Giáo Dục Thẩm Mỹ Âm Nhạc Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở Tại Tỉnh Bình Dương

Tìm hiểu về giáo dục thẩm mỹ âm nhạc cho học sinh THCS tại Bình Dương. Luận án tiến sĩ chuyên sâu về phương pháp dạy và học âm nhạc hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lưu An
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đăng Nghị
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Nghệ Thuật Trung Ương
• Chuyên ngành: Lý Luận và Phương Pháp Dạy Học Âm Nhạc
• Đề tài: Giáo Dục Thẩm Mỹ Âm Nhạc Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở Tại Tỉnh Bình Dương
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giáo Dục Thẩm Mỹ Âm Nhạc THCS Bình Dương

Luận án tiến sĩ này đi sâu vào lĩnh vực giáo dục thẩm mỹ âm nhạc cho học sinh THCS tại tỉnh Bình Dương. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc đào tạo con người toàn diện là ưu tiên hàng đầu. Theo Nghị quyết Trung ương 2, Khóa VIII, giáo dục phải đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp. Giáo dục thẩm mỹ là một khâu quan trọng, giúp học sinh hiểu cái hay, cái đẹp của cuộc sống. Thiếu óc thẩm mỹ, con người không thể coi là toàn diện. Âm nhạc là yếu tố quan trọng của văn hóa, ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống xã hội. Giáo dục âm nhạc mang lại nhiều giá trị tốt đẹp, tạo cơ hội phát triển năng lực âm nhạc và thẩm mỹ, giúp hoàn thiện nhân cách và nuôi dưỡng tâm hồn. Điều này đặc biệt quan trọng với lứa tuổi THCS, khi tâm sinh lý các em có nhiều thay đổi. Chương trình SGK đã được cải tiến, nhưng vấn đề đặt ra là liệu các bài hát có đáp ứng được yêu cầu giáo dục thẩm mỹ hiện nay, và liệu năng lực giảng dạy của giáo viên có đạt chuẩn hay chưa.

1.1. Vai trò của Giáo Dục Thẩm Mỹ Âm Nhạc trong THCS

Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục thẩm mỹ âm nhạc trong việc phát triển toàn diện học sinh THCS. Theo luật giáo dục 2019, mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện. GDTM đóng vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh cảm thụ cái đẹp, từ đó hình thành nhân cách tốt đẹp và có cách ứng xử phù hợp với xã hội. Âm nhạc, đặc biệt là phân môn học hát, có khả năng tác động mạnh mẽ đến cảm xúc và nhận thức của học sinh, giúp các em phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc và thẩm mỹ. GDTM âm nhạc là nền tảng để học sinh có thể tiếp thu những giá trị văn hóa tốt đẹp và phát triển toàn diện.

1.2. Bối cảnh Toàn Cầu Hóa và Thách Thức Giáo Dục Âm Nhạc

Bối cảnh toàn cầu hóa đặt ra nhiều thách thức cho giáo dục âm nhạc THCS tại Bình Dương. Sự giao thoa văn hóa diễn ra phức tạp, với nhiều trào lưu âm nhạc từ nước ngoài tràn vào, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quan điểm thẩm mỹ của học sinh. Do đó, việc dạy học âm nhạc nói chung và dạy học hát nói riêng cần có những thay đổi để phát huy tiềm năng và ưu thế của nó đối với giáo dục thẩm mỹ cho học sinh, góp phần vào định hướng và phát triển nhân cách cho các em phù hợp với điều kiện mới. Việc định hướng giáo dục thẩm mỹ cho HS ở các trường THCS hiện nay (trên phạm vi toàn quốc, mà tỉnh Bình Dương không phải trường hợp ngoại lệ) thông qua môn âm nhạc nói chung cũng như phân môn Học hát nói riêng, là một vấn đề không kém phần quan trọng và mang tính cấp thiết.

II. Thực Trạng Dạy và Học Âm Nhạc THCS Tỉnh Bình Dương

Trong những năm gần đây, Bình Dương đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục được coi là ngành mũi nhọn. Tuy nhiên, chất lượng giáo dục thẩm mỹ âm nhạc cho học sinh THCS chưa được như mong muốn. Với tư cách là GV nhiều năm tham gia dạy môn âm nhạc ở cấp THCS, chúng tôi thấy nếu thực hiện tốt việc GDTM âm nhạc cho HS thì sẽ đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông của Bộ GD&ĐT cũng như chuẩn bị tốt cho tỉnh Bình Dương những lớp người có chất lượng về trí tuệ và văn hóa. Việc định hướng, GDTM cho HS ở các trường THCS hiện nay (trên phạm vi toàn quốc, mà tỉnh Bình Dương không phải trường hợp ngoại lệ) thông qua môn âm nhạc nói chung cũng như phân môn Học hát nói riêng, là một vấn đề không kém phần quan trọng và mang tính cấp thiết.

2.1. Vị trí và Tiềm Năng Kinh Tế Xã Hội của Bình Dương

Bình Dương là tỉnh nằm trong vùng trọng điểm kinh tế phía Nam, thuộc tốp đầu thu hút đầu tư kinh tế. Bên cạnh sự phát triển kinh tế, giáo dục luôn được quan tâm, với tiêu chí nâng cao chất lượng, đào tạo nguồn nhân lực vừa có trình độ tri thức, vừa có năng lực thẩm mỹ. Luận án sẽ xem xét tiềm năng và những đặc điểm kinh tế - xã hội của Bình Dương để tìm hiểu tác động của chúng đến giáo dục âm nhạc.

2.2. Đánh Giá Thực Trạng Dạy và Học Hát tại THCS Bình Dương

Luận án đánh giá thực trạng dạy và học hát tại các trường THCS ở Bình Dương, bao gồm cả nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, và năng lực của giáo viên. Luận án sẽ xác định những điểm mạnh và điểm yếu của thực trạng này, đồng thời đánh giá những yếu tố tác động đến quá trình giáo dục thẩm mỹ âm nhạc. Theo tác giả, nhiều năm qua, dẫu đội ngũ giáo viên có nhiệt tình, nhưng do nhiều nguyên nhân, nên chất lượng giáo dục nói chung và giáo dục thẩm mỹ âm nhạc cho HS nói riêng chưa được như mong muốn.

2.3. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Giáo Dục Thẩm Mỹ Âm Nhạc

Luận án phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình giáo dục thẩm mỹ âm nhạc, từ chất lượng bài hát trong chương trình đến năng lực của giáo viên, phương pháp giảng dạy, và sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, và xã hội. Luận án cũng xem xét những tác động của âm nhạc nước ngoài và các trào lưu văn hóa đến quan điểm thẩm mỹ của học sinh, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

III. Giải Pháp Giáo Dục Thẩm Mỹ Âm Nhạc Dạy Hát Hiệu Quả

Luận án đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng giáo dục thẩm mỹ âm nhạc cho học sinh THCS thông qua dạy học hát. Các giải pháp tập trung vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy, xây dựng chương trình phù hợp, và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, và xã hội. Việc dạy học âm nhạc nói chung và dạy học hát nói riêng ở trường THCS cần có những thay đổi để phát huy được tiềm năng và ưu thế của nó đối với GDTM cho HS, góp phần vào định hướng và phát triển nhân cách cho các em phù hợp với điều kiện mới.

3.1. Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Hát Sáng Tạo Hơn

Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học hát, khuyến khích giáo viên sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, sáng tạo, và phù hợp với đặc điểm tâm lý của học sinh THCS. Các phương pháp này cần tạo cơ hội cho học sinh được trải nghiệm và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc, đồng thời khuyến khích các em tham gia tích cực vào các hoạt động âm nhạc.

3.2. Xây Dựng Chương Trình Giáo Dục Âm Nhạc Phù Hợp

Luận án đề xuất xây dựng chương trình giáo dục âm nhạc phù hợp với đặc điểm văn hóa và xã hội của Bình Dương, đồng thời đáp ứng được yêu cầu giáo dục thẩm mỹ hiện nay. Chương trình cần lựa chọn các bài hát có giá trị thẩm mỹ cao, phù hợp với lứa tuổi học sinh, và có khả năng khơi gợi cảm xúc tích cực và tình yêu quê hương đất nước.

3.3. Tăng Cường Sự Phối Hợp Nhà Trường Gia Đình Xã Hội

Luận án nhấn mạnh vai trò của gia đình và xã hội trong việc giáo dục thẩm mỹ âm nhạc cho học sinh. Nhà trường cần phối hợp chặt chẽ với gia đình và xã hội để tạo môi trường âm nhạc phong phú và lành mạnh, đồng thời khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động âm nhạc cộng đồng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Giáo Dục Âm Nhạc

Luận án trình bày các ứng dụng thực tiễn của các giải pháp đã đề xuất, bao gồm việc thiết kế các bài giảng, tổ chức các hoạt động âm nhạc ngoại khóa, và đánh giá hiệu quả của các biện pháp giáo dục thẩm mỹ âm nhạc. Bên cạnh đó chúng tôi nhận thấy rằng, việc định hướng, GDTM cho HS ở các trường THCS hiện nay (trên phạm vi toàn quốc, mà tỉnh Bình Dương không phải trường hợp ngoại lệ) thông qua môn âm nhạc nói chung cũng như phân môn Học hát nói riêng, là một vấn đề không kém phần quan trọng và mang tính cấp thiết.

4.1. Thực Nghiệm Sư Phạm và Đánh Giá Tính Khả Thi

Luận án tiến hành thực nghiệm sư phạm tại một số trường THCS ở Bình Dương để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp đã đề xuất. Quá trình thực nghiệm bao gồm việc thiết kế bài giảng, tổ chức các hoạt động, và thu thập dữ liệu để đánh giá sự tiến bộ của học sinh về năng lực thẩm mỹ và năng lực cảm thụ âm nhạc.

4.2. Thiết Kế Công Cụ Hỗ Trợ Dạy và Học Âm Nhạc Hiệu Quả

Luận án thiết kế các công cụ hỗ trợ dạy và học âm nhạc, bao gồm các tài liệu tham khảo, bài tập thực hành, và các công cụ đánh giá năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh. Các công cụ này được thiết kế để giúp giáo viên và học sinh tiếp cận với âm nhạc một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.

4.3. Kết Quả Nghiên Cứu và Đóng Góp cho Giáo Dục Âm Nhạc

Luận án trình bày kết quả nghiên cứu và đánh giá những đóng góp của luận án cho giáo dục âm nhạc tại Bình Dương. Kết quả nghiên cứu cho thấy các giải pháp đã đề xuất có hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng giáo dục thẩm mỹ âm nhạc cho học sinh THCS, giúp các em phát triển toàn diện về nhân cách và năng lực.

V. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Giáo Dục Âm Nhạc Tương Lai

Luận án tổng kết những kết quả nghiên cứu chính và đánh giá những đóng góp của luận án cho lĩnh vực giáo dục thẩm mỹ âm nhạc. Luận án cũng đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo để tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc tại Bình Dương và trên cả nước. Việc định hướng, GDTM cho HS ở các trường THCS hiện nay (trên phạm vi toàn quốc, mà tỉnh Bình Dương không phải trường hợp ngoại lệ) thông qua môn âm nhạc nói chung cũng như phân môn Học hát nói riêng, là một vấn đề không kém phần quan trọng và mang tính cấp thiết.

5.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Quan Trọng Nhất

Luận án tóm tắt những kết quả nghiên cứu quan trọng nhất, bao gồm việc xác định thực trạng, đề xuất giải pháp, và đánh giá hiệu quả của các biện pháp giáo dục thẩm mỹ âm nhạc. Các kết quả nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc tiếp tục cải tiến và nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc.

5.2. Những Đóng Góp của Luận Án cho Giáo Dục Thẩm Mỹ

Luận án đánh giá những đóng góp của luận án cho lĩnh vực giáo dục thẩm mỹ, bao gồm việc cung cấp một cái nhìn tổng quan về giáo dục thẩm mỹ âm nhạc tại Bình Dương, đề xuất các giải pháp thực tiễn, và thiết kế các công cụ hỗ trợ dạy và học âm nhạc. Luận án có thể là tài liệu tham khảo cho GV âm nhạc ở các trƣờng THCS thuộc địa bàn khác trong cả nƣớc, góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học môn âm nhạc phổ thông và cho các nghiên cứu khoa học cùng hƣớng.

5.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo và Phát Triển Giáo Dục

Luận án đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo để tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc, bao gồm việc nghiên cứu sâu hơn về các phương pháp giảng dạy tích cực, xây dựng chương trình phù hợp, và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, và xã hội. GDTM âm nhạc là nhằm góp phần tạo ra những lớp công dân mới vừa chuyên vừa hồng cho tỉnh Bình Dương, do đó luận án sẽ dựa trên quan điểm GDTM của chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và đƣờng lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục con ngƣời mới xã hội chủ nghĩa; quan điểm và tiêu chí giáo dục HS phổ thông sau năm 2015 của Bộ GD&ĐT.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu là tổng quan về mỹ học, tác giả lấy đó làm cơ sở lý luận để thực hiện nghiên cứu tiếp theo. Các chƣơng còn lại, tác giả đã phân tích một cách cơ bản có hệ thống, luận giải những vấn đề về quy luật của sự hình thành và phát triển 17 nhân cách, đi sâu nghiên cứu nhiều góc độ thông qua các hình thức GDTM, trong đó có GDTM bằng nghệ thuật. Cái cốt yếu của vấn đề là, để chứng minh cho vai trò của GDTM trong việc hình thành và phát triển nhân cách con ngƣời theo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lê nin. Nguyễn Thế Kiệt đề cao việc GDTM bằng nghệ thuật: “Do chức năng của nghệ thuật phản ánh cuộc sống bằng hình tƣợng cụ thể và sinh động, toàn vẹn nhƣ chính cuộc sống, nên hình tƣợng nghệ thuật vừa có chức năng nhận thức, vừa có chức năng đạo đức và chức năng thẩm mỹ” [58; 149].

Chức năng GD của nghệ thuật là hƣớng con ngƣời tới cái đúng, cái tốt, cái đẹp. Nghệ thuật là sản phẩm hoạt động sáng tạo của con ngƣời, giúp cho con ngƣời hiểu biết thế giới xung quanh và hiểu biết lẫn nhau. Những tác phẩm nghệ thuật chân chính sẽ là cầu nối, làm cho các dân tộc xích lại gần nhau hơn và hơn thế, nó có thể cảm hóa, chinh phục con ngƣời thông qua quá trình hoạt động hay thƣởng thức tác phẩm. Khi ngƣời thƣởng thức cảm nhận đƣợc trọn vẹn nội dung tác phẩm nghệ thuật, thì tác dụng mang đến có thể coi nhƣ một thử nghiệm của sáng tạo, “vì nó luôn tạo ra tình huống bất ngờ, đem lại niềm sảng khoái và những phát hiện mới mẻ, khâm phục cái đẹp, kích thích khát vọng vƣơn tới cái đẹp” [58; 108].

Trong lĩnh vực nghệ thuật, cái đẹp là linh hồn sống của nghệ thuật. Cái đẹp trong nghệ thuật là hình thức cao nhất của cái đẹp, trong đó tác phẩm nghệ thuật, hình tƣợng nghệ thuật đạt tới sự hài hòa của TM. Tác phẩm nghệ thuật đẹp bao gồm ba yếu tố: phản ánh chân thực cuộc sống của con ngƣời trong tính toàn vẹn, đa diện và sinh động; có sự hài hòa giữa nội dung và hình thức; sự chân thực của ý thức xã hội đƣợc nghệ sĩ gửi gắm vào tác phẩm. Công chúng đến với nghệ thuật để nhận đƣợc sự mách bảo con đƣờng chiếm lĩnh cái đẹp.

GDTM giúp nhận thức đƣợc giá trị TM của cuộc sống và nghệ thuật ở mức độ sâu sắc, toàn diện, có khả năng đánh giá TM biểu lộ thông qua các nhận xét, cảm xúc, thái độ của chủ thể TM trƣớc khách thể TM. Những ngƣời có óc TM phát triển bao giờ cũng là những ngƣời có trình độ hiểu biết sâu rộng, có kinh nghiệm phong phú và đời sống đạo đức lành mạnh [8; 2]. GDTM bằng nghệ thuật đã làm biến đổi hoàn toàn giá trị của sự vật, khiến cho cái bình thƣờng quen thuộc khi đi vào nghệ thuật cũng trở nên lạ, khác thƣờng, cái 18 không đẹp trở nên đẹp, cái đã đẹp lại càng nổi bật và hấp dẫn hơn. Các quan điểm trong nghiên cứu này tuy không mới, nhƣng cũng là cơ sở để khẳng định thêm: GDTM nói chung, GDTM âm nhạc nói riêng luôn là vấn đề vô cùng quan trọng, mang tính cấp thiết trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho HS.

Thông qua việc GDTM âm nhạc, phần nào giúp các em hiểu đƣợc cái hay, cái đẹp của cuộc sống, góp phần phát triển về trí tuệ và thể chất cho HS. Giáo dục thẩm mỹ và giáo dục nghệ thuật của Đỗ Xuân Hà [36] nghiên cứu về thực trạng GDTM và GD nghệ thuật cho HS phổ thông ở nƣớc ta những năm cuối thế kỷ XX. Ông cho rằng, tuy đã xác định đúng mục tiêu và thấy đƣợc GDTM đang là nhu cầu cấp bách của xã hội Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, nhƣng thực tế việc GDTM đang bị xem nhẹ, hoặc tiến hành một cách tùy tiện. Bằng những tƣ liệu tin cậy, ông đánh giá và đƣa ra phƣơng hƣớng nhằm nâng cao chất lƣợng GDTM cho HS phổ thông ở nƣớc ta.

Bên cạnh đó, ông đƣa ra nhiệm vụ quan trọng của GDTM ở trƣờng phổ thông là tạo cho HS một vốn ấn tƣợng và tri thức TM tối thiểu cần thiết. Hình thành ở các em những phẩm chất tâm lý - xã hội của nhân cách khả dĩ. Cho phép các em trải nghiệm đánh giá về mặt cảm xúc, thƣởng thức những sự vật hiện tƣợng có ý nghĩa TM. Hình thành và phát triển những phẩm chất, nhu cầu năng lực sáng tạo TM cho HS.

Phƣơng hƣớng chủ yếu để triển khai GDTM cho HS là bằng phƣơng tiện nghệ thuật thông qua việc dạy các môn nghệ thuật trong nội/ ngoại khóa ở trong và ngoài nhà trƣờng [70; 84-86]. Tuy chƣa đánh giá hiện trạng cụ thể của môn âm nhạc, nhƣng trên phƣơng diện là một công trình khoa học, tác giả đã đƣa ra các thực trạng và phƣơng hƣớng GD nhằm minh chứng vai trò của GDTM bằng nghệ thuật cho HS phổ thông. Qua nội dung của đề tài này, chúng tôi coi đó là một trong những yếu tố nền tảng để định hƣớng nghiên cứu cho luận án của mình. Giáo dục thẩm mỹ âm nhạc Các nghiên cứu về GDTM âm nhạc đã có những đóng góp đáng kể cho lý luận dạy học âm nhạc.

Trong cuốn Theo dòng âm thanh cái đẹp sải cánh [2], Dƣơng Viết Á với quan điểm: mỹ học âm nhạc cần phải đúc kết thành lý luận đi sâu vào thành môn khoa học chuyên ngành, bởi “mối quan hệ giữa mỹ học âm nhạc và các khoa học là mối quan hệ giữa khoa học lý thuyết mang tính phổ quát và khoa học cụ thể 19 chuyên ngành” [2; 8]. Tác giả nghiên cứu sâu về các đặc trƣng phản ánh hiện thực của âm nhạc. Tâm tƣ, tình cảm của con ngƣời nhờ có âm nhạc mà chắp cánh bay cao, bay xa hơn. Tác giả đƣa ra nhiều dẫn chứng để chứng minh cho mệnh đề: Nơi nào ngôn ngữ bất lực thì ở đó bắt đầu có âm nhạc - đây cũng là quan điểm chung của nhiều nhà phê bình âm nhạc.

Ông phân tích khá chi tiết về vai trò của ngôn ngữ âm nhạc và các thành tố tạo nên ngôn ngữ âm nhạc là giai điệu, tiết tấu, phức điệu, hòa thanh, phối khí. Các thành tố đó phối hợp chặt chẽ với nhau, tạo nên một tác phẩm âm nhạc. Ông cho rằng yếu tố lời ca cũng rất quan trọng, là phần không thể thiếu trong diện mạo của một ca khúc. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa âm nhạc và lời ca cần phải thông qua các quy luật của âm nhạc, ngôn ngữ và thơ ca.

Vấn đề về hình tƣợng âm nhạc trên phƣơng diện lý thuyết đƣợc ông khái quát, từ đó giúp chúng tôi hiểu sâu hơn về hình tƣợng âm nhạc. Ông quan niệm hình tƣợng âm nhạc có thể coi là kết quả của một quá trình nhận thức đặc thù với những đặc điểm: hình tƣợng âm nhạc thuộc hình tƣợng biểu hiện, mang tính ƣớc lệ và tác động vào ngƣời thƣởng thức theo hƣớng khơi gợi, giúp cho ngƣời thƣởng thức tạo dựng nên một hình tƣợng âm nhạc hoàn chỉnh trong tƣ duy của mỗi ngƣời. Với đặc thù là nghệ thuật thời gian, theo dòng âm thanh bằng cảm xúc, ngƣời thƣởng thức sẽ từng bƣớc tạo nên hình tƣợng âm nhạc trong tƣ duy để mƣờng tƣợng về bức tranh của cuộc sống [2; 76]. Với đặc trƣng âm nhạc là nghệ thuật kiến trúc âm thanh, ngƣời thƣởng thức đã tiếp nhận nó một cách “mơ hồ”, chính điều ấy càng làm giàu cho trí tƣởng tƣợng tạo nên hình tƣợng âm nhạc [2; 78].

Tác giả còn nhấn mạnh vai trò của ngƣời nghệ sĩ: cần phải hiểu đối tƣợng của mình để khơi gợi, phát huy sự năng động giúp ngƣời thƣởng thức tạo dựng hình tƣợng âm nhạc. Tác giả đƣa ra quan điểm về quá trình thƣởng thức âm nhạc, làm rõ luận điểm “khi thƣởng thức âm nhạc thì vai trò của thị hiếu rất quan trọng, nếu có định kiến xấu sẽ dẫn đến thái độ thiên lệch thiếu khách quan” [2; 131]. Ở đây chúng tôi quan tâm đến vấn đề mà tác giả đã đề cập, đó là: “nguyên nhân tạo nên thị hiếu trong thƣởng thức âm nhạc là do điều kiện xã hội, lứa tuổi, hoàn cảnh sinh hoạt, trình độ văn hóa…”[2; 135]. Tất cả yếu tố trên, sẽ là căn cứ khi chọn một tác phẩm cho ngƣời thƣởng thức tiếp nhận.

Mặt khác, tác giả nhấn mạnh việc thay đổi một thị hiếu âm nhạc đã định hình không phải 20 là một chuyện dễ dàng, đơn giản. Vì thế: “không thể có thái độ nóng vội, áp đặt, mệnh lệnh” [2; 138], bởi “GDTM âm nhạc nói chung và xây dựng thị hiếu âm nhạc nói riêng là một việc vừa khoa học, vừa nghệ thuật, khoa học trong nghiên cứu và vận dụng quy luật hình thành thị hiếu. Nghệ thuật trong biện pháp thực hiện cụ thể đối với từng đối tƣợng cụ thể” [2; 138]. Chúng tôi cho rằng những nhận định trên không mới, tuy nhiên đó cũng là định hƣớng để ngƣời nghiên cứu sau có cơ sở khẳng định thêm vai trò của GDTM âm nhạc.

Điều này là vô cùng quan trọng, vì đó là căn cứ giúp cho GV âm nhạc, phụ huynh HS cũng nhƣ các nhà quản lý GD hiểu rõ hơn về tác dụng của GDTM âm nhạc cho học sinh phổ thông, nhất là với đối tƣợng HS ở cấp THCS nói chung trên toàn quốc và ở tỉnh Bình Dƣơng nói riêng. Cuốn Bay lên từ truyền thống của Nguyễn Đăng Nghị [80] nghiên cứu về dòng ca khúc cách mạng Việt Nam giai đoạn 1930 - 1975. Tuy tác giả không đề cập trực tiếp tới GDTM bằng âm nhạc, nhƣng nội dung của cuốn sách lại có tính khơi gợi, giúp ngƣời đọc thấy đƣợc giá trị TM cũng nhƣ giá trị văn hóa trong mỗi ca khúc. Có đƣợc điều đó là bởi tác giả đã tiếp cận đối tƣợng nghiên cứu dƣới góc nhìn của văn hóa học và mỹ học.

Thông qua đó, tác giả cho ngƣời đọc thấy đƣợc mối quan hệ gần, xa của ca khúc tựa nhƣ vừa nhìn thấy cây, vừa nhìn thấy rừng vậy. Tác giả cho rằng: “Ca khúc cách mạng là một sản phẩm văn hóa, nên tất yếu nó là tấm gƣơng phản ánh đa chiều về lịch sử, văn hóa dân tộc nƣớc nhà” [80; 227]. Cùng với chức năng dự báo là sự lạc quan hƣớng về tƣơng lai tƣơi sáng, thể hiện nên cái tâm thức và TM trong tƣ duy của một dân tộc giàu lòng yêu nƣớc. Với ngôn ngữ âm nhạc, thông qua giai điệu sẽ giúp cho ngƣời thƣởng thức có cái nhìn nhân văn hơn về con ngƣời và dân tộc Việt Nam.