Giảm Nghèo Bền Vững Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Tại Huyện Na Rì, Tỉnh Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số huyện na rì tỉnh bắc kạn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Lương Thanh Lộc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Thái
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Giảm Nghèo Bền Vững Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Huyện Na Rì, Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở lý luận về giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số
• 2.1.1. Một số khái niệm về giảm nghèo bền vững
• 2.1.2. Chuẩn mực xác định nghèo đói
• 2.1.2.1. Chuẩn mực xác định nghèo đói trên thế giới
• 3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Na Rì
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Chọn địa điểm nghiên cứu
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.4.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.3.1. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các nguồn lực và phát triển kinh tế
• 3.4.3.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh thực trạng nghèo đa chiều
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng nghèo trên địa bàn huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2015 - 2018
• 4.2. Thực trạng giảm nghèo trên địa bàn huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• 4.3. Thực trạng nghèo đa chiều của các hộ nghiên cứu
• 4.4. Đánh giá việc thực hiện các giải pháp giảm nghèo bền vững tại huyện Na Rì
• 4.5. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới giảm nghèo tại huyện Na Rì - tỉnh Bắc Kạn
• 4.5.1. Nguyên nhân nghèo đói của nhóm hộ điều tra
• 4.5.2. Phân tích nguyên nhân ảnh hưởng đến giảm nghèo đa chiều
• 4.6. Định hướng, mục tiêu và giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào các dân tộc thiểu số tại huyện Na Rì
• 4.6.1. Định hướng giảm nghèo bền vững cho đồng bào các dân tộc thiểu số tại huyện Na Rì
• 4.6.2. Mục tiêu giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Na Rì
• 4.6.3. Một số giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• 5. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giảm Nghèo Bền Vững Cho Dân Tộc Thiểu Số Tại Huyện Na Rì

Giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn là một vấn đề cấp thiết. Huyện Na Rì có tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là trong cộng đồng dân tộc thiểu số. Việc áp dụng các chính sách giảm nghèo bền vững không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.1. Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Của Huyện Na Rì

Huyện Na Rì có nhiều dân tộc sinh sống, trong đó dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn. Đặc điểm kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

1.2. Tình Hình Nghèo Đói Tại Huyện Na Rì

Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo tại huyện Na Rì vẫn còn cao, với nhiều hộ dân sống dưới mức chuẩn nghèo. Điều này đòi hỏi các giải pháp giảm nghèo hiệu quả và bền vững.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Giảm Nghèo Bền Vững Tại Na Rì

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc giảm nghèo, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Tình trạng nghèo đói vẫn tồn tại, đặc biệt là trong các hộ đồng bào dân tộc thiểu số.

2.1. Nguyên Nhân Dẫn Đến Nghèo Đói

Nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng nghèo đói, bao gồm thiếu hụt nguồn lực, hạn chế trong tiếp cận giáo dục và y tế, cũng như sự phân biệt trong chính sách phát triển.

2.2. Tác Động Của Nghèo Đói Đến Cộng Đồng

Nghèo đói không chỉ ảnh hưởng đến đời sống cá nhân mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển của cộng đồng, làm giảm khả năng tham gia vào các hoạt động kinh tế và xã hội.

III. Phương Pháp Giảm Nghèo Bền Vững Tại Huyện Na Rì

Để giảm nghèo bền vững, huyện Na Rì cần áp dụng các phương pháp hiệu quả, bao gồm phát triển kinh tế, nâng cao năng lực cho người dân và cải thiện cơ sở hạ tầng.

3.1. Phát Triển Kinh Tế Địa Phương

Phát triển kinh tế địa phương thông qua việc khuyến khích sản xuất nông nghiệp và các ngành nghề phụ trợ sẽ giúp tăng thu nhập cho người dân.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cộng Đồng

Đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng cho người dân là rất quan trọng để họ có thể tự tạo ra thu nhập và thoát nghèo bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Na Rì

Các chương trình giảm nghèo đã được triển khai tại huyện Na Rì và đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để đảm bảo tính bền vững.

4.1. Kết Quả Của Các Chương Trình Giảm Nghèo

Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo nhờ vào các chương trình hỗ trợ, nhưng vẫn còn nhiều hộ cần được hỗ trợ thêm để duy trì cuộc sống.

4.2. Đánh Giá Tác Động Của Các Chính Sách

Cần có sự đánh giá thường xuyên về tác động của các chính sách giảm nghèo để điều chỉnh kịp thời và nâng cao hiệu quả.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Giảm Nghèo Bền Vững

Giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Na Rì là một nhiệm vụ quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

5.1. Định Hướng Giảm Nghèo Bền Vững

Định hướng giảm nghèo bền vững cần tập trung vào phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường.

5.2. Tương Lai Của Giảm Nghèo Tại Na Rì

Tương lai của giảm nghèo tại huyện Na Rì phụ thuộc vào sự quyết tâm và nỗ lực của cả cộng đồng trong việc thực hiện các giải pháp đã đề ra.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng giảm nghèo tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số luôn là một thách thức lớn trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. Trên bình diện quốc gia, đồng bào dân tộc thiểu số chỉ chiếm khoảng 15% tổng dân số nhưng lại chiếm tới 47% số người nghèo và 68% số người nghèo cùng cực của cả nước. Huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn là một địa bàn miền núi có vị trí chiến lược quan trọng nhưng sở hữu tỷ lệ hộ nghèo thuộc nhóm cao nhất tỉnh. Tính đến năm 2018, huyện Na Rì có quy mô dân số 42.073 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tới 92,92% với các cộng đồng dân tộc chính gồm Tày chiếm 45,28%, Nùng chiếm 30,93%, Dao chiếm 14,45% và Mông chiếm 1,97%.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết nghịch lý giữa tiềm năng tự nhiên phong phú với tỷ lệ đói nghèo dai dẳng của đồng bào dân tộc thiểu số địa phương. Luận văn hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực trạng nghèo theo chuẩn đa chiều giai đoạn 2015 - 2018, phân tích các nhân tố cản trở và đề xuất hệ thống giải pháp giảm nghèo bền vững cho giai đoạn 2020 - 2025.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi không gian toàn huyện Na Rì, tập trung khảo sát chuyên sâu tại 3 xã đại diện là Quang Phong, Cư Lễ và Văn Học. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để chính quyền địa phương hoàn thiện chính sách an sinh, hướng đến mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện từ mức 28,39% năm 2018 xuống dưới 15% vào năm 2025 và kiểm soát tỷ lệ tái nghèo ở mức dưới 1,5% mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết khung sinh kế bền vững kết hợp với khung tiếp cận nghèo đa chiều hiện đại. Lý thuyết sinh kế bền vững xem xét kết quả giảm nghèo dựa trên sự tương tác giữa 5 nguồn vốn cơ bản gồm vốn con người, vốn tự nhiên, vốn vật chất, vốn tài chính và vốn xã hội. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp các nguyên lý về phát triển bao trùm và chính sách hỗ trợ giảm nghèo đặc thù theo Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP và Nghị quyết số 80/2011/NQ-CP của Chính phủ.

Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm nền tảng:

• Nghèo tuyệt đối: Tình trạng dân cư không có khả năng thỏa mãn các nhu cầu sinh tồn tối thiểu về ăn, mặc, ở.
• Nghèo tương đối: Trạng thái mức sống của cá nhân hoặc hộ gia đình nằm dưới mức trung bình của cộng đồng địa phương.
• Nghèo đa chiều: Tình trạng con người bị thiếu hụt đồng thời về thu nhập và khả năng tiếp cận 5 dịch vụ xã hội cơ bản theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch sinh hoạt và thông tin.
• Thoát nghèo bền vững: Khả năng hộ gia đình duy trì mức thu nhập và điều kiện sống cao hơn chuẩn nghèo một cách ổn định, có năng lực chống chịu trước các rủi ro kinh tế và thiên tai.
• Tái nghèo: Tình trạng hộ gia đình đã vượt qua chuẩn nghèo nhưng rơi trở lại trạng thái nghèo đói do biến cố sinh kế hoặc dịch bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các niên giám thống kê, báo cáo tổng kết kinh tế xã hội và cơ sở dữ liệu giảm nghèo của Ủy ban nhân dân huyện Na Rì cùng Chi cục Thống kê huyện trong giai đoạn 2015 - 2018. Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa trong năm 2018.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức Slovin với tổng thể 2.756 hộ nghèo dân tộc thiểu số và sai số cho phép 0,09. Quy mô mẫu tính toán đạt 118 hộ và được mở rộng lên 120 hộ khảo sát chính thức, bao gồm 98 hộ nghèo chiếm 81,67% và 22 hộ cận nghèo chiếm 18,33%.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được áp dụng tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái: xã Quang Phong đại diện cho vùng 1 có kinh tế trung bình và giao thông thuận lợi; xã Cư Lễ đại diện cho vùng 2 có thế mạnh nông nghiệp lúa nước phát triển; xã Văn Học đại diện cho vùng 3 vùng cao có địa hình hiểm trở và kinh tế đặc biệt khó khăn. Mỗi xã điều tra 40 hộ dân tộc thiểu số. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả, phân tổ thống kê hai chiều và phương pháp so sánh tương đối - tuyệt đối trên phần mềm Microsoft Excel nhằm phản ánh trực quan sự thiếu hụt các chiều dịch vụ xã hội của từng nhóm dân tộc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ hộ nghèo của huyện Na Rì đã giảm liên tục nhưng nghèo về thu nhập vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo. Giai đoạn 2015 - 2018 ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 40,89% với 3.995 hộ năm 2015 xuống 28,39% với 2.843 hộ năm 2018, tương ứng mức giảm 12,50 điểm phần trăm. Tuy nhiên, trong 2.843 hộ nghèo năm 2018 có tới 2.686 hộ nghèo do thiếu hụt tiêu chí thu nhập dưới 700.000 đồng/người/tháng, chiếm tỷ lệ 94,40%.

Thứ hai, mức độ nghèo đói phân hóa sâu sắc theo thành phần dân tộc thiểu số. Đồng bào dân tộc thiểu số luôn chiếm trên 95% tổng số hộ nghèo toàn huyện. Tỷ lệ nghèo trong cộng đồng người Mông ở mức cao nhất với 72,88% vào năm 2018 (129 hộ nghèo trên 177 hộ), người Dao chiếm 58,55% (798 hộ nghèo trên 1.363 hộ), người Nùng chiếm 27,97% (884 hộ nghèo trên 3.161 hộ), người Tày chiếm 20,12% (939 hộ nghèo trên 4.666 hộ), trong khi tỷ lệ này ở người Kinh chỉ là 13,70% (87 hộ nghèo trên 635 hộ).

Thứ ba, sự chênh lệch địa bàn giữa các tiểu vùng diễn ra gay gắt. Xã Văn Học thuộc vùng đặc biệt khó khăn có tỷ lệ hộ nghèo năm 2015 lên tới 71,19% và 100% hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong khi đó, xã Quang Phong có tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh hơn, từ 40,00% năm 2015 xuống còn 35,97% năm 2018.

Thứ tư, kết quả khảo sát 120 hộ cho thấy các nguyên nhân chủ yếu dẫn đến đói nghèo gồm: thiếu vốn sản xuất chiếm 68,33% số phiếu điều tra, thiếu đất canh tác màu mỡ chiếm 54,17%, chủ hộ có trình độ học vấn dưới trung học cơ sở chiếm 62,50% và quy mô hộ đông con với trung bình trên 4 nhân khẩu mỗi hộ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nghèo đói tại Na Rì bắt nguồn từ sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố nội sinh và ngoại sinh. Về nội sinh, trình độ dân trí của đồng bào còn hạn chế, tập quán canh tác lạc hậu và tư tưởng trông chờ ỷ lại vào chính sách bảo trợ xã hội vẫn tồn tại ở một bộ phận người dân. Về ngoại sinh, địa hình đồi núi chiếm hơn 88% diện tích tự nhiên, thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi lũ quét và hạn hán cục bộ, khiến nguồn lực đất đai bị chia cắt mạnh.

Kết quả này củng cố các kết luận trong công trình nghiên cứu của tác giả Hà Quang Trung năm 2014 về bẫy nghèo tài nguyên tại tỉnh Bắc Kạn và nghiên cứu của tác giả Ngô Xuân Quyết năm 2006 tại vùng Tây Bắc. Dữ liệu thực tế cho thấy cơ cấu nghèo đa chiều của huyện có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ radar 5 chiều, làm nổi bật 2 chiều thiếu hụt nghiêm trọng nhất là nhà ở kiên cố và điều kiện vệ sinh môi trường. Việc chuyển đổi từ tư duy hỗ trợ trực tiếp sang đầu tư nâng cao năng lực sinh kế tự chủ là chìa khóa để duy trì thành quả giảm nghèo dài hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, phát triển chuỗi giá trị nông lâm nghiệp hàng hóa đặc sản. Ủy ban nhân dân huyện Na Rì cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần mở rộng diện tích vùng nguyên liệu cây dong riềng đạt sản lượng trên 20.000 tấn củ/năm, đồng thời hỗ trợ chuẩn hóa quy trình sản xuất miến dong an toàn theo tiêu chuẩn OCOP. Mục tiêu nâng thu nhập bình quân của các hộ tham gia chuỗi giá trị thêm 25% đến 30% trong giai đoạn 2020 - 2023.

Thứ hai, đổi mới công tác đào tạo nghề và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật lâm nghiệp. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật thâm canh rừng gỗ lớn, khai thác bền vững 66.949 ha đất lâm nghiệp cho tối thiểu 85% lao động nghèo dân tộc thiểu số trong độ tuổi lao động trước năm 2024.

Thứ ba, mở rộng quy mô tín dụng chính sách ưu đãi gắn với giám sát sinh kế. Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Na Rì cần phối hợp với các tổ chức đoàn thể giải ngân vốn vay ưu đãi đến 100% hộ nghèo và cận nghèo có phương án sản xuất khả thi, định mức vay tối đa 100 triệu đồng/hộ, đảm bảo kiểm soát tỷ lệ nợ quá hạn dưới 1% và tỷ lệ tái nghèo dưới 1,5% mỗi năm trong giai đoạn 2020 - 2025.

Thứ tư, đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng thiết yếu nhằm giải quyết các chiều thiếu hụt dịch vụ cơ bản. Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn và Ủy ban nhân dân huyện Na Rì cần lồng ghép các nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia để kiên cố hóa 100% tuyến đường giao thông liên thôn tại các xã vùng cao như Văn Học, nâng tỷ lệ hộ gia đình được sử dụng nước hợp vệ sinh đạt trên 95% và xóa bỏ 100% nhà tạm dột nát cho hộ nghèo trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước tại các cơ quan như Ủy ban nhân dân các cấp, Phòng Dân tộc, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội. Nhóm này có thể sử dụng bộ dữ liệu thực chứng và hệ thống chỉ tiêu nghèo đa chiều 10 chỉ số để hoạch định chính sách phân bổ ngân sách giảm nghèo sát thực tế.

Thứ hai, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Xã hội học và Quản lý công. Luận văn cung cấp case study hoàn chỉnh về việc vận dụng công thức Slovin trong chọn mẫu n = 120 và kỹ thuật phân tích nghèo đa chiều cấp huyện miền núi.

Thứ ba, các tổ chức phi chính phủ, ban điều phối dự án phát triển cộng đồng và các tổ chức an sinh xã hội. Các tổ chức này có thể tham khảo mô hình đánh giá nhu cầu sinh kế để thiết kế các dự án can thiệp đặc thù cho các nhóm dân tộc thiểu số có mức nghèo cao như người Dao và người Mông.

Thứ tư, các hợp tác xã nông lâm nghiệp và doanh nghiệp chế biến nông sản tại khu vực trung du miền núi phía Bắc. Doanh nghiệp có thể nhận diện tiềm năng liên kết bao tiêu chuỗi sản phẩm miến dong riềng và khai thác kinh tế đồi rừng trên quy mô hơn 74.700 ha diện tích tự nhiên của huyện.

Câu hỏi thường gặp

Điểm mới cốt lõi của luận văn so với các công trình nghiên cứu trước đây là gì? Luận văn là công trình đầu tiên tại huyện Na Rì tiếp cận vấn đề giảm nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều quy định tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg thay vì phương pháp đo lường đơn chiều theo thu nhập truyền thống. Công trình cung cấp bức tranh chi tiết về 5 chiều thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản của 120 hộ dân tộc thiểu số tại 3 tiểu vùng kinh tế khác nhau.

Vì sao tỷ lệ nghèo của cộng đồng người Mông và Dao lại cao vượt trội so với các dân tộc khác? Số liệu năm 2018 ghi nhận tỷ lệ nghèo của người Mông là 72,88% và người Dao là 58,55%. Nguyên nhân chủ yếu do hai dân tộc này thường cư trú tại vùng núi cao hiểm trở, đất canh tác dốc và thiếu nước, trình độ học vấn thấp với hơn 70% chủ hộ chưa học hết tiểu học và rào cản ngôn ngữ trong tiếp cận kỹ thuật sản xuất mới.

Chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 được áp dụng trong nghiên cứu theo tiêu chí nào? Chuẩn nghèo khu vực nông thôn áp dụng tiêu chí thu nhập bình quân từ 700.000 đồng/người/tháng trở xuống, hoặc thu nhập từ trên 700.000 đồng đến 1.000.000 đồng/người/tháng kết hợp thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường dịch vụ xã hội cơ bản trở lên trong tổng số 10 chỉ số về y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin.

Cây dong riềng đóng vai trò như thế nào trong giải pháp thoát nghèo của huyện Na Rì? Cây dong riềng là cây trồng mũi nhọn với sản lượng hàng năm đạt trên 18.000 tấn củ, cung cấp nguyên liệu cho các làng nghề sản xuất miến dong truyền thống. Chuỗi giá trị này đã mang lại thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho nhiều hộ gia đình, giúp chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông hộ sang chế biến hàng hóa có giá trị gia tăng cao.

Giải pháp nào mang tính quyết định để hạn chế nguy cơ tái nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số? Giải pháp quyết định là nâng cao nội lực sinh kế thông qua đào tạo nghề gắn với hỗ trợ vốn vay tín dụng chính sách ưu đãi có hoàn trả. Thay vì trợ cấp trực tiếp bằng tiền mặt, việc tập huấn kỹ thuật canh tác lâm nghiệp và kết nối tiêu thụ nông sản giúp các hộ nghèo tự chủ kinh tế và chống chịu tốt trước rủi ro thiên tai.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng nghèo đa chiều tại huyện Na Rì, chỉ ra tỷ lệ hộ nghèo giảm ấn tượng từ 40,89% năm 2015 xuống 28,39% năm 2018 nhưng áp lực nghèo thu nhập vẫn chiếm 94,40%.
• Nghiên cứu nhận diện rõ nét sự phân hóa nghèo giữa các tộc người, trong đó tỷ lệ nghèo của người Mông chiếm 72,88% và người Dao chiếm 58,55%, cao hơn gấp nhiều lần mức 13,70% của người Kinh.
• Khảo sát 120 hộ thực địa tại 3 xã Quang Phong, Cư Lễ, Văn Học xác định 4 nút thắt lớn nhất gồm thiếu vốn sản xuất, thiếu đất canh tác màu mỡ, trình độ văn hóa thấp và quy mô hộ đông con.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về phát triển chuỗi giá trị cây dong riềng, đào tạo nghề lâm nghiệp, mở rộng tín dụng chính sách và hoàn thiện hạ tầng đã được xây dựng khả thi cho giai đoạn 2020 - 2025.
• Đề tài đóng góp cơ sở khoa học vững chắc giúp chính quyền huyện Na Rì và tỉnh Bắc Kạn thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ sở lý luận về giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số 1. Một số khái niệm về giảm nghèo bền vững Việt Nam thừa nhận quan điểm về đói nghèo của Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Kok - Thái Lan vào tháng 9/1993. Khái niệm đói nghèo được thể hiện như sau: + Khái niệm về nghèo “Nghèo là tình trạng của một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà các nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của từng địa phương” (Nguyễn Thị Bình và cs, 2006).

Nói một cách cụ thể hơn, nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống ở mức tối thiểu, không thỏa mãn nhu cầu cơ bản của con người. Nhu cầu cơ bản ở đây chính là cái thiết yếu, cái tối thiểu để duy trì sự tồn tại của con người. Nhu cầu ăn, mặc, ở, y tế, giáo dục, đi lại, giao tiếp, v.v… + Khái niệm về đói “Đói là một bộ phận của những người nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu như: cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, thu nhập không duy trì cuộc sống” (Nguyễn Thị Bình và cs, 2006). “Nghèo tuyệt đối là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu để duy trì cuộc sống.

Trên thực tế một bộ phận lớn dân cư nghèo tuyệt đối rơi vào tình trạng đói và thiếu ăn” (Nguyễn Thị Bình và cs, 2006). “Nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng tại địa phương” (Nguyễn Thị Bình và cs, 2006). Nghèo còn được nhận diện ở bốn khía cạnh là không gian, thời gian, môi trường và giới. Về thời gian: Phần lớn người nghèo có mức sống dưới mức được xác định như một chuẩn thấp nhất có thể chấp nhận trong một thời gian dài (cũng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 cần phải bổ sung vào số người này những người nghèo tình thế do thất nghiệp do thiên tai, rủi do hay do con người gây ra) (Nguyễn Vũ Phúc, 2012).

Về giới: Phần lớn người nghèo ở các nước đều là phụ nữ. Mặc dù trong gia đình, nam giới là chủ nhưng phụ nữ vẫn phải gánh chịu nhiều hơn gánh nặng của nghèo (Nguyễn Vũ Phúc, 2012). Về không gian: Nghèo diễn ra chủ yếu ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, v.v… Dù nền kinh tế có phát triển đến thế nào chăng nữa, dân cư ở các vùng kể trên vẫn dễ bị rơi vào nghèo (Nguyễn Vũ Phúc, 2012). Về môi trường: Hầu hết những người nghèo đều phải sống trong môi trường khắc nhiệt và xuống cấp nghiêm trọng, bởi vì những người nghèo không đủ khả năng và điều kiện gìn giữ, đảm bảo và cải thiện môi trường sống (Nguyễn Vũ Phúc, 2012).

Tóm lại: Những quan niệm về nghèo đói do các cách tiếp cận khác nhau nên có những ý kiến khác nhau, nghèo là một khái niệm tương đối và có tính biến đổi. Các chỉ số xác định giới hạn nghèo không phải là cứng nhắc và bất biến. Nó biến đổi tùy theo sự chênh lệch, sự khác biệt giữa các vùng, miền, quốc gia. + Khái niệm giảm nghèo bền vững: Giảm nghèo bền vững là một khái niệm mới và trong thời gian gần đây được đưa vào sử dụng trên các diễn đàn, trên các hội nghị, hội thảo và các chính sách vĩ mô về công tác xoá đói giảm nghèo.

Tuy nhiên, đến nay chúng ta vẫn chưa có một khái niệm cụ thể nào về thuật ngữ này. Do vậy, để tìm hiểu khái niệm về giảm nghèo bền vững chúng ta cần phải tìm hiểu rộng hơn về các vấn đề này, nó bao gồm các nội dung về giảm nghèo và phát triển bền vững. Trước khi bàn về giảm nghèo và phát triển bền vững, cần tìm hiểu một số thuật ngữ hay sử dụng như nghèo kinh niên, thoát nghèo, tái nghèo, rơi xuống nghèo và thoát nghèo bền vững. Nghèo kinh niên: Một hộ được coi là nghèo kinh niên là hộ chưa bao giờ có thu nhập bình quân đầu người cao hơn mức nghèo theo chuẩn nghèo cho từng khu vực và trong từng giai đoạn khác nhau.

Thoát nghèo: Một hộ được coi là thoát nghèo khi hộ đang là hộ nghèo theo chuẩn nghèo, đã có được thu nhập bình quân đầu người cao hơn mức nghèo theo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 chuẩn nghèo cho từng khu vực và trong từng giai đoạn khác nhau. Trong giai đoạn 2011-2015 hộ thoát nghèo là những hộ đang là hộ nghèo vươn lên hộ có mức thu nhập trên 400.000 đồng/người/tháng đối với khu vực nông thôn và trên 500.000 đồng/người/tháng đối với thành thị được coi là hộ thoát nghèo. Tái nghèo: Một hộ được gọi là tái nghèo khi hộ đó đã thoát nghèo nhưng vì nguyên nhân nào đó đã không còn đủ khả năng ứng phó với những bất lợi trong cuộc sống dẫn đến đói nghèo, tức là có mức thu nhập thấp hơn mức chuẩn nghèo cho từng khu vực và trong từng giai đoạn. Thoát nghèo bền vững: Một hộ được gọi là thoát nghèo bền vững nếu đang là hộ nghèo đã có thu nhập ổn định và phát triển có mức thu nhập trên mức chuẩn nghèo cho từng khu vực, trong từng giai đoạn (kể cả việc tăng mức chuẩn nghèo), họ không bị tái nghèo và có các kỹ năng, đủ năng lực để ứng phó với những bất lợi xảy ra (Thái Phúc Thành, 2014).

Chuẩn mực xác định nghèo đói 1. Chuẩn mực xác định nghèo đói trên thế giới Để đánh giá nghèo đói Liên hợp quốc (UNDP) dùng cách tính dựa trên cơ sở phân phối thu nhập cho từng cá nhân hoặc hộ gia đình nhận được trong thời gian nhất định. Nó không quan tâm đến nguồn mang lại thu nhập hay môi trường sống của dân cư mà chia đều cho mọi thành phần dân cư. Phương pháp tính là: Đem chia dân số của 1 nước, 1 châu lục hoặc toàn cầu ra làm 5 nhóm, mỗi nhóm có 20% dân số bao gồm: rất giàu, giàu, trung bình, nghèo, rất nghèo.

Theo cách tính này vào những năm 1990 thì 20% dân số giàu nhất chiếm 82,7% thu nhập toàn thế giới, trong khi 20% người nghèo nhất chỉ chiếm 1,4% thu nhập toàn thế giới. Theo quan điểm chung của nhiều nước, hộ nghèo là hộ có thu nhập dưới 1/3 mức trung bình của xã hội. Do đặc điểm của nền KT - XH và sức mua của đồng tiền khác nhau, chuẩn nghèo theo thu nhập (tính theo USD) cũng khác nhau ở từng quốc gia. Ở một số nước có thu nhập cao, chuẩn nghèo được xác định là 14USD/người/ngày.

Trong khi đó chuẩn nghèo của Malaixia là 28USD/người/tháng, Srilanca là 17USD/người/tháng, v.v… Ở Việt Nam, GDP LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 bình quân khoảng 600USD/người/năm, nên so diện chung của thế giới nước ta là nước nghèo khó. Do đó, không thể lấy mức nghèo của WB để xác định nghèo của Việt Nam (Nguyễn Vũ Phúc, 2012). Xác định tiêu trí chuẩn nghèo của Việt Nam: - Phương pháp xác định chuẩn nghèo đói theo tiêu chuẩn quốc gia. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội là cơ quan thường trực của chương trình XĐGN đã tiến hành rà soát chuẩn nghèo qua các thời kì.

Lúc đầu, nghèo được xác định dựa trên các chỉ tiêu nhu cầu, sau đó chuyển sang chỉ tiêu thu nhập (bảng 1. Quy định về chuẩn nghèo đói (theo tiêu chuẩn quốc gia) Chuẩn nghèo Phân loại người Mức thu nhập bình đói qua các nghèo đói quân/người/tháng giai đoạn Nghèo (KV nông thôn, Dưới 80.000 đồng 2001 - 2005 miền núi, hải đảo) (mức thu nhập Nghèo (KV nông thôn, Dưới 100.000 đồng tính bằng tiền) đồng bằng trung du) Nghèo (KV thành thị) Dưới 150.000 đồng 2006 - 2010 Nghèo (KV nông thôn) Dưới 200.000 đồng tính bằng tiền) Nghèo (KV nông thôn) Dưới 400.000 đồng 2011 - 2015 Nghèo (KV thành thị) (mức thu nhập Dưới 500.000 đồng Cận nghèo (KV nông tính bằng tiền) 401.000 đồng Cận nghèo (KV thành thị) Dưới 700.000 đồng hoặc từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng và Nghèo (KV nông thôn) thiếu từ 3 chỉ số đo lường mức độ tiếp cận các dịch vụ xã hội 2016- 2020 Dưới 900.000 đồng hoặc từ (mức thu thập Nghèo (KV thành thị) 900.000 đồng đến 1,3 triệu đồng và tính bằng tiền) Cận nghèo (KV nông thiếu từ 3 chỉ số đo lường mức độ thôn) tiếp cận các dịch vụ xã hội Cận nghèo (KV thành thị) Trên 700.000 đồng Nguồn: Bộ LĐ-TB và XH (2015) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Năm 2000, tỷ lệ hộ nghèo ở thành thị còn 6% và nông thôn 11,2%. Đầu năm 2001 khi thay đổi chuẩn nghèo đói, nước ta còn khoảng 2,8 triệu hộ nghèo (chiếm 17,11%) đến cuối năm 2005 còn khoảng 1,6 triệu hộ nghèo, chiếm khoảng 9,5% (Nguyễn Vũ Phúc, 2012). Khái niệm Khái niệm nghèo về tiền thường được áp dụng trong nghiên cứu về đói nghèo trên thế giới.

Tuy nhiên, tình trạng nghèo không chỉ được đo lường bằng chi tiêu hay thu nhập, mà còn bằng các chỉ báo về mức sống chỉ ra phúc lợi kinh tế - xã hội mà hộ gia đình có được. Theo đó, người nghèo được tiếp cận theo hướng đa chiều, có nghĩa là không chỉ có mức thu nhập bình quân dưới chuẩn nghèo mà còn thiếu hụt ít nhất một trong những nhu cầu xã hội như giáo dục, y tế, an sinh xã hội, nhà ở, dịch vụ cơ bản tại nơi ở, lương thực thực phẩm…. Như vậy, khái niệm nghèo đa chiều được hiểu là tình trạng con người không được đáp ứng nhu cầu cơ bản trong cuộc sống. Trong những năm trước đây nghèo đói thường được đo lường thông qua thu nhập hoặc chi tiêu.

Chuẩn nghèo được xác định dựa trên mức chi tiêu đáp ứng những nhu cầu tối thiểu và được quy ra bằng tiền. Người nghèo hay hộ nghèo là những đối tượng có mức thu nhập hoặc chi tiêu thấp hơn chuẩn nghèo. Cách thức đo lường này đã duy trì trong thời gian dài và bắt đầu bộc lộ những hạn chế. Thứ nhất, một số nhu cầu cơ bản của con người không thể quy ra tiền (như tham gia xã hội, an ninh, vị thế xã hội, v.) hoặc không thể mua được bằng tiền (tiếp cận giao thông, thị trường, đường xá và các loại cơ sở hạ tầng khác, an ninh, môi trường, một số dịch vụ y tế/giáo dục công v.