thiếu tự giác rèn luyện...).

Chương này chỉ rõ: bên cạnh những thành tựu về nâng cao nhận thức chính trị, tính xung kích tình nguyện, công tác giáo dục lối sống vẫn còn hạn chế như hình thức tuyên truyền đôi khi còn xơ cứng, sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội có thời điểm chưa chặt chẽ, dẫn đến một bộ phận sinh viên có biểu hiện thực dụng, thiếu ý thức kỷ luật hoặc sa vào tệ nạn xã hội.

Chương 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới

Chương 4 phân tích 2 nội dung chính:

  1. Nhân tố tác động (tiết 4.1): Làm rõ tác động từ bối cảnh toàn cầu hóa, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, không gian mạng và chuyển đổi số, sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hóa cùng đặc thù tâm lý lứa tuổi sinh viên.
  2. Hệ thống giải pháp (tiết 4.2): Luận án đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ:
    • Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy Đảng, Ban Giám hiệu, các đoàn thể (Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên) và đội ngũ giảng viên.
    • Đổi mới nội dung, đa dạng hóa phương thức và phương tiện giáo dục lối sống (tận dụng không gian mạng, truyền thông số, sân khấu hóa, hoạt động ngoại khóa).
    • Phát huy tính tích cực, chủ động và năng lực tự tu dưỡng, rèn luyện lối sống của bản thân sinh viên.
    • Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, chuẩn hóa cơ chế phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương.
    • Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kết quả rèn luyện lối sống và kịp thời biểu dương, nhân rộng các điển hình tiên tiến.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  • Hệ thống hóa và làm sáng tỏ quan điểm toàn diện của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống cho sinh viên, phân tích sâu sắc các yếu tố cấu thành: vị trí, vai trò, mục tiêu, nội dung, phương pháp và cơ chế giáo dục.
  • Xác lập và chuẩn hóa các khái niệm chuyên ngành: lối sống sinh viên, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống cho sinh viên, giáo dục lối sống cho sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  • Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện, đa chiều về lối sống sinh viên và thực trạng giáo dục lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh tại các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa từ năm 2013 đến năm 2023.
  • Cung cấp các luận cứ khoa học thực tiễn giúp Tỉnh ủy Thanh Hóa, Tỉnh đoàn Thanh Hóa, Đảng ủy và Ban Giám hiệu các trường đại học tham khảo để xây dựng chủ trương, chương trình hành động nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên.
  • Góp phần trực tiếp vào việc triển khai thực hiện Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong khối trường đại học, cao đẳng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực tế tại 3 cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa (Đại học Hồng Đức; Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa; Phân hiệu Đại học Y Hà Nội tại Thanh Hóa) trong khung thời gian từ 2013 đến 2023. Vì vậy, một số đặc thù của sinh viên các trường đại học thuộc các vùng miền khác hoặc các loại hình cơ sở đào tạo tư thục, liên kết quốc tế chưa được phản ánh bao quát toàn bộ.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh lối sống của sinh viên giữa các khu vực địa lý khác nhau; xây dựng bộ công cụ chuẩn hóa tiêu chí đánh giá hành vi và lối sống sinh viên theo chuẩn mực tư tưởng, phong cách Hồ Chí Minh ứng dụng cho từng khối ngành chuyên biệt trên cả nước.

Giá trị tham khảo

  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Là tài liệu chuyên khảo tham khảo trong nghiên cứu chuyên ngành Hồ Chí Minh học, Triết học, Xã hội học, Giáo dục học và các môn Lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng.
  • Đối với giảng viên: Cung cấp cơ sở lý luận và dẫn chứng thực tiễn sinh động phục vụ giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh, Đạo đức học và Công tác thanh niên.
  • Đối với các nhà quản lý giáo dục, cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp giải pháp quản lý sinh viên cho Đảng ủy, Ban Giám hiệu các trường đại học, Tỉnh đoàn, Hội Sinh viên trong công tác tổ chức phong trào thanh niên và xây dựng môi trường văn hóa học đường văn minh.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát thực tế tại những cơ sở đào tạo nào ở tỉnh Thanh Hóa?
Luận án khảo sát tại 03 cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, bao gồm: Trường Đại học Hồng Đức, Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, và Phân hiệu Trường Đại học Y Hà Nội tại Thanh Hóa.

2. Luận án đưa ra định nghĩa về lối sống sinh viên như thế nào?
Theo luận án: "Lối sống sinh viên là những hoạt động của sinh viên biểu hiện ở sự lựa chọn giá trị sống và cách thức thực hiện trên các lĩnh vực: nhận thức chính trị, học tập, lao động, đời sống sinh hoạt trong điều kiện kinh tế - xã hội nhất định. Lối sống sinh viên vừa mang đặc điểm chung của cộng đồng và đặc điểm riêng của từng cá nhân, chịu tác động của môi trường sống và điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội" (tr. 35).

3. Khung thời gian nghiên cứu thực tiễn của luận án là giai đoạn nào?
Phạm vi thời gian nghiên cứu thực tế của luận án được xác định từ năm 2013 đến thời điểm hoàn thành luận án (năm 2023).

4. Luận án sử dụng các biểu đồ và bảng số liệu thực chứng nào trong Chương 3?
Chương 3 của luận án sử dụng 4 biểu đồ và 1 bảng số liệu:

  • Biểu đồ 3.1: Mức độ cần thiết của việc giáo dục lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh (tr. 71).
  • Biểu đồ 3.2: Mức độ giống và khác nhau trong lối sống của sinh viên ở các trường đại học (tr. 90).
  • Biểu đồ 3.3: Quan điểm của sinh viên về tình trạng sống thử trước hôn nhân (tr. 100).
  • Biểu đồ 3.4: Mức độ chán nản, bi quan và mất niềm tin, mất phương hướng trong cuộc sống (tr. 100).
  • Bảng 3.1: Những nguyên nhân của biểu hiện tiêu cực trong lối sống của sinh viên (tr. 105).

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Tâm là công trình nghiên cứu chuyên ngành Hồ Chí Minh học, làm sáng rõ hệ thống quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục lối sống cho sinh viên. Công trình đã đánh giá khách quan thực trạng lối sống và công tác giáo dục lối sống tại 3 cơ sở đại học trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 2013 - 2023 thông qua các dữ liệu thực chứng. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục lối sống cho sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đáp ứng yêu cầu xây dựng con người mới trong giai đoạn đổi mới và hội nhập quốc tế.