Luận Án Tiến Sĩ Về Giáo Dục Pháp Luật Cho Ngư Dân Biển Ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ luật học phân tích phổ biến giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở việt nam hiện nay, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho

• Tác giả: Lý Nam Hải
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Hồi
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận và Lịch Sử Nhà Nước và Pháp Luật
• Đề tài: Phổ Biến, Giáo Dục Pháp Luật Cho Ngư Dân Biển Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học, thực tiễn và những điểm mới của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC VẤN ĐỀ CỦA ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu các vấn đề của đề tài
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu lý luận về phổ biến giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu thực trạng về phổ biến giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 1.1.3. Tình hình nghiên cứu về quan điểm và giải pháp tăng cường phổ biến giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 1.2. Nhận xét về tình hình nghiên cứu các vấn đề của đề tài luận án và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.2.1. Nhận xét về tình hình nghiên cứu các vấn đề của đề tài luận án
• 1.2.2. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.3. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.3.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NGƯ DÂN BIỂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Ngư dân biển Việt Nam và sự cần thiết phải phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam
• 2.1.1. Khái niệm ngư dân biển
• 2.1.2. Điều kiện sinh nghiệp của ngư dân biển ở Việt Nam
• 2.1.3. Sự cần thiết phải phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Khái niệm, mục đích phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.2. Mục đích của phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay
• 2.3. Chủ thể, nội dung, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay
• 2.3.1. Chủ thể phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 2.3.2. Nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 2.3.3. Phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 2.3.4. Kết quả phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam
• 2.4.1. Điều kiện kinh tế, xã hội, nghề nghiệp, trình độ nhận thức, phong tục tập quán của ngư dân biển
• 2.4.2. Điều kiện chính trị của đất nước; đường lối, chính sách của Đảng
• 2.4.3. Bộ máy, nhân sự làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 2.4.4. Hệ thống thể chế về phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 2.4.5. Điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật, kinh phí cho công tác phổ biến giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 2.5. Kinh nghiệm phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển tại một số nước trên thế giới
• 2.5.1. Phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển tại Trung Quốc
• 2.5.2. Phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển tại Indonesia
• 2.5.3. Phổ biến giáo dục pháp luật cho ngư dân biển tại Philippines
• 2.5.4. Phổ biến giáo dục pháp luật cho ngư dân biển tại Thái Lan, Singapore
• 2.6. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NGƯ DÂN BIỂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ NGUYÊN NHÂN
• 3.1. Thực trạng cơ sở pháp lý của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 3.2. Thực trạng phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 3.2.1. Thực trạng chủ thể phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 3.2.2. Thực trạng nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển trong thực tế
• 3.2.3. Thực trạng phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển trong thực tế
• 3.2.4. Thực trạng kết quả phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 3.3. Nguyên nhân của thực trạng phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 3.3.1. Nguyên nhân của ưu điểm, thành tựu
• 3.3.2. Nguyên nhân của hạn chế
• 3.4. Kết luận Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NGƯ DÂN BIỂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Quan điểm tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay
• 4.1.1. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 4.1.2. Phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển cần được tiến hành lồng ghép với giáo dục quốc phòng, với chiến lược phát triển kinh tế biển và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển
• 4.1.3. Phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển cần được tiến hành kiên trì, thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm
• 4.1.4. Nội dung, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển phải phù hợp với đặc thù của từng nhóm ngư dân biển
• 4.2. Giải pháp tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay
• 4.2.1. Nhóm giải pháp về nhận thức
• 4.2.2. Nhóm giải pháp về thể chế
• 4.2.3. Nhóm giải pháp về bộ máy làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 4.2.4. Nhóm giải pháp về nội dung, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 4.2.5. Nhóm giải pháp về các yếu tố bảo đảm cho hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển
• 4.3. Kết luận Chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo dục pháp luật cho ngư dân biển Việt Nam

Giáo dục pháp luật cho ngư dân biển Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Ngư dân không chỉ đóng góp vào nền kinh tế mà còn giữ vai trò bảo vệ chủ quyền biển đảo. Tuy nhiên, thực trạng giáo dục pháp luật cho họ vẫn còn nhiều hạn chế. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao nhận thức và hiểu biết pháp luật cho ngư dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngư dân biển

Ngư dân biển là những người làm nghề đánh bắt hải sản trên biển. Họ không chỉ là nguồn cung cấp thực phẩm mà còn là lực lượng quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên biển và chủ quyền quốc gia.

1.2. Tình hình giáo dục pháp luật hiện nay

Hiện nay, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển chủ yếu được thực hiện qua các chương trình của Nhà nước. Tuy nhiên, nhiều ngư dân vẫn chưa nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, dẫn đến việc vi phạm pháp luật.

II. Thách thức trong giáo dục pháp luật cho ngư dân biển Việt Nam

Có nhiều thách thức trong việc giáo dục pháp luật cho ngư dân biển. Những thách thức này không chỉ đến từ bản thân ngư dân mà còn từ môi trường xã hội và chính sách của Nhà nước.

2.1. Thiếu thông tin và tài liệu pháp luật

Nhiều ngư dân không có đủ tài liệu và thông tin về pháp luật liên quan đến nghề nghiệp của họ. Điều này dẫn đến việc họ không thể tự bảo vệ quyền lợi của mình.

2.2. Phương pháp giáo dục chưa hiệu quả

Các phương pháp giáo dục pháp luật hiện tại thường mang tính lý thuyết, không phù hợp với thực tế của ngư dân. Cần có những phương pháp giáo dục thực tiễn hơn để thu hút sự quan tâm của họ.

III. Giải pháp tăng cường giáo dục pháp luật cho ngư dân biển

Để nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho ngư dân biển, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Những giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ và liên tục.

3.1. Tăng cường truyền thông pháp luật

Cần có các chương trình truyền thông pháp luật đa dạng, dễ hiểu để ngư dân có thể tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả.

3.2. Đào tạo và bồi dưỡng cho ngư dân

Tổ chức các khóa đào tạo về pháp luật cho ngư dân, giúp họ nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hoạt động nghề nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các giải pháp giáo dục pháp luật cho ngư dân biển đã mang lại những kết quả tích cực. Nhiều ngư dân đã bắt đầu nhận thức rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

4.1. Kết quả từ các chương trình giáo dục

Nhiều chương trình giáo dục pháp luật đã được triển khai và nhận được sự tham gia tích cực từ ngư dân. Điều này cho thấy nhu cầu và sự quan tâm của họ đối với pháp luật.

4.2. Những bài học kinh nghiệm

Các bài học từ những chương trình giáo dục pháp luật trước đây cho thấy cần phải điều chỉnh phương pháp và nội dung để phù hợp hơn với thực tế của ngư dân.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho giáo dục pháp luật

Giáo dục pháp luật cho ngư dân biển Việt Nam cần được chú trọng hơn nữa trong thời gian tới. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để nâng cao nhận thức pháp luật cho ngư dân.

5.1. Tầm quan trọng của giáo dục pháp luật

Giáo dục pháp luật không chỉ giúp ngư dân bảo vệ quyền lợi của mình mà còn góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần xây dựng các chương trình giáo dục pháp luật dài hạn, liên tục và phù hợp với nhu cầu thực tế của ngư dân biển.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Lý Nam Hải dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Thị Hồi, bảo vệ tại Trường Đại học Luật Hà Nội (Bộ Giáo dục và Đào tạo – Bộ Tư pháp) năm 2021, thuộc chuyên ngành Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật (mã số: 9380106).

Về tính cấp thiết, luận án chỉ ra rằng ngư dân biển là tầng lớp lao động giữ vai trò quan trọng trong việc đóng góp phát triển kinh tế biển và trực tiếp tham gia bảo vệ môi trường, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới biển đảo của Tổ quốc. Quan điểm của Đảng tại Đại hội XI xác định chủ trương phát triển đánh bắt xa bờ gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và Nghị quyết số 36-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII năm 2018 về "Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045" tiếp tục khẳng định vai trò của ngư dân trong chiến lược bảo vệ biển, đảo. Tuy nhiên, tình hình tranh chấp trên Biển Đông diễn biến phức tạp, cùng với việc Ủy ban châu Âu (EC) áp dụng cảnh báo "thẻ vàng" đối với thủy sản Việt Nam từ ngày 23/10/2017 do các hành vi vi phạm khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), đã đặt ra yêu cầu cấp bách phải nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho ngư dân biển.

Thực tiễn công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) cho ngư dân biển thời gian qua bộc lộ nhiều bất cập: chưa phân loại cụ thể các nhóm ngư dân (gần bờ, xa bờ, nuôi trồng, đánh bắt); chưa nắm bắt trúng nhu cầu pháp lý thực tế; nội dung và hình thức tuyên truyền còn nghèo nàn, mang nặng tính kế hoạch mùa vụ và tính chất cứu trợ nhân đạo; cơ chế phối hợp giữa các lực lượng thực thi và chính quyền địa phương còn thiếu đồng bộ. Về mặt lý luận, các công trình trước đây chủ yếu nghiên cứu PBGDPL nói chung hoặc cho các đối tượng trên đất liền, thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về đối tượng đặc thù là ngư dân biển.

Mục đích nghiên cứu của luận án là xây dựng hệ thống lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các quan điểm, giải pháp phù hợp, khả thi nhằm tăng cường công tác PBGDPL cho ngư dân biển ở Việt Nam; góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo, phát triển bền vững kinh tế biển và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 04 nội dung:

1. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, xác định các nội dung đã được làm rõ và các vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết.
2. Làm sáng tỏ và hệ thống hóa cơ sở lý luận về PBGDPL cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay (khái niệm, đặc điểm, sự cần thiết, mục đích, chủ thể, nội dung, phương thức, kết quả và các yếu tố tác động).
3. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng công tác PBGDPL cho ngư dân biển ở Việt Nam từ năm 2013 đến nay, chỉ rõ các ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng.
4. Xây dựng các quan điểm chỉ đạo và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả công tác PBGDPL cho ngư dân biển trong thời gian tới.

Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu:

• Giả thuyết nghiên cứu: Hoạt động PBGDPL cho ngư dân biển hiện nay chưa đạt hiệu quả cao do chưa xuất phát từ đặc thù sinh nghiệp, trình độ nhận thức, tập quán và nhu cầu pháp lý thực tế của từng nhóm ngư dân biển; nếu xây dựng được cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể và đổi mới nội dung, phương thức phù hợp với điều kiện đi biển thì sẽ nâng cao được ý thức pháp luật và giảm thiểu vi phạm pháp luật của ngư dân biển.
• Câu hỏi nghiên cứu: (1) PBGDPL cho ngư dân biển có những đặc thù lý luận nào so với PBGDPL cho các đối tượng xã hội khác? (2) Thực trạng công tác PBGDPL cho ngư dân biển ở Việt Nam giai đoạn 2013-2021 diễn ra như thế nào, đạt được kết quả gì và còn những tồn tại, nguyên nhân nào? (3) Cần thực hiện những quan điểm và giải pháp cụ thể nào để tăng cường hiệu quả công tác PBGDPL cho ngư dân biển ở nước ta hiện nay?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận, thực trạng và giải pháp tăng cường PBGDPL cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu các hoạt động PBGDPL cho ngư dân biển từ năm 2013 đến năm 2021 (giai đoạn thực hiện Đề án "Tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho cán bộ, nhân dân vùng biên giới, hải đảo giai đoạn 2013-2016" kéo dài đến năm 2021 theo Quyết định số 409/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ).
• Phạm vi không gian: Các khu vực dân cư có nghề đánh bắt hải sản trên các vùng biển Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào hoạt động PBGDPL cho nhóm đối tượng là ngư dân hoạt động đánh bắt trên biển, không nghiên cứu toàn bộ cư dân ven biển nói chung.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba hướng nghiên cứu chính:

Thứ nhất, hướng nghiên cứu về lý luận PBGDPL và ý thức pháp luật:

• Về đề tài nghiên cứu: Đề tài cấp Bộ "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật trong công cuộc đổi mới" (1994) do Dương Thị Thanh Mai chủ nhiệm; đề tài "Đổi mới giáo dục pháp luật trong hệ thống các trường Chính trị ở nước ta hiện nay" (1999) của Khoa Nhà nước và Pháp luật - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; đề tài cấp Bộ "Giải pháp nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong ngành giáo dục" (2011) của Đặng Thị Thu Huyền.
• Về sách chuyên khảo và giáo trình: Cuốn "Bàn về giáo dục pháp luật" (1995) của Trần Ngọc Đường và Dương Thị Thanh Mai; cuốn "Lý luận nhà nước và pháp luật" (2011) của N.Maluko (chuyên đề 28 về ý thức pháp luật và giáo dục pháp luật); cuốn "Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật" (2017) của Trường Đại học Luật Hà Nội; cuốn "Phổ biến giáo dục pháp luật cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông" (2012) của Trần Viết Lưu; cuốn "Hoạt động giáo dục và tư vấn pháp luật cho phạm nhân, thực tiễn tại Tỉnh Thừa Thiên Huế" (2018) của Đoàn Đức Lương và Lý Nam Hải.
• Về bài báo khoa học: Các công trình của Nguyễn Quốc Sửu (2010, 2011), Tống Đức Thảo (2006), Đặng Vũ Huân (2011), Ngọ Văn Nhân (2012), Lý Nam Hải (2017).
• Về luận án: Luận án phó tiến sĩ của Nguyễn Đình Lộc (1987), Đinh Xuân Thảo (1996), Dương Thị Thanh Mai (1996); các luận án tiến sĩ của Vũ Thị Hoài Phương (2008), Trần Công Lý (2009), Phan Hồng Dương (2014), Ngô Văn Trù (2015), Nguyễn Văn Vi (2017); cùng các luận án nước ngoài của Matvienco L.M (2004), Khaxanova X.A (2007), V.O Mironov (2012).

Thứ hai, hướng nghiên cứu về đời sống, tâm lý và công tác tuyên truyền, vận động ngư dân biển:

• Các đề tài khoa học: "Giáo dục chủ quyền biển đảo cho ngư dân tại Thừa Thiên Huế" (2015) của Nguyễn Thị Hà; "Bộ đội biên phòng vận động ngư dân các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ và Bà Rịa - Vũng Tàu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo trong tình hình mới" (2016) của Nguyễn Đức Ý; "Công tác vận động ngư dân tham gia bảo vệ chủ quyền, biển đảo trong tình hình mới" (2018) của Nguyễn Quang Dũng; "Thái độ đối với hoạt động đánh bắt xa bờ của cư dân ven biển miền Trung" (2018, 2019) do Nguyễn Thị Hoa chủ nhiệm.
• Các sách và bài viết: Cuốn "Đời sống xã hội và văn hóa của cộng đồng ngư dân ven biển và hải đảo từ Đà Nẵng đến Khánh Hòa - góc nhìn dân tộc học" của Bùi Xuân Đính và Nguyễn Thị Thanh Bình; "Cộng đồng ngư dân ở Việt Nam" (2002) của Nguyễn Duy Thiệu; "Tìm hiểu pháp luật về biển và hải đảo Việt Nam" (2017) của Đào Chuẩn; bài viết của Nguyễn Thị Hà (2014), Phạm Thị Thanh Ngọc (2018), Lý Nam Hải (2020), Nhan Hồng Quang (2020), Hoàng Minh và Đức Tuấn (2020).
• Các luận án liên quan: Luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Cường (2015) về sinh kế ngư dân Hải Phòng; Lê Phương Thảo (2016) về phụ nữ cộng đồng ngư dân Thanh Hóa; Nguyễn Quốc Khánh (2017) về chức năng Cảnh sát biển Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ rõ: Phần lớn các công trình nêu trên chỉ nghiên cứu lý luận PBGDPL chung hoặc áp dụng cho đối tượng trên đất liền (cán bộ, công chức, học sinh, sinh viên, phạm nhân, doanh nghiệp); các công trình về ngư dân lại tiếp cận dưới góc độ dân tộc học, xã hội học, cải thiện sinh kế hoặc công tác vận động quân chúng của lực lượng vũ trang. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện luận án, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, độc lập và có hệ thống về PBGDPL cho ngư dân biển ở Việt Nam dưới góc độ chuyên ngành Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên:

• Các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, về bản chất và vai trò của ý thức pháp luật, giáo dục pháp luật trong đời sống xã hội.
• Quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, Kết luận số 04-KL/TW ngày 19/4/2011 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa XI, Nghị quyết số 36-NQ/TW năm 2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII.
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước: Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, các quyết định của Thủ tướng Chính phủ (Quyết định 409/QĐ-TTg, Quyết định 78/QĐ-TTg, Quyết định 596/QĐ-TTg thành lập Ban Chỉ đạo Quốc gia về IUU, Chỉ thị 45/CT-TTg, Công điện 732/CĐ-TTg, 1275/CĐ-TTg) và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982).
• Khung phân tích lý luận chuyên ngành: Luận án xây dựng khung phân tích gồm các yếu tố cấu thành hoạt động PBGDPL (chủ thể, đối tượng, mục đích, nội dung, phương thức, kết quả) gắn với các điều kiện sinh nghiệp đặc thù và các yếu tố tác động (chính trị, kinh tế - xã hội, thể chế, bộ máy, cơ sở vật chất, kinh phí).

Phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

• Phương pháp tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt các chương để hệ thống hóa tài liệu, văn bản chính sách, khái quát hóa các luận điểm lý thuyết và rút ra các kết luận nghiên cứu.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng tại tất cả các chương để làm rõ các khái niệm, đặc điểm sinh nghiệp của ngư dân biển, nội dung pháp luật cần phổ biến, thực trạng và nguyên nhân của những tồn tại.
• Phương pháp luật học so sánh: Được áp dụng để nghiên cứu, đánh giá thực trạng cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động PBGDPL cho ngư dân biển và so sánh quy định pháp luật liên quan.
• Phương pháp so sánh: Sử dụng trong Chương 1 và Chương 2 nhằm phân biệt quan niệm về PBGDPL nói chung với PBGDPL cho ngư dân biển; phân biệt các đặc thù giữa nhóm ngư dân đánh bắt gần bờ và nhóm ngư dân đánh bắt xa bờ; so sánh kinh nghiệm của các quốc gia trong khu vực.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Được tiến hành tại Chương 2 và Chương 3 để thu thập số liệu về nhu cầu tiếp nhận kiến thức pháp luật của ngư dân biển, đánh giá mức độ hiểu biết của ngư dân đối với nội dung do báo cáo viên truyền tải (thể hiện tại Phụ lục 6), và khảo sát mức độ phối hợp liên ngành giữa các cơ quan chức năng (thể hiện tại Phụ lục 7).
• Phương pháp logic - lịch sử: Sử dụng trong Chương 1, 2 và 3 để theo dõi quá trình phát triển của lý luận, chính sách và thực tiễn triển khai công tác PBGDPL cho ngư dân biển qua các mốc thời gian từ năm 2013 đến năm 2021.

Nguồn tư liệu và dữ liệu: Tư liệu nghiên cứu bao gồm các văn kiện của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo tổng kết thực hiện Đề án theo Quyết định 409/QĐ-TTg của Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng, báo cáo của Tổng cục Thủy sản, lực lượng Cảnh sát biển, Bộ đội Biên phòng và số liệu điều tra khảo sát thực tế của tác giả.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tình hình nghiên cứu các vấn đề của đề tài và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Chương này tập trung hệ thống hóa toàn bộ các công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến đề tài theo ba nhóm: lý luận PBGDPL, thực trạng PBGDPL cho ngư dân biển, quan điểm và giải pháp tăng cường PBGDPL. Trên cơ sở phân tích những đóng góp của các tác giả đi trước, chương 1 xác định rõ những khoảng trống mà các công trình trước chưa giải quyết trọn vẹn, thiết lập giả thuyết nghiên cứu và xây dựng hệ thống 03 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm định hướng cho các chương tiếp theo.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 xác lập khái niệm trung tâm: "Ngư dân biển là những người hoạt động đánh bắt hải sản trên biển, có đời sống và hoạt động sản xuất gắn với biển." Tác giả chia ngư dân biển thành hai nhóm với điều kiện sinh nghiệp và nhu cầu pháp lý khác nhau:

Tiêu chí phân tích	Ngư dân biển đánh bắt gần bờ	Ngư dân biển đánh bắt xa bờ
Quy mô và phương tiện	Thuyền công suất nhỏ, công cụ thô sơ, mang tính nghề cá nhân dân truyền thống.	Tàu thuyền công suất lớn, trang thiết bị đi biển dài ngày, đầu tư kinh phí cao.
Đặc điểm sinh nghiệp	Đi về trong ngày; kết hợp nuôi trồng thủy sản và làm muối, sửa chữa tàu thuyền.	Đi biển dài ngày; tổ chức theo tổ đội, dòng họ (chủ tàu, thợ lái, bạn thuyền, lao động làm thuê).
Áp lực và nguy cơ vi phạm	Nguồn lợi thủy sản cạn kiệt dẫn đến nguy cơ dùng công cụ hủy diệt (xung điện, mìn, lồng bát quái); dễ chịu rủi ro ô nhiễm môi trường (sự cố Formosa 2016).	Áp lực thu hồi vốn và sản lượng dẫn đến nguy cơ tắt định vị tọa độ, xâm phạm vùng biển nước ngoài khai thác trái phép; vi phạm an toàn thực phẩm khi bảo quản hải sản; xả rác thải ra biển.
Nhu cầu pháp lý trọng tâm	Quy định về công cụ đánh bắt hợp pháp, bảo vệ nguồn lợi thủy sản gần bờ, chế độ chuyển đổi nghề nghiệp và bồi thường thiệt hại môi trường.	Ranh giới vùng biển theo UNCLOS 1982 (lãnh hải, EEZ, vùng chồng lấn), quy định xử lý vi phạm của nước ngoài, thủ tục xuất nhập bến, hợp đồng lao động trên tàu, bảo hộ ngư dân.

Chương 2 luận giải 04 căn cứ xác định sự cần thiết của công tác PBGDPL cho ngư dân biển:

1. Yêu cầu bảo vệ chủ quyền biển đảo trong bối cảnh tình hình Biển Đông phức tạp, củng cố vai trò của ngư dân như lực lượng dân quân bám biển.
2. Yêu cầu phát triển kinh tế biển và hội nhập quốc tế, khắc phục cảnh báo "thẻ vàng" của EC, nâng cao uy tín quốc gia trong bối cảnh các nước tăng cường chế tài xử phạt (tịch thu tài sản, phạt tù, tiêu hủy phương tiện hoặc bắn cháy tàu).
3. Yêu cầu bảo vệ tài nguyên và môi trường biển đảo nhằm chấm dứt các phương pháp khai thác tận diệt, bảo đảm sinh kế lâu dài.
4. Yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền và nghĩa vụ công dân của ngư dân.

Chương này cũng phân tích các yếu tố cấu thành hoạt động PBGDPL (chủ thể, nội dung, phương thức, kết quả), 05 nhóm yếu tố tác động và tổng thuật kinh nghiệm thực tế về PBGDPL cho ngư dân tại một số quốc gia: Trung Quốc, Indonesia, Philippines, Thái Lan, Singapore.

Chương 3: Thực trạng phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay và nguyên nhân

Chương 3 khảo sát thực trạng cơ sở pháp lý và thực tiễn tổ chức công tác PBGDPL cho ngư dân biển từ năm 2013 đến năm 2021. Luận án tổng hợp các dữ liệu thực tế:

Chỉ tiêu / Dữ liệu thực tế	Giá trị ghi nhận trong văn bản	Ý nghĩa đối với công tác PBGDPL
Đóng góp GDP ngành thủy sản (2018)	190.123 tỷ đồng (chiếm 3,43% toàn nền kinh tế)	Khẳng định vị trí trọng yếu của nghề cá trong phát triển kinh tế biển.
Lực lượng lao động nghề cá	Hơn 800.000 ngư dân trực tiếp và 4,5 triệu lao động hậu cần	Quy mô đối tượng thụ hưởng công tác PBGDPL rất rộng lớn và đa dạng.
Tàu cá bị nước ngoài bắt giữ (từ 2017 đến thời điểm nghiên cứu)	Hơn 1.000 tàu cá cùng hàng ngàn ngư dân	Thể hiện tính cấp bách của việc phổ biến quy định về ranh giới vùng biển và chống khai thác IUU.
Thời điểm EC áp dụng cảnh báo "thẻ vàng"	Ngày 23/10/2017	Là mốc pháp lý quốc tế buộc các cơ quan quản lý phải siết chặt tuyên truyền, kiểm soát đánh bắt.

Về thực trạng tổ chức:

• Chủ thể thực hiện: Bao gồm Sở Tư pháp, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quân, Kiểm ngư, Hội Luật gia, Trung tâm Trợ giúp pháp lý. Sự phối hợp liên ngành đã bước đầu hình thành nhưng còn thiếu chặt chẽ (được phản ánh qua Biểu đồ 1, Phụ lục 7).
• Nội dung và phương thức: Đã truyền tải các nội dung cơ bản về Luật Thủy sản, Luật Biển Việt Nam, quy định biên giới biển, tuy nhiên nội dung về quy định pháp luật của các nước láng giềng và kỹ năng pháp lý khi bị lực lượng nước ngoài kiểm tra còn hạn chế; phương thức còn mang nặng tính thuyết trình một chiều, hình thức tờ rơi chưa phù hợp với điều kiện đi biển dài ngày.
• Nguyên nhân của hạn chế:
  • Nguyên nhân khách quan: Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, thời gian ngư dân ở trên biển dài ngày; trình độ học vấn của ngư dân còn thấp; tập quán đi biển tự do; tình hình phân định vùng biển chồng lấn giữa Việt Nam và một số nước (như Indonesia tại khu vực gần đảo Natuna Bắc) chưa hoàn tất đàm phán.
  • Nguyên nhân chủ quan: Đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên ở cơ sở còn thiếu kiến thức chuyên sâu về luật biển quốc tế; kinh phí và cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ tuyên truyền trên biển còn thiếu thốn; sự quan tâm chỉ đạo của một số cấp ủy, chính quyền địa phương chưa thường xuyên.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay

Luận án xác lập 04 quan điểm định hướng:

1. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác PBGDPL cho ngư dân biển.
2. Tiến hành lồng ghép PBGDPL với giáo dục quốc phòng, chiến lược phát triển kinh tế biển và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển.
3. Tiến hành công tác PBGDPL kiên trì, thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm, tránh hình thức mùa vụ.
4. Xây dựng nội dung, phương thức PBGDPL phù hợp với đặc thù của từng nhóm ngư dân biển.

Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống 05 nhóm giải pháp:

1. Nhóm giải pháp về nhận thức: Nâng cao trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và các cơ quan thực thi pháp luật trên biển về vai trò của công tác PBGDPL cho ngư dân.
2. Nhóm giải pháp về thể chế: Rà soát, sửa đổi, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về PBGDPL cho vùng biển đảo; ban hành cơ chế phối hợp liên ngành rõ ràng giữa lực lượng vũ trang (Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quân, Kiểm ngư) và ngành Tư pháp.
3. Nhóm giải pháp về bộ máy làm công tác PBGDPL: Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ pháp lý, kiến thức luật biển quốc tế và kỹ năng sư phạm cho đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên cơ sở.
4. Nhóm giải pháp về nội dung, phương thức: Đổi mới nội dung theo hướng tập trung vào các chế tài xử phạt khai thác IUU, quy định vùng biển chồng lấn, kỹ năng xử lý khi gặp nạn hoặc bị nước ngoài bắt giữ; đa dạng hóa phương thức tuyên truyền qua hệ thống thông tin liên lạc vô tuyến (ICOM), các câu lạc bộ pháp luật tại bến cảng, sân khấu hóa và tuyên truyền trực tiếp trước khi tàu xuất bến.
5. Nhóm giải pháp về các yếu tố bảo đảm: Tăng cường đầu tư kinh phí, phương tiện kỹ thuật truyền thông trên biển, xây dựng tủ sách pháp luật điện tử và bảo đảm chế độ phụ cấp cho lực lượng tuyên truyền viên cơ sở.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận:

• Luận án đã cụ thể hóa lý luận chung về PBGDPL vào một loại đối tượng đặc thù là ngư dân biển ở Việt Nam, làm rõ khái niệm, đặc điểm sinh nghiệp gắn với đời sống đánh bắt trên biển.
• Phân tích và chỉ rõ sự khác biệt căn bản về nhu cầu pháp lý giữa nhóm ngư dân đánh bắt gần bờ và nhóm ngư dân đánh bắt xa bờ.
• Hệ thống hóa các yếu tố tác động đặc thù (môi trường nghề nghiệp, tín ngưỡng dân gian, trình độ học vấn, tình hình an ninh biển) chi phối hiệu quả PBGDPL trên biển.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn:

• Phân tích toàn diện thực trạng triển khai công tác PBGDPL cho ngư dân biển trong giai đoạn 2013-2021 gắn với Đề án theo Quyết định 409/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, chỉ ra các ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi.
• Đề xuất hệ thống 05 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính khả thi nhằm tháo gỡ khó khăn trong việc tuyên truyền pháp luật, hỗ trợ ngư dân bám biển an toàn, góp phần tháo gỡ cảnh báo "thẻ vàng" của EC và bảo vệ chủ quyền biển đảo.
• Cung cấp cơ sở khoa học và tài liệu tham khảo cho các cơ quan chức năng trong việc xây dựng chính sách, pháp luật và tổ chức các hoạt động PBGDPL chuyên biệt cho cư dân vùng biển.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của công trình:

• Phạm vi nghiên cứu của luận án tập trung chủ yếu vào đối tượng ngư dân trực tiếp làm nghề đánh bắt hải sản trên biển trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến năm 2021, chưa mở rộng phân tích toàn diện sang nhóm cư dân chỉ làm dịch vụ hậu cần nghề cá hoàn toàn trên đất liền.
• Dữ liệu khảo sát xã hội học và số liệu thực tế về các vụ việc vi phạm vùng biển nước ngoài phản ánh bối cảnh đến năm 2021.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Tiếp tục nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các cơ chế phối hợp liên ngành trong việc thực thi các giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) sau năm 2021.
• Mở rộng nghiên cứu việc ứng dụng công nghệ giám sát hành trình (VMS) và các nền tảng kỹ thuật số trong hoạt động giáo dục pháp luật trực tuyến cho ngư dân khi đang hoạt động dài ngày trên biển.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng thực thi pháp luật: Bộ Tư pháp, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Tổng cục Thủy sản), Bộ Quốc phòng (Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Quân chủng Hải quân), Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển sử dụng để xây dựng chương trình, kế hoạch PBGDPL phù hợp với thực tiễn địa phương.
• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu luật học: Giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật, Luật Quốc tế, Luật Biển tham khảo khung lý thuyết và nguồn tư liệu khảo sát thực tế tại các vùng ven biển.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "ngư dân biển" được luận án định nghĩa như thế nào? Luận án định nghĩa: "Ngư dân biển là những người hoạt động đánh bắt hải sản trên biển, có đời sống và hoạt động sản xuất gắn với biển." Nhóm đối tượng này có đặc điểm là lao động gắn liền với môi trường biển, có vai trò kép trong sản xuất kinh tế và tham gia bảo vệ chủ quyền, an ninh biển đảo.

2. Luận án phân loại ngư dân biển thành những nhóm nào và sự khác biệt về nhu cầu pháp luật là gì? Luận án chia ngư dân biển thành 02 nhóm chính:

• Nhóm đánh bắt gần bờ: Quy mô nhỏ, công cụ thô sơ, kết hợp nuôi trồng hoặc dịch vụ; nhu cầu pháp lý tập trung vào quy định công cụ đánh bắt cho phép, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chính sách chuyển đổi nghề nghiệp và xử lý tranh chấp môi trường.
• Nhóm đánh bắt xa bờ: Phương tiện lớn, đi dài ngày, đầu tư cao; nhu cầu pháp lý tập trung vào ranh giới vùng biển theo UNCLOS 1982, quy định chống khai thác IUU, chế tài xử phạt của các nước láng giềng, thủ tục xuất nhập bến và quyền được bảo hộ lãnh sự khi gặp rủi ro trên biển.

3. Những mốc pháp lý và dữ liệu thực tiễn quan trọng nào được luận án sử dụng để đánh giá tính cấp bách của đề tài? Luận án dựa trên các mốc và dữ liệu: Quyết định 409/QĐ-TTg ngày 09/4/2012 của Thủ tướng Chính phủ; Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012; quyết định áp dụng "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC) ngày 23/10/2017; số liệu GDP thủy sản năm 2018 đạt 190.123 tỷ đồng (3,43% GDP cả nước); dữ liệu hơn 1.000 tàu cá bị nước ngoài bắt giữ từ năm 2017 đến thời điểm nghiên cứu và sự cố ô nhiễm môi trường biển Formosa năm 2016.

4. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp nào để tăng cường PBGDPL cho ngư dân biển? Luận án đề xuất 05 nhóm giải pháp: (1) Nhóm giải pháp về nhận thức; (2) Nhóm giải pháp về thể chế; (3) Nhóm giải pháp về bộ máy làm công tác PBGDPL; (4) Nhóm giải pháp về nội dung, phương thức PBGDPL; (5) Nhóm giải pháp về các yếu tố bảo đảm (kinh phí, phương tiện, thiết bị kỹ thuật).

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển ở Việt Nam hiện nay" của tác giả Lý Nam Hải là công trình khoa học chuyên khảo nghiên cứu có hệ thống về công tác giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù là ngư dân hoạt động trên biển. Bằng việc phân tích sâu sắc các điều kiện sinh nghiệp và phân loại cụ thể các nhóm ngư dân, luận án đã làm rõ cơ sở lý luận, chỉ ra bức tranh thực trạng cùng các nguyên nhân hạn chế của công tác tuyên truyền pháp luật biển giai đoạn 2013-2021. Hệ thống 05 nhóm giải pháp và 04 quan điểm chỉ đạo do luận án đề xuất cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ yêu cầu nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân, bảo vệ chủ quyền biển đảo, phát triển bền vững kinh tế biển và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, nhóm tác giả đã đưa ra khái niệm về ngư dân, coi ngư dân là tất cả những người sống gần sông nước và có hoạt động đánh bắt thủy hải sản, tuy chưa xây dựng khái niệm về từng loại ngư dân nhưng đây là tài liệu có giá trị tham khảo cao để nghiên cứu sinh đưa ra khái niệm ngư dân biển trong luận án. Tại Chương 2, nhóm tác giả đã phân tích khá đầy đủ về tính cộng đồng trong hoạt động đánh bắt của ngư dân, các yếu tố tác động đến 11 Đoàn Đức Lương và Lý Nam Hải (2018), Hoạt động giáo dục và tư vấn pháp luật cho phạm nhân, thực tiễn tại Tỉnh Thừa Thiên Huế”, Nxb. Đại Học Huế. 12 Bùi Xuân Đính, Nguyễn Thị Thanh Bình, Đời sống xã hội và văn hóa của cộng đồng ngư dân ven biển và hải đảo từ Đà Nẵng đến Khánh Hòa-góc nhìn dân tộc học, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

13 nghèo và phân hóa giàu nghèo của ngư dân. Ngoài ra, tại Chương 3, nhóm tác giả đã nêu các vấn đề về giáo dục và đào tạo nghề, về văn hóa và các hình thức tín ngưỡng liên quan đến đánh bắt hải sản, đây là các thông tin cần thiết để nghiên cứu sinh phân tích và đánh giá điều kiện sinh nghiệp của ngư dân và các yếu tố tác động đến PBGDPL cho ngư dân biển. Thứ ba, về các bài viết thì có thể kể đến một số bài viết sau: - Các bài viết “Các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động giáo dục pháp luật cho cán bộ công chức hành chính ở nước ta”13 và “Giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam”14 của Nguyễn Quốc Sửu. Ở bài viết đầu tiên, tác giả cho rằng, hoạt động GDPL cho cán bộ công chức hành chính ở nước ta phụ thuộc rất nhiều yếu tố, trong đó, ngoài chịu sự tác động chính của yếu tố pháp luật, thì các yếu tố khác như chính trị, kinh tế, văn hóa, cũng tác động không nhỏ đến hoạt động GDPL.

Chẳng hạn, nếu chính trị ổn định, cán bộ công chức sẽ yên tâm công tác, quá trình thực hiện pháp luật sẽ chủ động và tiến bộ, kinh tế phát triển, cán bộ công chức hành chính sẽ được nâng cao về đời sống vật chất, từ đó quá trình học tập, nâng cao ý thức pháp luật sẽ được thuận lợi. Bài viết thứ hai, tác giả nghiên cứu hoạt động GDPL cho cán bộ, công chức trong thời điểm xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam, ngoài việc xác định tương đối đầy đủ về phương diện lý luận như chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp và hình thức GDPL cho đội ngũ cán bộ hành chính, tác giả cuốn sách còn đưa ra các tiêu chí về nội dung, hình thức và phương pháp GDPL cho phù hợp với các đối tượng giáo dục. - Bài viết“Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phổ biển, giáo dục pháp luật cho phạm nhân tại các trại giam ở Việt Nam-Một số giải pháp nâng cao hiệu quả”15 của Lý Nam Hải (2017) cho rằng hoạt động PBGDPL cho phạm nhân có sự tác động, chi phối bởi các yếu tố chủ quan và khách quan. Về yếu tố chủ quan thì 13 Nguyễn Quốc Sửu (2010), Các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động giáo dục pháp luật cho cán bộ công chức hành chính ở nước ta, Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 4/2010.

14 Nguyễn Quốc Sửu (2011), Giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội. 15 Lý Nam Hải (2017), Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phổ biển, giáo dục pháp luật cho phạm nhân tại các trại giam ở Việt Nam-Một số giải pháp nâng cao hiệu quả”15, Tạp chí Pháp luật và Phát triển, Hội luật gia Việt Nam, số 11+12, tr. 14 năng lực, trách nhiệm của các chủ thể GDPL, gồm cả chủ thể tổ chức thực hiện và chủ thể trực tiếp thực hiện GDPL là yếu tố quan trọng, quyết định đến hiệu quả của hoạt động PBGDPL; ngoài ra còn có các yếu tố khác như trình độ học vấn và khả năng tiếp cận thông tin, kiến thức pháp luật của các phạm nhân.

Về các yếu tố khách quan, tác giả đưa ra ba yếu tố chính là điều kiện kinh tế, cơ sở vật chất của trại giam, về chính sách, quy định của pháp luật và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể trong hoạt động PBGDPL. - Trong bài viết “Giáo dục pháp luật góp phần nâng cao ý thức và nghĩa vụ tuân thủ pháp luật”16 của Tống Đức Thảo (2006) đã nêu lên những đặc điểm cơ bản của ý thức pháp luật trong mối liên hệ với hoạt động GDPL, vai trò của GDPL đối với việc nâng cao ý thức pháp luật cho các tầng lớp nhân dân. Tác giả cũng đưa ra quan điểm về công tác xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục, các yếu tố đảm bảo cho công tác giáo dục được thực hiện có hiệu quả, đổi mới về nội dung, chương trình giáo dục, công tác GDPL phải đạt được hiệu quả trong việc giúp cộng đồng tự giác khi tham gia các quan hệ pháp luật, gắn ý thức pháp luật với trách nhiệm xã hội của mỗi công dân. - Bài viết “Một số tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật”17 của Đặng Vũ Huân cho rằng hiệu quả của công tác PBGDPL phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Điểm mới trong quan điểm của tác giả là cho rằng hiệu quả của hoạt động GDPL phụ thuộc rất nhiều vào sự chủ động, tích cực tham gia của công dân, của người học; công dân đóng góp ý kiến, tham gia PBGDPL cho các đối tượng khác sẽ mang tính chất lan tỏa sau khi đã được PBGDPL. - Bài viết “Giáo dục pháp luật hay giáo dục ý thức pháp luật?”18 của Ngọ Văn Nhân cho rằng hiện nay thường tồn tại song song quan điểm về hai khái niệm: “giáo dục pháp luật” và “giáo dục ý thức pháp luật”. Hai khái niệm này chưa có sự rõ ràng về nội hàm, có lúc được sử dụng cùng quan điểm, nhưng cũng có lúc có hai 16 Tống Đức Thảo (2006), Giáo dục pháp luật góp phần nâng cao ý thức và nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, Lý luận chính trị, số 10/2006, tr. 17 Đặng Vũ Huân (2011), Một số tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 10 (235), tr.

18 Ngọ Văn Nhân (2012), Giáo dục pháp luật hay giáo dục ý thức pháp luật?, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 12(295), tr. 15 quan điểm khác nhau; vì vậy, dễ có sự nhầm lẫn, hoán đổi hoặc đồng nhất nội hàm của hai khái niệm này. Từ sự so sánh, đối chiếu về mục đích, mục tiêu, chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp, hình thức GDPL và giáo dục ý thức pháp luật, tác giả đi đến kết luận rằng cần thống nhất sử dụng khái niệm “giáo dục pháp luật” làm khái niệm chuẩn; không nên sử dụng khái niệm “giáo dục ý thức pháp luật” vì không rõ nội hàm. Tác giả cũng gợi mở khi muốn nhấn mạnh ý thức pháp luật thì có thể nói “giáo dục pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật” cho một đối tượng hoặc nhóm đối tượng cụ thể.

- Bài viết “Những khó khăn trong hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển tại Việt Nam hiện nay”19 của Lý Nam Hải (2020). Trong bài viết này, tác giả đã đánh giá các yếu tố chủ quan và khách quan tác động trực tiếp đến hiệu quả của công tác PBGDPL cho ngư dân biển Việt Nam hiện nay, trong đó tác giả nhấn mạnh đến các yếu tố về kinh tế, chính trị, đường lối, phong tục tập quán và công tác tổ chức PBGDPL tại các địa phương. Tác giả phân tích những yếu tố ảnh hưởng và các rào cản để thực hiện có hiệu quả công tác PBGDPL cho ngư dân biển. Bài viết chỉ rõ những khó khăn trong hoạt động PBGDPL cho ngư dân biển hiện nay, tuy nhiên, tác giả bài viết hơi nghiêng về đánh giá những khó khăn của chủ thể tổ chức và chủ thể thực hiện PBGDPL cho ngư dân biển mà không nhắc tới những khó khăn của đối tượng được hưởng thụ trong công tác này là ngư dân biển, đặc biệt là các khó khăn liên quan đến trình độ nhận thức, phong tục tập quán và điều kiện sinh kế khác.

- Bài viết “Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hoạt động nghề cá góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo”20 của Phạm Thị Thanh Ngọc (2018) là công trình có ý nghĩa tham khảo lớn cho nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện đề tài, bởi vì nội dung bài viết có đề cập đến ngư dân biển và mục đích mang tính đặc thù trong công tác PBGDPL cho ngư dân biển đó là bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Trong 19 Lý Nam Hải (2020), Những khó khăn trong hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân biển tại Việt Nam hiện nay, tạp chí Pháp luật và thực tiễn số 44, Trường Đại học Luật, Đại học Huế, tr. 20 Phạm Thị Thanh Ngọc (2018), “Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hoạt động nghề cá góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo”, tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số chuyên đề tháng 4/2018, tr. 16 bài viết này, tác giả không đưa ra quan điểm, giải pháp hay đánh giá thực trạng, mà chỉ tập trung luận giải các nội dung PBGDPL cho ngư dân trong hoạt động nghề cá, xác định các nội dung PBGDPL cần thiết và phù hợp với điều kiện chính trị hiện nay.

Tác giả cho rằng, nội dung PBGDPL mà ngư dân đánh bắt xa bờ quan tâm nhất chính là quy định của các nước về xử phạt ngư dân, tàu cá vi phạm tại vùng biển nước ngoài, vì nội dung này ít được các chủ thể PBGDPL ở Việt Nam tuyên truyền và phổ biến, phần kết luận. Tác giả xác định vấn đề cấp thiết đặt ra cho các ngành, địa phương trong công tác PBGDPL cho ngư dân hoạt động nghề cá đó là nâng cao ý thức pháp luật, hạn chế các hành vi xâm phạm vùng biển nước ngoài của ngư dân.