Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI CÔNG NHÂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm chính sách, chính sách công, thực hiện chính sách công Theo Từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam biên soạn đã định nghĩa: “Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó.
Bản chất nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa…” [18, tr. Theo Vũ Cao Đàm: “Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hóa, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội” [14, tr. Như vậy, từ các khái niệm chính sách nêu trên, có thể hiểu chính sách là chương trình hành động do các chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra để giải quyết một hoặc một số vấn đề nào đó thuộc thẩm quyền. - Khái niệm chính sách công: Hiện nay có nhiều khái niệm về chính sách công trên thế giới vì các hình thái nhà nước, hệ thống chính trị khác nhau.
Ở Việt Nam quan niệm về chính sách công như sau: Theo tác giả Võ Khánh Vinh: “Chính sách công là những đường hướng ứng xử cơ bản của Nhà nước với những vấn đề chính sách phát sinh 9 trong đời sống cộng đồng bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm thúc đẩy phát triển xã hội và quản lý xã hội”[45, tr. Theo tác giả Đỗ Phú Hải: “Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan để lựa chọn mục tiêu và những giải pháp, công cụ chính sách nhằm giải quyết các vấn đề chính sách theo mục tiêu tổng thể đã xác định của đảng chính trị cầm quyền” [18, tr. Theo tác giả Lê Chi Mai cho rằng: “Cho đến nay trên thế giới, cuộc tranh luận về định nghĩa chính sách công vẫn là một chủ đề sôi động và khó đạt được sự nhất trí rộng rãi” và “chính sách công có những đặc trưng cơ bản nhất như: chủ thể ban hành chính sách công là Nhà nước; chính sách công không chỉ là các quyết định (thể hiện trên văn bản) mà còn là những hành động, hành vi thực tiễn (thực hiện chính sách); chính sách công tập trung giải quyết các vấn đề đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo mục tiêu xác định; chính sách công gồm nhiều quyết định chính sách có liên quan lẫn nhau” [18, tr. Chính sách công gồm có những đặc trưng như sau: chủ thể ban hành chính sách công là Nhà nước; chính sách công không chỉ là các quyết định (thể hiện trên văn bản) mà còn là những hành động, hành vi thực tiễn (thực hiện chính sách); chính sách công tập trung giải quyết các vấn đề đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo mục tiêu xác định; chính sách công gồm nhiều quyết định chính sách có liên quan lẫn nhau.
Từ các quan niệm trên, chính sách công được xem là một trong những căn cứ đo lường năng lực hoạch định chính sách, xác định mục tiêu, căn cứ kiểm tra, đánh giá, xác định trách nhiệm trong việc sử dụng nguồn lực công như ngân sách nhà nước, tài sản công, tài nguyên đất nước. Như vậy, bản chất của chính sách công là công cụ để Nhà nước thực hiện các hoạt động liên 10 quan đến công dân và can thiệp vào mọi hành vi xã hội trong quá trình phát triển. Trên cơ sở đó, tác giả đồng tình với khái niệm chính sách công của tác giả Đỗ Phú Hải: “Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan để lựa chọn mục tiêu và những giải pháp, công cụ chính sách nhằm giải quyết các vấn đề chính sách theo mục tiêu tổng thể đã xác định của đảng chính trị cầm quyền”. - Khái niệm thực hiện chính sách công: Thực hiện chính sách công là quá trình đưa chính sách công vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự án thực hiện chính sách công và tổ chức thực hiện chúng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính sách công [29, tr.
Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là một từ ghép của phổ biến pháp luật và giáo dục pháp luật. Phổ biến pháp luật được hiểu là làm cho đông đảo mọi người biết đến một vấn đề, một tri thức bằng cách truyền đạt trực tiếp hay thông quan hình thức nào đó hoặc làm cho mọi người đều biết đến. Như vậy, phổ biến pháp luật có đối tượng tác động rộng rãi, nhằm làm cho các đối tượng cụ thể hiểu thấu suốt các quy định của pháp luật để thực hiện pháp luật trên thực tế. Giáo dục pháp luật được hiểu là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống và thường xuyên nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm pháp lý và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của pháp luật hiện hành.
Như vậy, có thể hiểu phổ biến giáo dục pháp luật là hoạt động do tổ chức, cá nhân thực hiện thông qua các hình thức nhất định nhằm nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật cho tổ chức, cá nhân được phổ 11 biến giáo dục pháp luật, góp phần nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Khái niệm công nhân, khái niệm chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp - Khái niệm công nhân Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, công nhân được hiểu là người lao động chân tay làm việc ăn lương, trong các nhà máy, xí nghiệp, công trường, v. - Khái niệm chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp Từ khái niệm chính sách công ở Việt Nam và cách tiếp cận về chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật như đã nêu trên, có thể hiểu khái niệm chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp như sau: Chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp là tập hợp các quyết định có liên quan của Nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu, giải pháp và công cụ chính sách để giải quyết các vấn đề về phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp theo các mục tiêu đã xác định. Quan điểm của Đảng, chính sách của nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp 1.
Quan điểm của Đảng về phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, Đảng ta xác định chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ quan trọng để nâng cao nhận thức pháp luật gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trong đó vấn đề giáo dục pháp luật cho lao động thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một nhiệm vụ bức thiết. 12 Phổ biến, giáo dục pháp luật sẽ hình thành, làm sâu sắc và từng bước mở rộng hệ thống tri thức pháp luật; hình thành tình cảm và lòng tin đối với pháp luật; hình thành động cơ, hành vi và thói quen xử sự theo pháp luật đối với công nhân. Để đạt được những nội dung trên, đòi hỏi phải có cơ chế chính sách phù hợp với đối tượng đặt thù là công nhân nói chung và công nhân trong khác khu công nghiệp nói riêng. Để nâng cao chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật, Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa IX đã ban hành Chỉ thị số 32-CT/TW, ngày 09 tháng 12 năm 2003 “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật , nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân” (Chỉ thị số 32-CT/TW).
Chỉ thị thể hiện sự đổi mới về nhận thức của Đảng ta đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và yêu cầu các cấp uỷ, tổ chức đảng các cấp, các ngành phải “Xác định rõ phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng” [1, tr. Chính sách của Nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp Để triển khai thực hiện quan điểm của Đảng, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 31/2009/QĐ-TTg ngày 24 tháng 02 năm 2009 về việc phê duyệt Đề án Tuyên tuyền, phổ biến pháp luật cho người lao động và người sử dụng lao động trong các loại hình doanh nghiệp từ năm 2009 đến năm 2012 (Đề án 31); Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Quyết định số 1318/QĐ-LĐTBXH ngày 22/8/2017, về việc ban hành Kế hoạch tiếp tục triển khai thực hiện Đề án “Tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người lao động và người sử dụng lao động trong các loại hình doanh nghiệp” đến năm 2021. 13 Trước yêu cầu ngày càng cao và phức tạp của quản lý nhà nước và phục vụ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đã đặt hoạt động thực thi chính sách công nói chung và thực thi chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật nói riêng trước nhiều vấn đề cần phải được giải quyết. Vấn đề của chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật trong tổ chức thực thi chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp còn bộc lộ những hạn chế, bất cập chủ yếu về tính kịp thời, đồng bộ, nhất quán trong tổ chức thực hiện.
Hoạt động tuyên truyền, phổ biến, thuyết phục, vận động nhằm định hướng trong quá trình thực hiện chính sách chậm được đổi mới về hình thức, phương pháp, nội dung; còn nhiều biểu hiện hình thức, hiệu quả không đạt như mong muốn. Công tác hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra chưa kịp thời, thường xuyên và thiếu thực chất. Công tác tổng kết thực tiễn, rút kinh nghiệm cho hoạch định và thực thi chính sách chưa được coi trọng, chưa làm thường xuyên, kịp thời.