ĐẠI HỌC THIÊN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP HÒA BÌNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP Ở BIỂN ĐÔNG ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Nghiên cứu giải pháp hòa bình cho tranh chấp Biển Đông, tập trung vào lợi ích của Việt Nam. Phân tích luật pháp quốc tế và đề xuất chính sách phù hợp.

• Tác giả: Ngô Hải Hoàn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Như Phát
• Trường học: Đại Học Thiên Áp
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Áp Dụng Biện Pháp Hòa Bình Giải Quyết Tranh Chấp Ở Biển Đông Đối Với Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp và tính mới của luận án
• 1.6. Bố cục của Luận án
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 2.1. Tình hình nghiên cứu của nước ngoài
• 2.1.1. Nghiên cứu về biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế, cơ chế giải quyết tranh chấp của UNCLOS
• 3. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP HÒA BÌNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP QUỐC TẾ VỀ BIỂN, ĐẢO
• 3.1. Những vấn đề lý luận về hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế. Định nghĩa, đặc điểm và phân loại tranh chấp quốc tế
• 3.2. Nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế
• 3.3. Lý luận tranh chấp quốc tế về biển, đảo và áp dụng biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế về biển, đảo
• 3.3.1. Khái quát tranh chấp quốc tế về biển, đảo
• 3.3.2. Lý luận về áp dụng biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế về biển, đảo
• 3.4. Hệ thống biện pháp ngoại giao giải quyết tranh chấp quốc tế về biển, đảo
• 3.4.1. Biện pháp đàm phán
• 3.4.2. Biện pháp trung gian
• 3.4.3. Thành lập các Ủy ban điều tra và Ủy ban hòa giải quốc tế
• 3.5. Hệ thống biện pháp tài phán giải quyết tranh chấp quốc tế về biển, đảo
• 3.5.1. Tòa án Công lý quốc tế
• 3.5.2. Tòa án quốc tế về Luật biển
• 3.5.3. Trọng tài theo Phụ lục VII của UNCLOS
• 3.5.4. Trọng tài đặc biệt theo Phụ lục VIII của UNCLOS
• 4. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP HÒA BÌNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP Ở BIỂN ĐÔNG
• 4.1. Biển Đông và các tranh chấp ở Biển Đông
• 4.1.1. Khái quát chung về Biển Đông
• 4.1.2. Tầm quan trọng chiến lược của Biển Đông
• 4.1.3. Xác định các tranh chấp chủ yếu ở Biển Đông
• 4.1.4. Thực trạng tranh chấp chủ quyền đối với Hoàng Sa và Trường Sa
• 4.1.5. Thực trạng tranh chấp các vùng biển liên quan đến Việt Nam và các quốc gia trong khu vực
• 4.2. Thực trạng áp dụng các biện pháp ngoại giao giải quyết tranh chấp ở Biển Đông
• 4.3. Thực trạng giải quyết tranh chấp đối với Hoàng Sa và Trường Sa
• 4.4. Thực trạng giải quyết tranh chấp các vùng biển ở Biển Đông
• 4.5. Thực trạng áp dụng biện pháp tài phán giải quyết tranh chấp ở Biển Đông
• 4.5.1. Thực trạng áp dụng giải quyết tranh chấp tại Tòa án quốc tế
• 4.5.2. Thực trạng áp dụng giải quyết tranh chấp tại Trọng tài quốc tế
• 4.6. Một số nhận xét, đánh giá về việc áp dụng biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp ở Biển Đông
• 4.6.1. Nhận xét, đánh giá về áp dụng biện pháp ngoại giao
• 4.6.2. Nhận xét, đánh giá về áp dụng biện pháp tài phán
• 5. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT ÁP DỤNG BIỆN PHÁP HÒA BÌNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP Ở BIỂN ĐÔNG ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 5.1. Bối cảnh quốc tế và tình hình khu vực ảnh hưởng tới tiến trình giải quyết tranh chấp ở Biển Đông
• 5.2. Chính sách ngoại giao và cơ sở pháp lý giải quyết tranh chấp về biển, đảo của Việt Nam
• 5.3. Đề xuất áp dụng biện pháp ngoại giao giải quyết tranh chấp ở Biển Đông đối với Việt Nam
• 5.3.1. Đề xuất áp dụng biện pháp đàm phán
• 5.3.2. Đề xuất áp dụng biện pháp trung gian, hòa giải
• 5.4. Đề xuất áp dụng biện pháp tài phán giải quyết tranh chấp ở Biển Đông đối với Việt Nam
• 5.4.1. Đề xuất giải quyết tranh chấp bằng Tòa án Công lý quốc tế
• 5.4.2. Đề xuất giải quyết tranh chấp bằng Tòa án quốc tế về luật biển
• 5.4.3. Đề xuất giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài theo phụ lục VII của UNCLOS
• KẾT LUẬN
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Quyết Tranh Chấp Biển Đông Hòa Bình 55 ký tự

Biển Đông, với vị trí chiến lược quan trọng, là điểm nóng của tranh chấp chủ quyền và quyền lợi biển giữa nhiều quốc gia. Việc giải quyết tranh chấp Biển Đông bằng biện pháp hòa bình không chỉ là nhu cầu cấp thiết của khu vực mà còn là vấn đề luật pháp quốc tế được quan tâm toàn cầu. Biển Đông có ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn sinh kế và cuộc sống của khoảng 300 triệu người dân của 9 quốc gia, vùng lãnh thổ nói trên. Luận án tiến sĩ luật này đi sâu vào phân tích các khía cạnh pháp lý, chính trị, và thực tiễn của vấn đề, nhằm tìm kiếm các giải pháp hòa bình khả thi và bền vững. Nghiên cứu này đóng góp vào kho tàng tri thức về Biển Đông và cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách của Việt Nam trong vấn đề Biển Đông. Mục đích nghiên cứu: Phân tích, đánh giá cơ sở pháp lý và điều kiện thực tế áp dụng các biện pháp hòa bình giải quyết các nhóm yêu sách tranh chấp và các tranh cấp ở Biển Đông đối với Việt Nam.

1.1. Tầm Quan Trọng Chiến Lược của Biển Đông Đối Với Việt Nam

Biển Đông có vai trò quan trọng đối với Việt Nam về nhiều mặt. Về mặt kinh tế, Biển Đông là tuyến đường hàng hải huyết mạch, là nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đặc biệt là dầu khí và hải sản. Về mặt an ninh, Biển Đông là tuyến phòng thủ quan trọng, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Do đó, bảo vệ chủ quyền và các quyền lợi hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông là nhiệm vụ then chốt. Việc giải quyết tranh chấp Biển Đông bằng biện pháp hòa bình là ưu tiên hàng đầu để duy trì ổn định và phát triển đất nước.

1.2. Các Yếu Tố Gây Phức Tạp Cho Giải Quyết Tranh Chấp Biển Đông

Mặc dù giải quyết tranh chấp Biển Đông bằng biện pháp hòa bình là mục tiêu chung, nhưng vẫn còn nhiều yếu tố gây phức tạp cho tiến trình này. Sự khác biệt về quan điểm và yêu sách của các bên liên quan, sự can thiệp của các cường quốc bên ngoài, và sự thiếu tin tưởng lẫn nhau là những thách thức lớn. Ngoài ra, việc giải thích và áp dụng Luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), cũng gây nhiều tranh cãi. Cần có sự hợp tác và thiện chí từ tất cả các bên để vượt qua những khó khăn này.

II. Thách Thức Biện Pháp Hòa Bình Cho Tranh Chấp Biển Đông 58 ký tự

Giải quyết tranh chấp Biển Đông bằng biện pháp hòa bình là một quá trình đầy thách thức. Sự phức tạp của tranh chấp, sự khác biệt trong quan điểm pháp lý và lợi ích của các bên, cùng với sự can thiệp của các cường quốc, tạo ra những rào cản lớn. Liệu các biện pháp hòa bình như đàm phán, hòa giải, hoặc trọng tài có đủ sức giải quyết triệt để vấn đề này? Nghiên cứu này xem xét các rào cản và đánh giá tính khả thi của từng biện pháp trong bối cảnh hiện tại. Về nhiệm vụ nghiên cứu: (1) Nghiên cứu, đánh giá tổng quan về tình hình nghiên cứu của nước ngoài và trong nước liên quan đến đề tài luận án nhằm xác định các nội dung nghiên cứu mà luận án có thể kế thừa và xác định các nội dung nghiên cứu mới, đưa ra các câu hỏi nghiên cứu tiếp theo của luận án; (2) Phân tích lý luận tranh chấp quốc tế về biển, đảo; nhận diện, phân loại các tranh chấp ở Biển Đông; xác định cơ sở pháp lý áp dụng các biện pháp hòa bình giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông.

2.1. Mâu Thuẫn Về Yêu Sách Chủ Quyền và Quyền Tài Phán ở Biển Đông

Mâu thuẫn về chủ quyền đối với các đảo và bãi đá, cũng như về quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với các vùng biển, là nguyên nhân chính dẫn đến tranh chấp Biển Đông. Các bên liên quan đưa ra những yêu sách dựa trên các căn cứ lịch sử, địa lý, và pháp lý khác nhau. Việc xác định cơ sở pháp lý vững chắc và công bằng cho từng yêu sách là vô cùng quan trọng. Cần có sự đối thoại và thỏa hiệp để tìm ra giải pháp chung, dựa trên Luật pháp quốc tế và tôn trọng lợi ích của tất cả các bên.

2.2. Ảnh Hưởng của Các Cường Quốc Đến Tiến Trình Hòa Bình Biển Đông

Sự can thiệp của các cường quốc, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc, có ảnh hưởng lớn đến tiến trình giải quyết tranh chấp Biển Đông bằng biện pháp hòa bình. Sự cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, sự ủng hộ của họ đối với các bên liên quan, và các hoạt động quân sự hóa ở Biển Đông làm gia tăng căng thẳng và gây khó khăn cho việc đàm phán. Cần có sự kiềm chế và tôn trọng lẫn nhau từ các cường quốc để tạo điều kiện thuận lợi cho việc giải quyết tranh chấp.

2.3. Thiếu Tin Tưởng và Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan Biển Đông

Sự thiếu tin tưởng và hợp tác giữa các bên liên quan cũng là một thách thức lớn. Lịch sử xung đột và căng thẳng, sự khác biệt về hệ tư tưởng và chính trị, và sự thiếu minh bạch trong các hoạt động ở Biển Đông làm suy giảm lòng tin và gây khó khăn cho việc xây dựng mối quan hệ hợp tác. Cần có các biện pháp xây dựng lòng tin, tăng cường đối thoại và trao đổi, và thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực phi chính trị để cải thiện tình hình.

III. Đàm Phán và Thương Lượng Chìa Khóa Giải Pháp Biển Đông 60 ký tự

Đàm phán và thương lượng là những biện pháp hòa bình cơ bản và quan trọng nhất để giải quyết tranh chấp Biển Đông. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi sự kiên nhẫn, thiện chí, và sẵn sàng thỏa hiệp từ tất cả các bên. Nghiên cứu này phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của đàm phán và thương lượng, đồng thời đề xuất các phương pháp và chiến lược đàm phán hiệu quả. Đối tượng nghiên cứu: Tranh chấp quốc tế ở Biển Đông và cơ sở pháp lý quốc tế cũng như các điều kiện tương ứng để áp dụng các biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp ở Biển Đông đối với Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu: Về mặt nội dung, hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế được nghiên cứu dưới góc độ là những biện pháp hay cách thức giải quyết tranh chấp thông qua biện pháp ngoại giao và biện pháp tài phán; trong đó chú trọng đánh giá hiệu quả các thiết chế tài phán quốc tế như I J, ITLOS và Trọng tài theo Phụ lục VII của UNCLOS.

3.1. Vai Trò của Đàm Phán Song Phương và Đa Phương Biển Đông

Đàm phán song phương giữa các bên tranh chấp trực tiếp có thể giúp giải quyết các vấn đề cụ thể và xây dựng lòng tin. Đàm phán đa phương, với sự tham gia của các bên liên quan khác và các tổ chức quốc tế, có thể tạo ra một khuôn khổ rộng lớn hơn để giải quyết các vấn đề phức tạp. Cần có sự kết hợp hài hòa giữa đàm phán song phương và đa phương để đạt được kết quả tốt nhất.

3.2. Các Nguyên Tắc Cơ Bản Của Đàm Phán Hòa Bình Biển Đông

Các nguyên tắc cơ bản của đàm phán hòa bình bao gồm tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các bên, tuân thủ Luật pháp quốc tế, tìm kiếm giải pháp công bằng và hợp lý, và xây dựng lòng tin. Việc tuân thủ các nguyên tắc này là điều kiện tiên quyết để đạt được thành công trong đàm phán.

3.3. Đề Xuất Các Chiến Lược Đàm Phán Hiệu Quả Cho Việt Nam

Việt Nam cần chủ động tham gia vào các cuộc đàm phán, đồng thời kiên trì bảo vệ chủ quyền và các quyền lợi hợp pháp của mình. Việt Nam cũng cần xây dựng các liên minh với các quốc gia có cùng quan điểm và lợi ích, và tận dụng vai trò của các tổ chức quốc tế để gây áp lực lên các bên vi phạm Luật pháp quốc tế. Phương pháp nghiên cứu: Trong luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học khác nhau, như phương pháp tổng hợp, phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích, phương pháp thống kê, phương pháp nghiên cứu liên ngành, cùng với sử dụng sử dụng các phương pháp phân tích và so sánh để làm rõ những nội dung mà nhiệm vụ nghiên cứu của luận án đề ra.

IV. Vai Trò UNCLOS và Tòa Án Quốc Tế Giải Quyết Biển Đông 58 ký tự

Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) và Tòa án quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp Biển Đông bằng biện pháp hòa bình. UNCLOS cung cấp khuôn khổ pháp lý cho việc xác định quyền và nghĩa vụ của các quốc gia ven biển, trong khi Tòa án quốc tế cung cấp cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua phán quyết ràng buộc. Tuy nhiên, việc sử dụng UNCLOS và Tòa án quốc tế cũng có những hạn chế và thách thức. Nghiên cứu này đánh giá hiệu quả và tính khả thi của việc sử dụng hai công cụ này. Nghiên cứu về những biện pháp hòa bình có khả năng áp dụng vào giải quyết tranh chấp ở Biển Đông đối với Việt Nam.

4.1. Phân Tích Chi Tiết Về Các Điều Khoản Quan Trọng Của UNCLOS

Việc hiểu rõ và áp dụng chính xác các điều khoản của UNCLOS là rất quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích của Việt Nam ở Biển Đông. Các điều khoản quan trọng bao gồm quy định về vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa, quyền tự do hàng hải, và cơ chế giải quyết tranh chấp. Việt Nam cần nắm vững các quy định này để có thể sử dụng UNCLOS một cách hiệu quả.

4.2. Đánh Giá Về Ưu và Nhược Điểm Của Giải Quyết Tranh Chấp Tại Tòa

Việc đưa tranh chấp Biển Đông ra Tòa án quốc tế có thể mang lại một phán quyết ràng buộc, nhưng cũng có thể gây ra những rủi ro và chi phí đáng kể. Ưu điểm của việc giải quyết tranh chấp tại Tòa án quốc tế là tính công bằng và khách quan, nhưng nhược điểm là thời gian kéo dài và chi phí tốn kém. Việt Nam cần cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố này trước khi quyết định đưa tranh chấp ra Tòa án.

4.3. Lập Luận Pháp Lý Để Việt Nam Sử Dụng Tòa Án Hiệu Quả

Để sử dụng Tòa án quốc tế một cách hiệu quả, Việt Nam cần xây dựng một lập luận pháp lý vững chắc, dựa trên Luật pháp quốc tế và các bằng chứng thuyết phục. Việt Nam cũng cần chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt tài chính và nhân sự, và hợp tác với các chuyên gia pháp lý quốc tế. Việt Nam có thể vận dụng trong giải quyết một số loại tranh chấp cụ thể ở Biển Đông.

V. Áp Dụng Biện Pháp Hòa Bình Biển Đông Thực Tiễn Việt Nam 57 ký tự

Việt Nam đã và đang áp dụng nhiều biện pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp Biển Đông, bao gồm đàm phán, hòa giải, và sử dụng các cơ chế pháp lý quốc tế. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này còn hạn chế. Nghiên cứu này đánh giá thực tiễn áp dụng các biện pháp hòa bình của Việt Nam và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả. Hệ thống hóa, phân tích, đánh giá, nhận xét về thực tiễn áp dụng biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp ở Biển Đông của Việt Nam. (3) Đưa ra được một số đề xuất về việc Việt Nam có thể và nên lựa chọn áp dụng các biện pháp hòa bình cụ thể để giải quyết hiệu quả một số “loại” tranh chấp cụ thể ở Biển Đông trong bối cảnh tình hình mới hiện nay.

5.1. Phân Tích Các Cuộc Đàm Phán Song Phương Việt Nam Trung Quốc

Đàm phán song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc đã đạt được một số kết quả nhất định, như việc phân định Vịnh Bắc Bộ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết, đặc biệt là vấn đề chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Cần có sự thẳng thắn và xây dựng từ cả hai bên để vượt qua những khó khăn này.

5.2. Kinh Nghiệm Sử Dụng Cơ Chế Hòa Giải và Trung Gian Biển Đông

Việt Nam đã tham gia vào một số cơ chế hòa giải và trung gian do các tổ chức quốc tế và khu vực khởi xướng. Tuy nhiên, hiệu quả của các cơ chế này còn hạn chế do sự thiếu đồng thuận giữa các bên liên quan. Cần có sự ủng hộ và tham gia tích cực từ tất cả các bên để các cơ chế này hoạt động hiệu quả.

5.3. Bài Học Từ Vụ Kiện Philippines Trung Quốc Về Biển Đông

Vụ kiện Philippines - Trung Quốc về Biển Đông đã tạo ra một tiền lệ quan trọng cho việc giải quyết các tranh chấp biển bằng biện pháp pháp lý. Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của Philippines trong việc xây dựng lập luận pháp lý, thu thập bằng chứng, và vận động sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế. Có khả năng vận dụng trong thực tiễn vào thời điểm thích hợp và hy vọng sẽ tạo ra những bước “đột phá” nhằm tháo gỡ một số vướng mắc trong giải quyết tranh chấp ở Biển Đông trong tương lai.

VI. Giải Pháp Biển Đông Đề Xuất và Tương Lai Hòa Bình 59 ký tự

Nghiên cứu này kết luận bằng việc đề xuất các giải pháp hòa bình cụ thể và khả thi cho tranh chấp Biển Đông, đồng thời đưa ra những dự báo về tương lai của vấn đề. Các giải pháp bao gồm tăng cường đối thoại và hợp tác, xây dựng bộ quy tắc ứng xử, và sử dụng các cơ chế pháp lý quốc tế. Tương lai của Biển Đông phụ thuộc vào sự hợp tác và thiện chí của tất cả các bên. Nghiên cứu về hòa bình giải quyết các tranh chấp quốc tế dưới góc độ là những cách thức giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông của Việt Nam thông qua những biện pháp hòa bình cụ thể được đặt trong bối cảnh mới của tình hình Biển Đông hiện nay, với dự báo diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường, đe dọa nghiêm trọng đến hòa bình, ổn định của khu vực và môi trường đầu tư phát triển của Việt Nam.

6.1. Đề Xuất Xây Dựng Bộ Quy Tắc Ứng Xử COC Hiệu Quả Biển Đông

Việc xây dựng một bộ quy tắc ứng xử (COC) hiệu quả là rất quan trọng để giảm căng thẳng và ngăn ngừa xung đột ở Biển Đông. COC cần có các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên, cơ chế giải quyết tranh chấp, và các biện pháp xây dựng lòng tin. COC cần được tất cả các bên tôn trọng và thực thi một cách nghiêm túc.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Trong Các Lĩnh Vực Phi Truyền Thống Biển Đông

Tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực phi truyền thống, như bảo vệ môi trường, nghiên cứu khoa học, và cứu hộ cứu nạn, có thể giúp xây dựng lòng tin và giảm căng thẳng ở Biển Đông. Hợp tác trong các lĩnh vực này có thể mang lại lợi ích cho tất cả các bên và tạo ra một môi trường hợp tác tích cực.

6.3. Dự Báo Về Tương Lai Của Tranh Chấp Biển Đông Và Giải Pháp

Tương lai của tranh chấp Biển Đông phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi trong quan hệ giữa các cường quốc, sự phát triển của Luật pháp quốc tế, và sự thay đổi trong chính sách của các quốc gia ven biển. Tuy nhiên, với sự hợp tác và thiện chí từ tất cả các bên, vẫn có hy vọng rằng tranh chấp Biển Đông sẽ được giải quyết bằng biện pháp hòa bình trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu “Áp dụng biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp ở Biển Đông đối với Việt Nam” của nghiên cứu sinh Ngô Hải Hoàn, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. NGUYỄN NHƯ PHÁT (chuyên ngành Luật quốc tế, mã số đào tạo tiến sĩ luật học, năm 2024), là một công trình khoa học pháp lý mang tính tiên phong và cấp thiết. Biển Đông (tên quốc tế: South China Sea) giữ vị trí địa chiến lược - an ninh hàng hải đặc biệt trọng yếu khi nối liền Thái Bình Dương với Ấn Độ Dương, trải dài từ vĩ tuyến $03^\circ$ Bắc đến $26^\circ$ Bắc và từ kinh tuyến $100^\circ$ Đông đến $121^\circ$ Đông, bao phủ diện tích khoảng $3.000.000\text{ km}^2$ (trong nguồn trích dẫn ghi nhận diện tích biển lớn thứ 4 thế giới, chiều dài hơn $3.000\text{ km}$, chiều rộng lên tới $1.000\text{ km}$, độ sâu trung bình $1.140\text{ m}$ và điểm sâu nhất đạt $5.377\text{ m}$ tại rãnh Manila). Vùng biển này tiếp giáp 9 quốc gia và 1 vùng lãnh thổ, trực tiếp tác động đến sinh kế của hơn 300 triệu dân, chứa trữ lượng dầu mỏ đã kiểm chứng khoảng 7 tỷ thùng với năng lực khai thác 2,5 triệu thùng/ngày, cùng sản lượng khai thác thủy sản chiếm 7–8% tổng sản lượng toàn cầu. Đặc biệt, theo Tổ chức Thủy đạc Quốc tế (IHO), Việt Nam sở hữu đường bờ biển dài nhất trong số các quốc gia ven Biển Đông với $2.257,456\text{ km}$ (chiếm 35% chu vi Biển Đông, đứng thứ 27 trong 157 quốc gia và vùng lãnh thổ ven biển trên thế giới).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ: Các công trình trước đây thường tiếp cận nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp dưới dạng nguyên tắc chung của công pháp quốc tế, hoặc khảo cứu đơn lẻ từng thiết chế tài phán (ICJ, ITLOS, Tòa Trọng tài PCA), hoặc phân tích thuần túy các sự kiện địa chính trị riêng biệt mà chưa xây dựng được một hệ thống giải pháp toàn diện, phân loại cụ thể từng nhóm tranh chấp tương ứng với từng cơ chế giải quyết tranh chấp theo luật quốc tế dành riêng cho Việt Nam.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được xác lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở pháp lý và nội hàm của nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế được cụ thể hóa thành hệ thống các biện pháp ngoại giao và tài phán trong luật biển hiện đại như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực tiễn áp dụng các biện pháp ngoại giao và tài phán tại Biển Đông đã bộc lộ những ưu điểm, hạn chế và rào cản pháp lý - chính trị nào đối với các bên tranh chấp, đặc biệt là Việt Nam?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Trong số các biện pháp quy định tại Khoản 1 Điều 33 Hiến chương Liên Hợp Quốc và Phần XV Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS), Việt Nam nên lựa chọn và kết hợp những biện pháp cụ thể nào cho từng loại tranh chấp chủ quyền đảo và phân định biển?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Biện pháp ngoại giao (đàm phán song phương/đa phương) là nền tảng tất yếu duy trì ổn định nhưng không thể đơn phương giải quyết dứt điểm các tranh chấp chủ quyền phức tạp tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa nếu thiếu sự bổ trợ của các thiết chế tài phán.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Việc kết hợp linh hoạt giữa biện pháp ngoại giao và chuẩn bị hồ sơ pháp lý khởi kiện theo cơ chế trọng tài bắt buộc (Phụ lục VII UNCLOS) là giải pháp chiến lược tối ưu giúp Việt Nam vô hiệu hóa các yêu sách phi pháp, bảo vệ quyền chủ quyền và quyền tài phán theo UNCLOS 1982.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng trên nền tảng Công ước UNCLOS 1982, Hiến chương Liên Hợp Quốc, quy chế ICJ/ITLOS và học thuyết thụ đắc lãnh thổ trong luật quốc tế. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ thực trạng tranh chấp tại hơn 250 cấu trúc địa lý (đảo, đá, rạn san hô, bãi cạn) ở Biển Đông, đánh giá các hiệp định phân định biên giới biển đã ký kết (Vịnh Bắc Bộ 2000, vùng nước lịch sử Việt Nam - Campuchia 1982) và hệ thống hóa thực tiễn giải quyết tranh chấp quốc tế tính đến năm 2024.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về giải quyết tranh chấp biển đảo phản ánh một bức tranh học thuật đa chiều với nhiều dòng nghiên cứu lớn:

                                  TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU HỌC THUẬT

Dòng nghiên cứu quốc tế về cơ chế tài phán và UNCLOS nổi bật với các công trình kinh điển:

• International Dispute Settlement của J.G. Merrills (2005) phân tích toàn diện điểm mạnh, điểm yếu của biện pháp ngoại giao và phương thức pháp lý (ITLOS, ICJ, WTO), đi sâu vào các thủ tục bắt buộc và ngoại lệ theo Phần XV UNCLOS.
• Natalie Klein (2009) trong Dispute Settlement in the UN Convention on the Law of the Sea làm rõ mối tương quan giữa quy định nội dung và thủ tục giải quyết tranh chấp bắt buộc, chỉ ra ranh giới giữa thẩm quyền tài phán và các tuyên bố loại trừ theo Điều 298.
• A.O. Adede (1987) cung cấp lịch sử soạn thảo các điều khoản giải quyết tranh chấp tại Hội nghị Luật Biển lần thứ ba của LHQ.
• Về thực tiễn xét xử, các tác giả Chandrasekhara Rao & Rahmatullah Khan (2001), Shabtai Rosenne (2006), Hugh Thirlway (2013) phân tích chuyên sâu thẩm quyền, quy tắc tố tụng và án lệ của ITLOS và ICJ.
• Về Biển Đông, công trình mang tính nền tảng của GS. Monique Chemillier-Gendreau (1996) khẳng định Việt Nam có cơ sở pháp lý và lịch sử vững chắc nhất đối với chủ quyền quần đảo Hoàng Sa; trong khi các nghiên cứu của Diane Desierto (2015), Stefan Talmon & Bing Bing Jia (2014), Robert W. Thomas (1998) tập trung mổ xẻ khía cạnh pháp lý của vụ kiện Philippines v. China (2013–2016).

Dòng nghiên cứu trong nước được định hình bởi các chuyên gia đầu ngành:

• PGS.TS. Nguyễn Bá Diến (2009, 2013, 2014, 2015, 2016) hệ thống hóa án lệ quốc tế, cơ chế khai thác chung và vạch trần tính chất phi lý của yêu sách “đường lưỡi bò”.
• PGS.TS. Nguyễn Hồng Thao (2004, 2006, 2008, 2011, 2016) phân tích sâu sắc cấu trúc hoạt động của ICJ, ITLOS và phán quyết Tòa Trọng tài Phụ lục VII UNCLOS năm 2016.
• TS. Trần Công Trục (2014, 2015) cung cấp hệ thống tư liệu lịch sử - pháp lý khẳng định chủ quyền của Việt Nam và phân tích sự kiện hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 năm 2014.
• TS. Phạm Vũ Thắng (2013, 2015) và TS. Đào Thị Thu Hường (2013, 2016) tập trung làm sáng tỏ nguyên tắc chiếm hữu thực sự (effectivités) và khả năng sử dụng Tòa Trọng tài Phụ lục VII.

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai trường phái:

1. Trường phái thực dụng chính trị - ngoại giao (ủng hộ bởi một số học giả như Wu Shicun, 2013), coi đàm phán song phương thuần túy và cơ chế chính trị khu vực là con đường duy nhất, gạt bỏ sự can thiệp của tài phán quốc tế.
2. Trường phái pháp lý thể chế (đại diện bởi Natalie Klein, Monique Chemillier-Gendreau, Nguyễn Bá Diến, Nguyễn Hồng Thao), cho rằng khi đàm phán song phương lâm vào bế tắc do sự bất cân xứng quyền lực, việc kích hoạt cơ chế tài phán quốc tế là biện pháp văn minh, bình đẳng và hiệu quả nhất để xác lập trật tự pháp lý trên biển.

Luận án định vị mình tại điểm giao thoa giữa luật quốc tế chuẩn tắc và thực tiễn chiến lược của Việt Nam, mở rộng việc so sánh với các án lệ quốc tế điển hình:

• Vụ trọng tài đảo Palmas (Hà Lan v. Hoa Kỳ, 1928, Trọng tài viên Max Huber) về nguyên tắc thực thi chủ quyền liên tục, hòa bình và danh nghĩa phôi thai (inchoate title).
• Vụ trọng tài Eritrea v. Yemen (1998–1999, Tullio Scovazzi) về giải quyết tranh chấp chủ quyền đảo kết hợp phân định biển.
• Vụ phân định Pulau Ligitan và Pulau Sipadan (Indonesia v. Malaysia, ICJ 2002) khẳng định giá trị pháp lý của hành vi thực thi công quyền thực tế (effectivités).

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện lý luận về giải quyết tranh chấp quốc tế về biển đảo:

1. Mở rộng nội hàm nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế: Luận án phát triển khái niệm “áp dụng biện pháp hòa bình” từ một nghĩa vụ trừu tượng theo Điều 2 Khoản 3 và Điều 33 Hiến chương LHQ thành một hệ thống công cụ pháp lý - ngoại giao có tính tương hỗ cao, phân định ranh giới và mối quan hệ hữu cơ giữa biện pháp phi tài phán (đàm phán, trung gian, hòa giải, điều tra quốc tế) và biện pháp tài phán (ICJ, ITLOS, Trọng tài Phụ lục VII và Phụ lục VIII UNCLOS).
2. Bổ sung và chuẩn hóa học thuyết thụ đắc lãnh thổ áp dụng cho thực thể địa lý phức tạp: Luận án vận dụng sáng tạo lý thuyết chiếm hữu thực sự (effective occupation) được phát triển qua án lệ Palmas (1928), Clipperton (1931), Minquiers and Ecrehos (1953) vào bối cảnh các thực thể địa lý san hô, bãi chìm ngập nước tại Hoàng Sa và Trường Sa. Luận án chứng minh rằng danh nghĩa lịch sử của Việt Nam được duy trì liên tục, hòa bình qua các thời kỳ lịch sử (từ thời Chúa Nguyễn, triều Nguyễn, thời kỳ Pháp thuộc, đến các chính thể kế tiếp).
3. Mô hình hóa hệ thống phân loại tranh chấp ở Biển Đông: Phân tách rõ ràng thành 3 nhóm bản chất pháp lý khác biệt:
   • Nhóm 1: Tranh chấp chủ quyền lãnh thổ đối với cấu trúc đảo/đá (thuộc phạm vi điều chỉnh của tập quán quốc tế về thụ đắc lãnh thổ, không mặc nhiên thuộc thẩm quyền bắt buộc của UNCLOS).
   • Nhóm 2: Tranh chấp về giải thích và áp dụng UNCLOS (quy chế pháp lý của đảo/đá theo Điều 121, quyền tự do hàng hải/hàng không, bảo vệ môi trường biển, quy chế vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa).
   • Nhóm 3: Tranh chấp về phân định ranh giới các vùng biển chồng lấn (theo Điều 74 và 83 UNCLOS).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột học thuyết:

• Chủ nghĩa thực chứng pháp lý (Legal Positivism): Thẩm định hệ thống điều ước quốc tế có hiệu lực (Hiến chương LHQ, UNCLOS 1982, Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác TAC, DOC 2002).
• Học thuyết Tư pháp và Thủ tục Tố tụng Quốc tế (International Adjudication): Đánh giá thẩm quyền theo Điều 286, 287, 288 và các giới hạn, ngoại lệ quy định tại Điều 297, 298 UNCLOS.
• Chủ nghĩa hiện thực trong quan hệ quốc tế (Realism in IR): Xem xét các ràng buộc địa chính trị, quan hệ nước lớn, sự chênh lệch cán cân quyền lực tác động đến tính khả thi của việc thực thi phán quyết.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được chỉ rõ: Biện pháp tài phán tại ICJ đòi hỏi sự đồng thuận của cả hai bên tranh chấp (hoặc chấp nhận Điều khoản tùy chọn theo Điều 36 Quy chế ICJ), trong khi cơ chế trọng tài Phụ lục VII UNCLOS có thể kích hoạt đơn phương nhưng bị giới hạn thẩm quyền đối với các tranh chấp chủ quyền lãnh thổ đất liền/đảo thuần túy hoặc các tranh chấp mà quốc gia đã tuyên bố bảo lưu hợp lệ theo Điều 298 UNCLOS.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ lập trường nhận thức luận Hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp với Thực chứng pháp lý phê phán (Critical Legal Positivism). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) được triển khai có hệ thống:

• Cấp độ vĩ mô toàn cầu: Các nguyên tắc của Hiến chương LHQ và hệ thống cơ quan tài phán quốc tế (ICJ, ITLOS, PCA).
• Cấp độ khu vực: Khuôn khổ đa phương ASEAN (DOC, tiến trình đàm phán COC, ARF).
• Cấp độ song phương và quốc gia: Thực tiễn bang giao, thỏa thuận phân định biên giới biển giữa Việt Nam với Trung Quốc, Campuchia, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Philippines.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và thẩm định dữ liệu pháp lý được xây dựng nghiêm ngặt:

• Tam giác hóa nguồn dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo giữa (1) Văn kiện pháp lý và điều ước quốc tế nguyên bản; (2) Tuyên bố ngoại giao, Công hàm lưu chiểu tại LHQ; (3) Tư liệu lịch sử, châu bản triều Nguyễn, bản đồ học cổ và hiện đại; (4) Hồ sơ các án lệ quốc tế (Palmas, Eritrea-Yemen, Bakassi, Philippines v. China).
• Tam giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp phương pháp nghiên cứu luật học truyền thống (phân tích quy phạm, giải thích điều ước theo Công ước Vienna 1969 về Luật Điều ước quốc tế) với phương pháp so sánh luật học, phương pháp phân tích liên ngành luật học - địa chính trị học và phương pháp thống kê dữ liệu địa lý/quân sự.
• Độ tin cậy và giá trị khoa học (Construct Validity): Dữ liệu thống kê về tọa độ, diện tích, quy chế địa lý của hơn 250 thực thể địa lý tại Trường Sa, Hoàng Sa được trích xuất và đối chiếu từ các nguồn dữ liệu thủy đạc quốc tế (IHO), tài liệu của Ban Biên giới Quốc gia - Bộ Ngoại giao và Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS/AMTI).

               QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU & TAM GIÁC HÓA NGUỒN LỰC

Data và phân tích

Phân tích định tính chuyên sâu kết hợp định lượng thống kê:

• Hệ thống hóa 5 bản đồ và danh mục bảng biểu chi tiết (trang 186–207 của luận án), bao gồm: Bản đồ tổng thể Biển Đông, Bản đồ Hoàng Sa - Trường Sa, Danh sách chi tiết thực trạng chiếm giữ tại quần đảo Trường Sa (chiếm 16 trang phụ lục từ trang 188–204), Bản đồ phân định Vịnh Bắc Bộ Việt Nam - Trung Quốc (2000), Bản đồ vùng nước lịch sử Việt Nam - Campuchia (1982).
• Đánh giá khả năng vượt qua các rào cản tài phán (Jurisdictional Rubicon) theo Điều 288 UNCLOS và phân tích ma trận rủi ro tố tụng khi khởi kiện quốc tế.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Giới hạn cấu trúc của biện pháp đàm phán thuần túy trong tranh chấp chủ quyền đảo: Luận án chỉ ra rằng dù biện pháp đàm phán đã mang lại thành công lịch sử trong việc phân định các vùng biển chồng lấn (như Hiệp định Phân định Vịnh Bắc Bộ ngày 25/12/2000 phân định trọn vẹn lãnh hải, EEZ và thềm lục địa với Trung Quốc; Hiệp định vùng nước lịch sử với Campuchia năm 1982), nó đã rơi vào tình trạng bế tắc cấu trúc (structural deadlock) đối với tranh chấp chủ quyền tại Hoàng Sa và Trường Sa do các bên theo đuổi yêu sách chủ quyền tuyệt đối không thể nhân nhượng.
2. Giá trị đột phá của Tòa Trọng tài Phụ lục VII UNCLOS trong việc thu hẹp phạm vi tranh chấp: Phân tích từ thực tiễn vụ kiện Philippines v. China (Phán quyết ngày 12/7/2016), luận án chứng minh rằng cơ chế trọng tài bắt buộc có đủ thẩm quyền tài phán để phán quyết về tính chất pháp lý của các cấu trúc địa lý (Điều 121 UNCLOS) và tuyên bố vô hiệu các yêu sách “quyền lịch sử” nằm ngoài phạm vi UNCLOS mà không cần sự đồng thuận hay tham gia của quốc gia bị kiện.
3. Tính khả thi và rào cản của việc đưa tranh chấp ra Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ): Luận án chỉ ra rằng dù Việt Nam sở hữu chuỗi bằng chứng lịch sử và pháp lý hoàn chỉnh nhất về chiếm hữu thực sự đối với Hoàng Sa, việc khởi kiện ra ICJ chỉ thực hiện được khi Trung Quốc chấp nhận ký Thỏa thuận đặc biệt (Compromis) - một kịch bản gần như bất khả thi trong bối cảnh địa chính trị hiện nay.
4. Tiềm năng của Cơ chế Hòa giải Bắt buộc (Compulsory Conciliation) theo Phụ lục V UNCLOS: Luận án phát hiện đây là “vũ khí pháp lý” ít được chú ý nhưng có hiệu lực bắt buộc về mặt thủ tục tố tụng để vượt qua các tuyên bố bảo lưu loại trừ theo Điều 298 UNCLOS, tạo tiền lệ tương tự như vụ Timor-Leste v. Australia (2018).

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Hoàn thiện lý thuyết đấu tranh pháp lý (Lawfare Theory) cho các quốc gia vừa và nhỏ trong việc bảo vệ chủ quyền biển đảo trước các cường quốc.
• Về mặt chính sách và thực tiễn ngoại giao:
  1. Đề xuất Chiến lược tiếp cận kép (Dual-track Strategy): Kiên trì đàm phán ngoại giao song phương để duy trì hòa bình, ổn định và khai thác kinh tế; đồng thời chuẩn bị toàn diện hồ sơ pháp lý, kỹ thuật để kích hoạt cơ chế Trọng tài Phụ lục VII UNCLOS khi xuất hiện thời điểm chín muồi.
  2. Đẩy nhanh hoàn tất đàm phán phân định vùng biển chồng lấn ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ và ranh giới thềm lục địa mở rộng với các nước láng giềng ASEAN (Malaysia, Indonesia, Philippines) nhằm cô lập hóa các yêu sách phi pháp.
  3. Thúc đẩy đàm phán Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) có tính ràng buộc pháp lý (legally binding), có chế tài thực thi và cơ chế giải quyết tranh chấp cụ thể.

---

Limitations và Future Research

• Hạn chế của nghiên cứu:
  1. Luận án bị giới hạn bởi các nguồn tài liệu ngoại giao mật chưa được giải mật liên quan đến các vòng đàm phán kín song phương.
  2. Bối cảnh địa chính trị toàn cầu biến động nhanh chóng tạo ra các biến số mới trong việc dự báo hành vi tuân thủ luật pháp quốc tế của các nước lớn.
  3. Chưa lượng hóa mô hình toán học dự báo xác suất thắng kiện cụ thể cho từng yêu sách pháp lý riêng lẻ.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo:
  1. Nghiên cứu cơ chế hòa giải bắt buộc theo Phụ lục V UNCLOS đối với việc phân định thềm lục địa vượt quá 200 hải lý tại khu vực trung tâm Biển Đông.
  2. Ứng dụng công nghệ viễn thám và dữ liệu GIS vệ tinh trong việc thiết lập chứng cứ pháp lý về bồi đắp đảo nhân tạo và phá hủy môi trường rạn san hô phục vụ kiện tụng quốc tế.
  3. Đánh giá tính tương thích của Luật Cảnh sát biển Việt Nam và Luật Biển Việt Nam 2012 với các án lệ quốc tế mới nhất.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo chuẩn mực, cung cấp cơ sở lý luận và hệ thống dữ liệu toàn diện cho các cơ sở đào tạo luật học (Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật - ĐHQGHN, Học viện Ngoại giao) và giới nghiên cứu luật biển quốc tế.
• Tác động đến hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Biên giới Quốc gia, Vụ Luật pháp và Điều ước Quốc tế (Bộ Ngoại giao), Hội đồng Quốc phòng và An ninh trong việc xây dựng phương án đấu tranh pháp lý bảo vệ chủ quyền.
• Lợi ích xã hội và quốc tế: Nâng cao nhận thức công quyền và niềm tin của cộng đồng ngư dân, doanh nghiệp kinh tế biển vào cơ sở pháp lý vững chắc của chủ quyền quốc gia; đóng góp vào việc duy trì trật tự pháp lý quốc tế dựa trên luật lệ (rules-based order) tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Luật quốc tế: Tiếp cận khung phân tích hệ thống về Phần XV UNCLOS và học thuyết thụ đắc lãnh thổ.
• Cán bộ Ngoại giao và Nhà đàm phán Biên giới: Sử dụng hệ thống phân loại tranh chấp và ma trận đánh giá mức độ khả thi của các cơ quan tài phán làm cẩm nang công tác.
• Cơ quan Quản lý Biển và Hải đảo, Hải quân, Cảnh sát biển: Nắm vững căn cứ pháp lý để thực thi pháp luật trên các vùng biển thuộc chủ quyền và quyền tài phán quốc gia.
• Cộng đồng Doanh nghiệp Hàng hải, Dầu khí và Thủy sản: Định hình kế hoạch khai thác an toàn, bền vững dựa trên các vùng biển đã được phân định pháp lý rõ ràng.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã phân lập thành công bản chất pháp lý của từng cấu trúc tranh chấp ở Biển Đông (tách rời tranh chấp chủ quyền lãnh thổ với tranh chấp về quyền tài phán vùng biển theo UNCLOS), từ đó giải quyết bế tắc lý luận về việc áp dụng nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp thông qua một quy trình phối hợp phân kỳ (phased sequencing) giữa đàm phán ngoại giao và trọng tài bắt buộc.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với công trình của Monique Chemillier-Gendreau (1996) chỉ thuần túy phân tích lịch sử hay nghiên cứu của Natalie Klein (2009) chỉ dừng lại ở phân tích quy chế UNCLOS tổng quát, luận án đã xây dựng phương pháp đánh giá liên ngành kết hợp giữa giải thích luật thực chứng, phân tích án lệ so sánh (comparative jurisprudence) và lập bản đồ ma trận thực tế chiếm giữ tại 250 thực thể địa lý ở Biển Đông.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì?

Phát hiện cho thấy việc sử dụng Tòa Trọng tài Phụ lục VII UNCLOS tuy không giải quyết trực tiếp chủ quyền đất liền/đảo nhưng lại có khả năng tước bỏ hoàn toàn căn cứ pháp lý của các yêu sách vùng biển quá mức xung quanh các thực thể đó, biến vùng biển tranh chấp phức tạp trở lại thành vùng biển quốc tế hoặc vùng đặc quyền kinh tế hợp pháp của quốc gia ven biển, từ đó thu hẹp tối đa phạm vi tranh chấp.

4. Luận án có cung cấp quy trình khởi kiện mẫu (litigation protocol) không?

Có. Luận án phác thảo quy trình chuẩn bị hồ sơ pháp lý bao gồm: (1) Thu thập chứng cứ lịch sử và quản lý hành chính liên tục; (2) Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trao đổi quan điểm (exchange of views) theo Điều 283 UNCLOS; (3) Xác lập phạm vi yêu cầu khởi kiện né tránh các bảo lưu của Điều 298; (4) Lựa chọn trọng tài viên và quy tắc tố tụng.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Xây dựng lộ trình khoa học tập trung vào: Hoàn thiện hồ sơ ranh giới ngoài thềm lục địa mở rộng; chuẩn hóa cơ chế giám sát thực thi phán quyết tài phán quốc tế; nghiên cứu chế độ pháp lý của trí tuệ nhân tạo và phương tiện không người lái (UUV/USV) hoạt động trên Biển Đông theo UNCLOS 1982.

---

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận của nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế, chứng minh tính tất yếu của việc chuyển hóa nguyên tắc thành các biện pháp cụ thể theo Điều 33 Hiến chương LHQ và Phần XV UNCLOS.
2. Xác lập bức tranh toàn cảnh về thực trạng pháp lý của hơn 250 thực thể địa lý và các vùng biển chồng lấn tại Biển Đông liên quan trực tiếp đến quyền lợi của Việt Nam.
3. Đánh giá khách quan, khoa học hiệu quả và giới hạn của biện pháp ngoại giao qua các mốc lịch sử (Hiệp định Vịnh Bắc Bộ 2000, Tuyên bố DOC 2002).
4. Phân tích tường tận cơ chế thẩm quyền, thủ tục và khả năng vận dụng các thiết chế tài phán quốc tế (ICJ, ITLOS, Trọng tài Phụ lục VII, Phụ lục VIII) đối với từng nhóm tranh chấp.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính đột phá: Kết hợp đồng bộ đàm phán ngoại giao với chuẩn bị pháp lý vững chắc để sẵn sàng sử dụng cơ chế trọng tài quốc tế vào thời điểm chiến lược thích hợp.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu mới về cơ chế hòa giải bắt buộc, chế định bảo vệ môi trường biển và quản trị an ninh hàng hải khu vực, để lại giá trị học thuật và thực tiễn lâu dài cho sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề và phân tích sự cần thiết của việc giải quyết các tranh chấp trong lĩnh vực luật biển quốc tế bằng các thủ tục bắt buộc, tác giả đã mô tả các thủ tục giải quyết tranh chấp trong ông ước, các vấn đề bị giới hạn hoặc các trường hợp ngoại lệ và phân tích mối tương quan giữa các quy định về nội dung và trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp. (5) Seoung Yong Hong, Jon M. uốn sách đề cập đến vấn đề tranh chấp ranh giới biển và các tranh chấp gây bất ổn ở khu vực Đông Bắc Á và Bắc Mỹ. Trong đó, các tác giả có nhấn mạnh đến sự ảnh hưởng của các đảo đối với việc giải quyết các nhóm tranh chấp này.

Adede (1987), The System for settlement of Disputes Under the United Nations Convention on the Law of the Sea: A Drafting History and a ommentary, BRILL, (tạm dịch: Hệ thống giải quyết tranh chấp theo ông ước Liên hợp quốc về Luật Biển: Lịch sử soạn thảo và bình luận): Nghiên về quá trình soạn thảo các nhóm quy định liên quan đến giải quyết các tranh chấp về biển tại Hội nghị quốc tế của LHQ lần thứ ba về Luật biển. ụ thể là các quy định về: nghĩa vụ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình; quyền lựa chọn biện pháp của các bên; loại trừ và bảo lưu tranh chấp; thủ tục giải quyết tranh chấp; thẩm quyền tư vấn; ITLOS; Trọng tài, Viện giải quyết các tranh chấp liên quan đến đáy biển. Một số công trình nghiên cứu khác về biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế, cơ chế giải quyết tranh chấp của UN LOS còn có thể kể đến như: The 1994 United Nations Convention on the Law of the Sea : basic documents / with an introduction by Renate Platzöder, Dordrecht ; Boston : M. Nijhoff Publishers, 1994; A Handbook on the new law of the sea.

1 /edited by René-Jean Dupuy, Daniel Vignes , Dordrecht ; Boston : Martinus Nijhoff, 1991; Common heritage, or, common burden? : the United States position on the development of a regime for deap sea-bed mining in the Law of the Sea Convention / Markus G. Schmidt, Oxford : Clarendon, c1989; David Anderson CMG (former judge of ITLOS), Methods of resolving maritime boundary dispute, (summary of a meeting of the International Law Discussion Group at House on 14th February, 2006); Myron H. Nordquist (1993), United Nations Convention on the Law of the Sea, 1982: A Commentary, Martinus Nijhoff Publishers; United Nations Nations (2009), United Nations Convention on the Law of the Sea, Nova Science Publishers; Gurdip Singh (1985), United Nations Convention on the Law of the Sea: Dispute Settlement Mechanisms, Academic Publications. Nghiên cứu về giải quyết tranh chấp quốc tế, giải quyết tranh chấp quốc tế về biển, đảo thông qua các thiết chế tài phán quốc tế, cơ chế giải quyết tranh chấp của các tổ chức quốc tế như LHQ, ASEAN Các công trình nghiên cứu của nước ngoài về cơ chế giải quyết tranh chấp nói chung, quy trình giải quyết tranh chấp của các thiết chế tài phán (như ICJ, ITLOS, Trọng tài .) là rất phong phú.

Chúng bao gồm các nghiên cứu về vai trò, thẩm quyền, quy trình thủ tục, cũng như thực tiễn giải quyết tranh chấp của các thiết chế tài phán và 8 việc thực thi các phán quyết trên thực tế. Dưới đây là một số công trình nghiên cứu tiêu biểu về giải quyết tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, tranh chấp quốc tế biển, đảo của các thiết chế tài phán quốc tế. (1) The International Tribunal for the Law of the Sea: Law and practice, ed. Chandrasekhara Rao and Rahmatullah Khan.

The Hague [etc.] Kluwer Law International, 2001, (tạm dịch: Tòa án Quốc tế về Luật Biển: Quy tắc và thực tiễn) [83]: Cuốn sách phân tích tổ chức, thẩm quyền và thủ tục của ITLOS, có cân nhắc đối chiếu đến quy định của UNCLOS, trong đó Quy chế ITLOS là một phần không thể tách rời bộ Quy tắc của ITLOS; Nghị quyết về thực tiễn xét xử nội bộ của ITLOS; các nguyên tắc chỉ đạo về việc chuẩn bị và trình bày các vụ việc trước ITLOS và thực tiễn xét xử của ITLOS. Bên cạnh đó, cuốn sách cũng đưa ra những nhận xét, phân tích mang tính phê bình về vai trò của ITLOS trong việc giải quyết các tranh chấp về luật biển. Các bài viết có trong cuốn sách được viết bởi các thẩm phán đương nhiệm của ITLOS nên mang lại rất nhiều giá trị về lý luận và thực tiễn. (2) Karel Wellens, Negotiations in the Case Law of the International Court of Justice: A Functional Analysis, Routledge, 22 thg 4, 2016 (tạm dịch : Đàm phán trong vụ việc tranh chấp tại Tòa án Công lý quốc tế: phân tích thủ tục) [93]: Sách phân tích, đánh giá vai trò của các cuộc đàm phán trong tiến trình tố tụng của ICJ.

Các cuộc đàm phán là thủ tục cần thiết trước khi đưa ra giải quyết trước ICJ. Cuốn sách cũng đánh giá vai trò tiềm năng của các cuộc đàm phán song song với tiến trình tố tụng trong thủ tục giải quyết tranh chấp của ICJ. AZNAR, The Obligation to exchange views before the International Tribunal for the Law of the Sea: A Critical Appraisal, Revue Belge De Droit International 2014/1 – Éditions BRUYLANT, Bruxelles, ( tạm dịch: Nghĩa vụ trao đổi quan điểm trước khi giải quyết tại Tòa án quôc tế về luật biển: một đánh giá quan trọng) [98]: Bài viết đề cập đến vụ việc năm 2006, hính quyền Tây Ban nha đã quyết định bắt giữ tàu Louisa, một tàu treo cờ Sant Vincent và cờ Grenadines bởi cho rằng có các hoạt động bất hợp pháp đối với các di sản văn hóa dưới nước tại vùng nội thủy và lãnh hải Tây Ban Nha. Nhà nước của tàu treo cờ đã thiết lập các thủ tục tố tụng chống lại Tây Ban Nha trước ITLOS.

Trong phán quyết của mình vào ngày 28/5/2013, ITLOS đã xác định rằng mình không có thẩm quyền giải quyết đơn khởi 9 kiện, vì không liên quan đến giải thích hoặc áp dụng UNCLOS. Từ đó, bài viết đưa ra các vấn đề tranh cãi xung quanh vấn đề thẩm quyền của ITLOS. (4) Hugh Thilway, The Law and Produre of the International Court of Justice, Fifty Year of Jurisprudence, Oxford, 2013, (tạm dịch: Pháp luật và thủ tục của tòa án Công lý quốc tế) [89]: Cuốn sách mô tả các công việc của ICJ, phân tích về pháp luật và thủ tục của Tòa này từ năm 1989-2011, với những số liệu, bảng biểu, và nhiều tài liệu tham khảo. Cuốn sách đã cung cấp đầy đủ và chi tiết các công việc của ICJ, thể hiện sự phát triển của khoa học pháp lý của I J trong hơn hai mươi năm qua.

Butcher, The International Court of Justice and the Territorial Dispute between Indonesia and Malaysia in the Sulawesi Sea, Contemporary Southeast Asia Vol. 235–57, (tạm dịch: Tòa án Công lý quốc tế và tranh chấp lãnh thổ giữa Indonesia và Malaysia trong biển Sulawesi) [92]: Bài viết nghiên cứu thực tiễn giải quyết tranh chấp giữa Indonesia và Malaysia ở biển Sulawesi trước ICJ, trong đó lưu ý nguyên tắc chiếm hữu thực sự là mộtr trong những cơ sở rất quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp đối với chủ quyền các đảo. (6) Pacific Settlement of Border Disputes: Lessons from the Bakassi Affair and the Greentree Agreement, October 2008 (tạm dịch: Giải quyết hòa bình các tranh chấp biên giới: Những bài học từ vấn đề Bakassi và Hiệp định Greentree), [104]: Đây là tài liệu được tập hợp từ Hội nghị quốc tế “Giải quyết hòa bình các tranh chấp biên giới: Những bài học từ các Nghị quyết của tranh chấp Bakassi”. Trong số các bài học kinh nghiệm từ việc giải quyết hòa bình các tranh chấp, tác phẩm này đã rất nhấn mạnh đến bài học quý giá về quản lý xung đột.

(7) Taslim Elias, The International Court of Justice and some contemporary problems: Essays on international law, Springer Science & Business Media, 11 thg 11, 2013, ( tạm dịch: Tòa án Công lý Quốc tế và một số vấn đề đương thời: Những bài luận về luật quốc tế) [113]: Tác phẩm là nghiên cứu về phương pháp hoạt động thực hành tư pháp nội bộ của ICJ từ thời điểm điều trần công khai cho đến khi đưa ra các phán quyết. Tác phẩm gần như là nghiên cứu đầu tiên thảo luận về các vấn đề về các phương pháp nội bộ gắn với hoạt động thực hành tư pháp nội bộ của ICJ từ thời điểm điều trần công khai cho đến khi đưa ra phán quyết, nói cách khác là cách thức làm thế nào để ICJ có thể đưa ra được một phán quyết. 10 (8) Shabtai Rosenne with the assistance of Yaël Ronen (2006), The law and practice of the International Court, 1920-2005, Leiden; Boston: M. Nijhoff Publishers, (tạm dịch: Pháp luật và thực tiễn của các tòa án quốc tế, 1920-2005) [111]: Cuốn sách cung cấp các tư liệu quan trọng về vấn đề thẩm quyền, thủ tục, thực tiễn giải quyết tranh chấp của các Tòa án quốc tế và sự phát triển, thay đổi từ năm 1920 đến 2005.

Cuốn sách là những tư liệu cần thiết cung cấp về thực tiễn giải quyết tranh chấp của các Tòa án quốc tế và sự phát triển, thay đổi, điều chỉnh về thẩm quyền, thủ tục trong thời gian gần đây. (9) Katharina Häusler and Jane a Hofbauer, Palmas Island Arbitration ( tạm dịch: Trọng tài đảo Palmas), This article was last updated March 2011, The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, Volume VIII, Oxford University Press, 2012, p.34-36 [94]: Bài viết đề cập đến vụ việc giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài đối với đảo Palmas, trong đó đề cập đến bối cảnh lịch sử, quyền phát hiện, những lập luận và đưa ra những đánh giá về giá trị của phán quyết. Đặc biệt những đề cập về những lập luận của Trọng tài viên được cho là những đánh giá vẫn mang giá trị tham khảo cho tới hiện nay. (10) Tullio Scovazzi, Eritrea – Yemen Arbitration ( tạm dịch: Trọng tài Etriea- Yemen), This article was last updated January 2007, The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, Volume III, Oxford University Press, 2012, p.660 -668 [115]: Bài viết đề cập đến tranh chấp giữa Eritrea và Yemen liên quan tới tranh chấp chủ quyền đảo, đá và phân định biển.

Bài viết là cái nhìn tổng quan nhất của vụ việc, từ trình tự thủ tục, yêu cầu của các bên, lịch sử tranh chấp và giải quyết tranh chấp theo từng vấn đề, cho đến khi đưa ra phán quyết. Cuối bài viết, tác giả đã đưa ra một số nhận xét, kết luận về lập luận và phán quyết của Trọng tài đối với vấn đề chủ quyền các đảo cũng như về kết quả phân định biển giữa hai nước.